το αλάτι, τα άλατα και η στερεά κατάσταση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "το αλάτι, τα άλατα και η στερεά κατάσταση"

Transcript

1 Ε Ν Ο Τ Η Τ Α το αλάτι, τα άλατα και η στερεά κατάσταση B B 1 το αλάτι και η κρυσταλλική κατάσταση B 2 ο αριθμός οξείδωσης και ο περιοδικός πίνακας B 3 τα άλατα, τα οξείδια των μετάλλων και τα υδροξείδια των μετάλλων B 4 τα μοριακά στερεά B 5 τα μέταλλα B 6 τα στερεά απόβλητα και η διαχείρισή τους

2 74 Β 1 ΤΟ ΑΛΑΤΙ ΚΑΙ Η ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Β 1.1 Το μαγειρικό αλάτι Το γνωστό μας μαγειρικό αλάτι ή φυσικό αλάτι είναι η χημική έ- νωση χλωριούχο νάτριο (NaCl). Στο θαλασσινό νερό είναι διαλυμένη μεγάλη ποσότητα χλωριούχου νατρίου (3,5%) και σε αυτό οφείλεται η αλμυρότητά του. Βέβαια στο θαλασσινό νερό είναι διαλυμένα σε πολύ μικρότερες ποσότητες και άλλα άλατα (π.χ. άλατα βρωμίου και μαγνησίου). Το NaCl παραλαμβάνεται στις αλυκές (αβαθείς δεξαμενές σε θαλάσσιους κόλπους) από το θαλασσινό νερό. Λόγω του μικρού βάθους, το καλοκαίρι ε- ξατμίζεται το νερό και απομένουν το αλάτι και τα άλλα διαλυμένα στο θαλασσινό νερό άλατα. Από το φυσικό αυτό αλάτι παίρνουμε το καθαρό αλάτι με ανακρυστάλλωση. Αλλά και σε πολλές περιοχές της Γης, και σε αποξηραμένες αλμυρές λίμνες και θάλασσες, το αλάτι σχηματίζει εκτεταμένα στρώματα (ορυκτό αλάτι). Το ορυκτό αλάτι αποτελεί το κύριο ορυκτό του νατρίου. Από τα αλατωρυχεία το αλάτι εξάγεται με εξόρυξη ή με διαβίβαση θερμού νερού (στο οποίο το αλάτι έχει μεγάλη διαλυτότητα) και αναρρόφηση του αλατούχου διαλύματος (άλμη). Στο μαγειρικό αλάτι προστίθεται ιωδιούχο κάλιο (ΚΙ) (~50 ppm) για την προστασία του θυρεοειδούς αδένα (ιωδιούχο αλάτι). Εξάλλου, επειδή το νάτριο στον οργανισμό του ανθρώπου συμβάλλει σε αύξηση της αρτηριακής πίεσης (της πίεσης του αίματος), όσοι έχουν αυξημένη πίεση (υπερτασικοί) πρέπει να περιορίζουν τη χρήση του αλατιού στο φαγητό τους. Υπάρχει όμως και αλάτι με λιγότερο NaCl. Αυτό περιέχει χλωριούχο κάλιο (KCl) σε ποσότητες 25% ή και 50% κ.β. Εκτός από τη μαγειρική, το αλάτι χρησιμοποιείται ως συντηρητικό τροφίμων, για την παρασκευή του χλωρίου, της σόδας και άλλων χημικών ουσιών. Ορυκτά είναι ομογενή στερεά συστατικά του φλοιού της Γης που έχουν καθορισμένη σύσταση και κρυσταλλική δομή. Κρυστάλλωση και ανακρυστάλλωση Αν πάρουμε θαλασσινό νερό και το βράσουμε σε μια κατσαρόλα, θα εξατμιστεί γρήγορα το νερό και στον πυθμένα θα μείνει μια άσπρη σκόνη, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά διάφορες ουσίες (κυρίως άλατα) και κυρίως NaCl. Μερικές φορές οι κρύσταλλοι που έχουμε ή που βρίσκουμε στη φύση δεν είναι καθαροί, αλλά περιέχουν διάφορες προσμίξεις π.χ. χώμα. Αυτό οφείλεται στο ότι εξατμίστηκε όλο το νερό. Μπορούμε να πάρουμε καθαρούς κρυστάλλους αν διαλύσουμε την ουσία σε καθαρό νερό και εν συνεχεία κάνουμε κρυστάλλωση, χωρίς να αφήσουμε να εξατμιστεί όλος ο διαλύτης. Επειδή διαλύσαμε τους κρυστάλλους και ξαναφτιάξαμε κρυστάλλους, η διαδικασία λέγεται ανακρυστάλλωση. Η ανακρυστάλλωση χρησιμοποιείται συχνά στη χημεία, ακριβώς για να παίρνουμε καθαρές ουσίες.

3 75 Το NaCl είναι ηλεκτρολύτης Σε στερεά κατάσταση, το NaCl είναι κακός αγωγός του ηλεκτρισμού. Αντίθετα το υδατικό διάλυμά του ή το τήγμα του είναι καλός αγωγός του ηλεκτρισμού (Σχήμα 1). Με τη διέλευση του ηλεκτρικού ρεύματος συμβαίνει το φαινόμενο της ηλεκτρόλυσης. Στα δύο ηλεκτρόδια, ελευθερώνονται τα συστατικά στοιχεία του χλωριούχου νατρίου: μεταλλικό νάτριο στο αρνητικό ηλεκτρόδιο (κάθοδος) και αέριο χλώριο (άνοδος). Επειδή το σημείο τήξεως του NaCl είναι σχετικά υψηλό, παρόμοιο πείραμα μπορεί να γίνει ευκολότερα χρησιμοποιώντας υδροξείδιο του νατρίου NaOH (θ.τ. 318 ο C). Στην περίπτωση αυτη, τα προϊόντα της ηλεκτρόλυσης είναι μέταλλο νάτριο στην κάθοδο και αέριο οξυγόνο στην άνοδο. Σχήμα 1 Με τήξη ο κρύσταλλος NaCl «σπάζει», οπότε τα ιόντα κινούνται ελεύθερα (καλός αγωγός του ηλεκτρισμού). Β 1.2 Ο ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός Η ηλεκτρική αγωγιμότητα του τήγματος και του υδατικού διαλύματος του NaCl οφείλεται στον ίδιο λόγο: στο ότι οι δομικές μονάδες στο NaCl είναι ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια (τα ιόντα). Το άτομο του νατρίου (Ζ =11) έχει ένα ηλεκτρόνιο σθένους και το συγκρατεί χαλαρά: το νάτριο έχει μικρή ηλεκτραρνητικότητα, είναι ηλεκτροθετικό στοιχείο. Γι αυτό αποβάλλει εύκολα το ηλεκτρόνιο σθένους του και μετατρέπεται σε θετικό ιόν (κατιόν): Τα ιόντα ονομάζονται έτσι διότι στην ηλεκτρόλυση κινούνται προς τα αντίθετα φορτισμένα ηλεκτρόδια (ιόν: μετοχή αορίστου του ρήματος έρχομαι) Na Na + + e - To Na + έχει τη δομή σθένους του αμέσως προηγούμενου σε ατομικό αριθμό ευγενούς αερίου (του νέου, Ne, Z=10) με 8 ηλεκτρόνια σθένους.

4 76 Αντίθετα, το χλώριο (Ζ=17) έχει 7 ηλεκτρόνια σθένους και εύκολα προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο (ηλεκτραρνητικό στοιχείο), αποκτώντας έτσι τη δομή σθένους του αμέσως επόμενου ευγενούς αερίου (του αργού, Αr, Ζ=18). Έτσι σχηματίζεται το αρνητικό ιόν (ανιόν) χλωρίου: Cl 2 + 2e - 2 Cl - Κατά την ηλεκτρόλυση, τα κατιόντα κινούνται προς το αρνητικά φορτισμένο ηλεκτρόδιο (κάθοδος), ενώ τα ανιόντα προς το θετικά φορτισμένο ηλεκτρόδιο (άνοδος). Λόγω του ηλεκτρικού φορτίου, τα ιόντα δεν υπάρχουν ελεύθερα στη φύση. Μπορεί όμως ένα κατιόν να συνυπάρχει με ένα ανιόν, οπότε το ένα έλκει το άλλο και έτσι συγκρατούνται σε σταθερή απόσταση με δυνάμεις ηλεκτροστατικής φύσης (δυνάμεις Coulomb). Λέμε τότε ότι υπάρχει ιοντικός ή ετεροπολικός (χημικός) δεσμός μεταξύ τους. + Νa + Cl - Η ηλεκτρονιακή θεωρία του σθένους Την ίδια χρονιά (1916) που ο G.N. Lewis ερμήνευσε τον ομοιοπολικό δεσμό στα μη πολικά (ομοπυρηνικά) μόρια (π.χ. Η 2 ), ο S. Kossel διατύπωσε την ηλεκτρονιακή θεωρία του σθένους. Με τη θεωρία αυτή εξηγήθηκε ο σχηματισμός σταθερών ιόντων, με την τάση των ατόμων να παίρνουν ή να δίνουν ηλεκτρόνια ώστε να αποκτήσουν δομή ευγενούς αερίου. Δύναμη Coulomb Η δύναμη Coulomb ανάμεσα σε ένα κατιόν και ένα ανιόν είναι τόσο μεγαλύτερη όσο μεγαλύτερα είναι τα φορτία των δύο ιόντων και όσο μικρότερη είναι η απόσταση μεταξύ των κέντρων των δύο πυρήνων. H παραπάνω «ιστορία» δεν τελειώνει εδώ. Τα δύο ιόντα που σχημάτισαν τον παραπάνω ιοντικό δεσμό δεν είναι «απομονωμένα» από τα υπόλοιπα ιόντα, δεν έχουμε δηλαδή σχηματισμό μορίου, όπως στην περίπτωση του ομοιοπολικού δεσμού. Καθένα ιόν είναι διαθέσιμο να σχηματίσει και άλλους ιοντικούς δεσμούς με άλλα αντίθετα φορτία. Έτσι τα ιόντα που σχηματίζονται συγκρατούνται με ισχυρές ηλεκτροστατικές δυνάμεις σε ορισμένες θέσεις στον κρύσταλλο του NaCl. Στον κρύσταλλο αυτό οι δυνάμεις Coulomb ασκούνται προς όλες τις διευθύνσεις. Έτσι, τα ιόντα συσσωρεύονται, ώστε το κάθε κατιόν να περιβάλλεται από έξι ανιόντα και κάθε ανιόν να περιβάλλεται από έξι κατιόντα. Αυτή η «συσσωρευμένη» κατάσταση εξασφαλίζει την ελάχιστη ενέργεια στο σύστημα, δηλαδή τη μέγιστη σταθερότητα (Σχήματα 2 και 3) Επομένως, στις ιοντικές ενώσεις δεν υπάρχει η έννοια του μορίου. Ο δε χημικός τύπος, π.χ. NaCl, δείχνει την απλούστερη ακέραια αναλογία κατιόντων και ανιόντων στον κρύσταλλο. Έτσι σχηματίζεται ένας τριδιάστατος κρύσταλλος. Επειδή στις ιοντικές ενώσεις δεν υπάρχει η έννοια του μορίου, γι αυτό ορισμένες φορές χρησιμοποιείται ο όρος τυπική μάζα αντί της σχετικής μοριακής μάζας ή τυπικό βάρος αντί του μοριακού βάρους.

5 77 Σχήμα 2 Εικονική παρουσίαση του σχηματισμού στερεού χλωριούχου νατρίου (κοινό επιτραπέζιο αλάτι) από στερεό νάτριο και αέριο χλώριο. Aπεικόνιση του κρυσταλλικού πλέγματος NaCl (ανεπτυγμένη μορφή). Ενέργεια Κάθετος διατομή του κρυστάλλου (πρώτο στρώμα). Κάθετος διατομή του κρυστάλλου (δεύτερο στρώμα). Σχήμα 3 Σχηματισμός κρυστάλλου NaCl από Na(s) και Cl 2 (g). Παρατηρήστε ότι τα ιόντα Νa +, που προκύπτουν με αποβολή ηλεκτρονίων, έχουν μικρότερο μέγεθος από τα άτομα Na (αργυρόχρωμες σφαίρες), ενώ τα ανιόντα Cl - που προκύπτουν με πρόσληψη ηλεκτρονίων έχουν μεγαλύτερο μέγεθος από τα άτομα Cl (κιτρινοπράσινες σφαίρες). Επίσης μη ξεχνάτε ότι ο ιοντικός δεσμός οδηγεί το σύστημα σε χαμηλότερη ενέργεια, όπως παραστατικά παρουσιάζεται στο σχήμα. Η διάλυση του NaCl(s) στο νερό προκαλεί διάσταση στον κρύσταλλο, οπότε τα ιόντα κινούνται ελεύθερα (καλός αγωγός του ηλεκτρισμού).

6 78 Σχήμα 4 Απεικόνιση του κρυστάλλου NaCl (συμπαγής μορφή). Η φωτογραφία δεξιά δίνει την εικόνα του κρυστάλλου του NaCl όπως εμφανίζεται στον μακρόκοσμο. Β 1.3 Οι κρύσταλλοι Κρύσταλλος είναι κάθε στερεό τα άτομα ή τα μόρια του οποίου είναι τοποθετημένα σε μια κανονική, επαναλαμβανόμενη διάταξη στο χώρο, σχηματίζοντας έτσι μια τριδιάστατη περιοδική δομή. Στη δομή αυτή οφείλεται και η συμμετρία του κρυστάλλου. Όταν η περιοδικότητα της δομής επαναλαμβάνεται σε όλο τον όγκο του υλικού, το υλικό αποτελεί έναν μονοκρύσταλλο. Μονοκρύσταλλοι είναι οι περισσότεροι πολύτιμοι λίθοι. Τα περισσότερα κρυσταλλικά υλικά είναι πολυκρυσταλλικά, αποτελούνται δηλαδή από έναν πολύ μεγάλο αριθμό μικροσκοπικών μονοκρυστάλλων. Εξάλλου, υπάρχουν και στερεά που δεν εμφανίζουν καμιά περιοδικότητα στη δομή τους και ονομάζονται άμορφα, π.χ. οι ύαλοι (το γυαλί). Μια ειδική κατηγορία κρυστάλλων είναι οι υγροί κρύσταλλοι. Αυτοί είναι μια κατάσταση της ύλης την οποία αποκτούν με την τήξη ή τη διάλυσή τους πολλές οργανικές κρυσταλλικές ουσίες. Χαρακτηριστική ιδιότητα των υγρών κρυστάλλων είναι ότι με την εφαρμογή ηλεκτρικού ή μαγνητικού πεδίου, τα μόριά τους προσανατολίζονται ανάλογα με την κατεύθυνση του πεδίου. Η ιδιότητα αυτή βρίσκει εφαρμογή στις οθόνες τηλεφώνων και τηλεοράσεων, στα ψηφιακά ρολόγια κ.ά. (βλέπε διπλανή εικόνα). Η κρυσταλλική δομή χαρακτηρίζεται από το λεγόμενο χωρικό πλέγμα και τη στοιχειώδη ή μοναδιαία κυψελίδα του κρυστάλλου (Σχήμα 5). Υπάρχουν 7 κρυσταλλικά συστήματα, όπου αυτό με τη μεγαλύτερη συμμετρία έχει τον κύβο ως στοιχειώδη κυψελίδα και λέγεται κυβικό σύστημα. Κατά σειρά μειούμενης συμμετρίας, τα 7 κρυσταλλικά συστήματα είναι τα παρακάτω: Κυβικό, εξαγωνικό, τετραγωνικό, τριγωνικό, ορθορομβικό, μονοκλινές και τρικλινές. Η τήξη μοριακών κρυστάλλων μεγάλων μορίων (μακρομορίων) πολικών οργανικών ενώσεων έχει ως αποτέλεσμα τα επιμήκη, ραβδόμορφα μόριά τους να διατηρούν, σε πολλές περιπτώσεις, μέρος της κρυσταλλικής τάξης στην υγρή μορφή. Υγροί κρύσταλλοι

7 79 Τα επτά κρυσταλλικά συστήματα Το Σχήμα 5 δείχνει ένα παράδειγμα χωρικού πλέγματος. Σ αυτό γύρω από κάθε σημείο τα άλλα σημεία κατανέμονται κατά παρόμοιο τρόπο. Στα σημεία του πλέγματος αυτού τοποθετούνται τα άτομα ή μόρια της κρυσταλλικής ουσίας. Στο σχήμα δείχνεται και η στοιχειώδης ή μοναδιαία κυψελίδα. Αυτή έχει όλες τις ιδιότητες του κρυστάλλου, ενώ ένας κρύσταλλος σχηματίζεται με την περιοδική επανάληψη στο χώρο μιας στοιχειώδους κυψελίδας. Σχήμα 5 Χωρικό πλέγμα με στοιχειώδη κυψελίδα. Στη στοιχειώδη κυψελίδα ορίζουμε ένα σύστημα κρυσταλλογραφικών αξόνων, όπως δείχνει το Σχήμα 6. Σχήμα 6 Σχηματική αναπαράσταση κρυσταλλογραφικών αξόνων. Μπορεί να δειχθεί ότι υπάρχουν επτά τέτοια διαφορετικά συστήματα αξόνων ή κρυσταλλογραφικά συστήματα. Το κυβικό σύστημα έχει τη μεγαλύτερη συμμετρία και χαρακτηρίζεται από τις σχέσεις: r r r ) ) ) ο a = b = c και α = β = γ = 90. Τη μικρότερη συμμετρία έχει το τρικλινές σύστημα όπου: a b c και α β γ r r r ) ) ).

8 80 Πώς προσδιορίζεται η κρυσταλλική δομή Η δομή των διαφόρων κρυστάλλων προσδιορίζεται με τη μέθοδο των ακτίνων Χ. Οι ακτίνες Χ έχουν τα βασικά χαρακτηριστικά και τη συμπεριφορά του φωτός, είναι δηλαδή ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. Μια ιδιότητά τους είναι η περίθλαση, δηλαδή η εκτροπή της ακτινοβολίας από την ευθύγραμμη διάδοση όταν αυτή πρέπει να περάσει από μια μικρή οπή ή σχισμή (όταν συναντά ένα μικρό εμπόδιο) (Σχήμα 7). Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία Είναι το είδος της ενέργειας που διαδίδεται ακόμη και στο κενό με τη μορφή ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων, δηλαδή τοπικών και χρονικών μεταβολών του ηλεκτρικού και μαγνητικού πεδίου. Σχήμα 7 Εικόνα περίθλασης ορατού φωτός Οι κρύσταλλοι έχουν την ιδιότητα να περιθλούν τις ακτίνες Χ. Έτσι αναπτύχθηκε ο κλάδος της κρυσταλλογραφίας, που μέσω των ακτίνων Χ μάς αποκαλύπτει τη δομή των κρυστάλλων, δηλαδή μας αποκαλύπτει τις θέσεις και τις αποστάσεις των ατόμων στο κρυσταλλικό πλέγμα. Οι ακτίνες Χ εκπέμπονται από διάφορα μέταλλα που βομβαρδίζονται με ηλεκτρόνια μέσα στον σωλήνα καθοδικών ακτίνων.

9 81 Οι ακτίνες Χ και η περίθλασή τους στους κρυστάλλους Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία με ενέργεια μεγαλύτερη από την ενέργεια της ακτινοβολίας του ορατού φωτός. Ανακαλύφθηκαν το 1895 από τον Γερμανό φυσικό Ραίντγκεν (Rontgen) και ονομάστηκαν έτσι λόγω της άγνωστης τότε φύσης τους. Παράγονται σε συσκευές που ονομάζονται λυχνίες ή σωλήνες ακτίνων Χ. Τα μήκη κύματος των ακτίνων Χ είναι μικρά, (γύρω στο 1 Å), γι αυτό μπορούν να διαπερνούν σε αρκετό πάχος αδιαφανή υλικά. Στην ιδιότητα τους αυτή, καθώς και στη διαφορετική απορρόφηση τους από διαφορετικά υλικά οφείλουν την εφαρμογή τους στη ιατρική (ακτινοδιαγνωστική). Περίθλαση Είναι το φαινόμενο που προκαλείται κατά τη διάδοση ενός κύματος όταν αυτό περνά μέσα από μια μικρή οπή ή σχισμή ή συναντά ένα εμπόδιο (φράγμα) και συνδέεται με την παρεκτροπή του κύματος από την ευθύγραμμη διάδοση του. Το φαινόμενο γίνεται έκδηλο όσο οι διαστάσεις των σχισμών πλησιάζουν το μήκος κύματος. Ένας κρύσταλλος αποτελεί ένα φυσικό τριδιάστατο φράγμα (εμπόδιο) περίθλασης για τις ακτίνες Χ λόγω του ότι οι αποστάσεις μεταξύ των ατόμων στον κρύσταλλο, (που αποτελούν τα κέντρα σκέδασης των ακτίνων Χ) είναι της ίδιας τάξεως μεγέθους με το μήκος κύματος των ακτίνων Χ (~ 1 Å). Η κρυσταλλογραφία είναι η μελέτη της περίθλασης των ακτίνων Χ σε κρυστάλλους. Αν είναι γνωστή η κρυσταλλική δομή, μπορούμε να υπολογίσουμε το μήκος κύματος της ακτινοβολίας. Αντιστρόφως, αν ξέρουμε το μήκος κύματος μπορούμε να αποκαλύπτουμε την κρυσταλλική δομή. Η κρυσταλλογραφία μελετά τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα ή τα μόρια είναι διατεταγμένα σε ένα κρυσταλλικό στερεό. Έχει εφαρμογή στη χημεία, στη φυσική, στη γεωχημεία, στην ορυκτολογία, τη μεταλλουργία και ακόμη και στη βιολογία. Έτσι με τη βοήθεια της κρυσταλλογραφίας ανακαλύφθηκε, το 1953, η δομή (η διπλή έλικα) του DNA (δεοξυριβονουκλεϊνικό οξύ) που είναι το βασικό μόριο της ζωής. Εικόνα ακτινογραφίας χεριού

10 110 Β 5 ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Β 5.1 Χαρακτηριστικές ιδιότητες των μετάλλων Μεταλλικός δεσμός Μέταλλα ονομάζουμε τα στοιχεία που έχουν τις παρακάτω ιδιότητες: Έχουν μεταλλική λάμψη Επιδέχονται πολλές ειδικές κατεργασίες. Μπορούν να σφυρηλατηθούν και να μετατραπούν σε λεπτά φύλλα, είναι δηλαδή ελατά. Επίσης από αυτά κατασκευάζονται λεπτά σύρματα, είναι δηλαδή όλκιμα. Χυτεύονται σε καλούπια και παίρνουν επιθυμητά σχήματα Είναι αγωγοί της θερμότητας και του ηλεκτρισμού. Μεταλλικός Δεσμός Όπως είναι γνωστό τα τρία τέταρτα των στοιχείων του περιοδικού πίνακα είναι μέταλλα. Επομένως είναι σημαντικό και χρήσιμο να εξετάσουμε τη φύση του δεσμού με τον οποίο ενώνονται μεταξύ τους τα άτομα των μετάλλων. Τα άτομα του μετάλλου στον κρύσταλλο βρίσκονται πολύ κοντά το ένα με το άλλο, με αποτέλεσμα τα ηλεκτρόνια σθένους να μην είναι ενωμένα, πολύ χρόνο, με ένα συγκεκριμένο πυρήνα αλλά να μετατοπίζονται σε όλα τα άτομα. Μπορούμε επομένως να θωρήσουμε ότι το μεταλλικό πλέγμα αποτελείται από ιόντα τα οποία έλκουν τα ευκίνητα ηλεκτρόνια. Για την εξήγηση του δεσμού στα μέταλλα έχουν προταθεί διάφορα μοντέλα. Εδώ θα αναφερθούμε στο μοντέλο των ελεύθερων ηλεκτρονίων. Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, τα ηλεκτρόνια είναι ελεύθερα να κινηθούν όπως ένα αέριο οπουδήποτε μέσα στα όρια του μεταλλικού κρυστάλλου. Αυτό το μοντέλο είναι χρήσιμο για την εξήγηση των θερμικών και ηλεκτρικών ιδιοτήτων των μετάλλων. Το μήκος του δεσμού στις κρυσταλλικές αυτές δομές εξαρτάται από τον αριθμό των ηλεκτρονίων σθένους τα οποία συνεισφέρει κάθε άτομο. Τα άτομα των στοιχείων K, Ca, Sc, Ti, V, Cr, που ανήκουν στην ίδια περίοδο του περιοδικού πίνακα, μπορούν να συνεισφέρουν 1, 2, 3, 4, 5 και 6 ηλεκτρόνια αντιστοίχως. Ανάλογα αυξάνει και η ι- σχύς των δεσμών, που αποδεικνύεται με τη σταθερή αύξηση των θερμοκρασιών τήξης και της σκληρότητας των μετάλλων.

11 111 Β 5.2 Σχέση των οξειδωτικών καταστάσεων και του αριθμού οξείδωσης με τα φαινόμενα της οξείδωσης και της αναγωγής Στην ενότητα Α ορίσαμε την οξείδωση ως την ένωση ενός στοιχείου με το οξυγόνο ή την αφαίρεση υδρογόνου από ένωση. Σχετικό με το φαινόμενο της οξείδωσης είναι το φαινόμενο της αναγωγής που οριζόταν αρχικά ως ένωση ενός στοιχείου με το υδρογόνο ή αφαίρεση οξυγόνου από ένωση. Ας θεωρήσουμε την αντίδραση του υδρογόνου με το οξυγόνο προς νερό: 2Η 2(g) + Ο 2(g) Η 2 Ο (l) Σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό, το υδρογόνο οξειδώθηκε (προσέλαβε οξυγόνο), ενώ το οξυγόνο ανάχθηκε (προσέλαβε υδρογόνο). Ε- ξάλλου, στο προϊόν της αντίδρασης τόσο το υδρογόνο όσο και το οξυγόνο έχουν διαφορετικούς Α.Ο. από ό,τι στα αντιδρώντα. Το υδρογόνο άλλαξε από Α.Ο. 0 σε +1, ενώ το οξυγόνο ελαττώθηκε από 0 σε 2. Ας πάρουμε και το κλασικό παράδειγμα της οξείδωσης του σιδήρου: 2Fe (s) + O 2(g) 2FeO (s) 4Fe (s) + 3O 2(g) 2Fe 2 O 3(s) Παρατηρούμε ότι ο Fe αύξησε τον Α.Ο. από 0 σε +2 και +3 αντίστοιχα, ενώ το Ο 2 ελάττωσε πάλι τον Α.Ο. από 0 σε 2. Τέλος ας θεωρήσουμε και την αντίδραση αναγωγής του χλωρίου από το υδρογόνο προς υδροχλώριο: Η 2(g) + Cl 2(g) 2HCl (g) Εδώ παρατηρούμε ότι το χλώριο ελάττωσε τον Α.Ο. από 0 σε 1, ενώ το υδρογόνο τον αύξησε από 0 σε +1. Με βάση τα παραπάνω, μπορούμε να δώσουμε έναν νέο ορισμό για την οξείδωση και την αναγωγή: Οξείδωση είναι η αλγεβρική αύξηση του Α.Ο. Αναγωγή είναι η αλγεβρική μείωση του Α.Ο. Σε μια αντίδραση όπου συμβαίνει οξείδωση, συμβαίνει ταυτόχρονα και αναγωγή. Το συνολικό φαινόμενο ονομάζεται οξειδοαναγωγή. Ο παραπάνω ορισμός είναι γενικότερος από τον αρχικό διότι μπορεί να περιλάβει και αντιδράσεις στις οποίες δεν υπεισέρχονται το ο- ξυγόνο και /ή το υδρογόνο, π.χ.

12 112 2Νa (s) + Cl 2(g) 2NaCl (s) Εδώ το νάτριο αυξάνει τον Α.Ο. από 0 σε +1, άρα οξειδώνεται, ενώ το χλώριο ελαττώνει τον Α.Ο. από 0 σε 1, άρα ανάγεται. Από τα παραπάνω είναι φανερό ότι τα φαινόμενα της οξείδωσης και της αναγωγής είναι αλληλένδετα: στην ίδια αντίδραση όπου συμβαίνει οξείδωση συμβαίνει και αναγωγή και αντιστρόφως (οξειδοαναγωγή). Η οξειδοαναγωγή ως μεταφορά (αποβολή και πρόσληψη) ηλεκτρονίων Στην περίπτωση σχηματισμού ιόντων μπορούμε να καταλάβουμε πώς μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης. Ας πάρουμε την αντίδραση του νατρίου με το χλώριο προς χλωριούχο νάτριο: 2Na (s) + Cl 2(g) 2NaCl (s) Η αντίδραση αυτή μπορεί να αναλυθεί σε δύο ημιαντιδράσεις: Νa Na + + e - Μια ημιαντίδραση περιλαμβάνει στη χημική εξίσωσή της και ηλεκτρόνια. Ημιαντιδράσεις συμβαίνουν στα ηλεκτρόδια κατά την ηλεκτρόλυση. Cl 2 + 2e - 2Cl - Παρατηρούμε ότι στην πρώτη ημιαντίδραση, ο Α.Ο. του Νa αυξήθηκε από 0 σε +1, με την αποβολή ενός ηλεκτρονίου από κάθε άτομο Na. Αντίθετα, στη δεύτερη ημιαντίδραση ο Α.Ο. του χλωρίου ελαττώθηκε από 0 σε 1 με την πρόσληψη ενός ηλεκτρονίου από κάθε άτομο Cl. Γενικά, οι αντιδράσεις οξειδοαναγωγής συνδέονται με μεταφορά ηλεκτρονίων: η οξείδωση με αποβολή ηλεκτρονίων η αναγωγή με πρόσληψη ηλεκτρονίων. Οι αντιδράσεις οξειδοαναγωγής μπορεί να γίνουν και με τη βοήθεια του ηλεκτρικού ρεύματος (στις ηλεκτρολύσεις). Χρησιμοποιούνται α- κόμη για παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος στις μπαταρίες. Ο κλάδος της χημείας που μελετά τη σχέση του ηλεκτρικού ρεύματος με τις χημικές αντιδράσεις ονομάζεται ηλεκτροχημεία. Β 5.3 Ο σίδηρος Είναι μεταλλικό στοιχείο της ομάδας VIII B του περιοδικού πίνακα (στην ίδια ομάδα και στην ίδια περίοδο μαζί με τα μέταλλα κοβάλτιο, Co, και νικέλιο, Ni, με τα οποία παρουσιάζει ομοιότητες). Εμφανίζει αριθμούς οξείδωσης 0, +2 και +3. Είναι το χρησιμότερο από τα μέ- Η συστηματική χρήση του σιδήρου άρχισε γύρω στο 1500 μ.χ και σήμανε το τέλος της εποχής του χαλκού και την αρχή της εποχής του σιδήρου.

13 113 ταλλα. Αυτό το οφείλει τόσο στις μηχανικές ιδιότητές του όσο και στην αφθονία του στη φύση (είναι το τέταρτο στοιχείο, μετά το οξυγόνο, το πυρίτιο και το αργίλιο). Σιδηρούχα μεταλλεύματα απαντώνται σε όλες τις περιοχές της Γης και σε ελάχιστες περιπτώσεις αυτά περιέχουν μικρή ποσότητα αυτοφυούς σιδήρου. Κυριότερα ορυκτά του είναι ο αιματίτης (Fe 2 O 3 ), o μαγνητίτης (Fe 3 O 4 : μεικτό οξείδιο FeO Fe 2 O 3 ), ο λειμωνίτης (2Fe 2 O 3 3Η 2 Ο), ο σιδηρίτης (FeCO 3 ) και ο σιδηροπυρίτης (FeS 2 ). Η κυριότερη μέθοδος παρασκευής του σιδήρου είναι η αναγωγή του στην υψικάμινο (Σχήμα 20). Στο κάτω μέρος της υψικαμίνου λαμβάνεται τήγμα σιδήρου που περιέχει διάφορες προσμείξεις. Με βραδεία ψύξη σε καλούπια, αυτό μας δίνει τον γκρίζο, πορώδη, και εύθραυστο χυτοσίδηρο (μαντέμι), που δεν μπορεί να σφυρηλατηθεί, να μετατραπεί σε ελάσματα ή να υποστεί συγκόλληση. Γι αυτό χρησιμοποιείται για την κατασκευή μόνο χυτών αντικειμένων. Με σύντηξη χυτοσιδήρου και αιματίτη οξειδώνονται και απομακρύνονται ως «σκουριά» ή ως αέρια οξείδια, οι περισσότερες προσμείξεις και ιδιαίτερα ο άνθρακας, το ποσοστό του οποίου πέφτει από 2,5 4% σε λιγότερο από 0,5%. Η μορφή αυτή είναι γνωστή ως σφυρήλατος σίδηρος, έχει μηχανική αντοχή, είναι ελατός και όλκιμος και μπορεί να σφυρηλατείται. Αποτελεί το υλικό κατασκευής πολλών ε- ξαρτημάτων, συρμάτων, ελασμάτων κ.ά. Μετάλλευμα: Ονομάζεται το ορυκτό που περιέχει ένα μέταλλο σε ποσοστό που καθιστά οικονομικώς συμφέρουσα την παραγωγή του μετάλλου από αυτό. Φόρτωση ορυκτού, κοκ και ασβεστόλιθος καπνοδόχος Ζεστά αέρια Ζώνη αναγωγής Θερμός αέρας Τηγμένος σίδηρος σκουριά Σχήμα 20: H υψικάμινος

14 114 H παραγωγή του σιδήρου στην υψικάμινο Για την αναγωγή χρησιμοποιείται κοκ (ένας τεχνητός άμορφος άνθρακας) μαζί με ανθρακικό ασβέστιο (CaCO 3 ). Το τελευταίο χρησιμοποιείται για να κατεβάζει τη θερμοκρασία τήξης και λέγεται συλλίπασμα. Το μετάλλευμα μαζί με το αναγωγικό υλικό (κοκ) και το συλλίπασμα φέρονται στο πάνω μέρος της υψικαμίνου. Οι κύριες αντιδράσεις που γίνονται είναι: C (s) + O 2(s) CO 2(g) (1) 1600 o C C (s) + CO 2(g) 2CO (g) (2) Fe 2 O 3(s) + 3CO (g) 2Fe (s) + 3CO 2(g) (3) Fe 2 O 3(s) + 3C (s) 2Fe (s) + 3CO (g) (4) To οξυγόνο που απαιτείται για την εξώθερμη αντίδραση (1) προέρχεται από ρεύμα θερμού ( ο C) αέρα. H θερμότητα που ελευθερώνεται από την (1) ανεβάζει τη θερμοκρασία στους 1600 ο C. Έτσι γίνεται η αντίδραση (2). Το μονοξείδιο του άνθρακα που παράγεται από τη (2) ανάγει το οξείδιο του σιδήρου σύμφωνα με την (3), ενώ ο διάπυρος άνθρακας μπορεί να αναγάγει το Fe 2 O 3 κατά την (4). Το δημιουργούμενο CO δρα ως αναγωγικό στο επόμενο στρώμα ορυκτού στην υψικάμινο κι έτσι επαναλαμβάνονται οι αντιδράσεις. Ο σίδηρος είναι σημαντικό ιχνοστοιχείο των οργανισμών. Είναι συστατικό της αιμοσφαιρίνης ή αιμογλοβίνης και των πρωτεϊνών όπως μυοσφαιρίνης ή μυογλοβίνης που χρησιμεύουν για τη μεταφορά και αποθήκευση του οξυγόνου αντίστοιχα. Ο οργανισμός του ανθρώπου χρειάζεται την ημέρα 1 mg σιδήρου (σε χημική ένωση). Έλλειψη σιδήρου προκαλεί παθολογικές καταστάσεις π.χ. αναιμία. Ιχνοστοιχείο: Χημικό στοιχείο που σε ελάχιστη ποσότητα είναι απαραίτητο για τη λειτουργία του οργανισμού. Ο χάλυβας Ο χάλυβας (κοινώς το ατσάλι) είναι κράμα σιδήρου και άνθρακα. Έχει αυξημένη σκληρότητα και αντοχή και είναι πιο ελαστικός από το σφυρήλατο σίδηρο. Είναι όμως εύθραυστος. Με προσθήκη άλλων μετάλλων αποκτά βελτιωμένες ιδιότητες. Έτσι με προσθήκη χρωμίου, Cr (15 18% κ.β.) και νικελίου, Ni (~10% κ.β.) δίνει τους ανοξείδωτους χάλυβες που χρησιμοποιούνται ευρέως για την κατασκευή ανοξείδωτων αντικειμένων π.χ. μαχαιροπήρουνα και δίσκοι.

15 115 Β 5.4 Το αργίλιο ή αλουμίνιο Είναι μεταλλικό στοιχείο της ΙΙΙΑ ομάδας του περιοδικού πίνακα, με 3 ηλεκτρόνια σθένους. Οι αριθμοί οξείδωσής του είναι 0 και +3. Είναι το αφθονότερο στοιχείο στη Γη και το τρίτο σε αφθονία στη φύση μετά το οξυγόνο και το πυρίτιο. Δεν απαντάται ως αυτοφυές, αλλά βρίσκεται στο οξείδιο και στα πυριτικά άλατά του με κυριότερα το κορούνδιο (Al 2 O 3 ), τους οστρίους [πυριτικά άλατα με τα μέταλλα των αλκαλίων NaSiO 3, KSiO 3 ), τους μαρμαρυγίες (πυριτικά άλατα με τα αλκάλια, το μαγνήσιο, MgSiO 3 και το σίδηρο, FeSiO 3, Fe 2 (SiO 3 ) 3 ], στον βωξίτη (ένυδρο οξείδιο του αργιλίου, με οξείδια του πυριτίου και αργιλοπυριτικά άλατα) και τις διάφορες αργίλους: τον καολίνη Al 2 O 3 2SiO 2 2H 2 O και τον πηλό που είναι ακάθαρτη άργιλος. Το αργίλιο είναι αρκετά ηλεκτροθετικό στοιχείο, γι αυτό η παραγωγή του γίνεται κυρίως με ηλεκτρόλυση. Το καθαρό αργίλιο είναι πολύ δραστικό μέταλλο. Όταν εκτεθεί στον αέρα αντιδρά με το οξυγόνο και καλύπτεται από στρώμα οξειδίου: Στην παρουσία του στις αργίλους, οφείλει το αργίλιο το ελληνικό του όνομα. 4Al (s) + 3O 2(g) 2Al 2 O 3(s) Με αύξηση της θερμοκρασίας, το πάχος του στρώματος αυξάνει και είναι πολύ ισχυρά προσροφυμένο στο μέταλλο. Το οξείδιο είναι πολύ δύστηκτο (θ.τ ο C), σκληρό και απρόσβλητο από διάφορα αντιδραστήρια (π.χ. οξέα). Λέμε ότι το μέταλλο απέκτησε παθητική κατάσταση, που το προστατεύει από τη διάβρωση. Ο βωξίτης είναι μετάλλευμα που αφθονεί στη Στερεά Ελλάδα. Περιέχει 40 60% αλουμίνα (Al 2 O 3 ). Η κύρια μέθοδος για την βιομηχανική παραγωγή του αλουμινίου είναι η μέθοδος Bayer, που περιλαμβάνει δύο στάδια: (1) Την απομόνωση της αλουμίνας από το βωξίτη. (2) Την ηλεκτρόλυση στης αλουμίνας. Τα κράματα του αργιλίου με διάφορα μέταλλα έχουν εξαιρετικές μηχανικές και φυσικές ιδιότητες. Είναι εύχυτα και δέχονται μεγάλη ποικιλία επικαλύψεων. Λόγω της μεγάλης αντοχής τους και της ελαφρότητάς τους, χρησιμοποιούνται για την κατασκευή αεροπλάνων, μηχανών και τροχών αυτοκίνητων, εξωτερικών θυρών και παραθύρων. Πολύ χρήσιμα είναι και τα γνωστά μας φύλλα αλουμινόχαρτου, που είναι πολύ λεπτά φύλλα αλουμινίου.

16 116 Η ηλεκτρολυτική παρασκευή του αλουμινίου Η ηλεκτρόλυση γίνεται σε ατσάλινα δοχεία-κάδους, που είναι επενδυμένα με στρώμα γραφίτη. Ο γραφίτης αυτός παίζει το ρόλο της καθόδου στην ηλεκτρόλυση και πάνω σ αυτόν γίνεται η απόθεση του μετάλλου. Ως άνοδος χρησιμοποιούνται ράβδοι γραφίτη. Τα ηλεκτρολυτικά δοχεία συνδέονται σε σειρά (συστοιχία), π.χ. 200 δοχεία. Κατά τη δίοδο του ηλεκτρικού ρεύματος, συμβαίνει και ελευθέρωση θερμότητας που προκαλεί την απαραίτητη για την ηλεκτρόλυση τήξη του υλικού. Η απόσταση της ανόδου από την κάθοδο ρυθμίζεται έτσι ώστε η θερμοκρασία του τήγματος να φθάνει τους ο C. Η ηλεκτρική τάση ανάμεσα σε άνοδο και κάθοδο ρυθμίζεται στα 4 6 V, οπότε για 200 δοχεία απαιτείται τάση γύρω στα 1000 V. Η ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος είναι μεγάλη και η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ανέρχεται σε kwh (κιλοβατώρες) ανά κιλό παραγόμενου αλουμινίου. Οι ημιαντιδράσεις που γίνονται στα δύο ηλεκτρόδια είναι: Κατά την ηλεκτρόλυση, στη θετικά φορτισμένη άνοδο συμβαίνει οξείδωση, ενώ στην αρνητικά φορτισμένη κάθοδο συμβαίνει αναγωγή. κάθοδος (-) Al e - Al (αναγωγή) άνοδος (+) 2O 2- O 2 + 4e - (οξείδωση) και συνολικά 2Al 2 O 3(s) 4Al (s) + 3O 2(g) (1) Ατσάλινη κάθοδος (-) Παγωμένος φλοιός ηλεκτρολύτη Άνοδος γραφίτη Εσωτερική επένδυση άνθρακα Τηγμένο Al Σχήμα 21 Συστοιχία ηλεκτρολυτικών δοχείων για την παραγωγή αλουμινίου. ηλεκτρολύτης Λόγω της υψηλής θερμοκρασίας, το παραγόμενο στην άνοδο οξυγόνο αντιδρά με το γραφίτη της ανόδου, ενώ ο γραφίτης της καθόδου καλύπτεται από τήγμα αργιλίου: C (s) + O 2(g) CO 2(g) (2) Οι προσβαλλόμενες ράβδοι του γραφίτη της ανόδου (με φθορά 0,46 kg C /kg Al) πρέπει να αντικαθίστανται. Η συνολική αντίδραση που γίνεται στα ηλεκτρολυτικά δοχεία είναι το άθροισμα των (1) και (2): 2Al 2 O 3(s) + 3C (s) 4Al (s) + 3CO 2(g)

17 117 Β 5.5 Ο χαλκός Είναι μεταλλικό στοιχείο της ομάδας Ι Β του περιοδικού πίνακα και εμφανίζει Α.Ο: 0, +1, +2. Στις ενώσεις του συνηθέστερος είναι ο +2, π.χ. οξείδιο του χαλκού (IΙ), CuO, θειικός χαλκός, CuSO 4. Α.Ο. +1 εμφανίζει π.χ. στην ένωση οξείδιο του χαλκού (Ι) Cu 2 O. Είναι πολύ χρήσιμο μέταλλο, τρίτο στη σειρά από άποψη εφαρμογών, μετά το σίδηρο και το αλουμίνιο. Δεν έχει όμως μεγάλη φυσική αφθονία. Τα σπουδαιότερα ορυκτά του είναι ο χαλκοπυρίτης, CuFeS 2, o κυπρίτης, Cu 2 O, ο χαλκοσίτης, Cu 2 S, o χαλκανθίτης, CuSO 4 5Η 2 Ο, ο μαλαχίτης, Cu(OH) 2 CuCO 3 και ο αζουρίτης, Cu(OH) 2 2CuCO 3. Ο χαλκός (σε χημικές ενώσεις) είναι ιχνοστοιχείο των ζωντανών οργανισμών, όντας συστατικό της αιμοκυανίνης, που στα οστρακοειδή, τα αρθρόποδα και άλλα είδη έχει παρόμοια φυσιολογική δράση με την αιμοσφαιρίνη. Οι ημερήσιες ανάγκες του ανθρώπινου οργανισμού είναι 1 2 mg (χημικά ενωμένου) χαλκού. Ο χαλκός είναι ερυθρωπό μέταλλο και σε πρόσφατη τομή έχει ι- σχυρή μεταλλική λάμψη. Είναι πολύ ελατός και όλκιμος και σχετικά μαλακός. Έχει μεγάλη θερμική και ηλεκτρική αγωγιμότητα και χρησιμοποιείται για την κατασκευή ηλεκτρικών καλωδίων. Κατά το τέλος της εποχής του λίθου, ο χαλκός άρχισε να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της πέτρας. Γύρω στο π.χ. ο άνθρωπος μπορούσε να λιώσει το μέταλλο και να κατασκευάσει χυτά αντικείμενα. Το λατινικό όνομα του χαλκού (cuprum) έχει την ίδια ρίζα με το όνομα της Κύπρου, που ήταν φημισμένη στην αρχαιότητα για τα χαλκορρυχεία της. Παρασκευή του χαλκού Για την παραγωγή του χαλκού χρησιμοποιούνται κυρίως τα ορυκτά του, αλλά και με ανακύκλωση, τα παλιά κράματά του. Το ορυκτό μετατρέπεται σε οξείδιο του χαλκού, από το οποίο ο χαλκός παράγεται με αναγωγή με άνθρακα: θ CuCO 3(s) CuO (s) + CO 2(g) 2CuO (s) + C (s) 2Cu (s) + CO 2(g) Τα θειούχα ορυκτά, διαβρεχόμενα συνεχώς με νερό, μετατρέπονται σε θειικό χαλκό με οξείδωση από ατμοσφαιρικό οξυγόνο (Cu 2 S CuSO 4 ). Ο θειικός χαλκός είναι ευδιάλυτο στο νερό άλας και παραλαμβάνεται από το μείγμα με νερό. Από το υδατικό διάλυμα του θειικού χαλκού, ο χαλκός παραλαμβάνεται με ηλεκτρόλυση ή με επίδραση σιδήρου: CuSO 4(aq) + Fe (s) FeSO 4(aq) + Cu (s) O σίδηρος είναι πιο ηλεκτροθετικό μέταλλο από το χαλκό, γι αυτό τον αντικαθιστά στις ενώσεις του. Με διάφορες παρόμοιες ή άλλες τεχνικές, ο χαλκός μπορεί να εξαχθεί και από τα άλλα μεταλλεύματα του.

18 118 Στον ξηρό αέρα μένει ανεπηρέαστος, ενώ σε υγρό αέρα, με την επίδραση του νερού και του διοξειδίου του άνθρακα καλύπτεται από πράσινο προστατευτικό στρώμα (πατίνα) βασικού ανθρακικού χαλκού, CuCO 3 Cu(OH) 2. Σ αυτό οφείλεται το πράσινο χρώμα των χάλκινων γλυπτών. Στο θαλασσινό νερό σχηματίζει παρόμοιο στρώμα βασικού χλωριούχου χαλκού, CuCl 2 3Cu(OH) 2. Με θέρμανση οξειδώνεται από το οξυγόνο του αέρα στο κόκκινο οξείδιο Cu 2 O, ενώ με παρατεταμένη θέρμανση στο μαύρο οξείδιο CuO. Λόγω της μικρής ηλεκτροθετικότητάς του είναι σχετικά αδρανές χημικό στοιχείο. Με άλλα μέταλλα σχηματίζει διάφορα κράματα. Τα κράματα με ψευδάργυρο (Ζn) ονομάζονται ορείχαλκοι, ενώ τα κράματά του κυρίως με κασσίτερο (Sn) ονομάζονται μπρούντζοι. Τα κράματα είναι ομογενή διαλύματα μετάλλων ή μετάλλων και άνθρακα. παρασκευάζονται με σύντηξη των συστατικών τους.

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 1 Λέξεις κλειδιά: Ηλεκτρολυτικά διαλύματα, ηλεκτρόλυση,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

2. ΜΕΤΑΛΛΑ - ΚΡΑΜΑΤΑ. 2.2 Κύριοι χημικοί δεσμοί

2. ΜΕΤΑΛΛΑ - ΚΡΑΜΑΤΑ. 2.2 Κύριοι χημικοί δεσμοί 1 2. ΜΕΤΑΛΛΑ - ΚΡΑΜΑΤΑ 2.1 Γενικά Τα μικρότερα σωματίδια της ύλης, που μπορούν να βρεθούν ελεύθερα και να διατηρούν τις ιδιότητες του σώματος στο οποίο ανήκουν, λέγονται μόρια. Τα ελάχιστα σωματίδια της

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Μεταλλική Συσκευασία Εισαγωγή Συνηθέστερα χρησιµοποιούµενα µέταλλα: Σίδηρος (σαν ανοξείδωτος χάλυβας σε σκεύη και εξοπλισµό) Κασσίτερος (λευκοσίδηρος σε συνδυασµό µε σίδηρο στις κονσέρβες

Διαβάστε περισσότερα

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του άνθρακα στον περιοδικό πίνακα. Να ταξινομούμε τα διάφορα είδη άνθρακα σε φυσικούς

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΛΥΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΛΥΣΕΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Τεχνολογία Συγκολλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι 98 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ Με τον όρο επιμετάλλωση εννοούμε τη δημιουργία ενός στρώματος μετάλλου πάνω στο μέταλλο βάσης για την προσθήκη ορισμένων επιθυμητών ιδιοτήτων. Οι ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΕΙΑ. Κλάδος Χημείας που ασχολείται με τις αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής, που είτε παράγουν είτε χρησιμοποιούν ενέργεια.

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΕΙΑ. Κλάδος Χημείας που ασχολείται με τις αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής, που είτε παράγουν είτε χρησιμοποιούν ενέργεια. ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΕΙΑ Κλάδος Χημείας που ασχολείται με τις αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής, που είτε παράγουν είτε χρησιμοποιούν ενέργεια. Αυτές οι αντιδράσεις λέγονται ηλεκτροχημικές αντιδράσεις αναγωγή (+ 2e-)

Διαβάστε περισσότερα

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και ενός (ή περισσότερων) σταθεροποιητών. Αν δεν χρησιμοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6-1 6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6.1. ΙΑ ΟΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Πολλές βιοµηχανικές εφαρµογές των πολυµερών αφορούν τη διάδοση της θερµότητας µέσα από αυτά ή γύρω από αυτά. Πολλά πολυµερή χρησιµοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα Θεωρία 9.1. Τι είναι ο περιοδικός πίνακας; Αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στης Χημείας. Πρόκειται για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ 2.1. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις παρακάτω ερωτήσεις (1-27) να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ο ατοµικός αριθµός εκφράζει:

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Στην ετικέτα φιάλης νερού Λουτρακίου (atural Mineral Water) αναγράφεται η τιμή ολικής σκληρότητας 89 αμερικανικοί βαθμοί σκληρότητας. Πόσα ml προτύπου διαλύματος EDTA

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών

Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών Βασισµένοστο Norman E. Dowling, Mechanical Behavior of Materials, Third Edition, Pearson Education, 2007 1 Κεραµικάκαιγυαλιά Τα

Διαβάστε περισσότερα

Η ηλεκτροχηµεία µελετά τις χηµικές µεταβολές που προκαλούνται από ηλεκτρικό ρεύµα ή την παραγωγή ηλεκτρισµού από χηµικές αντιδράσεις.

Η ηλεκτροχηµεία µελετά τις χηµικές µεταβολές που προκαλούνται από ηλεκτρικό ρεύµα ή την παραγωγή ηλεκτρισµού από χηµικές αντιδράσεις. Ηλεκτροχηµεία Ηλεκτροχηµεία Η ηλεκτροχηµεία µελετά τις χηµικές µεταβολές που προκαλούνται από ηλεκτρικό ρεύµα ή την παραγωγή ηλεκτρισµού από χηµικές αντιδράσεις. Η επιµετάλλωση στη χρυσοχοΐα γίνεται µε

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα.

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα. 3.1 Οξέα Βάσεις Ιοντικά υδατικά διαλύματα Τι είναι διάλυμα; Διάλυμα είναι κάθε ομογενές μίγμα που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων καθαρών ουσιών. Στα διαλύματα, μία από τις ουσίες θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 Ελένη Γ. Παλούμπα, Χημικός, Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστημών Λακωνίας, 2014-2015 Αθήνα, 16-09-2014 Αρ. Πρωτ. 147346/Γ2 ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) Ονοματεπώνυμο Φοιτητή: Αριθμός Μητρώου: ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Διαβάστε με προσοχή το

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλκαλίων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε ορισμένες κοινές ιδιότητες των αλκαλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ ΚΑΙ ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ*

ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ ΚΑΙ ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ* 0 ` ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ, ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ ΚΑΙ ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ* 0.1. Εισαγωγή Τα τελευταία 100 χρόνια, η κατανάλωση ενέργειας αυξάνεται εκπληκτικά γρήγορα. Οι σημερινοί ρυθμοί κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων φέρνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΜΑΤΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ Γ.Ν. ΧΑΙΔΕΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΚΡΑΜΑΤΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ Γ.Ν. ΧΑΙΔΕΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΡΑΜΑΤΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ Γ.Ν. ΧΑΙΔΕΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΡΑΜΑΤΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ Κατηγορίες κραμάτων αλουμινίου Ελατά κράματα Κράματα τα οποία παράγονται σε κολώνες ή πλάκες οι οποίες στη συνέχεια υφίστανται

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθηµα: Τεχνολογία Συγκολλήσεων και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (2000-2011) Χημεία Γ Λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ε. Ατσαλάκη

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (2000-2011) Χημεία Γ Λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ε. Ατσαλάκη Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ε. Ατσαλάκη ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (2000-2011) Χημεία Γ Λυκείου Α) Να επιλέξετε σε κάθε μία από τις παρακάτω προτάσεις τη σωστή απάντηση: 1. To στοιχείο που περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα

Διαβάστε περισσότερα

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία 1 2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ερωτήσεις Θεωρίας 6-1-1. Τι είναι η Η ηλεκτρόλυση είναι μία χημική μέθοδος διασπάσεως του νερού στα συστατικά του. 6-1-2. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρική Αγωγιμότητα των μεταλλικών Υλικών

Ηλεκτρική Αγωγιμότητα των μεταλλικών Υλικών Τα αγώγιμα υλικά Ηλεκτρική Αγωγιμότητα των μεταλλικών Υλικών Mακροσκοπικά η ηλεκτρική συμπεριφορά των υλικών είναι: Τα ηλεκτρόνια μπορούν να κινηθούν ελεύθερα στο κρυσταλλικό πλέγμα I=V/R {R=ρL/S, σ=1/ρ

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 2.4 Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η αντίσταση ενός αγωγού Λέξεις κλειδιά: ειδική αντίσταση, μικροσκοπική ερμηνεία, μεταβλητός αντισ ροοστάτης, ποτενσιόμετρο 2.4 Παράγοντες που επηρεάζουν την

Διαβάστε περισσότερα

3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ 23 3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ 1. Βλέπε θεωρία σελ. 83. 2. α) (χημική εξίσωση) β) (δύο μέλη) (ένα βέλος >) γ) (αντιδρώντα) δ) (τμήμα ύλης ομογενές που χωρίζεται από το γύρω του χώρο με σαφή όρια). ε) (που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Chem-PA 2006. Βιβλίο μαθητή. Χημεία Γυμνασίου. Εγχειρίδιο χρήσης & φύλλα εργασίας

Chem-PA 2006. Βιβλίο μαθητή. Χημεία Γυμνασίου. Εγχειρίδιο χρήσης & φύλλα εργασίας Chem-PA 2006 Χημεία Γυμνασίου Βιβλίο μαθητή Εγχειρίδιο χρήσης & φύλλα εργασίας Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος................................................ 5 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΑΞΗ Β Στοιχεία Χημικές ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων.

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Κεφάλαιο 3 Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Υπάρχουν διάφοροι τύποι μετατροπέων για τη μέτρηση θερμοκρασίας. Οι βασικότεροι από αυτούς είναι τα θερμόμετρα διαστολής, τα θερμοζεύγη, οι μετατροπείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014)

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014) > Φυσική Γ Γυμνασίου >> Αρχική σελίδα ΗΛΕΚΤΡΙΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΙΙ ΦΟΡΤΙΙΟ ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς χχωρρί ίςς ααππααννττήήσσεει ιςς (σελ. 1) ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς μμεε ααππααννττήήσσεει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑΔΟΣ ΠΕ 04 ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΙΚΩΝ. EΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ «Γνωστικό Αντικείμενο: Χημεία»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑΔΟΣ ΠΕ 04 ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΙΚΩΝ. EΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ «Γνωστικό Αντικείμενο: Χημεία» ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑΔΟΣ ΠΕ 04 ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΙΚΩΝ EΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ «Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες και τα παράγωγα των μετάλλων

Οι ιδιότητες και τα παράγωγα των μετάλλων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Οι ιδιότητες και τα παράγωγα των μετάλλων Ερευνητική Εργασία Ομάδα Β Κυρατζής Γιάννης, Λάμπου Μαρία, Λουκάτος Βαγγέλης, Λυμπέρης Νικόλας, Μανέτος Νίκος, Μαρκόπουλος Γιώργος Μέταλλα: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Οπτικά Μικροσκόπια

Νέα Οπτικά Μικροσκόπια Νέα Οπτικά Μικροσκόπια Αντίθεση εικόνας (contrast) Αντίθεση πλάτους Αντίθεση φάσης Αντίθεση εικόνας =100 x (Ι υποβ -Ι δειγμα )/ Ι υποβ Μικροσκοπία φθορισμού (Χρησιμοποιεί φθορίζουσες χρωστικές για το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο Βασίλης Γαργανουράκης Φυσική ήγ Γυμνασίου Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις αλληλεπιδράσεις των στατικών (ακίνητων) ηλεκτρικών φορτίων. Σε αυτό το κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Σκοπός Στο δεύτερο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια του ηλεκτρικού ρεύματος και της ηλεκτρικής τάσης,θα μελετηθεί ένα ηλεκτρικό κύκλωμα και θα εισαχθεί η έννοια της αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Γράψτε την τετράδα των κβαντικών αριθμών που χαρακτηρίζει τα ακόλουθα ηλεκτρόνια: (α) Το εξώτατο ηλεκτρόνιο του ατόμου Rb. (β) Το ηλεκτρόνιο που κερδίζει το ιόν S

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του αλουμινίου, χρήση, κατάχρηση, οφέλη, επιδράσεις και λύση

Ιστορία του αλουμινίου, χρήση, κατάχρηση, οφέλη, επιδράσεις και λύση Ιστορία του αλουμινίου, χρήση, κατάχρηση, οφέλη, επιδράσεις και λύση Φυσικό περιβάλλον! Το φυσικό περιβάλλον περιλαμβάνει όλους τους ζωντανούς οργανισμούς και την άβια ύλη που βρίσκονται με φυσικό τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Τεχνολογία Συγκολλήσεων και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα 1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα Μάθημα 4 Θεωρία Καταστάσεις της ύλης 4.1. Πόσες και ποιες είναι οι φυσικές καταστάσεις που μπορεί να έχει ένα υλικό σώμα; Τέσσερις.

Διαβάστε περισσότερα

Ζάννειο Πειραματικό Λύκειο Πειραιά Τμήμα: Α4. Εργασία στο μάθημα της τεχνολογίας. Σαλάπας Χαράλαμπος. Κατασκευή μπαταρίας από πατάτα

Ζάννειο Πειραματικό Λύκειο Πειραιά Τμήμα: Α4. Εργασία στο μάθημα της τεχνολογίας. Σαλάπας Χαράλαμπος. Κατασκευή μπαταρίας από πατάτα Ζάννειο Πειραματικό Λύκειο Πειραιά Τμήμα: Α4 Εργασία στο μάθημα της τεχνολογίας Σαλάπας Χαράλαμπος Κατασκευή μπαταρίας από πατάτα Υπεύθυνος καθηγητής κος Τζωρτζάκης Σχολικό έτος 2008-09 Περίληψη Η εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ 2.1 Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις ερωτήσεις 1-28 βάλτε σε ένα κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η καύση ορισµένων παραγώγων του πετρελαίου γίνεται µε σκοπό:

Διαβάστε περισσότερα

9 Ιοντικός και Ομοιοπολικός

9 Ιοντικός και Ομοιοπολικός 9 Ιοντικός και Ομοιοπολικός Δεσμός Περιεχόμενα και Έννοιες Clyde. Smith/Peter Arnold Images/Photolibrary David Stoecklein/Corbis Το σχήμα των νιφάδων του χιονιού είναι αποτέλεσμα του είδους των δεσμών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ Το 1825 απομονώθηκε πρώτη φορά ως μέταλλο σε εργαστήριο (Hans Christian Orsted) Ταυτόχρονα ο αμερικάνος Charles Martin Hall και ο Γάλλος Paul Heroult έκαναν την πρώτη ηλεκτρόλυση αλούμινας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Πως είναι κατασκευασμένα τα άτομα; Μία πολύ απλή εικόνα σχετικά με το άτομο, μας έχει δώσει ο Bohr, εμπνευσμένος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε.

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε. Οι βάσεις 65 1. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται διάφορα διαλύματα ή γαλακτώματα και οι αντίστοιχες τιμές ph. Να τα διατάξετε από το περισσότερο όξινο προς το πλέον βασικό. Διάλυμα / γαλάκτωμα ph 1. διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα)

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) 1. Αρχαίοι Έλληνες ατομικοί : η πρώτη θεωρία που διατυπώθηκε παγκοσμίως (καθαρά φιλοσοφική, αφού δεν στηριζόταν σε καμιά πειραματική παρατήρηση). Δημόκριτος (Λεύκιπος, Επίκουρος)

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Σκοπός Στο τρίτο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια της ηλεκτρικής ενέργειας. 3ο κεφάλαιο ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 1 2 3.1 Θερμικά αποτελέσματα του ηλεκτρικού ρεύματος Λέξεις κλειδιά:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3. A = μέταλλο

ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3. A = μέταλλο Ανθρακικά ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3 A = μέταλλο Ομάδα Ασβεστίτη Τριγωνικό Ασβεστίτης CaCO 3 Μαγνησίτης MgCO 3 Σιδηρίτης FeCO 3 Ροδοχρωσίτης MnCO 3 Σμιθσωνίτης ZnCO 3 Ομάδα Αραγωνίτη Ρομβικό Αραγωνίτης CaCO 3 Κερουσίτης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών. ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δεσμός υδρογόνου Κεφάλαιο 1ο 3 Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4 Δεσμο ς η γε φυρα υδρογο νου Παναγιώτης Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες υάλων. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain)

Μηχανικές ιδιότητες υάλων. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain) Μηχανικές ιδιότητες υάλων Η ψαθυρότητα των υάλων είναι μια ιδιότητα καλά γνωστή που εύκολα διαπιστώνεται σε σύγκριση με ένα μεταλλικό υλικό. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain) E (Young s modulus)=

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου Γενική Ενότητα 1 Περιβάλλον : Οτιδήποτε υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Ηλεκτροχημικές δυναμικές (dynamic techniques, i=0), στις οποίες επιβάλλεται εξωτερικά ένα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση υπολειμμάτων από τη θερμική επεξεργασία αστικών απορριμμάτων

Διαχείριση υπολειμμάτων από τη θερμική επεξεργασία αστικών απορριμμάτων Διαχείριση υπολειμμάτων από τη θερμική επεξεργασία αστικών απορριμμάτων Πέτρος Σαμαράς Καθηγητής, ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Παρασκευή 8 Απριλίου 2011 Στόχοι Από τη θερμική επεξεργασία ΑΣΑ με ταυτόχρονη παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 22 (1) Mέταλλα και Κράματα

Άρθρο 22 (1) Mέταλλα και Κράματα Άρθρο 22 (1) Mέταλλα και Κράματα 1. Στις διατάξεις του παρόντος άρθρου υπόκεινται τα μέταλλα και κράμματα από τα οποία κατασκευάζονται υλικά και αντικείμενα, τα οποία προορίζονται να έλθουν ή έρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ. Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής

ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ. Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Ο καταλύτης είναι ουσία που σε ελάχιστη ποσότητα, επηρεάζει την ταχύτητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3o ΟΞΕΑ - ΒΑΣΕΙΣ - ΟΞΕΙ ΙΑ - ΑΛΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3o ΟΞΕΑ - ΒΑΣΕΙΣ - ΟΞΕΙ ΙΑ - ΑΛΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3o ΟΞΕΑ - ΒΑΣΕΙΣ - ΟΞΕΙ ΙΑ - ΑΛΑΤΑ 3.1 Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις παρακάτω ερωτήσεις (1-39) να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποια από τις παρακάτω είναι

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής Χημεία Α ΛΥΚΕΊΟΥ Θέμα 1 ο πολλαπλής επιλογής 1. Σα όξινα οξείδια είναι τα οξείδια : a. Που αντιδρούν με οξέα b. Που αντιδρούν με βάσεις c. Που λέγονται και ανυδρίτες οξέων αφού προκύπτουν από αφυδάτωση

Διαβάστε περισσότερα