Από την «κινέζα κούκλα» στα «88 ντολµαδάκια» και τα «33 ρουµπίνια»: η λογική των υπερκειµένων στον παράλογο κόσµο των παραµυθιακών κειµένων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Από την «κινέζα κούκλα» στα «88 ντολµαδάκια» και τα «33 ρουµπίνια»: η λογική των υπερκειµένων στον παράλογο κόσµο των παραµυθιακών κειµένων"

Transcript

1 Σελ. 1/15 Από την «κινέζα κούκλα» στα «88 ντολµαδάκια» και τα «33 ρουµπίνια»: η λογική των υπερκειµένων στον παράλογο κόσµο των παραµυθιακών κειµένων Αγγελική Γιαννικοπούλου Καθώς τα χρόνια περνούν και η τεχνολογία καθιστά πραγµατοποιήσιµα ορισµένα από τα πιο φιλόδοξα όνειρα, το παιδικό βιβλίο, µε συνεχείς µεταβολές στη µορφή και το περιεχόµενό του, κατορθώνει να αφοµοιώσει πολλές από τις εκπαιδευτικές, πολιτισµικές και ιδεολογικές αλλαγές που συµβαίνουν στην κοινωνία. Στην εποχή της τηλεόρασης, στην κυριαρχία της εικόνας, το βιβλίο ανέδειξε την εικονογράφηση σε πρωταγωνιστική θέση δίνοντας τη δυνατότητα στην εικόνα, άλλοτε σε συνδυασµό µε το λόγο και άλλοτε χωρίς αυτόν, να διηγείται µια ιστορία. Στη σηµερινή εποχή των ηλεκτρονικών υπολογιστών, των πολυµέσων και των υπερµέσων, της διαδραστικής ανάγνωσης και της αναβάθµισης του ενεργού ρόλου του αναγνώστη, το παιδικό βιβλίο πάλι φαίνεται να αποτυπώνει, µε πρωτοφανή ενάργεια, µια πολυδιάστατη και ενδιαφέρουσα περιρρέουσα ατµόσφαιρα (Dresang 1999, Dresang & McClelland 1999). Η λογική των πολυµέσων σε συνδυασµό µε την ανάπτυξη της τεχνολογίας καθιστά το κείµενο σαφώς πολυτροπικό, αφού όλο και περισσότερες τροπικότητες συνεργάζονται πλέον στη µετάδοση ενός µηνύµατος (Kress & van Leeuwen 1996, 2001). Κοντά στο γνωστό από παλιά γραπτό λόγο και την εικόνα ήρθαν να προστεθούν ήχοι, οπτικά εφέ, οσφρητικά ερεθίσµατα ή ακόµη και η µερική εµψύχωση των χάρτινων, παραµυθικών ηρώων µε δυνατότητα µετακίνησή τους (animation), σε µια αιφνιδιαστική κίνηση µπολιάσµατος του παραδοσιακού βιβλίου µε µια πολυµεσική διάσταση (Γιαννικοπούλου 2004). Η µεγαλύτερη όµως προσέγγιση ανάµεσα στις ετυµολογικά συναφείς λογο-τεχνία και τεχνο-λογία φαίνεται να έχει πλέον συντελεστεί στο χώρο της διαδραστικής ανάγνωσης και της αναβάθµισης του ενεργού ρόλου του αναγνώστη/ χρήστη. Απέναντι στο παραδοσιακό βιβλίο που περιορίζει χοντρικά τον αναγνώστη, από άποψη φυσιολογίας, σε ένα απλό γύρισµα των σελίδων, ενώ αναφορικά µε την σύλληψη του περιεχοµένου, εξαντλεί τον ενεργητικό του ρόλο στην προσωπική ερµηνεία και κατανόηση ενός δεδοµένου, και ίδιου για όλους, κειµένου (Iser 1974, Rosenblatt 1978), ο σηµερινός αναγνώστης, και ειδικότερα ο ανήλικος, αναλαµβάνει µε τα νέα βιβλία µια ευρεία γκάµα πρωτοβουλιών, που αρχίζουν από την απλή παρατήρηση της εικόνας µε προτροπές όπως «Μπορείς να βρεις τον Κινέζο µε τα κρεµαστά µουστάκια και το πράσινο κιµονό µε τους κίτρινους ήλιους;» (Η Κινέζα Κούκλα), και φτάνουν µέχρι τον πραγµατικό καθορισµό της πλοκής της ιστορίας (88 Ντολµαδάκια). Η δηµοφιλής πλέον από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές διάδραση (interaction) ή διαδραστική ανάγνωση (interactive reading) συναντάται ευρέως και στο χώρο του παιδικού βιβλίου µε προεξέχουσα τη σειρά Οι Μυστικές Περιπέτειες της ανάης των εκδόσεων Μίνωα από όπου κυκλοφορεί η Κινέζα Κούκλα και έπεται συνέχεια µε τα Μαγικά Μελοµακάρονα, τον Εξαίσιο Ουρανοξύστη και τη Μυστική Νοσοκόµα. 1

2 Σελ. 2/15 Η Κούκλα διηγείται τη σωτηρία µιας µαγεµένης Κινέζας πριγκίπισσας προσφέροντας στοιχεία της αφήγησης, ορισµένες φορές, µε τρόπο κρυπτογραφικό (δες το λησµονηµένο αριθµό από το σχετικό ξόρκι που αναδύεται µε τη βοήθεια του παιδιούαναγνώστη-χρήστη µε τρόπο µαγικό πάνω στο χαρτί). Άλλοτε επαναλαµβάνοντας σχολικές γνώσεις, όπως προτροπές για αναγραφή λέξεων, φωνολογική εξάσκηση (π.χ. το ζαχαροπλαστείο που πουλάει γλυκά από κ ή το µανάβικο που εκθέτει φρούτα από µ), ή µαθηµατικές ασκήσεις (π.χ. ο αναγνώστης καλείται να λύσει µια σειρά προσθέσεων προκείµενου να βρει το χαϊδευτικό όνοµα της πριγκίπισσας), και άλλοτε µέσα από χαρούµενα, διασκεδαστικά παιχνίδια (η εύρεση του κατάλληλου κλειδιού για µια δεδοµένη κλειδαριά), ο αναγνώστης-χρήστης ενός νεοτερικού στη σύλληψη βιβλίου, την ίδια στιγµή που απολαµβάνει µια ιστορία, κινητοποιείται στην επίλυση σχολικών, µα σαφώς µη βαρετών ασκήσεων, και συγχρόνως διασκεδάζει µε πρωτότυπες σπαζοκεφαλιές. Σα µια µεγάλη φιλοφρόνηση εκ µέρους των δηµιουργών του βιβλίου προς τους µικρούς τους αναγνώστες η παροχή ζωτικού χώρου τούς καλεί να συµβάλουν ορατά στην ολοκλήρωση της αφήγησης. Λευκά, άγραφα τµήµατα πάνω στη σελίδα προορίζονται ειδικά για τα παιδιά, για να αποτυπώσουν τη δική τους συµβολή στην εξέλιξη της ιστορίας συµµετέχοντας και αυτά πραγµατικά, µαζί µε την οµώνυµη, παραµυθική πρωταγωνίστρια, στο ξεδίπλωµα της αφήγησης και στην ανεύρεση του µαγεµένου κοριτσιού. Επεκτείνοντας µια παλιότερη τακτική του Τριβιζά που σταθερά επιζητεί τη δηµιουργική ενασχόληση των παιδιών µε το βιβλίο, και η οποία συνήθως υλοποιείται µε την προσθήκη του παραρτήµατος ΚΑΙ ΤΩΡΑ Η ΙΚΗ ΣΟΥ Η ΣΕΙΡΑ (π.χ. δες τη σειρά Παραµύθια Ντορεµύθια από τα Ελληνικά Γράµµατα), η Κινέζα Κούκλα επιτρέπει στους µικρούς αναγνώστες της να αφήσουν την προσωπική τους γραπτή κατάθεση πάνω στο ίδιο το βιβλίο. Ο αναγνώστης παύει πλέον να καθίσταται απλός θεατής και ακροατής µιας διήγησης που άλλοι έχουν ολοκληρώσει και αναλαµβάνει ενεργητικό ρόλο. Άλλοτε συνταυτίζεται µε τη µικρή ανάη (όπως στην περίπτωση των τριών ερωτήσεων-δοκιµασιών που της υποβάλλει ο µυστικός απεσταλµένος), και άλλοτε ακούει τη φωνή του αφηγητή να του µιλά σε δεύτερο πρόσωπο, καθιστώντας έτσι τον εξωκειµενικό αναγνώστη εσωκειµενικό παράγοντα. Είναι φανερό ότι η εµπλοκή του παιδιού-αποδέκτη αποτελεί πάντα ένα ζητούµενο για το δηµιουργό Τριβιζά. Η τάση αυτή όµως φτάνει στο ανώτερο σηµείο της στα κλασικά πλέον 88 Ντολµαδάκια, στα νεότερα 33 Ροζ Ρουµπίνια και στους αναµενόµενους 66 Εξωγήινους Ξιφοµάχους, όπου υιοθετείται µια σαφώς υπερκειµενική λογική. Για αυτό και τα δύο βιβλία καλούνται από τους ίδιους τους δηµιουργούς τους παρα- πολυ- µύθια ή πολύκλωνα παραµύθια, ενώ συνοδεύονται από διαδοχικούς, εύγλωττους υπότιτλους όπως: «Ένα µαγικό βιβλίο µε χίλια παραµύθια κρυµµένα στο ίδιο παραµύθι. Ένα παράξενο και σπάνιο βιβλίο που το διαβάζεις ξανά και ξανά και κάθε φορά σου λέει µια άλλη ιστορία». Η νεοτερικότητα του εγχειρήµατος δείγµατα της οποίας συναντώνται και στις ιακοπές µε τον Ευγένιο Τριβιζά στο Νησί των Πυροτεχνηµάτων ή σε βιβλία άλλων συγγραφέων όπως το Πώς να τα βγάζεις πέρα µε τους φίλους σου του Π. Κόρεϊ έγκειται στη δυνατότητα απόλαυσης πολλαπλών ιστοριών που εξασφαλίζουν οι 2

3 Σελ. 3/15 διαδοχικές αναγνώσεις του ίδιου βιβλίου, επιτρέποντας στον αναγνώστη να αποδοµεί και να αναδοµεί το κείµενο διαρθρώνοντας κάθε φορά µια διαφορετική παραµυθική διήγηση. Σε 161 και 212 σελίδες αντίστοιχα, τόσο τα 88 Ντολµαδάκια όσο και τα 33 Ρουµπίνια προσφέρουν τον κειµενικό χώρο (story space), ενώ ο αναγνώστης ανακαλύπτει τους δικούς του δρόµους (story lines) µέσα σε αυτόν. Ακολουθώντας σε κάθε νέα ανάγνωση µια άλλη πορεία, δηµιουργεί µια σειρά διαφορετικών ιστοριών, πραγµατώνοντας την εγγενή πρόκληση του βιβλίου για µη συµβατική ανάγνωση. Ενδεικτική η τελευταία σελίδα του πρώτου βιβλίου, που µερικώς επαναλαµβάνεται και στο δεύτερο, όπου σε µια εικόνα στην οποία ο µικρός αναγνώστης παρουσιάζεται να οδεύει, µεταφορικά, προς το τέλος του αναγνωστικού του ταξιδιού, αναγκάζεται να γυρίσει πάλι πίσω από µια πινακίδα που αναγράφει: «ΠΡΟΣΟΧΗ! ΠΡΟΣΟΧΗ! ΑΥΤΗ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΕΛΙ Α ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. ΑΛΛΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΝ ΕΙΝΑΙ». Πρακτικά, η κατάργηση της αναγκαστικής γραµµικής ανάγνωσης επιτυγχάνεται µε την προσθήκη, στο τέλος κάθε σελίδας, δύο ή περισσότερων επιλογών που αναγκάζουν τον αναγνώστη να συνεχίσει σε κάποια από τις προτεινόµενες εκδοχές. Αυτές πάλι µε τη σειρά τους θα τον στείλουν να αναζητήσει τη συνέχεια της ιστορίας του σε άλλους δρόµους, αφού θα βρεθεί εκ νέου αντιµέτωπος µε καινούργιες εναλλακτικές προτάσεις. Και η ανάγνωση συνεχίζει να πραγµατώνεται µε αυτόν τον τρόπο, παρέχοντας στον αναγνώστη τη δυνατότητα να επιχειρεί αλλεπάλληλες διαρθρώσεις του ίδιου υλικού χτίζοντας κάθε φορά µια νέα ιστορία. Με την κατάργηση της ευθύγραµµης παρουσίασης του κειµενικού υλικού, το παιδικό βιβλίο υιοθετεί τη χρήση υπερκειµένου και αναπαράγει τις γνωστές από τα υπερµέσα ενεργές περιοχές (hotspots, hyperlinks) που επιτρέπουν στον αναγνώστη τις πολλαπλές επιλογές. Ο συγγραφέας, αντί της κυρίαρχης πλοκής, προτιµά να διανθίσει τα κύρια αφηγηµατικά σηµεία (nodes) µε ορισµένα κοµβικά (links) που λειτουργούν ως υπερκείµενο (hypertext). Το υπερκείµενο, ως µια πλουραλιστική εγγραφή που απεχθάνεται το µονόδροµο, αντιτίθεται σε κανονιστικές υποδείξεις ενδεδειγµένης αναγνωστικής πορείας. Κάθε κειµενικό µονοπάτι οδηγεί σε µια διαφορετική διαδροµή, πραγµατοποιώντας µιαν άλλη ανάγνωση. Βέβαια, δεν είναι η πρώτη φορά που επιχειρείται η εµπλοκή του αναγνώστη στην κειµενική κατασκευή. Η ιδιαίτερα δηµοφιλής OuLiPo, αποτελεί την πλέον χαρακτηριστική περίπτωση ενός τέτοιου εγχειρήµατος. Για το λόγο αυτό άλλωστε το υπερκείµενο θεωρήθηκε κατά βάση το ίδιο πείραµα αλλά µε καινούργια εργαλεία (Γιακουµάτου 2002α: 3). Από την άλλη «η ίδια η ιδέα της υπερκειµενικής λογοτεχνίας (hyperfiction) θεωρείται η ενσάρκωση όλων των λογοτεχνικών θεωριών για τον ενεργητικό αναγνώστη» (Rau 2000: 1). Η κατάργηση της γραµµικότητας της ανάγνωσης καταλήγει σε µία δοµική ρευστότητα που αποδεσµεύει τον αναγνώστη από τις συνηθισµένες κειµενικές νόρµες και τον εµπλέκει σε µια διαρκή προσπάθεια αναζήτησης εξόδου από έναν κειµενικό λαβύρινθο. Μάλιστα, για τους περισσότερο αισιόδοξους, η έννοια του λαβύρινθου δίνει τη θέση της σε εκείνη του λούνα πάρκ όπου µια σειρά ευχάριστων εκπλήξεων περιµένουν τον αναγνώστη σε κάθε του περιπλάνηση στον κειµενικό χώρο (Douglas-Yellowees 1997). 3

4 Σελ. 4/15 Αξίζει εδώ να σηµειώσουµε ότι η µη γραµµική ανάγνωση δεν ήταν εντελώς ξένη στο χώρο του βιβλίου. Συγκεκριµένα αναγνώσµατα, όπως για παράδειγµα η εγκυκλοπαίδεια, το λεξικό ή ο τηλεφωνικός κατάλογος, ποτέ δε διαβάζονταν ξεκινώντας από την πρώτη σελίδα και τερµατίζοντας στην τελευταία. Από την άλλη, η προσθήκη υποσηµειώσεων, ιδιαίτερα διαδεδοµένη σε µη λογοτεχνικά βιβλία ενηλίκων, χωρίς όµως να απουσιάζει εντελώς και από τα παιδικά λογοτεχνικά (δες για παράδειγµα τη Φρικαντέλα, που λειτουργεί και ως ένα διαφηµιστικό τρυκ για την προώθηση βιβλίων του ίδιου συγγραφέα) αποτελεί µια µορφή αµφισβήτησης της γραµµικής ανάγνωσης, αφού λειτουργούν ως ενεργές περιοχές που οδηγούν σε αναγνωστικές παρακάµψεις. Παράλληλα, το υπερκείµενο, ακόµη και αν φαίνεται ανοίκειο στην έννοια του βιβλίου, δεν είναι ξένο στην ίδια τη διαδικασία της ανάγνωσης. Η υπερκειµενική δοµή, εξαιτίας της δικτυακής της µορφής, ως µιας σειράς διακλαδώσεων, κόµβων και συνδέσεων, «προσοµοιάζει στη νοητική διαδικασία του µυαλού» (Dryden 1994: 285) και στο «ρευστό, ψυχολογικό κείµενο που ο αναγνώστης αγωνίζεται να µορφοποιήσει» (Johnson-Eilola 1997: 145). Το πλέγµα των αλληλοσυνδεόµενων δεσµών της υπερλογοτεχνίας φαίνεται να λειτουργεί σχηµατικά ως εξοµοιωτής των συνειρµών του εγκεφάλου, αφού κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης πολλά σηµεία του κειµένου λειτουργούν ως ενεργές περιοχές για τον αναγνώστη που θα σκεφτεί, θα θυµηθεί, θα ονειρευτεί ή θα χαθεί στους δικούς του συλλογισµούς. Και ενώ κανείς δεν µπορεί να υποστηρίξει ότι η αναγνωστική πράξη ακολουθεί στο µυαλό του αναγνώστη αυστηρά καθορισµένη ευθύγραµµη πορεία, η µεγάλη διαφορά της νοητικής λειτουργίας µε το λογοτεχνικό υπερκείµενο έγκειται στο είδος, την ποιότητα και την τοποθέτηση των συνδέσεων. Σε καµία περίπτωση οι συνδέσεις του αφηγηµατικού υλικού, που ήδη έχει γίνει προσπάθεια να κατηγοριοποιηθούν σε µια σειρά γεωµετρικών µοτίβων (Bernstein 1998), δεν συµπίπτουν µε αυτές στις οποίες θα προέβαινε το ανθρώπινο µυαλό κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης. «Οι συνδέσεις του συγγραφέα δεν είναι αυτές του αναγνώστη» (Miall & Dobson 2001: 7), ενώ «η αντίληψη του συγγραφέα για τη σχετικότητα των συνδέσεων δεν ταυτίζεται µε εκείνη του αναγνώστη», µε αποτέλεσµα το προσφερόµενο πλέγµα δεσµών και κόµβων, κάποιες φορές, αντί να βοηθά τον αναγνώστη, να του δηµιουργεί σύγχυση (Dobrin 1994: 310). Για το λόγο αυτό ο αναγνώστης ξαφνιάζεται ευχάριστα όταν ο συγγραφέας ανταποκρίνεται στις ιδιαιτερότητές του, νιώθει την ιδιοσυγκρασία του και µέσα στις δαιδαλώδεις περιπλανήσεις του στον κόσµο του υπερκειµένου προσφέρει κειµενικές διαδροµές που ταιριάζουν στην προσωπικότητά του. ιαβάζοντας ως ενήλικη αναγνώστρια τα Ρουµπίνια του Τριβιζά, στο σηµείο των άθλων για την κατάκτηση της βασιλοπούλας από τον υποψήφιο µνηστήρα, θεώρησα µάλλον ατυχή τη δυνατότητα επιλογής, ανάµεσα σε λέπια ασηµένιου δράκου, κατακόκκινα ρουµπίνια, και την επιθυµία για το νοστιµότερο γλειφιτζούρι του κόσµου. εν ταίριαζε ούτε µε την ηλικία της πριγκίπισσας ούτε µε τη λογική των παραµυθιών, ενώ σαφώς υπολειπόταν σε αξία. ιαβάζοντας όµως το βιβλίο σε µικρά παιδιά, µε µεγάλη µου έκπληξη, διαπίστωσα ότι το γλειφιτζούρι θεωρήθηκε παµψηφεί το καλύτερο, το χρησιµότερο και το πιο επιθυµητό δώρο. Η ύπαρξη εναλλακτικών επιλογών και η αµφισβήτηση του 4

5 Σελ. 5/15 µονόδροµου της αναγκαστικής πορείας προς τα εµπρός αποτελεί µια µεγάλη πρόκληση για κάθε δηµιουργό κυρίως όµως για έναν συγγραφέα παιδικών βιβλίων που απευθύνεται σε ένα πολύ ιδιαίτερο ακροατήριο. Αξίζει εδώ να σηµειωθεί ότι η φυγόκεντρη δύναµη του κειµένου που ωθεί τον αναγνώστη να επιθυµεί να κινηθεί διαρκώς προς τα εµπρός, σε µια ευθύγραµµη πορεία που οδηγεί προς το τέλος του βιβλίου και της αναγνωστικής εµπειρίας, δεν είναι η µόνη φορά που αµφισβητείται από το παιδικό βιβλίο. Το εικονογραφηµένο βιβλίο αντιτάσσεται σοβαρά σε αυτήν την ροπή, αφού µε τον εµπλουτισµό της εικόνας µε ποικίλα, ενδιαφέροντα και ουσιαστικά για την αφήγηση στοιχεία, αναστέλλει την προωθητική διάθεση του κειµένου µε µια κεντροµόλο αντίδραση παραµονής στην ίδια σελίδα. Το αποτέλεσµα είναι η προσωρινή, έστω, ανακοπή του ρου της ανάγνωσης και η αναστολή της αναγνωστικής ροπής προς το τέλος, µιας κατάκτησης που θα σηµάνει το τέρµα-στόχο της αναγνωστικής διαδροµής. Σε αυτήν ακριβώς την έννοια του τέλους της ιστορίας και της διαδικασίας της ανάγνωσης έγκειται και µια µεγάλη διαφορά ανάµεσα σε ένα γραµµικό κείµενο λογοτεχνίας και µια υπερκειµενική εκδοχή. Καθώς το τέλος απουσιάζει από τη λογική του δευτέρου αφού το υπερκείµενο αποτελείται από αρχεία κειµένου οργανωµένα σε µη σειριακή µορφή και συνδεδεµένα µεταξύ τους µε υπερδεσµούς, παρέχοντας, δυνητικά τουλάχιστον, τη δυνατότητα σε κάθε σηµείο ή κάθε κόµβο να συνδεθεί µε οποιονδήποτε άλλο η αγωνία του παραδοσιακού αναγνώστη, ανεξάρτητα από την αναγνωστική διαδροµή που θα επιλέξει, για το πότε το κείµενο τελειώνει (Douglas- Yellowees, 1994) δηµιουργεί προβληµατισµούς (Moulthrop, 1988) ανάλογους µε τον εύστοχο τίτλο γνωστής µελέτης: «The End of Books or Books without End?» (=Το τέλος των βιβλίων ή Βιβλία χωρίς τέλος;) (Douglas-Yellowees 2000). Η λογοτεχνία που επιτρέπει στον αναγνώστη να πλοηγείται ελεύθερα σε µια κειµενική πρώτη ύλη δεν αρχίζει στην πρώτη σελίδα, δεν διατρέχει µε τη σειρά όλες τις υπόλοιπες και φυσικά δεν ολοκληρώνεται αναγκαστικά στην τελευταία. Όπως συµβαίνει και στο κλασικό πλέον δείγµα διαδραστικής λογοτεχνίας, το Afternoon του Michael Joyce, που περιλαµβάνει 539 κειµενικά αποσπάσµατα και 951 υπερδεσµούς, σε µια πολυεστιακή αφήγηση τριών προσώπων Πήτερ, Λολίτα και ο ίδιος ο συγγραφέας η υπερκειµενική λογοτεχνία δεν τερµατίζει την ανάγνωσή της στη γραµµή του τέλους. Ακόµη και όταν υπάρχει «η ράχη του βιβλίου» και έχουµε τη δυνατότητα να εικάσουµε «το µέγεθος του υπερκειµένου» (Γιακουµάτου, 2002α: 5), κάτι που σαφώς απουσιάζει στο ηλεκτρονικό βιβλίο, αλλά είναι εκεί στα τριβιζικά Ντολµαδάκια και Ρουµπίνια, η αναγνωστική εµπειρία δεν ολοκληρώνεται όταν εµφανιστεί η τελευταία σελίδα, αφού ακόµη και σε αυτήν την περίπτωση, ακολουθεί η υπενθύµιση ότι στην πραγµατικότητα δεν πρόκειται για τέτοια. Είναι προφανές ότι στην περίπτωση των δύο βιβλίων του Τριβιζά, Ντολµαδάκια και Ρουµπίνια, η µυθοπλαστική διαδικασία αποτελεί αντικείµενο της συνείδησης και βρισκόµαστε ενώπιον µιας σαφούς περιπτώσεως µεταµυθοπλασίας (McCallum 1999, Waugh 1984). Παρόλο που σε κανένα από τα δύο βιβλία η διαδικασία της µυθοπλασίας δεν είναι το θέµα της διήγησης, όπως συµβαίνει αλλού (π.χ. Η Χριστουγεννιάτικη Ιστορία του Μπουλώτη), τα βιβλία ενδεχοµένως αποτελούν «άλλο ένα µεταµοντέρνο αστείο» (Γιακουµάτου 2002α: 3), αφού η έλλειψη βεβαιότητας που προβάλλεται από 5

6 Σελ. 6/15 την υπερκειµενική δοµή ως µοναδική βεβαιότητα παραπέµπει απευθείας στο µεταµοντερνισµό. Στη θέση µιας κυρίαρχης κειµενικής εκδοχής βρίσκονται λογοτεχνικά παιχνίδια που δρουν άλλοτε ανταγωνιστικά και άλλοτε υποστηρικτικά στην κατασκευή του νοήµατος. Και στα δύο βιβλία οι ιστορίες είναι αυτοαναφορικές και ουσιαστικά αυτογέννητες (Πολίτης 2002) ή αυτογενείς (Καλογήρου 1992), µεταφράζοντας έτσι τον όρο selfbegetting (Kellman 1980), αφού δηµιουργούνται από προϋπάρχοντα ασύνδετα κοµµάτια που ο αναγνώστης ενώνει αναλαµβάνοντας ένα ρόλο σαφώς ενεργητικό. «Ένα µεταµυθοπλαστικό κείµενο δεν είναι πια ένα αισθητικό αντικείµενο αλλά µια ανοιχτή κατάσταση, µια σύνθετη αναγνωστική διαδικασία που απαιτεί από τον αναγνώστη να προσαρµόσει ή να αναθεωρήσει την αναγνωστική του στάση και να γίνει, τελικά, συνδηµιουργός του» (Πολίτης 2004: 113). Παρόµοια εγχειρήµατα κινούνται στο χώρο της διεπιδραστικής λογοτεχνίας (interactive fiction γνωστή µε τα αρχικά IF) που ως υπερλογοτεχνία (hyperliterature), ηλεκτρονική λογοτεχνία (e-literature) ή κυβερνολογοτεχνία (cyberliterature) βρίσκει προσφιλές εκφραστικό καταφύγιο στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Η µεταφορά της υπερκειµενικής λογικής της λογοτεχνίας στο χαρτί ίσως να εντάσσεται σε µια γενικότερη νοσταλγία της στατικότητας της σελίδας και της δισδιάστατης, επίπεδης αναπαράστασης, απόηχος της οποίας είναι οι µεταφορικές περιγραφές του ηλεκτρονικού υπερκειµένου µε όρους τοπογραφικούς (topographical metaphors), καθώς και οι αναφορές σε σελίδες (pages), µονοπάτια (lines), κόµβους (webs) µε εµφανή την προσπάθεια να διανθιστεί το υπερκείµενο µε µια εικονική υλικότητα (virtual physicality) (Kendall 1999). Ανεξάρτητα από τα κίνητρα του Τριβιζά, που υποστηρίζει ότι, παρά την ειδολογική συνάφεια δεν ήταν στις προθέσεις του να γράψει ένα κυβερνολογοτεχνικό έργο σε βιβλίο αντί του αναµενόµενου cd rom (περ. ιαβάζω 1998, τευχ. 382), η µεταφορά στο χώρο της σελίδας ενός γραψίµατος ποτισµένου µε τη λογική ενός άλλου µέσου αποτελεί µια άκρως ενδιαφέρουσα προσπάθεια συµβιβασµού όσων εκ πρώτης όψεως φαντάζουν ασυµβίβαστα. Η έκδοση και του δεύτερου βιβλίου και ο προγραµµατισµός ενός ακόµη πιστοποιεί πανηγυρικά τη θερµή ανταπόκριση του κοινού στη µετάβαση από τα bytes στο χαρτί. Η υπερκειµενική γραφή, λειτουργώντας σε αντιδιαστολή µε την ιεραρχική δόµηση του βιβλίου, φέρνει ένα νέο ήθος που αγωνίζεται να καθιερωθεί ως απελευθερωτικό, πλουραλιστικό και, γιατί όχι (;), δηµοκρατικό. Καθώς το υπερκείµενο αντιτίθεται στην κεντροµόλο στρατηγική της οριοθέτησης, της αναγκαστικής πορείας, και της αυθεντίας, αποτελεί απειλή για την φιλάρεσκη αυτάρκεια του γραπτού κειµένου µε την πληθώρα των µη εµφανών λανθανουσών εκδοχών του εκφράζοντας παράλληλα «την αντίθεση στο µονόλογο της τυπωµένης σελίδας» (Moulthrop 1998: 5). Εισάγοντας την έννοια των πολλαπλών επιλογών, των κόµβων, των συνδέσεων, των δικτύων, στοιχεία «εύκαµπτα» (Landow 1997a: 2), το υπερκειµενικό γράψιµο προβάλλεται ως ένα κειµενικό δίκτυο που επιτρέπει στον αναγνώστη να εισέρχεται σε αυτό από διάφορες εισόδους, από τις οποίες καµία δεν είναι εξουσιοδοτηµένη ως η κεντρική. Σε ένα κειµενικό σύµπαν που όλες οι αναγνωστικές περιπλανήσεις 6

7 Σελ. 7/15 καθίστανται εξίσου αποδεκτές, ο αναγνώστης, µε στάτους συνδηµιουργού, αποκτά ουσιαστικό ρόλο στη µορφοποίηση του αφηγηµατικού υλικού. Από την άλλη, το βιβλίο που θεµελιώθηκε «πάνω στις ιδέες του πυρήνα, του περιφερειακού, της ιεράρχησης, της γραµµικότητας» (Landow 1997a: 2) θεωρήθηκε ότι «δηµιουργεί µια προκατάληψη υπέρ της ιεραρχικής δοµής και του µονολόγου» (Moulthrop, & Kaplan 1994: 222) «καθώς υπάρχει µια σοβαρότητα, ένας σεβασµός στο κέντρο της τυπωµένης λογοτεχνίας εξαιτίας της µονιµότητας της γραπτής σελίδας» (Bolter 1992: 130). Μάλιστα η αντίληψη αυτή έχει εγγραφεί σε διάφορες καθηµερινές εκφράσεις ή προσφιλείς ρήσεις, όπως «τα γραπτά µένουν» ή το ανεκδιήγητο «πού το χεις δει γραµµένο;», µεγιστοποιώντας µε αυτόν τον τρόπο τον απόλυτο σεβασµό που οφείλουµε στο γραπτό λόγο, αφού µόνον αυτός διεκδικεί καθ ολοκληρία την αντικειµενικότητα και την αλήθεια. Αντίθετα, η ύπαρξη ενός πολυγραµµικού κειµένου καθιστά την ορθή εξήγηση, ένα εγγενώς ατυχές ζητούµενο, πολύ συνηθισµένη στα συµβατικά κείµενα. Όµως, παρόλο που η υπερκειµενική λογική ξεφεύγει από την τυραννία της ενδεδειγµένης ερµηνείας και το κυνήγι του σωστού, κάτι που ενδέχεται να χαιρετιστεί ως µια στάση απελευθέρωσης του λογοτεχνικού κειµένου από µια σχολική νοοτροπία, τίθεται το ερώτηµα σε ποιον βαθµό παραµένει δηµιουργικός ο αναγνώστης, ο οποίος φιλάρεσκα πλέον αποκαλείται wreader, όρος που µπολιάζει διακριτικά την έννοια του αναγνώστη reader µε εκείνη του συγγραφέα writer. εν θα πρέπει να παραγνωριστεί ότι πολλές φορές η ελευθερία του αναγνώστη περιορίζεται στην επιλογή προκαθορισµένων κειµενικών εκδοχών. Στο Afternoon για παράδειγµα, κλασικό δείγµα υπερκειµενικής γραφής, εξασφαλίζεται η δυνατότητα θετικής ή αρνητικής απάντησης και όχι η παραγωγή συνεχούς λόγου. Παρόµοιες δυνατότητες παρέχονται και σε άλλα κείµενα, είτε εκτίθενται στην οθόνη του υπολογιστή (π.χ. δες το λογισµικό King of Space, µε δύο αφηγηµατικές επιλογές στο τέλος της οθόνης), είτε στις σελίδες των βιβλίων. Από την άλλη, δεν θα ήταν παράδοξο να ισχυριστούµε ότι η δυνατότητα επιλογών δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην κυβερνολογοτεχνία. Σε κάθε «αφήγηµα ο αναγνώστης υποχρεώνεται κάθε στιγµή να κάνει επιλογές. Πράγµατι, η υποχρέωση της επιλογής υπάρχει ακόµα και στο επίπεδο της ίδιας της πρότασης τουλάχιστον κάθε φορά που παρουσιάζεται ένα µεταβατικό ρήµα. Όποτε ο οµιλητής κοντεύει να τελειώσει µία πρόταση, εµείς ως αναγνώστες ή ακροατές στοιχηµατίζουµε (αν και ασυνείδητα): προβλέπουµε την επιλογή του ή αναρωτιόµαστε µε αγωνία ποια θα είναι η επιλογή (τουλάχιστον στην περίπτωση δραµατικών φράσεων, όπως «Χτες τη νύχτα στο νεκροταφείο του πρεσβυτερίου είδα») (Έκο 1994: 18 ). Ανεξάρτητα όµως από τη δυνατότητα του αναγνώστη να διανοίξει ο ίδιος καινούργιους κειµενικούς δρόµους ή να περιπλανηθεί ανάµεσα σε αφηγηµατικούς παράδροµους, η υπερκειµενική λογοτεχνίας τον φέρνει αντιµέτωπο µε ένα «συνεχώς µεταλλασσόµενο, χαµαιλεόντειο κείµενο που διαρκώς αρνείται την ορθή εξήγηση» (Lanham 1993: 7). Σε αυτό συντείνει και η µεγάλη ευκολία των αναθεωρήσεων, αφού πλέον την ακινησία της τυπωµένης σελίδας έρχεται να αντικαταστήσει η δυνατότητα διαρκούς αλλαγής στον ηλεκτρονικό υπολογιστή. 7

8 Σελ. 8/15 Αυτή η διαρκής αναθεώρηση, η αέναη ανανέωση δηµιουργεί την υστερία του πρόσφατου, «τον φετιχισµό του φρέσκου» (Marsh 2001: 15). Και αξίζει να σηµειωθεί ότι αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που η κριτική της παιδικής λογοτεχνίας εκφράζεται µε όρους λαχανικών. Έτσι, ενώ στις παλιές εποχές του διδακτισµού η δηµοφιλής προτροπή διάβασέ το θα σου κάνει καλό σαφείς οι οµοιότητες µε τα όχι ιδιαιτέρως εύγεστα αλλά πολύ υγιεινά πράσινα λαχανικά αντικαθίσταται σήµερα από το εξίσου επιτακτικό διάβασέ το, είναι φρέσκο, φανερώνοντας την εµµονή της ηλεκτρονικής εποχής στην αναθεώρηση και την ανανέωση. Μάλιστα, η συγκεκριµένη τάση φαίνεται να οδεύει προς την κατάργηση της ίδιας της έννοιας του λογοτεχνικού έργου και της εγκυρότητά του. Η αναθεώρηση του κειµένου που επιτρέπεται µετά την κατάργηση της έννοιας της έγκυρης έκδοσης οδηγεί και στην κατάργηση της αυθεντίας του ίδιου του σηµαντικού έργου (Lanham 1993). Σε αυτό συντείνει και η εκµηδένιση της απόστασης ανάµεσα στη συγγραφή και τη δηµοσίευση που στερεί το ίδιο το έργο από την εγκυρότητα της κρίσης: Τουλάχιστον ήταν αρκετά καλό ώστε να δηµοσιευτεί. Μάλιστα η τάση αυτή συµπαρασύρει στην απαξίωση και µια ακόµη αυθεντία εκείνη της κριτικής, αφού η ευµετάβολη φύση του κειµένου τής στερεί ένα σαφώς οριζόµενο αντικείµενο (Landow 1997b). Η ρήση του R. Barthes ότι «ιστορικά, η βασιλεία του Συγγραφέα υπήρξε επίσης και η βασιλεία του Κριτικού, αλλά και το ότι η κριτική (ακόµα και αν λέγεται νέα ) έχει, σήµερα κλονισθεί, µαζί µε τον Συγγραφέα» (Barthes 1988: 142) αποδεικνύεται ιδιαίτερα εύστοχη, αφού το λογοτεχνικό προϊόν εξαιτίας της απροσδιοριστίας της µορφής του λειτουργεί πλέον ως κινούµενος στόχος. Φαίνεται λοιπόν ότι η υπερκειµενική λογοτεχνία, µε κυριότερη την υπερµεσική της µορφή, προσιδιάζει περισσότερο στην προσωρινότητα µιας παράστασης παρά στην αδιαµφισβήτητη µονιµότητα του γραπτού κειµένου (Marsh 2001: 11-17). Γι αυτό και ξαφνιάζει ο ρόλος της εικονογράφησης στα δύο τριβιζικά παραπολυµύθια. Ασπρόµαυρη, αν και ενδιαφέρουσα, λειτουργεί περισσότερο ως πεδίο παρέµβασης του αναγνώστη πάνω στο βιβλίο µάλιστα ο χρωµατισµός των εικόνων συµπεριλαµβάνεται στις προτάσεις των δηµιουργών και λιγότερο αντικατοπτρίζει τη θέση της οπτικής τροπικότητας στο χώρο της κυβερνολογοτεχνίας. Σε αυτήν την περίπτωση το µέσον φαίνεται να είναι καθοριστικό. Η ηλεκτρονική γραφή καταξιώνει την εικονιστική εκδοχή σε επίπεδα παρόµοια της κειµενικής εκφοράς, σε βαθµό τέτοιο ώστε έχει ήδη υποστηριχθεί ότι, µετά την καταπίεση που γνώρισε η εικόνα στην εγγράµµατη κοινωνία, η ηλεκτρονική γραφή την επαναφέρει στη σπουδαιότητα που κατείχε πριν την κυριαρχία της γραφής, (δες τα εικονογραφηµένα χειρόγραφα) (Lanham 2000). Και ενώ θα µπορούσαν πολλοί να διαφωνήσουν αναφορικά µε τον υποβαθµισµένο ρόλο της εικόνας στην έντυπη επικοινωνία ιδιαίτερα αναφορικά µε πολυτροπικά είδη, όπως το εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο, ή η διαφήµιση σίγουρα κανείς δεν θα αρνιόταν τον πρωταρχικό ρόλο της στη µη γραµµική γραφή και την έντονη οπτική διάσταση της υπερκειµενικής και υπερµεσικής λογικής. «Η ηλεκτρονική γραφή αποτελεί συγχρόνως µια οπτική και µια λεκτική περιγραφή, αφού δεν αποτελεί γραφή σε ένα χώρο άλλα δηµιουργία µε χώρους, µε το υπερκείµενο να στηρίζεται σε χωρικώς διακριτά θέµατα» (Bolter 1992: 25). 8

9 Σελ. 9/15 Παρά τις λεκτικές συγγένειες και τη στενή ετυµολογική συνάφεια της λέξης text (κείµενο) και technical (τεχνικό) (Marsh 2001: 8-9), που στα ελληνικά καθρεπτίζεται στο λεκτικό δίδυµο τεχνο-λογία λογο-τεχνία, η σχέση λογοτεχνίας και υπερκειµένου καθίσταται, εκ πρώτης όψεως, προβληµατική, µε αποτέλεσµα προσπάθειες συµφιλίωσής τους, όπως αυτή του Τριβιζά, να ξαφνιάζουν ευχάριστα. Απέναντι στους τεχνολάτρες που χειροκροτούν κάθε εξέλιξη της τεχνολογίας, όπου κι αν την συναντήσουν, στέκονται και οι απαισιόδοξοι του κόσµου τούτου που θεωρούν ότι στη σηµερινή, ψηφιακή εποχή η λογοτεχνία, που πολύ απέχει από το να είναι ένα δίκτυο δεσµών και κόµβων, αντιµετωπίζει σοβαρά προβλήµατα σε βαθµό που να απειλείται η ίδια η υπόστασή της (Kerman 2001, Μπίρκετς 1998). Για µια ακόµη φορά φαίνεται να αναβιώνει ο τρόµος του µακρινού Αιγυπτίου απέναντι σε ένα νέο πολιτισµικό απόκτηµα ένας φόβος που ταυτίζεται µε τη βαθιά ανησυχία του ανθρώπου µήπως αυτή η νέα εξέλιξη εξαλείψει µια αιώνια, αυθεντική αξία (Πλάτων, Φαίδρος, 275b). Όµως, ακόµη κι αν η ίδια η λογοτεχνία δεν φαίνεται να κινδυνεύει από την εισβολή των νέων τεχνολογιών (Γιαννικοπούλου 1998), δεν θα πρέπει να παραγνωρίζουµε το γεγονός ότι κάτω από τη δοµική και µορφική ρευστότητα του υπερκειµένου καλύπτονται αφηγήσεις που υστερούν πολύ ποιοτικά. υστυχώς, πολλές από τις ιστορίες των πολυ-ιστοριών δεν θα εκδίδονταν και δεν θα διαβάζονταν ποτέ αν το νεοτερικό στοιχείο της ύπαρξης υπερκειµένων δεν καθιστούσε ευχάριστο παιχνίδι την ενασχόληση µαζί τους. Όµως, µια τέτοια παρατήρηση πολύ απέχει από το να εκτιµηθεί a priori απαξιωτικά κάθε έργο που η δυναµική του τού στερεί την στατικότητα της παγιωµένης µορφής. Έχει µάλιστα γίνει προσπάθεια, τηρουµένων βεβαίως των αναλογιών, να ανιχνευτούν κοινά στοιχεία ανάµεσα στον υπερκειµενικό αναγνώστη και τον οµηρικό ραψωδό. Όπως οι αρχαίοι ραψωδοί, έτσι και ο αναγνώστης του υπερκειµένου δοµεί την αφήγησή του επιλέγοντας από το σώµα των ραψωδικών/ υπερκειµενικών αφηγήσεων µία αφηγηµατική διαδροµή που θα του επιτρέψει να οικοδοµήσει το νόηµά του, παρέχοντάς του συγχρόνως το δικαίωµα «να δείξει τον προσωπικό του τρόπο προσέγγισης του υλικού µε επινοήσεις που αποτελούν µέρος της τέχνης του» (Γιακουµάτου 2002β: 7-8). Χωρίς να παραβλέπουµε το γεγονός ότι η λογοτεχνία µε υπερκείµενο απαριθµεί κυρίως πειραµατικές προσπάθειες που αγωνίζονται να βρουν την ταυτότητά τους, αφού παρόµοια έργα, είτε συναντώνται στην οθόνη του ηλεκτρονικού υπολογιστή, είτε στις σελίδες του βιβλίου, βρίσκονται ακόµη σε εµβρυακή µορφή, είναι σαφές ότι µια σειρά διαφορετικών κριτηρίων θα χρειαστεί για να αξιολογηθούν. Το κείµενο παύει να είναι στατικό και αποκτά ένα δυναµικό χαρακτήρα, ενώ η αντικατάσταση της γραµµικής ανάγνωσης από µια υπερµεσική λογική ωθεί παρόµοιες εγκαταστάσεις (installations), που ενδεχοµένως εµπλέκουν λογοτεχνία, βίντεο, ζωγραφική, να επιζητούν µια νέα ποιητική που οφείλει να είναι δια ειδολογική (cross-genre), δια-µεσική (Marsh, 2001: 6). Μάλιστα, οι υπερµεσικές εγκαταστάσεις απαιτούν συγχρόνους έναν θεατή, όπως το θέατρο, ο κινηµατογράφος ή το βίντεο, αλλά και έναν αναγνώστη όπως το βιβλίο (Marsh 2001: 9). Από την άλλη, στην υπερκειµενική λογοτεχνία η προσπάθεια αξιολόγησης των σχετικών έργων δεν πρέπει, και δεν γίνεται, να στηρίζεται αποκλειστικά στην ποιότητα της ιστορίας, η οποία αρνείται πεισµατικά να λάβει µια παγιωµένη µορφή, 9

10 Σελ. 10/15 προσιδιάζοντας περισσότερο µε κινούµενη άµµο παρά µε σταθερή αφηγηµατική κατασκευή. Έτσι, κατά καιρούς επισηµαίνονται και διάφοροι άλλοι παράγοντες που η κριτική οφείλει να λάβει υπόψη της, όπως, για παράδειγµα, ο ρυθµός, που διαφέρει από τους συνηθισµένους των συµβατικών, γραµµικών λογοτεχνηµάτων. Σε ένα υπερκειµενικό έργο ο ρυθµός καθορίζεται από στοιχεία για τα οποία ευθύνεται άλλοτε ο δηµιουργός του και άλλοτε ο αναγνώστης του, αφού και ο δεύτερος καθορίζει το ρυθµό της δικής του αναγνωστικής περιδιάβασης, κάποτε επιχειρώντας ήσυχους, νωχελικούς περιπάτους και άλλες φορές διατρέχοντας µε γρήγορα βήµα το κειµενικό υλικό. Σε αυτούς τους δύο θα πρέπει να προστεθεί και η ιδιαιτερότητα της ίδιας της διαδικασίας της ανάγνωσης, αφού επανεµφανιζόµενοι κόµβοι διαδέχονται άλλους που προσπελάζονται για πρώτη φορά δηµιουργώντας έναν ιδιότυπο, εσωτερικό ρυθµό, που ορίζεται από τη διαφορά ανάµεσα στην αργοπορία της ανάγνωσης ενός άγνωστου κειµένου και την ταχύτητα του πρόχειρου κοιτάγµατος (skimming) ενός ξαναδιαβασµένου κοµµατιού (Kendall 1999). Στο δηµιουργό ανήκει η ευθύνη για το µέγεθος των κόµβων (nodes) οι οποίοι, καθώς εναλλάσσονται, κατά τη διάρκεια της αφηγηµατικής περιήγησης, δηµιουργούν ένα ρυθµικό µοτίβο που ενισχύεται ηχητικά και από το κλικ του ποντικιού ή το γύρισµα της σελίδας. Μικροί κόµβοι οδηγούν σε γρήγορο, στακάτο ρυθµό, ενώ η αιφνίδια αλλαγή των µέχρι τότε εκτενών κόµβων από άλλους που σταδιακά γίνονται πιο συνοπτικοί, καταλήγει σε αυξανόµενη ένταση και κλιµάκωση της αφήγησης. Στο ίδιο αποτέλεσµα της κλιµάκωσης ενδέχεται να οδηγήσει και η αιφνίδια αύξηση του αριθµού των δεσµών (links) που σε συνδυασµό µε το περιεχόµενό τους όσο πιο διαφορετικές µεταξύ τους οι εκδοχές τόσο περισσότερο χρόνο επιλογής απαιτούν πρακτικά ισοδυναµούν µε απότοµη ανακοπή της αναγνωστικής πορείας δηµιουργώντας την αίσθηση του σασπένς ή της γόνιµης σιωπής πριν την κλιµάκωση και το µεγάλο γεγονός (Kendall 1999). Σαν τα γνωστά παιχνίδια του λούνα πάρκ που σταµατούν απότοµα δίνοντας στους επιβαίνοντες µερικά δευτερόλεπτα βασανιστικής ηρεµίας πριν επιχειρηθούν ιλιγγιώδεις καταβάσεις ή φρενήρη στριφογυρίσµατα, η απορία του αναγνώστη µπροστά σε κειµενικά σταυροδρόµια επιβάλλει µια παύση για να προετοιµάσει µια θεαµατικότερη κλιµάκωση. Θα είχε πράγµατι µεγάλο ενδιαφέρον να διευκρινιστεί τι ακριβώς ευθύνεται όχι τόσο για την εκδοτική επιτυχία του εγχειρήµατος του Τριβιζά όσο για τα ενθουσιώδη σχόλια των µικρών αναγνωστών που ξαφνιάστηκαν ευχάριστα από το βιβλίο. Σκόρπιες κρίσεις δείχνουν ότι η επιλογή του βολικού σχήµατος του βιβλίου αντί του υπολογιστή εξυπηρέτησε πρακτικές ανάγκες. Το βιβλίο πάντα αποτελεί µια εύκολη λύση για µεταφορά. Μάλιστα µικροί µαθητές, όταν ερωτήθηκαν, ισχυρίσθηκαν ότι τα Ντολµαδάκια αποτελούν την καλύτερη λύση για τις διακοπές, αφού µε µικρό βάρος στις αποσκευές δίνει τη δυνατότητα απόλαυσης µιας ατέλειωτης σειράς ιστοριών. Κρατώντας στα χέρια του ο αναγνώστης τα βιβλία του Τριβιζά, απελευθερώνεται από την κυριαρχία της γραµµικής ανάγνωσης, ακόµη και αν τυγχάνει να είναι ψηφιακά αναλφάβητος (computer illiterate). Βιβλία σαν και αυτά που η προσθήκη υπερκειµένου παρέχει στον αναγνώστη τη δυνατότητα διαφορετικών, εναλλακτικών αναγνώσεων, αποτελούν µια µεγάλη πρόκληση στο χώρο του παιδικού βιβλίου, που φλερτάρει 10

11 Σελ. 11/15 πλέον ανοιχτά µε τις νέες τεχνολογίες και πειραµατίζεται µε την διαφορετικότητα των δικών του φωνών. Όµως σε καµία περίπτωση δεν θα πρέπει να µην υπολογιστούν τα προβλήµατα που δηµιουργεί η υπερκειµενική λογοτεχνία στο κοινό της ιδιαίτερα όταν τους προσφερθεί στη διαδικτυακή µορφή. Συχνά οι αναγνώστες παραπονιούνται για την αίσθηση του ανολοκλήρωτου που δηµιουργεί η προκατάληψη ότι κάτι σηµαντικό έµεινε απέξω. Σε σχετική έρευνα (Miall & Dobson 2001), όπου αναγνώστες διαβάζουν στην οθόνη του υπολογιστή τους ακριβώς την ίδια ιστορία, θεωρώντας ότι τη µια φορά περιδιαβαίνουν ένα γραµµικό κείµενο και την άλλη ένα φαινοµενικά υπερκειµενικό, διακατέχονται από αισθήµατα ανασφάλειας και δοκιµάζουν την πικρή γεύση του ανικανοποίητου θεωρούν δηλαδή ότι η ιστορία ήταν κατώτερη των προσδοκιών τους αφού σίγουρα θα µπορούσαν να είχαν κάνει πιο εύστοχες επιλογές µόνο στη δεύτερη περίπτωση. Ο αναγνώστης-χρήστης βιώνει µια πρωτόγνωρη αναγνωστική σύγχυση, καθώς νιώθει ότι παλινδροµεί στο µέσον ενός αδιαµόρφωτου κειµενικού υλικού χωρίς συνείδηση της έκτασής του και µε µηδαµινή εποπτεία της µορφής του. Αγνοώντας σε ποιο σηµείο της αφήγησης βρίσκεται, δυσκολευόµενος να αξιολογήσει τη σπουδαιότητα επιµέρους πληροφοριών και φορτώνοντας αισθητά περισσότερο τη βραχύχρονη µνήµη του, εγκαταλείπει γρηγορότερα και ευκολότερα την ανάγνωση από ότι ο αναγνώστης των γραµµικών προσεγγίσεων (Charney 1994). Από την άλλη, ένα άλλο σηµείο που φαίνεται να διαφοροποιεί αισθητά την υπερκειµενική από την άλλη λογοτεχνία φαίνεται να είναι ο τρόπος µε τον οποίο την αντιµετωπίζει ο ίδιος ο αναγνώστης. Σε σχετική έρευνα που πραγµατοποιήθηκε στην Ελλάδα µε δείγµα ενήλικους αναγνώστες διαδικτυακής λογοτεχνίας εκτιµήθηκε ότι «ο ηλεκτρονικός αναγνώστης περιηγείται στο κείµενο πιο συχνά µε όρους τηλεοπτικού ζάπινγκ και αραιότερα µε όρους εµβάπτισης σε ένα συγγραφικό σύµπαν» (Γιακουµάτου & Νικολαϊδου 2002: 10). Ίσως, η µεταφορά της υπερκειµενικής λογοτεχνίας από την οθόνη του υπολογιστή στη σελίδα να αποδυναµώνει ορισµένα από τα µειονεκτήµατα των ιστοριών µε υπερκείµενο. Όπως µπορούµε να δούµε στα δύο βιβλία του Τριβιζά, ο αναγνώστης, εικάζοντας από το µέγεθός τους έχει σαφή εικόνα για την έκταση του αφηγηµατικού υλικού, ενώ ενηµερώνεται για την ιδιαιτερότητά τους από το οπισθόφυλλο και τις σηµειώσεις του συγγραφέα. Παρόµοια υποστήριξη δέχεται και ο ηλεκτρονικός αναγνώστης από τον αρχικό χάρτη (map), κάτι αντίστοιχο µε τον πίνακα περιεχοµένων των παραδοσιακών βιβλίων, που φαίνεται να λειτουργεί ως πολύτιµη πυξίδα την ώρα της ελεύθερης πλοήγησης στο κείµενο (Monk, et al. 1988). Ιδιαίτερα φαίνεται να ευεργετούνται οι ανεξοικείωτοι αναγνώστες, που σαφώς αντιµετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες στην προσέγγιση ενός υπερκειµενικού έργου από όσες κατά την ανάγνωση ενός γραµµικού κειµένου. Στη δεύτερη περίπτωση, υπάρχει πάντα ένα και µοναδικό µονοπάτι, που ακόµη και ο πιο αδαής αναγνώστης µπορεί να ακολουθήσει για να προσπελάσει το κείµενο (Foltz 1996). Σε αυτό ακριβώς το σηµείο αναφύεται ένα ακόµη πρόβληµα: Κατά πόσον παρόµοια κείµενα µπορούν να απευθύνονται σε παιδιά; Οι ανώριµοι αναγνώστες αρέσκονται σε παραδοσιακά σχήµατα και κλειστότερα συστήµατα, καθώς βολεύονται ευκολότερα στην ασφάλεια της πεπατηµένης. Πώς τα παιδιά θα αντιµετωπίσουν την 11

12 Σελ. 12/15 πολλαπλότητα του νοήµατος, τη µαταίωση των συµβατικών προσδοκιών, τις προκλήσεις της υπερκειµενικής λογοτεχνικής πραγµατικότητας; Ιδιαίτερα, όταν είναι γνωστό εδώ και πολύ καιρό ότι η ένταξη ενός κειµένου σε ένα οικείο αφηγηµατικό πλαίσιο µπορεί να βελτιώσει αισθητά την κατανόησή του (Poulsen et al. 1979). Όµως, η θερµή υποδοχή των βιβλίων του Τριβιζά από το αναγνωστικό κοινό των νεαρών ανηλίκων δείχνει ότι ακόµη και οι µικρότεροι από αυτούς διασκεδάζουν µε το δηµιουργικό παιχνίδι που τους προσφέρεται καθώς επαναπροσδιορίζουν τη σχέση τους µε τη λογοτεχνία. Όπως επισηµαίνει ο ίδιος ο συγγραφέας, παρέχεται στον αναγνώστη η ευκαιρία «να απολαύσει το παιχνίδι των εναλλακτικών εκδοχών µιας περιπέτειας, και µάλιστα εκ του ασφαλούς, επειδή πάντα έχει τη δυνατότητα να επιστρέφει στην αρχή και να δίνει διαφορετική συνέχεια ή τέλος στην ιστορία» (περ. ιαβάζω, 1998, τευχ. 382: 18). Προσπαθώντας να κατανοήσουν παρόµοια κείµενα τα παιδιά αναγνώστες ωριµάζουν αναγνωστικά και κατανοούν ότι η ανάγνωση είναι µια πρόκληση, ένα παιγνίδι µε ατέλειωτες δυνατότητες, που ίσως θα έφτανε µέχρι τη δηµιουργία πολύκλωνων παραµυθιών από τους ίδιους τους µικρούς αναγνώστες τέτοιων αφηγήσεων. Καθώς περνά ο καιρός και ο ηλεκτρονικός υπολογιστής κυριαρχεί όλο και περισσότερο στη ζωή και τη σκέψη µας, οι πράξεις µας, τα λόγια µας, τα βιβλία µας επηρεάζονται συνεχώς από τις νέες τεχνολογίες. Σήµερα, η λογική του υπερκειµένου άρχισε να εισβάλει στο χώρο της λογοτεχνίας δίνοντας νέα παιδικά βιβλία, όπου η λογο-τεχνία και η τεχνο-λογία επιχειρούν να γεφυρώσουν κάποιες από τις µεταξύ τους αντιθέσεις τους, µε πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσµατα. Βιβλιογραφία Barthes, R. (1988). Ο θάνατος του συγγραφέα, στο Εικόνα Μουσική Κείµενο (Προλ. Γ. Βέλτσος, µτφρ. Γ. Σπανός), Αθήνα, Πλέθρον, σσ Bernstein, M. (1998). Patterns of Hypertext, in Proceedings of Hypertext 98. ACM. Bolter, D. J. (1992). Writing Space: The Computer, Hypertext, and the History of Writing, Lawrence Erlbaum, Hillsdale, NJ. Charney, D. (1994). The effect of hypertext on processes of reading and writing, in C. L. Selfe & S. Hilligoss (eds.), Literacy and Computers: The Complications of Teaching and Learning with Technology, Modern Language Association, New York, pp Dobrin, D. N. (1994). Hype and Hypertext, in C. L. Selfe & S. Hilligoss (eds), Literacy and Computers: The Complications of Teaching and Learning with Technology, Modern Language Association, New York, pp Douglas-Yellowees, J. (1992). What hypertexts do that print narratives cannot, The Reader 42, pp Douglas-Yellowees, J. (1994). Tell me when to stop: Closure and indeterminacy in interactive narratives, in G. Landow (ed.), Hyper/ Text/ Theory, Hopkins University Press, Baltimore, pp Douglas-Yellowees, J. (1997). Will the most reflexive relativist please stand up? Hypertext, argument, and relativism, in I. Snyder (ed.), Page to Screen: Taking Literacy into the Electronic Age, Routledge, New York, pp

13 Σελ. 13/15 Dresang, E. T. & McClelland, K. (1999). Radical change: Digital age literature and learning. Theory into Practice 38 (3), pp Dresang, E. T. (1999). Radical Change: Books for Youth in a Digital Age, The H. W. Wilson Company, New York, Dublin. Dryden, L. M. (1994). Literature, student-centered classrooms, and hypermedia environments, in C. L. Selfe & S. Hilligoss (eds.), Literary and Computers: The Complications of Teaching and Learning with Technology, Modern Language Association New York, pp Foltz, P. W. (1996). Comprehension, coherence and strategies in hypertext and linear text, Iser, W. (1974). The Implied Reader: Patterns of Communication in Prose Fiction from Bunyan to Beckett, John Hopkins University, Baltimore. Johnson-Eilola, J. (1997). Nostalgic Angels. Rearticulating Hypertext Writing, Ablex, Norwood, NJ. Kellman, S. G. (1980). The Self-Begetting Novel, Mcmillan, London. Kendall, R. (1999). Time: The Final Frontier, SIGWEB Newsletter, 8 (3), Ανακτήθηκε στις 29/5/2007. Kerman, A. (2001). Ο Θάνατος της Λογοτεχνίας, Αθήνα, Νεφέλη. Kress, G. & van Leeuwen, T. (1996). Reading Images: The Grammar of Visual Design, Routledge, London. Kress, G. & van Leeuwen, T. (2001). Multimodal Discourse: The Models and Media of Contemporary Communication, Arnold, London. Landow, G. P. (1997a). Hypertext 2.0: The Convergence of Contemporary Critical Theory and Technology, John Hopkins University Press, Baltimore. Landow, G. P. (1997b). What s a critic to do?: Critical theory in the age of hypertext, in G. P. Landow (ed.), Hyper/ Text/ Theory, John Hopkins University Press, Baltimore, p Lanham, R. A. (1993). The Electronic Word: Democracy, Technology, and the Arts, The University of Chicago Press, Chicago. Lanham, R. A. (2000). The audit of virtuality: Universities in the attention economy, Marsh, B. (2001). Reading time: For a poetics of hypermedia writing, Currents in Electronic Literacy 5, pp McCallum, R. (1999). Very advanced texts: Metafictions and experimental works (pp ), in P. Hunt (ed), Understanding Children s Literature, Routledge London. Miall, D. S. & Dobson, T. (2001). Reading Hypertext and the Experience of Literature, Ανακτήθηκε στις 29/5/2007. Monk, A. F., Walsh, P., & Dix, A. J. (1988). A comparison of hypertext, scrolling, and folding as mechanisms for program browsing, in D. M. J. & R. Winder (eds.), 13

14 Σελ. 14/15 People and Computers, IV, Cambridge University Press, Cambridge (pp ). Moulthrop, S. & Kaplan, N. (1994). They became what they beheld: The futility of resistance in the space of electronic writing, in C. Selfe & S. Hillgloss (eds.), Literacy and Computers: The Complications of Teaching and Learning with Technology, Modern Language Association, New York, pp Moulthrop, S. (1988). Containing the multitudes: The problem of closure in interactive fiction, Association for Computers in Humanities Newsletter 10, pp Moulthrop, S. (1988). Travelling in the Breakdown Lane: A Principle of Resistance for Hypertext, Poulsen, D., Kintsch, E., Kintsch, W., & Premack, D. (1979). Children s comprehension and memory for stories, Journal of Experimental Child Psychology 28, pp Rau, A. (2000). Wreader s Digest How to appreciate hyperfiction, Journal of Digital Information, Ανακτήθηκε στις 29/5/2007. Rosenblatt, L. M. (1978). The Reader, the Text and the Poem: The Transactional Theory of the Literary Work, Southern Illinois Press, Corbodale. Waugh, P. (1984). Metafiction: The Theory and Practice of Self-Conscious Fiction, Routledge, London. Γιακουµάτου, Μ. Τ. (2002β). Η λογοτεχνία µεταναστεύει στο διαδίκτυο: Ανοιχτά ερωτήµατα και νέα δεδοµένα, εισήγηση στο 3 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση, Παν/µιο Αιγαίου, Ρόδος 26-29/ 9/ 2002, Γιακουµάτου, Μ.Τ., & Νικολαϊδου, Σ. (2002). Η λογοτεχνία µπροστά στην πρόκληση του διαδικτύου. Μια µελέτη της αναγνωστικής συµπεριφοράς του κοινού απέναντι σε ένα λογοτεχνικό υπερκείµενο, εισήγηση στο Συνέδριο «Η Λογοτεχνία Σήµερα: Όψεις, Αναθεωρήσεις, Προοπτικές» Αθήνα 29, 30/ 11, 1/ 12/ 2002, Γιακουµάτου, Τ. (2002 α ). ίκτυα και οθόνες Βήµατα προς µια νέα σχέση µε τον γραπτό λόγο, Γιαννικοπούλου, A. A., (1988). Η Αλίκη στη Χώρα των Πολυµέσων: Μια άλλη προσέγγιση της λογοτεχνίας, στο Ι. Ν. Βασιλαράκης (επιµ.), Σύγχρονες Οπτικές και Προοπτικές της Λογοτεχνίας για Παιδιά και Νέους, Αθήνα, Τυπωθήτω. Γ. αρδανός, σσ Γιαννικοπούλου, Α. Α. (2004). Όταν η λογοτεχνία συναντά την τεχνολογία: Πολυµεσικά και υπερκειµενικά στοιχεία σε βιβλία για µικρά παιδιά, στο Α. Κατσίκη-Γκίβαλου (επιµ.), Η Λογοτεχνία Σήµερα: Όψεις, Αναθεωρήσεις, Προοπτικές. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα, σσ Έκο, Ου ( ). Έξι Περιπλανήσεις στο άσος της Αφήγησης (µτφρ. Α. Παπακωνσταντίνου), Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. Καλογήρου, Τζ. ( ). Τέρψεις και Ηµέρες Ανάγνωσης: Μελετήµατα για τη ιδασκαλία της Λογοτεχνίας στο ηµοτικό Σχολείο, Αθήνα, Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος. 14

15 Σελ. 15/15 Κόρεϊ, Π. (1996). Πώς να τα Βγάζεις Πέρα µε τους Φίλους σου (µτφρ. Μ. Μαµαλίγκα, εικ. Μ Μπράουν), Αθήνα, Πατάκης. Μπίρκετς, Σ. (1998). Οι Ελεγείες του Γουτεµβέργιου. Η Μοίρα της Ανάγνωσης στην Ηλεκτρονική Εποχή, Αθήνα, Καστανιώτης. Μπουλώτης, Χρ. (1991). Η Χριστουγεννιάτικη Ιστοριούλα που γράφτηκε από µόνη της, από τη συλλογή Επτά Ιστοριούλες Γιορτινές και Παράξενες, Αθήνα, Γνώση. Πολίτης,. (2004). Μεταµυθοπλασία και λογοτεχνία για παιδιά, στο Α. Κατσίκη- Γκίβαλου (επιµ.), Η Λογοτεχνία Σήµερα: Όψεις, Αναθεωρήσεις, Προοπτικές, Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα, σσ Τριβιζάς, Ε. (1995). ιακοπές µε τον Ευγένιο Τριβιζά στο Νησί των Πυροτεχνηµάτων, Α ηµοτικού, Α Τεύχος, Αθήνα, Πατάκης. Τριβιζάς, Ε. ( ). Τα Ογδόντα Οχτώ Ντολµαδάκια, (εικ. Ρ. Βαρβάκη), Αθήνα, Καλέντης. Τριβιζάς, Ε. (1998). Ένα βιβλίο πολύ υγιεινό, Συνέντευξη, ιαβάζω 382, σσ Τριβιζάς, Ε. (1999). Φρικαντέλα. Η Μάγισσα που Μισούσε τα Κάλαντα (εικ. Μ. Κουντούρης), Αθήνα, Άµµος. Τριβιζάς, Ε. (2001). Η Κινέζα Κούκλα, (ζωγρ. Ρ. Βαρβάκη, καλλιτεχνική επιµέλεια Α. Κυριτσόπουλος), Αθήνα, Μίνωας. Τριβιζάς, Ε. (2003). Τα Τριάντα Τρία Ροζ Ρουµπίνια (εικ. Ρ. Βαρβάκη), Αθήνα, Καλέντης. Τριβιζάς, Ε. Παραµύθια Ντορεµύθια (σειρά), Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. 15

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑφήγησηκαιΕκπαίδευση: ιστορίες για όλους, ιστορίες από όλους

ΑφήγησηκαιΕκπαίδευση: ιστορίες για όλους, ιστορίες από όλους Αριστοτέλειο Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Ημερίδα«ΤοΣχολείοστηνΨηφιακήΕποχή: Διαδραστικοί Πίνακες και Πλατφόρμες e-learning» Θεσσαλονίκη, 12 Μαρτίου2011 ΑφήγησηκαιΕκπαίδευση: ιστορίες για όλους, ιστορίες από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Γουτεµβέργιο στα e-books

Από τον Γουτεµβέργιο στα e-books Η λογοτεχνία µεταναστεύει στο διαδίκτυο Ανοικτά ερωτήµατα και νέα δεδοµένα Γιακουµάτου Τερέζα Φιλόλογος Επιµορφώτρια ΤΠΕ www.netschoolbook.gr Από τον Γουτεµβέργιο στα e-books Καταξιωµένοι λογοτέχνες µεταναστεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενο. ΕΠΛ 422: Συστήµατα Πολυµέσων. Σχεδίαση και Ανάπτυξη Πολυµεσικών Εφαρµογών. Βιβλιογραφία. Καγιάφας [2000]: Κεφάλαιο 9, [link]

Περιεχόµενο. ΕΠΛ 422: Συστήµατα Πολυµέσων. Σχεδίαση και Ανάπτυξη Πολυµεσικών Εφαρµογών. Βιβλιογραφία. Καγιάφας [2000]: Κεφάλαιο 9, [link] Περιεχόµενα ΕΠΛ 422: Συστήµατα Πολυµέσων Σχεδίαση και Ανάπτυξη Πολυµεσικών Εφαρµογών Βασικά ζητήµατα σχεδίασης Η διαδικασία ανάπτυξης πολυµεσικών εφαρµογών Η οµάδα ανάπτυξης πολυµεσικών εφαρµογών Σχεδίαση

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Movie Maker (Δημιουργία βίντεο)

Movie Maker (Δημιουργία βίντεο) Movie Maker (Δημιουργία βίντεο) - Με πόσους τρόπους μπορούμε να διηγηθούμε μια ιστορία; - Μπορούμε να την πούμε ο ένας στον άλλο. - Μπορούμε να την γράψουμε. - Μπορούμε να τη ζωγραφίσουμε κομμάτι-κομμάτι.

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος

Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος Ελένη Γκανά Λέκτορας, Π.Τ.Ε.Α., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας egana@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11 Πολυμέσα. Εφ. Πληροφορικής Κεφ. 11 Καραμαούνας Π. 1

Κεφάλαιο 11 Πολυμέσα. Εφ. Πληροφορικής Κεφ. 11 Καραμαούνας Π. 1 Κεφάλαιο 11 Πολυμέσα Εφ. Πληροφορικής Κεφ. 11 Καραμαούνας Π. 1 Εφαρμογές πολυμέσων: πολλές μορφές πληροφορίας, αποθηκευμένες σε ψηφιακή μορφή, με δυνατότητα αλληλεπίδρασης κατά την παρουσίασή τους 11.1

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.com Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού Στηρίζει τους μαθητές στην αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου!

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Extra&Friends iebook leaflet_extra&friends iebook leaflet 09/12/2010 4:48 ΜΜ Page 1 Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Extra&Friends iebook leaflet_extra&friends iebook leaflet 09/12/2010 4:48 ΜΜ Page

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 16: Ο κόσμος του Robby

Σενάριο 16: Ο κόσμος του Robby Σενάριο 16: Ο κόσμος του Robby Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Ο κόσμος του Robby Γνωστικό Αντικείμενο: Εφαρμογές Πληροφορικής-Υπολογιστών Διδακτική Ενότητα: Διερευνώ - Δημιουργώ Ανακαλύπτω, Συνθετικές εργασίες.

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες ρ. Κλεοπάτρα Νικολοπούλου kleopatra@internet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτή εξετάζει τη χρήση υπολογιστών στο σπίτι από έφηβους µαθητές και µαθήτριες.

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1

Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1 Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1 Οπτικός γραµµατισµός Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας εκτίθενται συνεχώς

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ

«Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ «Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ 1 «Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα Οδηγός Εγκατάστασης και Χρήσης του λογισμικού Συντελεστές: Συγγραφή διδακτικού υλικού Νίκη Κακιά-Βόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το νέο HSK

Πληροφορίες για το νέο HSK Πληροφορίες για το νέο HSK Μετάφραση από την ιστοσελίδα http://www.chinesetesting.cn/gosign.do?id=1&lid=0# Το νέο HSK δημιουργήθηκε από το Χανπάν σε μια προσπάθεια καλύτερης εξυπηρέτησης των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Πολυμέσα. Ιστορική Αναδρομή Υπερκείμενο

Πολυμέσα. Ιστορική Αναδρομή Υπερκείμενο Πολυμέσα Πολυμέσα είναι κλάδος της πληροφορικής ο οποίος ασχολείται με το συνδυασμό ψηφιακών δεδομένων πολλαπλών μορφών. Τα δομικά στοιχεία των πολυμέσων είναι τα εξής : Κείμενο Εικόνα Ήχος Κινούμενη εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου!

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Τι είναι το iebook; Το iebook είναι το ηλεκτρονικό βιβλίο των αγγλικών μου, το οποίο με βοηθάει να κάνω μόνος μου το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς που μου ανατίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Έκδοση Εγγράφου: 1.0 Επιχειρησιακό Πρόγραµµα «Εκπαίδευση & ια Βίου Μάθηση» (ΕΚ. ι.βι.μ) Κενή σελίδα 2 Πίνακας περιεχοµένων 1 Εισαγωγή... 6 1.1 ηµιουργία πρότασης...

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Οµάδα Εργασίας: Βενετία Αποστολίδου Νικολίνα Κουντουρά Κατερίνα Προκοπίου Ελένη Χοντολίδου ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΣ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Το παραμύθι της τάξης»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Το παραμύθι της τάξης» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Το παραμύθι της τάξης» ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους 1 Αξιολόγηση Web2 για Επικοινωνία Άννα Χουντάλα ΑΜ 11Μ13 1ο Κριτήριο Αξιολόγησης Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΑ που εξασφαλίστηκαν από την ΕΠ 05/08 για τη Δημοτική Εκπαίδευση: 5600 σε 347 σχολεία. 350 (school site license) σε 347 σχολεία

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΑ που εξασφαλίστηκαν από την ΕΠ 05/08 για τη Δημοτική Εκπαίδευση: 5600 σε 347 σχολεία. 350 (school site license) σε 347 σχολεία ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΑ που εξασφαλίστηκαν από την ΕΠ 05/08 για τη Δημοτική : Κωδικός Μάθημα Λογισμικό Δ01Α Δ01Β Δ01Γ Τίτλος: Η Σπίθα, ο Κεραυνός και η αποκάλυψη της αλήθειας: Περιγραφή: Λογισμικό Εμπέδωσηςεξάσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Χρήσης Moviemaker

Οδηγός Χρήσης Moviemaker Οδηγός Χρήσης Moviemaker Αναλυτικός οδηγός χρήσης του λογισμικού Moviemaker Κατάλληλο για τη δημιουργία Βιντεοτέχνης και Animation Εποπτεία: Γενεθλής Γενεθλίου, ΕΔΕ Τέχνης Συγγραφή / Σελίδωση: Κύπρος Πισιαλής,

Διαβάστε περισσότερα

125 Γενικό Μέρος Ενότητα 3.6.1 ιδάσκοντας µε τη βοήθεια επεξεργαστή κειµένου 1. Εισαγωγή Στο παρόν κεφάλαιο περιγράφονται «καλές πρακτικές» που µπορούν να εφαρµοστούν στη χρήση επεξεργαστή κειµένου για

Διαβάστε περισσότερα

Πλοήγηση www / Με τον Internet Explorer

Πλοήγηση www / Με τον Internet Explorer Πλοήγηση www / Με τον Internet Explorer Περιεχόμενα 1.Eισαγωγή 2.Το περιβάλλον του Internet Explorer 3.Οδηγίες πλοήγησης 4.Αποθήκευση αρχείων 5.Αγαπημένα 6.Ασφαλής σύνδεση 7.Διακομιστής μεσολάβησης 1.Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Concept Mapping: H Βασισµένη στον Η/Υ ηµιουργία Εννοιολογικών Χαρτών και η ιδακτική Αξιοποίησή τους.

Concept Mapping: H Βασισµένη στον Η/Υ ηµιουργία Εννοιολογικών Χαρτών και η ιδακτική Αξιοποίησή τους. 4ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ - ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ 1 Concept Mapping: H Βασισµένη στον Η/Υ ηµιουργία Εννοιολογικών Χαρτών και η ιδακτική Αξιοποίησή τους. Κωνσταντίνα Στούµπου Ανωτάτη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου!

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! FAIRYLAND iebook leaflet_fairyland iebook leaflet 02/12/2010 5:18 ΜΜ Page 1 Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Τι είναι το iebook; Το iebook είναι το ηλεκτρονικό βιβλίο των αγγλικών μου, το οποίο με

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική Διαφήμιση. Αντωνιάδου Όλγα

Ηλεκτρονική Διαφήμιση. Αντωνιάδου Όλγα Ηλεκτρονική Διαφήμιση Αντωνιάδου Όλγα Διαφήμιση στο διαδίκτυο Το διαδίκτυο είναι αναμφισβήτητα ένα τεράστιο πεδίο προώθησης και διαφήμισης υπηρεσιών και προϊόντων. Η ποσότητα της πληροφορίας που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για προσθήκη Web Frames Tools to the Quick Access Bar σε μεταγενέστερη έκδοση του Word

Οδηγίες για προσθήκη Web Frames Tools to the Quick Access Bar σε μεταγενέστερη έκδοση του Word Οδηγίες για προσθήκη Web Frames Tools to the Quick Access Bar σε μεταγενέστερη έκδοση του Word Επειδή οι μεταγενέστερες εκδόσεις του Word δεν περιλαμβάνουν στο μενού τη δυνατότητα δημιουργίας πολλαπλών

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης. Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007

2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης. Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007 2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007 Περίληψη Η Αλίκη µισεί τα µαθηµατικά και θεωρεί πως δε χρησιµεύουν σε τίποτα. Μια µέρα που κάθεται και διαβάζει στο πάρκο, ένα παράξενο άτοµο την προσκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού. Μελέτη Περιβάλλοντος Α & Β Δημοτικού

Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού. Μελέτη Περιβάλλοντος Α & Β Δημοτικού Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού Μελέτη Περιβάλλοντος Α & Β Δημοτικού Μελέτη Περιβάλλοντος Α & Β Δημοτικού Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Μελέτη Περιβάλλοντος...2 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ...3

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

Ο νέος, διαφορετικός τρόπος να βρίσκεις προσωπικό. www.jobmeup.gr

Ο νέος, διαφορετικός τρόπος να βρίσκεις προσωπικό. www.jobmeup.gr Ο νέος, διαφορετικός τρόπος να βρίσκεις προσωπικό. www.jobmeup.gr 2 Είμαστε εσύ. Σκεφτόμαστε και λειτουργούμε με βάση τις δικές σου ανάγκες, τα δικά σου θέλω, τις δικές σου απαιτήσεις. Με το δικό μας τρόπο.

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χαράλαµπος Βρασίδας www.cardet.org www.unic.ac.cy info@cardet.org Ανασκόπηση Σύγχρονες τάσεις Στοιχεία από ΕΕ Προκλήσεις Χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδαγωγική αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας

Η παιδαγωγική αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας Η παιδαγωγική αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας Κεραμίδα Αρετή Σχολική Σύμβουλος ΠΕ06 (Αγγλικής Γλώσσας), Ν. Ιωαννίνων και Θεσπρωτίας akeramida@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Καλόγηρος Βασίλειος, εκπαιδευτικός μεταπτυχιακός ΠΤΔΕ, Παπαρούση Μαρίτα, Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Π.Θ 1

Καλόγηρος Βασίλειος, εκπαιδευτικός μεταπτυχιακός ΠΤΔΕ, Παπαρούση Μαρίτα, Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Π.Θ 1 Υπερλογοτεχνία και Υπερκείμενο. Μια νέα μορφή λογοτεχνίας μέσα από το «πάντρεμά» της με το διαδίκτυο και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Hyperliterature and Hypertext. A new form of literature through

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΤΕ. Γ. & ΤΕ. ΤΡ. Δ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: Φ.Π. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΩΝ

ΣΧΟΛΗ ΤΕ. Γ. & ΤΕ. ΤΡ. Δ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: Φ.Π. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕ. Γ. & ΤΕ. ΤΡ. Δ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: Φ.Π. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΩΝ Καθηγήτρια Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ Κατεύθυνση: Φυτική Παραγωγή Ανακοίνωση

Διαβάστε περισσότερα

Αντί προλόγου. 1. Τι είναι το Twitter;

Αντί προλόγου. 1. Τι είναι το Twitter; Περιεχόµενα Αντί προλόγου...7 Πώς να χρησιµοποιήσετε το βιβλίο...13 Κεφάλαιο 1: Πώς δηµιουργώ τον λογαριασµό µου στο Twitter;...15 Κεφάλαιο 2: Πώς µπορώ να συνδεθώ και να αποσυνδεθώ από το Twitter;...37

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη σχεδίαση κινούμενων γραφικών

Εισαγωγή στη σχεδίαση κινούμενων γραφικών ΕΣΔ200 Δημιουργία Περιεχομένου ΙI Εισαγωγή στη σχεδίαση κινούμενων γραφικών Νικόλας Τσαπατσούλης Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Επικοινωνίας & Σπουδών Διαδικτύου Εισαγωγή Εφαρμογές Κύρια Χαρακτηριστικά Flash

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο εκπαιδευτικό λογισµικό

Εισαγωγή στο εκπαιδευτικό λογισµικό Εισαγωγή στο εκπαιδευτικό λογισµικό Όλα όσα θέλατε να µάθετε και δεν τολµούσατε να ρωτήσετε Γιακουµάτου Τερέζα www.netschoolbook netschoolbook.gr Με προσεκτικά βήµατα Μπορούµε να χαρακτηρίσουµε ένα λογισµικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΕ ONLINE ΜΙΑ ΞΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΠΤΥΧΙΟ ΑΠΛΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΤΙΚΑ! Βήμα προς βήμα οδηγός χρήσης του προγράμματος

ΜΑΘΕ ONLINE ΜΙΑ ΞΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΠΤΥΧΙΟ ΑΠΛΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΤΙΚΑ! Βήμα προς βήμα οδηγός χρήσης του προγράμματος ΜΑΘΕ ONLINE ΜΙΑ ΞΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΠΤΥΧΙΟ ΑΠΛΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΤΙΚΑ! Βήμα προς βήμα οδηγός χρήσης του προγράμματος Βήμα προς βήμα οδηγός χρήσης του προγράμματος 2 Πριν ξεκινήσετε να χρησιμοποιείτε το TELL

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα Περίληψη Το παρόν πόνημα είναι ένας οδηγός συγγραφής ερευνητικών εργασιών (project) και απευθύνεται στους μαθητές της Α και Β Λυκείου. Είναι προϊόν βιβλιογραφικής έρευνας και εξηγεί την μορφή και την δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ (Web Site Design Technologies)

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ (Web Site Design Technologies) ΕΠΛ 012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ (Web Site Design Technologies) Διδάσκων Καθηγητής: Δημήτριος Τσουμάκος Εαρινό Εξάμηνο 2010 Βασικές Πληροφορίες Πότε: Δευτέρα & Πέμπτη 10:30-12μμ Πού: ΧΩΔ01

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Τερέζα Γιακουµάτου 1 ΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΟΘΟΝΕΣ ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Φιλόλογος τεύχος 107, Άνοιξη 2002

Τερέζα Γιακουµάτου 1 ΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΟΘΟΝΕΣ ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Φιλόλογος τεύχος 107, Άνοιξη 2002 Τερέζα Γιακουµάτου 1 ΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΟΘΟΝΕΣ ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Φιλόλογος τεύχος 107, Άνοιξη 2002 Ο Roland Barthes ήδη από το 1968 2 είχε µιλήσει για το θάνατο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Πληροφορικής

Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Τμήμα Φυσικής - Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Ομάδα Α. Προετοιμασία Αναφοράς Εργασία-2: Σύνθεση αναφοράς Σύνθεση Αναφοράς http://eep.physics.auth.gr Τι περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ομάδα Εικαστικής Αγωγής 2014 Σκιαγραφώντας το σχολείο/τη γειτονιά μου Τάξεις: Γ Στ Περιγραφή ενότητας: Οι μαθητές/τριες καταγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

Δημόσια Ελληνική Αστρονομική Εγκυκλοπαίδεια www.astronomia.gr

Δημόσια Ελληνική Αστρονομική Εγκυκλοπαίδεια www.astronomia.gr Ερασιτεχνικής Αστρονομίας Δημόσια Ελληνική Αστρονομική Εγκυκλοπαίδεια www.astronomia.gr Ανδρέας Παπαλάμπρου Παναγιώτης Αντωνόπουλος Κωνσταντίνος-Νεκτάριος Γουργουλιάτος Νικόλας-Ρικάρδο Καβαλιέρο Αστρονομική

Διαβάστε περισσότερα

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης. ΤσαφάρηΠαρασκευή, ΛογοθεραπεύτριαΤ.Ε. Ιατρική Εταιρία Ελλογον Τι είναι το πραγματολογικό προφίλ; οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Hellas Alive Μάθε να το χρησιµοποιείς

Hellas Alive Μάθε να το χρησιµοποιείς Hellas Alive Μάθε να το χρησιµοποιείς Λίγα Λόγια Το Hellas Alive καλύπτει πέντε επίπεδα γλωσσοµάθειας της Ελληνικής.Το κάθε επίπεδο χωρίζεται σε 15 ενότητες µε κάθε ενότητα να αναπτύσσεται σε 4 µαθήµατα.

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

1. Τα Κυριότερα Εργαλεία Ενηµέρωσης και Ευαισθητοποίησης σχετικά µε τον Εθελοντισµό

1. Τα Κυριότερα Εργαλεία Ενηµέρωσης και Ευαισθητοποίησης σχετικά µε τον Εθελοντισµό 1. Τα Κυριότερα Εργαλεία Ενηµέρωσης και Ευαισθητοποίησης σχετικά µε τον Εθελοντισµό Τα κυριότερα επικοινωνιακά εργαλεία ή µέσα που µπορούν να χρησιµοποιηθούν για την ενηµέρωση και ευαισθητοποίηση σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ. Έκδοση και ημερομηνία: Στοιχεία Οργανισμού. Όνομα Οργανισμού / Επιχείρησης: (Διεύθυνση): (Ημερομηνία έναρξης Επιχείρησης):

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ. Έκδοση και ημερομηνία: Στοιχεία Οργανισμού. Όνομα Οργανισμού / Επιχείρησης: (Διεύθυνση): (Ημερομηνία έναρξης Επιχείρησης): ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Έκδοση και ημερομηνία: Στοιχεία Οργανισμού Όνομα Οργανισμού / Επιχείρησης: (Διεύθυνση): (Τ.Κ.): Τηλέφωνο: (Ημερομηνία έναρξης Επιχείρησης): (Νομική Υπόσταση): (Κύριες Δραστηριότητες):

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

7.5 ΑΡΑΙΕΣ ΜΗΤΡΕΣ 290 7.5.1 Κατασκευή αραιών µητρών... 290 7.5.2 Πράξεις και συναρτήσεις αραιών µητρών... 294 7.5.3 Συναρτήσεις για γραφήµατα...

7.5 ΑΡΑΙΕΣ ΜΗΤΡΕΣ 290 7.5.1 Κατασκευή αραιών µητρών... 290 7.5.2 Πράξεις και συναρτήσεις αραιών µητρών... 294 7.5.3 Συναρτήσεις για γραφήµατα... Κ. Π Α Π Α Ρ Ρ Ι Ζ Ο Σ M A T L A B 6. 5 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ............. v Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 1 Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Ε Σ Τ Ο Υ M A T L A B 1 1.1 ΠΡΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία 1 Αδάµ Χαρβάτης, Ψυχολόγος, MSc, Phd Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία Επεξεργασία των σχετικών ιδεών και πρακτικών της Αφηγηµατικής Θεραπείας, στηριγµένη και εµπνευσµένη από

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

INFO. Copyright ECDL Ελλάς, Σεπτέµβριος 2004 ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΝΤΥΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΤΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ECDL

INFO. Copyright ECDL Ελλάς, Σεπτέµβριος 2004 ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΝΤΥΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΤΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ECDL INFO ECDL Expert Ένα ολοκληρωµένο Πρόγραµµα Πιστοποίησης γνώσεων πληροφορικής και δεξιοτήτων χρήσης Η/Υ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥ ΕΠΙΠΕ ΟΥ Copyright ECDL Ελλάς, Σεπτέµβριος 2004 ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΝΤΥΠΟΥ ΑΦΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 17: Παιχνίδι μνήμης με εικόνες

Σενάριο 17: Παιχνίδι μνήμης με εικόνες Σενάριο 17: Παιχνίδι μνήμης με εικόνες Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Παιχνίδι μνήμης με εικόνες Γνωστικό Αντικείμενο: Εφαρμογές Πληροφορικής-Υπολογιστών Διδακτική Ενότητα: Διερευνώ - Δημιουργώ Ανακαλύπτω, Συνθετικές

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα