Το αρχαίο ελληνικό σπίτι και η προσαρμογή του από τους Ρωμαίους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το αρχαίο ελληνικό σπίτι και η προσαρμογή του από τους Ρωμαίους"

Transcript

1 Το αρχαίο ελληνικό σπίτι και η προσαρμογή του από τους Ρωμαίους Jamie Sewell Δρ Κλασικής Αρχαιολογίας Τον 2ο αιώνα μ.χ. η ρωμα κή Ιταλία βιώνει την ολοένα αυξανόμενη επιρροή του ελληνιστικού κόσμου, απόρροια εν πολλοίς της άμεσης ανάμειξης της Ρώμης στις υποθέσεις των ελληνικών πόλεων και των ελληνιστικών βασιλείων. Ένα από τα πολλά αρχαιολογικά σημάδια αυτής της επιρροής στην Ιταλία, εμφανές ιδιαίτερα στην Πομπηία, είναι μια νέα αισθητική τάση που «επιβάλλει» την κατασκευή αυλής με περιστύλιο στο πίσω μέρος των σπιτιών. Το περιστύλιο παραδοσιακά θεωρείται ως η πρώτη απτή ελληνική επιρροή στην ιστορική εξέλιξη της ρωμα κής οικιστικής αρχιτεκτονικής, αλλά φαίνεται ότι οι Ρωμαίοι προσάρμοσαν στις ανάγκες τους την αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική της κατοικίας πολύ νωρίτερα, στο πλαίσιο του αποικιοκρατικού τους προγράμματος του 3ου αιώνα π.χ. 1 Η πρότασή μου αυτή προ ποθέτει μια επανερμηνεία των λόγων που οδήγησαν τους αρχαίους Έλληνες να χρησιμοποιήσουν τυποποιημένα σχέδια σπιτιών στην ανοικοδόμηση ή την επέκταση των οικιστικών τομέων από τον 5ο αιώνα π.χ. και εξής. Εισαγωγή στις πρώιμες ρωμα κές πόλεις Οι συνέπειες της νίκης των Ρωμαίων στην αποκαλούμενη επανάσταση των Λατίνων, που έληξε το 338 π.χ., επέτρεψαν στη Ρώμη να αναπτύξει για πρώτη φορά ένα πρόγραμμα για την ίδρυση πόλεων στην Ιταλία, σε εδάφη που είχε μόλις προσαρτήσει. Αυτές οι πρώιμες πόλεις ονομάστηκαν «λατινικές αποικίες» επειδή στους άποικους εκχωρήθηκαν λατινικά και όχι ρωμα κά πολιτικά δικαιώματα, κάτι που υπογράμ - μιζε την υποταγή τους στη Ρώμη. Οι πόλεις αυτές ιδρύονταν ως αυτοδιοικούμενες, ημιαυτόνομες. Αν και κάποιες δημιουργήθηκαν σε προ πάρχοντες οικισμούς, πολλές άλλες κτίστηκαν σε τοποθεσίες που δεν είχαν κατοικηθεί ποτέ. Ακριβώς αυτές οι πόλεις αντιπροσωπεύουν τα πρωιμότερα δείγματα της ανοικοδόμησης πόλεων από τους Ρωμαίους. Από το 338 π.χ. και μετά, οι Ρωμαίοι αντιμετώπισαν ένα καινοφανές πρόβλημα: πώς κτίζεται μια πόλη; Αφού δέκα λατινικές αποικίες κατάφεραν να ιδρυθούν πριν από την εκπνοή του 4ου αιώνα, προφανώς η πρόκληση αντιμετωπίστηκε με επιτυ - χία. Οι αρχαιολόγοι που ερεύνησαν κάποιες από αυτές αποκάλυψαν οικισμούς που, από φυσική άποψη, δείχνουν καλά οργανωμένοι. Η αλήθεια είναι ότι εδώ και καιρό έχει γίνει σαφές ότι η πρώιμη ρωμα κή πολεοδομία φανερώνει υψηλό βαθμό ωριμότητας. Κάποιες από τις ρωμα κές προσεγγίσεις στην πολεοδομία αντανακλούν εκείνες που εφαρμόστηκαν σε αρχαίες ελληνικές πόλεις ήδη από την κλασική περίοδο. Το γεγονός αυτό παρακίνησε τους μελετητές να διερευνήσουν πώς οι Ρωμαίοι έγιναν κοινωνοί αυτής της γνώσης. 38 Η ιδέα ότι οι Ρωμαίοι όφειλαν τις γνώσεις τους για το κτίσιμο μιας πόλης στους γείτονές τους Ετρούσκους εγκαταλείφθηκε τη δεκαετία του Πρώτος ο Castagnoli υποστήριξε ότι οι Ρωμαίοι είχαν ήδη έλθει σε επαφή με τους αρχαίους Έλληνες και δεν είχαν ανάγκη τους Ετρούσκους για να πληροφορηθούν περί της αρχαίας ελληνικής τεχνικής στην ανοικοδόμηση των πόλεων. Ούτως ή άλλως, τα αρχαία ελληνικά κέντρα της νότιας Ιταλίας είχαν αρχίσει να περιέρχονται στην ηγεμονία των Ρωμαίων από το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα. Αλλά πώς έμαθαν οι Ρωμαίοι από τους αρχαίους Έλληνες; Πώς μπορούμε να εντοπίσουμε αυτή τη διαδικασία; Η μαρτυρία της κατασκευής ενός οχυρωματικού τείχους γύρω από την ίδια τη Ρώμη παρέχει ορισμένα αρχικά δείγματα επαφής. Το τείχος, σύμφωνα με τον ρωμαίο ιστορικό Λίβιο, άρχισε να οικοδομείται γύρω στο 378 π.χ., χρονολόγηση που βρίσκει σύμφωνους και τους αρχαιολόγους. 2 Στη λιθοδομή αυτού του τείχους, τα χαραγμένα γράμματα του αρχαίου ελληνικού αλφάβητου είναι σημεία που άφησαν έλληνες κτίστες οι οποίοι συμμετείχαν σε αυτή την κατασκευή. Από αυτά τους τα σημάδια μπορούμε να οδηγηθούμε σε δύο σημαντικά συμπεράσματα: πρώτον, οι Ρωμαίοι πρόθυμα αναζητούσαν τα φώτα άλλων λαών όταν αντιμετώπιζαν νέες κατασκευαστικές προκλήσεις και, δεύτερον, ότι αρχαίοι έλληνες αρχιτέκτονες και κτίστες πρόθυμα ταξίδευαν στη Ρώμη για να τεθούν στην υπηρεσία της. Τα οχυρωματικά τείχη των λατινικών αποικιών του ύστερου 4ου και πρώιμου 3ου αιώνα είναι ακόμη πιο αποκαλυπτικά. Οι αρχαιολόγοι πάντως έχουν τχ. 114 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

2 χρονολογήσει τα τείχη των πόλεων στα χρόνια της ίδρυσής τους. Στην κατασκευή τους χρησιμοποιήθηκαν κάποιες από τις τελευταίες ελληνικές καινοτομίες στην οχυρωματική τεχνολογία, όπως η αψιδωτή πύλη και η θύρα που την έκλεινε. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι οι Ρωμαίοι ενημερώνονταν για τις νέες εξελίξεις στην αρχαία ελληνική αμυντική αρχιτεκτονική πολύ γρήγορα δηλαδή σε διάστημα δεκαετιών. Αντί να θεωρήσουμε ότι αυτό συνέβη στο πλαίσιο μιας πολιτισμικής προσέγγισης, ευρύτερης και μεστής νοήματος, ανάμεσα στον αρχαίο ελληνικό και τον ρωμα κό κό σμο, ίσως πιο πραγματιστική θα ήταν η άποψη ότι η μετάδοση των αρχαίων ελληνικών γνώσεων στο σχεδιασμό πόλεων και την αρχιτεκτονική είναι πιθανότερο να προήλθε από αρχαίους έλληνες τεχνίτες που προσλήφθηκαν για τα έργα αυτά. 1. Παραδείγματα της αρχαίας ελληνικής οικίας του τύπου με προστάδα (A-D), και προσαρμοσμένες εκδοχές της ίδιας αρχιτεκτονικής από την Ιταλία (E-H) (εκτός κλίμακας). Η ανάπτυξη τεχνικών για τη μαζική κατασκευή σπιτιών Όταν οι Ρωμαίοι άρχισαν να ιδρύουν και να κατασκευάζουν δικές τους πόλεις, μία από τις νέες προκλήσεις που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν ήταν η εξής: πώς να σχεδιάσουν, να οργανώσουν και να κατασκευάσουν κατοικίες για μια ολόκληρη πόλη. Ήταν μια μεγάλη πρόκληση, σε ένα πε δίο, όμως, στο οποίο οι Έλληνες είχαν αποκτήσει τεράστια εμπειρία ήδη πριν από τα τέλη του 4ου αιώνα π.χ. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι οι Ρωμαίοι στράφηκαν πράγματι προς την αρχαία ελληνική τεχνογνωσία αναζητώντας λύση στο πρόβλημά τους αλλά, προτού εξετάσουμε αυτή τη διαδικασία, πρέπει να επιχειρήσουμε μια ανασκόπηση του συστήματος που οι αρχαίοι Έλληνες είχαν νωρίτερα αναπτύξει για τη μαζική κατασκευή κατοικιών στις δικές τους πόλεις. Αυτό αποτελεί ένα από τα κεντρικά θέματα της μελέτης που υπογράφουν οι W. Hoepfner και E.L. Schwandner. Το βιβλίο τους, Haus und Stadt im klassischen Griechenland, παρουσιάζει αρκετούς οικισμούς, ιδρυμένους από τον 5ο αιώνα και εξής, στους οποίους ένα τυποποιημένο σχέδιο σπιτιού, με ασήμαντες μόνο παραλλαγές, χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή οικιστικών τομέων. Στο βιβλίο περιγράφονται οι τύποι των σπιτιών σε καθέναν από τους εν λόγω οικισμούς, αλλά ένας από αυτούς παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε σχέ ση με το ρωμα κό περιβάλλον, ο τύπος του σπιτιού με προστάδα (εικ. 1). Το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα κατοικίας αυτού του τύπου βρίσκεται στον Πειραιά και ανήκει στη μαζική οικοδομική δραστηριότητα που συνόδευσε την επέκταση της πόλης του λιμανιού το πρώτο μισό του 5ου αιώνα π.χ. Παρόμοια παραδείγματα βρέθηκαν στα Άβδηρα της Θράκης (εικ. 2), όπως και στην Πριήνη και την Κολοφώνα της Μ. Ασίας. O 4ος αιώνας π.χ. σχεδόν μονοπωλεί αυτό τον τύπο σπιτιού. Αν εξαιρέσουμε το παράδειγμα της Πριήνης που εμφανίζει μια επιπλέον σειρά δωματίων, οι διαφορές στις διαστάσεις αυ τών των σπιτιών δεν ξεπερνούν το 1,70 μ. σε πλάτος και το 0,70 μ. σε μή κος. Το σχήμα των οικοπέδων στα Άβδη ρα έχει την ακριβή αναλογία 1:2. Κανένα δείγμα τέτοιου σπιτιού δεν βρέθηκε σε αγροτική περιοχή, πράγμα που σημαίνει ότι είχε σχεδιαστεί ειδικά για μια αστι - κή κοινωνία. Όπως υποστηρίζουν οι καθηγητές Hoepfner και Schwandner, ο λόγος για τον οποίο αυτά τα σπίτια σε διάφορα μέρη του αρχαίου ελληνικού κόσμου εμφανίζουν τόσο έντονη ομοιότητα μεταξύ τους πρέπει να οφείλεται στο ότι η μορφή τους είχε καταγραφεί ως σχέδιο. Το σχέδιο του σπιτιού, αποτυπωμένο σε μορφή αφαιρετική, είτε στη μνήμη του αρχιτέκτονα είτε ως σύνολο κατασκευαστικών οδηγιών, μπορού - σε στη συνέχεια να μεταφερθεί από τόπο σε τόπο. Οι λόγοι για ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

3 40 τους οποίους ένα και μόνο σχέδιο χρησιμοποιήθηκε για το οικιστικό πρόγραμμα μιας ολόκληρης πόλης είναι ζήτημα πιο σύνθετο. Οι Hoepfner και Schwandner πιστεύουν ότι τα πολιτικά ιδεώδη της δημοκρατικής Αθήνας επηρέασαν δραστικά αυτή την εξέλιξη. Ένας κάποιος βαθμός ισότητας μπορεί να επιτευχθεί αν ο πληθυσμός μιας πόλης μένει σε σπίτια που πάνω κάτω είναι όλα ίδια. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν επίσης ότι υπήρχαν και πρακτικά οφέλη από ένα ομοιόμορφο σχέδιο κατοικιών, όπως οι επιμήκεις, συνεχείς τοίχοι κατά μήκος των οικοδομικών τετραγώνων, που θα αύξαναν τη δομική τους σταθερότητα, και οι ισομεγέθεις στέγες που θα εξυπηρετούσαν την απορροή των υδάτων. Η ευθύνη για την επίτευξη μιας τέτοιας ομοιομορφίας θα πρέπει να βάραινε τους ηγέτες της πόλεως που, έχοντας επιλέξει κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο σπιτιού, το προωθούσαν στη συνέχεια στους κατασκευαστές. Μετά την έκδοση του βιβλίου των Hoepfner και Schwandner, οι προτάσεις τους «δοκιμάστηκαν» σε αρχαιολογικές θέσεις όπου είχαν ανασκαφεί πολλά σπίτια, όπως στην Πριήνη και την Όλυνθο. Και στις δύο αυτές θέσεις, συγκεκριμένοι τύποι σπιτιών χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή ή την επέκταση των οικιστικών τομέων σε όλη τη διάρκεια του 5ου και του 4ου αιώνα π.χ. Αν και όλα τα σπίτια στις δύο αυτές θέσεις παρουσιάζουν σαφείς ομοιότητες ως προς το μέγεθος και την κάτοψη, αποδείχθηκε ότι δεν ήταν πανομοιότυπα μεταξύ τους, ούτε καν σε προηγούμενες φάσεις τους. Υπήρξαν ιστορικοί που άσκησαν κριτική στην ιδέα ότι η αθηνα κή δημοκρατία μπορεί να επηρέασε τις εξελίξεις στο σχεδιασμό της κατοικίας, επισημαίνοντας ότι η δημοκρατία συνδέεται στενότερα με την ίση πρόσβαση στα δημόσια αξιώματα και την ισότητα απέναντι στο νόμο παρά με την ισότητα της ιδιοκτησίας. Ακόμη και η ιδέα ότι η πόλις είχε την ευθύνη της επιλογής του σχεδίου κατοικιών μιας νέας πόλης απορρίφθηκε. Εναλλακτικά αντιπροτάθηκε ότι οι ιδιοκτήτες/κατασκευαστές των σπιτιών κατέληγαν μεταξύ τους σε συμφωνία ως προς τα θέματα σχεδίου. Ωστόσο, φαίνεται πως υπάρχει ομοφωνία ως προς το ποιος ήταν ο υπεύθυνος για την κατασκευή των σπιτιών. Οι ορατές κατασκευαστικές διαφορές ανάμεσα στα σπίτια υποδηλώνουν ότι καθένα τους είχε κτιστεί από διαφορετικό συνεργείο εργατών. Συνεπώς, υπεύθυνος για την κατασκευή ήταν μάλλον ο ιδιοκτήτης του σπιτιού, συμπέρασμα που υποστηρίζεται και από επιγραφικές μαρτυρίες. 3 Ακόμη και αν κάποιοι επιλέγουν να απορρίψουν τα επιχειρήματα των Hoepfner και Schwandner, εξακολουθεί να εκκρεμεί μια ερώτηση: γιατί σπίτια που κτίζονται σε διάφορες πόλεις, κατά την ίδρυση ή την επέκτασή τους, εμφανίζουν τόσες πολλές ομοιότητες μεταξύ τους; Ένα ωραίο παράδειγμα αυτού του φαινομένου προσφέρει η Όλυνθος, όπου συναντάμε τον τύπο του σπιτιού με παστάδα. Όπως δείχνει το σχεδιάγραμμα (εικ. 3), οι άξονες των τοίχων επαναλαμβάνονται συστηματικά από σπίτι σε σπίτι. Οι δύο κύριοι τοίχοι που διατρέχουν από ανατολικά προς τα δυτικά τη βόρεια πλευρά της αυλής είναι εκείνοι που ακολουθούν συχνότερα την ίδια γραμμή κατά μήκος της νησίδας (insula). Για να ερμηνεύσουμε αυτό το φαινόμενο χρειάζεται να μετρήσουμε και πάλι τα πιθανά οφέλη από τη χρήση ενός προκαθορισμένου σχεδίου σπιτιού στην εφαρμογή της οικιστικής πολιτικής μιας ολόκληρης πόλης. Δύσκολα μπορεί κανείς να διανοηθεί κάποιο αυτοτελές έργο στην κλασική αρχαιότητα που να ξεπερνά σε ταλαιπωρία, σε έξοδα και σε ψυχική ένταση την ίδρυση και το κτίσιμο μιας νέας πόλης. Επιγραφές σχετικές με τα οικοδομικά έργα υπογραμμίζουν κάποιες από τις τεχνικές προκλήσεις που εμπλέκονται αν και τα περισσότερα από τα σωζόμενα παραδείγματα, όπως τα τείχη της πόλης, σχετίζονται με δημόσια έργα. Η εξέταση αυτών των πηγών αποκαλύπτει ότι ήδη πριν από τα τέλη του 4ου αιώνα π.χ. οι διαδικασίες που προβλέπονταν για τέτοια έργα ήταν εξαιρετικά επεξεργασμένες: Η πόλις μπορούσε να ορίσει μια επιτροπή για να επιβλέπει τις εργασίες. Οι αρμοδιότητές της συμπεριλάμβαναν την εξασφάλιση οικονομικών πόρων, την πρόσληψη των αρχιτεκτόνων και την προμήθεια οικοδομικού υλικού. Η επιτροπή επί της κατασκευής μπορούσε να συνεργάζεται με αρχιτέκτονες προκειμένου να καταλήξει σε κάποιο σχέδιο και στην εκτίμηση του κόστους, αποφάσεις που υποβάλλονταν για έγκριση στο συμβούλιο της πόλεως. Στο σχέδιο και στην εκτίμηση του κόστους στηρίζονταν τα συμβόλαια των έργων, που συχνά περιείχαν νομικά δεσμευτικές προθεσμίες και τεχνικές οδηγίες. Υπήρχαν επίσης ατομικά συμβόλαια για αμοιβές εργατών, όπως και συμβόλαια παράδοσης για τα οικοδομικά υλικά. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η αποκάλυψη ότι, στις επιγραφές αυτές, πολύ περισσότερο χώρο καταλαμβάνουν λεπτομέρειες σχετικές με οικονομικά θέματα παρά με τεχνικά ή οργανωτικά. Φαίνεται ότι, στον πολεοδομικό σχεδιασμό, η χρηματοδότηση ήταν έγνοια τόσο βασανιστική όσο και σήμερα. Οι εκτιμήσεις του κόστους, τα συμβόλαια και η οργάνωση της εργασίας και των οικοδομικών υλικών μπορούν όλα να ενταχθούν στην ίδια κατηγορία, τη «διαχείριση πόρων». Η ανάλυση που ακολουθεί στηρίζεται σε ένα απλό λογικό συμπέρασμα: αφού τα οικονομικά ήταν η μέγιστη φροντίδα για τα μεγάλης κλίμακας δημόσια έργα και λαμβάνοντας υπόψη ότι το μεγαλύτερο ποσοστό τής υπό οικοδόμηση περιοχής σε μια νέα πόλη επρόκειτο να καταληφθεί από κατοικίες, έπεται ότι μια αποτελεσματική διαχείριση των πόρων πρέπει οπωσδήποτε να έπαιζε μείζονα ρόλο στην κατασκευή των κατοικιών μιας ολόκληρης πόλης. Η επιγραφική μαρτυρία αποκαλύπτει ότι αρχιτεκτονικά σχέδια χρησιμοποιήθηκαν όχι μόνο σε δημόσια κατασκευαστικά έργα αλλά χρησίμευσαν και κατά τη διάρκεια του σχεδιασμού, λόγου χάρη στον υπολογισμό του κόστους. Ο δημιουργός του σχεδίου, ο αρχιτέτχ. 114 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

4 κτονας, ήταν ο καταλληλότερος να αποφανθεί για την ποσότητα των απαιτούμενων υλικών, για το χρόνο ολοκλήρωσης του έργου, για τον αριθμό των εργατών. Επομένως, ο αρχιτέκτονας μπορούσε και να υπολογίσει πόσα χρήματα έπρεπε να συγκεντρωθούν. Πάνω σε αυτές τις εκτιμήσεις, λοιπόν, στηρίχτηκαν οι τιμές και οι προθεσμίες που αναγράφονται στα συμβόλαια. Όταν αναφέρεται σε επιγραφές, η ευθύνη της εκτίμησης του κόστους ενός έργου ανήκει σε εκείνους που όφειλαν να έχουν σχηματίσει νοερά μια ολοκληρωμένη εικόνα του έργου πριν από την έναρξη των εργασιών. Μέσα από αυτό το πρίσμα, το σχέδιο μοιάζει να έχει κομβικό ρόλο αντί να είναι απλά ένα σύνολο κατασκευαστικών οδηγιών. Είναι πια αδύνατο να πούμε με βεβαιότητα ποια θα ήταν η μορφή ενός τέτοιου σχεδίου. Ενδέχεται τα τελικά σχέδια να έπαιρναν τη μορφή μιας τεχνικής περιγραφής, της συγγραφῆς, αν και δεν πρέπει να αποκλείσουμε υποδείγματα και σχεδιάσματα. Προς το παρόν, δεν έχουν βρεθεί επιγραφές που να αναφέρονται σε κατασκευαστικές λεπτομέρειες σπιτιών εν όψει της ίδρυσης πόλεων, υπάρχουν, όμως, ορισμένες που αφορούν μικρότερα κατασκευαστικά έργα. Ένα παράδειγμα των αρχών του 3ου αιώνα από την Επίδαυρο αφορά την κατασκευή μιας ομάδας σπιτιών. 4 Εξειδικεύει με κάθε λεπτομέρεια τις εργασίες που πρέπει να γίνουν και, για παράδειγμα, αναφέρεται σε ένα συμβόλαιο για το σκάψιμο αποχετεύσεων, και σε ένα άλλο για κάποιον Κάλλιπο που πληρώθηκε έντεκα οβολούς για κάθε επιφάνεια πλάτους περίπου 3 μ. ενός τοίχου που σοβάντιζε. Αναμενόμενο είναι ότι, στην ανοικοδόμηση μιας νέας πό λης, πολλοί από τους ιδιοκτήτες οικιών θα αναλάμβαναν αυ τού του είδους τις εργασίες οι ίδιοι. Εμπορευόμενοι κατασκευαστές θα προμήθευαν σημαντική ποσότητα από τα απαραίτητα για ένα σπίτι οικοδομικά υλικά, όπως κεραμίδια και ξύλινα δομικά στοιχεία που θα εί - χαν προαπαιτήσει ξυλουργική ερ γασία καθώς και μεταλλικά τμή - ματα. Σύμφωνα με τις οικοδομικές επιγραφές, οι ωμές πλίνθοι, κατασκευασμένες κυρίως από λάσπη και άχυρο, φαίνεται πως ήταν κι αυτές υλικό που δινόταν επί πληρωμή, ενώ κάτι ανάλογο ίσως ίσχυε και για παρόμοιες πλίνθους που προορίζονταν για την κατασκευή σπιτιών. Μιας και τα σπίτια συνιστούσαν την πλειονότητα των κατασκευών στην πόλη, το οικιστικό της πρόγραμμα πιθανότατα θα απαιτούσε μια τεράστια ποσότητα οικοδομικών υλικών. Από αυτή την άποψη, ένα προκαθορισμένο σχέδιο σπιτιού θα μπορούσε να ήταν ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο σχεδιασμού. Με δεδομένο το σχέδιο και γνωρίζοντας τον αριθμό, το μήκος και το ύψος των τοίχων, το μέγεθος της στέγης (και επομένως τον αριθμό των κεραμιδιών), θα ήταν εφικτή η εκτίμηση για το σύνολο των απαιτούμενων οικοδομικών υλικών για ένα σπίτι. Το σχέδιο ενός σπιτιού, λοιπόν, δεν θα ήταν μόνο ένα σύνολο κατασκευαστικών οδηγιών, αλλά θα αντιπροσώπευε και μια καταγραφή της ποσότητας των απαιτούμενων οικοδομικών υλικών για την κατασκευή μιας κατοικίας. Αν ένα τέτοιο σχέδιο σπιτιού επρόκειτο να εφαρμοστεί σε μια ολόκληρη πόλη, όπου ο αριθμός των οικοδομήσιμων οικοπέδων ήταν εκ των προτέρων γνωστός, τότε το σχέδιο αυτό θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για μια κατά προσέγγιση εκτίμηση της συνολι- 2. Άβδηρα, άποψη των καταλοίπων ενός σπιτιού από τα νοτιοανατολικά. Διακρίνονται η αυλή στο κέντρο και πίσω ο χώρος διαμονής. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

5 3. Όλυνθος, σχεδιαστική αποτύπωση των ανασκαμμένων σπιτιών που παρουσιάζουν συνεχόμενους τοίχους στους άξονες από ανατολικά στα δυτικά. 42 κής ποσότητας των απαιτούμενων οικοδομικών υλικών για τους οικιστικούς τομείς της νέας πόλης, πριν από την έναρξη των εργασιών. Τότε μό νο θα μπορούσε να γίνει μια εκτίμηση του κόστους και, από τις επιγραφές που αφορούν δημόσια έργα, φαίνεται πως ήταν απαραίτητο να έχουν υπολογιστεί οι δαπάνες και να έχουν βρεθεί οι χρηματοδοτικές λύσεις πριν από την έναρξη των εργασιών. Η εφαρμογή ενός και μόνου αρχιτεκτονικού σχεδίου οικίας κατά τη διαδικασία ίδρυσης μιας πόλης θα μπορούσε και να υπηρετεί τη διασφάλιση ίσης κατανομής ιδιοκτησίας. Οι πηγές μεταφέρουν την αίσθη - ση ότι, αυτή την περίοδο, η ίση μεταχείριση των ανθρώπων είχε πρωταρχική σημασία. Η ίδρυση της αρχα κής Συβάρεως, για παράδειγμα, αποδιοργανώθηκε από κάποιου είδους πολιτική αναταραχή που προκλήθηκε από το γεγονός ότι ορισμένοι πολίτες είχαν τύχει προνομιακής μεταχείρισης. Ο Αριστοτέλης ασχολείται με το ίδιο θέμα στα Πολιτικά, αλλά και ο Πλάτων προειδοποιεί τους ιδρυτές πόλεων για το ενδεχόμενο πολιτικής αναταραχής αν δεν δοθεί η απαραίτητη προσοχή στη διανομή των αγροτικών γαιών και των σπιτιών. 5 Γιατί, όμως, αυτό να συνιστούσε πρόβλημα; Την περίοδο κατά την οποία κτιζόταν μια πόλη οι νέοι της κάτοικοι πρέπει να ζούσαν σε συνθήκες μεγάλης έντασης, σε ατμόσφαιρα τεταμένη. Καταρχάς, οι πολίτες που έρχονταν να εγκατασταθούν εκεί είχαν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν το παλιό τους σπίτι και, επομένως, τον γνώριμο τρόπο ζωής τους. Το μέρος στο οποίο μετακόμιζαν ήταν κατά τα φαινόμενα ένα μεγάλο εργοτάξιο. Οι περισσότεροι πολίτες, κατά την άφιξή τους, θα έβλεπαν μάλλον να τους ανατίθενται δουλειές χειρωνακτικές. Η πόλη αναγκαστικά έπρεπε να κτιστεί, και αυτό θα αποσπούσε πολλούς από τις κανονικές τους οικονομικές δραστηριότητες. Έξω στην ύπαιθρο, κάποιοι θα έπρεπε να δουλέψουν τη γη και, ώσπου να ολοκληρωθούν τα έργα στην πόλη, θα έπρεπε να βρεθούν κάποιες προσωρινές λύσεις για το φαγητό, το νερό και τη στέγη. Κάποια μέριμνα θα έπρε - πε επίσης να ληφθεί για τα πολύ νεαρά άτο - μα και για όσους είχαν πρόβλημα υγείας. Η συνάθροιση ενός νέου πληθυσμού από διάτχ. 114 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

6 5. Κόζα, δυτικός τομέας, περίοδος 1.3: αποκαταστημένες κατόψεις σπιτιών. Τα οικόπεδα 2 και 3 φανερώνουν την αρχική διευθέτηση. σπιτιών ίσως είχε ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της δομικής τους σταθερότητας. 4. Ηράκλεια Μινώα, ανασκαμμένα σπίτια. Αν και το κάθε σπίτι έχει τη δική του διάταξη, οι παχύτεροι τοίχοι που φέρουν το μεγαλύτερο φορτίο (με κόκκινο χρώμα) βρίσκονται στην ίδια θέση σε κάθε σπίτι. φορες περιοχές σήμαινε ασφαλώς πως, αρχικά, πολλοί από τους νεοαφιχθέντες θα ήταν ξένοι μεταξύ τους, ίσως μάλιστα να είχαν και διαφορετικά θρησκευτικά και κοινωνικά έθι - μα. Η περίοδος της ανοικοδόμησης της πόλης θα ήταν μάλλον και ένα διάστημα στη διάρκεια του οποίου οι μελλοντικοί της κάτοικοι θα ένιωθαν εξαιρετικά ευάλωτοι σε ενδεχόμενη επίθεση. Αίσθημα ασφάλειας αποκτάται πολύ ευκολότερα όταν τα τείχη είναι ψηλά και όταν υπάρχουν γερές πύλες και θύρες που μπορούν να κλείνουν τη νύχτα. Επομένως, η φάση της οικοδόμησης στην ίδρυση μιας πόλης θα πρέπει να ήταν περίοδος αυξημένης κοινωνικής έντασης. Με δεδομένες αυτές τις συνθήκες, μπορούμε να φανταστούμε γιατί παραμόνευε ο κίνδυνος μιας αναταραχής στην αρχή, ιδιαίτερα αν οι ιδρυτές μεταχειρίζονταν κάποιους νεοαφιχθέντες πιο ευνο κά απ ό,τι άλλους. Ένα προκαθορισμέ - νο σχέδιο σπιτιού για την πόλη θα μπορούσε ως ένα βαθμό να ελαφρύνει αυτό το πρόβλημα. Όπως είδαμε, από τη στιγμή που καθορίζεται το σχέδιο, καθορίζονται και οι ποσότητες των απαιτούμενων οικοδομικών υλικών για την κατασκευή ενός σπιτιού. Οι ιδρυτές τότε μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τις κατασκευαστικές οδηγίες ως το μέσο που θα εξασφάλιζε ότι καθένας λάμβανε, ή αποκτούσε πρόσβαση στην ίδια ποσότητα απαιτούμενων υλικών για την κατασκευή του σπιτιού. Το σχέδιο, επομένως, διέθετε τουλάχιστον τη δυναμική να παίξει έναν από τους πρωταγωνιστικούς ρόλους στην εξασφάλιση ίσης μεταχείρισης σε θέματα ιδιοκτησίας για τον καθένα. Όπως υποστηρίζουν οι Hoepfner και Schwandner, το ένα και μόνο σχέδιο σπιτιού για τον πληθυσμό μιας πόλης είναι μια προσφορά εμφορούμενη από αίσθημα ισότητας. Ωστόσο, στην εξέλιξη αυτή είναι πιθανό να οδήγησαν πρακτικά προβλήματα και όχι μια δημοκρατική ιδεολογία. Και προς επίρρωση ενός άλλου επιχειρήματος των Hoepfner και Schwandner, η ομοιομορφία στην κατασκευή Το άρθρο αυτό στόχο έχει να συμβάλει στην κατανόηση του πώς η χρήση ενός προκαθορισμένου σχεδίου σπιτιού κατά την κατασκευή νέων πόλεων θα μπορούσε να αποβεί ευεργετική. Τα επιχειρήματα μπορούν να συμπυκνωθούν ως εξής: Ένα προκαθορισμένο σχέδιο θα μπορούσε να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια στον οικονομικό σχεδιασμό πριν από την έναρξη των οικοδομικών εργασιών. Το σχέδιο θα μπορούσε να αυξήσει εντυπωσιακά την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης των πόρων εν γένει, συμπεριλαμβανομένης της οργάνωσης εργασίας και χρόνου. Το σχέδιο θα είχε υπηρετήσει τους ιδρυτές με τη συμβολή 6. Κόζα, δωρικό κιονόκρανο που βρέθηκε στη δεξαμενή σπιτιού. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

7 7. Πομπηία, αποκαταστημένες κατόψεις σπιτιών (Reg. I ). του στην εξασφάλιση ίσης μεταχείρισης των νέων οικιστών σε θέματα διανομής ιδιοκτησίας. Η οικοδόμηση που στηρίζεται στο προκαθορισμένο σχέδιο θα είχε μάλλον αυξήσει τη δομική σταθερότητα των οικοδομικών τετραγώνων. Τα συμπεράσματα αυτά μας οδηγούν στην παραδοχή ότι πράγματι, όπως έχουν προτείνει οι Hoepfner και Schwandner, το συμβούλιο της πόλεως ήταν εν τέλει υπεύθυνο για την εφαρμογή ενός τέτοιου σχεδίου για κατοικίες. Από την άλλη, όμως, αυτά τα νέα επιχειρήματα δεν υποστηρίζουν την ιδέα ότι υπήρχε κάποιος σκοπός πίσω από την κατασκευή ολόιδιων σπιτιών. Η ύπαρξη ενός προκαθορισμένου σχεδίου σπιτιού μάς επιτρέπει να κατανοήσουμε γιατί αυτό μπορεί να ανασυσταθεί από τα αρχαιολογικά κατάλοιπα και μόνο. Οι αρχαιολόγοι, όμως, ανακάλυψαν ότι σπίτια κτισμένα σύμφωνα με ένα σχέδιο δεν ήταν πανομοιότυπα στις αρχικές τους φάσεις. Πώς πρέπει, λοιπόν, να ερμηνεύσουμε αυτή την ποικιλία; Φαίνεται ότι οι κατασκευαστικές οδηγίες μάλλον δεν ήταν εξαντλητικές αλλά περιορίζονταν στα κύρια στοιχεία του σπιτιού. Ίσως να μην αποτελεί σύμπτωση το γεγονός ότι, στην Όλυνθο, οι τοίχοι που εμφανίζονται σταθερά στην ίδια θέση από σπίτι σε σπίτι είναι τοίχοι που έφεραν φορτίο και στήριζαν στέγες, πράγμα που σημαίνει ότι στην κάθε κατοικία υπήρχε παρόμοιος αριθμός από κεραμίδια και από τα ξύλινα εκείνα δομικά υλικά που τα συνόδευαν. Αν το σχέδιο περιοριζόταν σε αυτά τα βασικά συστατικά στοιχεία, θα άφηνε το περιθώριο στο νοικοκυριό να διαμορφώσει τον υπόλοιπο χώρο ανάλογα με τις κοινωνικές και οικονομικές απαιτήσεις του. Κάτι τέτοιο θα ήταν κατορθωτό, μόνο αν το σχέδιο είχε δημιουργηθεί με σκοπό να είναι ευέλικτο. Αυτό το σκεπτικό εξηγεί τόσο τις ομοιότητες όσο και τις διαφορές που παρατηρούνται ανάμεσα σε σπίτια σε θέσεις όπως η Πριήνη και η Όλυνθος. Παραδείγματα του πώς αυτό το σύστημα αντικατοπτρίζεται στα αρχαιολογικά κατάλοιπα προσφέρουν αρκετά από τα σπίτια που έχουν ανασκαφεί στην Ηράκλεια Μινώα (εικ. 4). 8. Φρεγέλλες, αποκαταστημένη κάτοψη ενός ανασκαμμένου σπιτιού βορειανατολικά της Αγοράς. Πώς οι Ρωμαίοι προσάρμοσαν ένα ελληνικό σύστημα κατασκευής κατοικιών Αυτή η επανερμηνεία των τεκμηρίων της ελληνικής αρχαιότητας αντικατοπτρίζει ένα σύστημα που επινοήθηκε για τη μαζική κατασκευή κατοικιών. Κατά την άπο - ψή μου, οι Ρωμαίοι το προσάρμο - σαν στο αποικιοκρατικό τους πρόγραμμα ανάμεσα στο 338 π.χ. και τα τέλη του 3ου αιώνα π.χ. Αν και οι αρχαίοι Έλληνες φαίνεται πως χρησιμοποίησαν ένα και μόνο αρχιτεκτονικό σχέδιο για τα σπίτια μιας ολόκληρης πόλης, κάτι τέτοιο μάλλον δεν συνέβη ποτέ στο ρωμα κό περιβάλλον. Τα αποτελέ σματα υποδεικνύουν ότι δύο 44 τχ. 114 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

8 του λάχιστον διαφορετικά σχέδια σπιτιών χρησιμοποιήθηκαν αρχικά σε κάθε μια από τις λατινικές αποικίες. Οι διαφοροποιημένοι τύποι σπιτιών πιθανότατα αντιστοιχούσαν στην κοινωνική τάξη του άποικου. Θα ξεκινήσω με μια ανάλυση των μικρότερων ιδιοκτησιών και στη συνέχεια θα συζητήσω την οικία με atrium που πιθανόν προοριζόταν για τις πολύ εύπορες κοινωνικές τάξεις. Η επισκόπηση αυτή αρχίζει στη λατινική αποικία της Κόζα (Cosa), που ιδρύθηκε το 273 π.χ. Αρκετά σπίτια δυτικά από την Αγορά ανασκάφηκαν στα τέλη της δεκαετίας του Κάποια από αυτά είχαν εμφανώς κάποτε επαναδιαμορφωθεί, αλλά η αρχική φάση σε δύο τουλάχιστον από αυτές τις κατοι - κίες φαίνεται ότι διατηρήθηκε χωρίς να έχει υποστεί αισθητές μετατροπές (εικ. 5). Τα πρώτα οικοδομήσιμα οικόπεδα θεωρήθηκε πως είχαν τις αναλογίες 1:4, με το σπίτι να καταλαμβάνει το μπροστινό μισό και με κήπο στο πίσω μέρος. Οι ανασκαφείς επιμένουν ότι τα πρωιμότερα από αυτά τα σπίτια κατασκευάστηκαν στις αρχές του 2ου αιώνα π.χ., δηλαδή με σημαντική καθυστέρηση από την ίδρυση της πόλης. Τα σπίτια είναι προσανατολισμένα με τη στενή τους πλευρά προς το δρόμο. Στο μέτωπο προς το δρόμο βρίσκονται δύο δωμάτια που τα χωρίζει διάδρομος. Πίσω από αυτά υπάρχει ένας ανοιχτός χώρος με δεξαμενή από κάτω, και πίσω του ακολουθεί μία ακόμη σειρά δωματίων. Κάθε σπίτι διέθετε λάκκο για την απορροή των υδάτων, σκαμμένο μέσα στη θεμελίωση, όπως μαρτυρούν ένα τετράγωνο ή ένας ρόμβος με διακεκομμένη γραμμή στις κατόψεις της εικόνας 5. Η πρόσφατη έρευνα με ισχυρά επιχειρήματα υποστηρίζει ότι στις αρχικές τους φάσεις τα σπίτια αυτά είχαν μια κεντρική, ανοιχτή αυλή που παρεμβαλλόταν ανάμεσα σε δύο σειρές δωματίων, μία σε κάθε πλευρά. Αυτό ξαφνικά κάνει τα σπίτια αυτά να φαίνονται παρόμοια με την αρχαία ελληνική οικία με προστάδα και, με μια προσεκτικότερη εξέταση, οι ομοιότητες όλο και αυξάνουν. Η πρότασή μου είναι ότι τα σπίτια της Κόζα πράγματι εί - ναι βασισμένα στην αρχαία ελληνική οικία με προστάδα. Καταρχάς, όπως στα ελληνικά παραδείγματα, τα οικοδομήσιμα οικόπεδα στην Κόζα έχουν αναλογίες 1:2, με τη στενή τους πλευρά πάνω στο δρόμο. Η είσοδος του σπιτιού σχηματίζεται από ένα διάδρομο ανάμεσα σε δύο δωμάτια που εφάπτονται στο δρόμο. Ο κεντρικός χώρος της ιδιοκτησίας ήταν μάλλον μια ανοιχτή αυλή, με δεξαμενή από κάτω. Στη βόρεια πλευρά, διαμήκης τοίχος χωρίζει στη μέση τη σειρά των δωματίων. Όλα αυτά είναι πολύ χαρακτηριστικά γνωρίσματα του τύπου του σπιτιού με προστάδα. Στην πίσω σειρά δωματίων, στα αριστερά του διαμήκους τοίχου υπάρχει ένας ανοιχτός χώρος. Καθώς αυτό το δωμάτιο ήταν ανοιχτό προς την αυλή, οι ανασκαφείς πιστεύουν ότι θα πρέπει να υπήρχε στο κέντρο του ανοίγματος ένας κίονας για να υποστηρίζει τη στέγη. Η προστάς ήταν ένα πρόθυρο με κίονες που άνοιγε στη βόρεια πλευρά της αυλής, και αυτό ακριβώς φαίνεται ότι 9. Κόζα, η Οικία της Αρτέμιδος στην Αγορά, αντιπροσωπευτικό παράδειγμα οικίας με atrium. διέθεταν τα σπίτια της Κόζα. Ένα μεγάλο τμήμα από μικρό δωρικό κιονόκρανο βρέθηκε μέσα στη δεξαμενή ενός σπιτιού, και οι ανασκαφείς το συσχετίζουν με κάποιο τέτοιο υποστήριγμα (εικ. 6). Υπάρχει άμεση τεκμηρίωση ότι λίθινοι κίονες αποτελούσαν μέρος της προστάδας στις κατοικίες της Πριήνης. Εάν πρόκειται για προστάδα, τότε αυτή είχε πολύ μεγαλύτερο βά θος από το πρόθυρο σε οποιοδήποτε ελληνικό παράδειγμα. Η πίσω σειρά δωματίων διαφέρει από τα ελληνικά παραδείγματα και με άλλους τρόπους. Αν θεωρήσουμε ότι αυτός ήταν μάλλον ο κύριος χώρος διαμονής, τότε εδώ θα πρέπει να αναζητήσουμε τις κοινωνικές διαφορές ανάμεσα στους δύο πολιτισμούς, τον αρχαίο ελληνικό και τον ρωμα κό, όπως αυτές εκφράζονται στη διαρρύθμιση του οικιακού χώρου. Οι ανασκαφείς πιστεύουν ακράδαντα ότι τα σπίτια της Κόζα βασίζονταν σε ένα ομοιόμορφο σχέδιο, παρά το γεγονός ότι κάθε σπίτι εμφανίζει κάποια μοναδικά χαρα- ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

9 κτηριστικά. Οι κατοικίες της Κόζα, λοιπόν, όχι μόνο παρουσιάζουν αξιοπρόσεκτες ομοιότητες με την οικία με προστάδα αλλά, όπως έχει υποστηριχτεί, υπήρχε κάποιας μορφής συνοδευτικό σύστημα για την κατασκευή τους που εφάρμοζε ένα σχέδιο προκαθορισμένο πλην ευέλικτο. Για παράδειγμα, τα δωμάτια στην πρόσοψη των οικοπέδων 2 και 3 είναι ασύμμετρα, και εδώ βλέπουμε ότι ο ανοιχτός χώρος της αυλής επέτρεπε την επέκτασή τους ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες του νοικοκυριού. Σε αντίθεση, κάποια από τα δωμάτια στην πρόσοψη των σπιτιών στον ανατολικό τομέα είναι τετράγωνα και συμμετρικά. Βασισμένος στη συλλογική δημοσίευση των κατόψεων τέτοιων σπιτιών από την Κόζα, σκιαγράφησα ένα υποθετικό, πρωτότυπο σχέδιο (εικ. 1, G). Το σπίτι με τη μεγαλύτερη ίσως ομοιότητα προς τον τύπο με προστάδα βρίσκεται στην Πομπηία. Είναι η αποκαλούμενη Casa del Principe di Napoli, που χρονολογείται στον 2ο αιώνα π.χ. (εικ. 1, Η). Στην Πομπηία υπάρχουν πολλά τέτοια σπίτια, γνωστά ως «σπίτια κτισμένα εν σειρά». Φαίνεται ότι έχουν κτιστεί μεταξύ του ύστερου 3ου και του 1ου αιώνα π.χ. και η κατασκευή τους θεωρητικά εντάσσεται σε κάποιο οργανωμένο πολεοδομικό πρόγραμμα. Το ότι πολλά από αυτά ανήκουν στα χρόνια που η Πομπηία δεν είχε γίνει ρωμα κή αποικία δεν αντικρούει τον ισχυρισμό ότι το πολεοδομικό πρόγραμμα που καθόρισε την κατασκευή τους ήταν έντονα επηρεασμένο από τη Ρώμη. Το συμπέρασμα αυτό εν μέρει προκύπτει από το ότι οι μοναδικές άλλες θέσεις όπου βρέθηκαν τέτοια σπίτια είναι πόλεις που ίδρυσε η Ρώμη, όπως οι λατινικές αποικίες της Κόζα και των Φρεγελλών (Fregellae) (εικ. 1, F και G). Ο Hoffmann δημοσίευσε μια μελέτη για τέσσερις πομπηιανές κατοικίες όπου και πάλι η βασική διάταξη της προστάδας είναι ευκρινέστατη (εικ. 7). Αξιοσημείωτο είναι και το ότι η γραμμή των τοίχων που φέρουν φορτίο ελάχιστα διαφέρει από σπίτι σε σπίτι, ενώ οι εσωτερικοί τοίχοι κάθε κατοικίας έχουν ανεξάρτητη διάταξη. Αν και πολλές από αυ - τές είχαν το 79 μ.χ. στις αυλές τους ένα ρωμα κού ρυθμού impluvium (απαραίτητο για τη συγκέντρωση του βρόχινου νερού από τη στέγη), η στρωματογραφική έρευνα αποκάλυ - ψε ότι στις αρχικές τους φάσεις διέθεταν ανοιχτή αυλή γεγονός που αυξάνει εντυπωσιακά την ομοιότητά τους με την οικία με προστάδα. Έχει μάλιστα υποστηριχτεί η άποψη ότι αυτές οι ιδιοκτησίες στηρίζονταν σε μια σειρά βασικών σχεδίων, και ότι αυτός ο τύπος κατασκευής ίσως έκρυβε οικονο - μικά κίνητρα. Οι διαφορές που σημειώνονται ανάμεσα σε ιδιοκτησίες υποδηλώνουν ότι το σχέδιο αυτό δεν ήταν ολοκληρωμένο αλλά περιοριζόταν στα στοιχειώδη μέρη του σπιτιού. Πέρα, λοιπόν, από την προσαρμογή της οικίας με προστάδα στις δικές τους ανάγκες, οι Ρωμαίοι φαίνεται ότι χρησιμοποίησαν και το αρχαίο ελληνικό σύστημα για τη μαζική κατασκευή σπιτιών στη βάση ενός προκαθορισμένου σχεδίου. Όπως είδαμε, στη διάρκεια του 4ου αιώνα οι αρχιτεκτονικές καινοτομίες μεταδίδονταν γρήγορα από τη μια άκρη 46 της Μεσογείου στην άλλη. Το ότι οι αρχαίοι Έλληνες πρόθυμα μοιράζονταν τις ιδέες τους με άλλους λαούς δεν είναι ασήμαντη παράμετρος. Μας παρέχεται, επομένως, το πλαίσιο για να κατανοήσουμε πώς οι Ρωμαίοι βρέθηκαν να κατέχουν αυτές τις αρχιτεκτονικές καινοτομίες αλλά και τους τρόπους υλοποίησης μιας μαζικής κατασκευής. Τα αρχαία ελληνικά παραδείγματα είναι συνήθως μεγαλύτερα από τα ρωμα κά, ξεπερνώντας τα κατά 3 μ. το πολύ στο πλάτος και κατά 4 μ. στο μήκος (εικ. 1). Στα τυπικά χαρακτηριστικά του σπιτιού με προστάδα ανήκει η διπλή σειρά δωματίων που συχνά εφάπτονται της πρόσοψης στο δρόμο, και που χωρίζονται από ένα διάδρομο. Πίσω από αυτή τη διάταξη, τοποθετημένη εγκάρσια, βρίσκεται μια αυλή και στο πίσω μέρος ακολουθεί μια σειρά δωματίων που χωρίζει διαμήκης τοίχος. Στη μία πλευρά βρισκόταν η προστάς ή πρόθυρο με κίονες. Στα ρωμα κά παραδείγματα η αυλή καταλαμβάνει αναλογικά μεγαλύτερο τμήμα της ιδιοκτησίας είναι σαφέστατα πιο τετράγωνη από ό,τι στα αρχαία ελληνικά παραδείγματα και η προστάδα έχει πολύ μεγαλύτερο βάθος. Στο ρωμα κό περιβάλλον η απουσία ανδρώνα δεν εκπλήσσει. Μια άλλη ένδειξη που υποδηλώνει ότι τα ρωμα κά παραδείγματα στηρίζονταν σε κάποιο ξένο πρότυπο είναι η ξαφνική εμφάνισή τους. Μια επισκόπηση των δεδομένων που διαθέτουμε για την αρχα κή ρωμα κή και την ετρουσκική κατοικία δεν προδίδει το παραμικρό ίχνος αυτού του τύπου κατοικίας ή κάποιου προγόνου της στην ιταλική χερσόνησο πριν από τη μέση δημοκρατική περίοδο. Η αιφνίδια, λοιπόν, εμφάνιση σπιτιών αυτού του τύπου ενισχύει την άποψη ότι πρόκειται για την υιοθέτηση ξένου σχεδίου. Αυτή η πρόταση, εάν ισχύει, ρίχνει νέο φως στην εξέλιξη της ρωμα κής αρχιτεκτονικής της κατοικίας κατά τη δημοκρατική περίοδο. Η εξέλιξη της οικίας με atrium Σε παλαιότερη μελέτη μου, παρουσίασα τα επιχειρήματά μου σχετικά με το ότι, εντός του αρχικού σχεδίου της Κόζα, τουλάχιστον δύο νησίδες δίπλα στην Αγορά προορίζονταν για τα σπίτια της αριστοκρατίας. Καθώς αυτές οι νησίδες ήταν μεγαλύτερες από όσες άλλες βρέθηκαν στην πόλη, όλα δείχνουν πως επρόκειτο να οικοδομηθούν εκεί σπίτια μεγαλύτερου μεγέθους. Αρχαίες φιλολογικές πηγές μαρτυρούν ότι η έκταση αγροτικής γης προς κατανομή στους αποίκους στο territorium διαφοροποιούνταν ανάλογα με την κοινωνική τάξη του πολίτη (pedes, centurion, eques). Η E. Fentress υποστήριξε ότι, στην Κόζα, τα σπίτια για τις διάφορες κοινωνικές τάξεις μπορούν να ταυτιστούν βάσει της διαφοράς που εμφανίζουν τα οικόπεδα ως προς το μέγεθος, άποψη που δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Οι δικοί μου υπολογισμοί καταλήγουν στο ότι στην Κόζα υπήρχαν μόνο τρία διαφορετικά μεγέθη οικοδομήσιμων οικοπέδων με εμβαδόν που αντιστοιχεί είτε στο όγδοο, είτε στο τέταρτο ή στο μισό του actus quadrans (0,126 εκτάρια). Αυτό συνιστά από μόνο του επαρκή τχ. 114 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

10 μαρτυρία ώστε να διατυπώσουμε την υπόθεση ότι το σύστημα κατανομής σύμφωνα με την κοινωνική τάξη, όπως διαπιστώνεται για την αγροτική γη των αποικιών, εφαρμοζόταν και στην κατανομή των οικοδομήσιμων οικοπέδων εντός των τειχών της πόλης. Μια τέτοια διευθέτηση είναι αρκετά φανερή στις Φρεγέλ - λες, λατινική αποικία που ιδρύθηκε το 328 π.χ. (εικ. 8). Εδώ η κατάσταση ως προς τα οικοδομήσιμα οικόπεδα είναι λίγο σύνθετη, καθώς πολλά από τα σπίτια που έχουν ανασκα φεί χρονολογούνται στον πρώιμο 2ο αιώνα π.χ. και, ενδιάμεσα, πολλές αλλαγές είχαν γίνει στα όρια της ιδιοκτησίας. Το πλάτος των οικοπέδων ποικίλλει ενώ δεν διακρίνεται στο δημοσιευμένο σχέδιο το πλήρες μήκος τους. Ωστόσο, στη νότια πλευρά και στο ανατολικό άκρο του ανασκαμμένου δρόμου, έχουν ερευνηθεί μικρότερα σπίτια με την ίδια βασική διάταξη της προστάδας. Σε δύο από αυτά το πλάτος έχει σημειωθεί με κόκκινη γραμμή στην εικόνα 8 για να φανεί πόσο παρόμοιο είναι με το πλάτος του ενός και μόνου σπιτιού με atrium στα δυτικά τους. Επομένως, σπίτια που ανήκουν σε διαφορετικές κοινωνικές τάξεις μπορούν να ταυτίζονται βάσει της σύγκρισης των διαστάσεων των αρχικών οικοπέδων. Για τις κοινωνικά χαμηλότερες τάξεις, βρίσκουμε σπίτια βασισμένα αποκλειστικά στην αρχαία ελληνική οικία με προστάδα. Στη συνέχεια θα εξετάσουμε τους τύπους των σπιτιών που κτίστηκαν σε μεγαλύτερα οικόπεδα την οικία με atrium. Είναι απαραίτητο να δώσουμε τον ορισμό της «οικίας με atrium» γιατί στις περισσότερες σύγχρονες μελέτες υπάρχει η τάση να περιγράφεται ως σπίτι με atrium όποιο σπίτι διαθέτει impluvium. Εδώ θα μας απασχολήσει αποκλειστικά η μορφή του σπιτιού με atrium που στην Κόζα αντιπροσωπεύεται χαρακτηριστικά από την Οικία της Αρτέμιδος του 2ου αιώνα (εικ. 9). «Atrium» είναι ο όρος που περιγράφει τη στεγασμένη κεντρική αυλή του σπιτιού, με στέγη που έφερε στο κέντρο της ένα ορθογώνιο άνοιγμα, αντίστοιχο σε μέγεθος με το impluvium, μιας δεξαμενής στο δάπεδο για τη συλλογή του βρόχινου νερού (εικ. 10). Στο πίσω μέρος του atrium βρισκόταν το tablinum, ένα τετράγωνο συνήθως δωμάτιο με ανοικτή εκείνη την πλευρά του που έβλεπε στην αυλή. Ο χώ Πομπηία, άποψη του εσωτερικού της Οικίας του Ορφέα (Casa di Orfeo, Reg. VI.14.20). Διακρίνονται το impluvium στο κέντρο του atrium, πίσω του ένα tablinum, από το οποίο έχει αφαιρεθεί ο πίσω τοίχος ανοίγοντας έτσι θέα προς το περιστύλιο (φωτ.: G. Sicoe). ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

11 ρος αυτός συνδέεται με την υποδοχή των πελατών από τον πάτρονα, τον ιδιοκτήτη του σπιτιού. Και στις δυο πλευρές του atrium βρίσκονταν οι alae («πτέρυγες»), δύο πλευρικές προεκτάσεις της αυλής που περιλάμβαναν δύο σειρές μικρών δωματίων, ευθυγραμμισμένων εν μέρει με τις δύο πλευρές του atrium. Ο συνδυασμός αυτών των χαρακτηριστικών προσδίδει στον κεντρικό χώρο του σπιτιού με atrium το τυπικό σταυροειδές σχήμα του. Στη διάρκεια του 2ου αιώνα π.χ., αυτός ο τύπος σπιτιού έχει βρεθεί και αλλού, για παράδειγμα στην Πομπηία, την Ποσειδωνία και τις Φρεγέλλες. Η κάτοψή του δεν διαφέρει πολύ από την περιγραφή που μας άφησε ο ρωμαίος αρχιτέκτονας Βιτρούβιος. 6 Όπως έχει επισημανθεί και στο παρελθόν, η οικία με atrium και η οικία με προστάδα μοιάζουν μεταξύ τους σε πολλά σημεία. Τα οικόπεδα στα οποία κτίστηκαν και οι δύο τύποι σπιτιών έχουν αναλογίες που προσεγγίζουν το 1:2. Η βασική τριμερής διαίρεση του χώρου είναι ίδια: δωμάτια στην πρόσοψη, αυλή, και μια σειρά δωματίων στην πίσω πλευρά. Στο μπροστινό τμήμα του σπιτιού, τα δυο δωμάτια από τις δύο πλευρές του διαδρόμου είναι ένα από τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά τόσο στην οικία με atrium όσο και σε αυτήν με προστάδα. Ακόμη μία συγγένεια που συνδέει τους δύο τύπους σπιτιών είναι το γεγονός ότι οι βασικές τους κατόψεις αποκαλύφθηκε ότι έχουν επαναληφθεί, ξανά και ξανά, σε διάφορους οικισμούς. Οι συστοιχίες σπιτιών της Πομπηίας εμφανίζουν τόσο μεγάλη ομοιότητα με την οικία με atrium ως προς την κάτοψη, ώστε κάποιοι ερευνητές πιστεύουν πλέον ότι τα σχέδιά τους πρέπει να έχουν κοινή καταγωγή. Αυτό φαίνεται ολοκάθαρα στις ανασκαφές στις Φρεγέλλες (εικ. 8). Τα σπίτια στο ανατολικό άκρο της νότιας σειράς έχουν διάταξη παρόμοια με τον τύπο με προστάδα, όπως προδίδει ο διαμήκης τοίχος που διαιρεί την πίσω σειρά δωματίων. Προς τα δυτικά, τα σπίτια ξαφνικά ακολουθούν την κλασική διάταξη της οικίας με atrium, έχοντας το καθένα κεντρικό tablinum στον άξονα του σπιτιού, πλα νά δωμάτια και alae. Το μοίρασμα ανάμεσα σε οικίες με atrium στα δυτικά και σε οικίες του τύπου με προστάδα στα ανατολικά είναι ξεκάθαρο, υποδηλώνοντας ένα διαχωρισμό σε ζώνες, προσαρμοσμένο στις κοινωνικές τάξεις. Στην πλειονότητά τους, ωστόσο, οι πρόσφατες μελέτες για την καταγωγή της οικίας με atrium έχουν κατ επανάληψη υπογραμμίσει την ετρουσκική καταγωγή αυτής της κατεξοχήν ρωμα κής κατοικίας. Οι υπέρμαχοι μιας τέτοιας καταγωγής προσφεύγουν στα αρχαιολογικά δεδομένα που προέρχονται από ετρουσκικούς οικισμούς του 6ου και του 5ου αι - ώνα π.χ., όπου κάποια σπίτια βρέθηκαν να διαθέτουν τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία: tablinum, alae και impluvium στο κέντρο της αυλής. Αυτά τα βασικά στοιχεία είναι τόσο χαρακτηριστικά της ύστερης οικίας με atrium, ώστε δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπήρχε κάποιου είδους σύνδεση ανάμεσα στην ετρουσκική και τη ρωμα κή αρχιτεκτονική της κατοικίας. 48 Είναι, λοιπόν, εξαιρετικά δύσκολο να αμφισβητηθεί η ετρουσκική καταγωγή των κυριότερων στοιχείων της οικίας με atrium, παρόλο που αυτή εμφανίζει ταυτόχρονα μια «οικογενειακή ομοιότητα» με την οικία με προστάδα. Ο λόγος που η οικία με atrium επιδεικνύει τόσο ετρουσκικά όσο και αρχαία ελληνικά στοιχεία πιστεύω ότι οφείλεται στο γεγονός ότι αυτός ο τύ πος σπιτιού είναι προ όν σκόπιμου συγκερασμού των δύο. Η ερμηνεία αυτή προ ποθέτει ότι το σχέδιο της οικίας με atrium δημιουργήθηκε και εφαρμόστηκε σε κάποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Η στιγμή αυτή είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια λόγω της ασυμφωνίας μεταξύ των αρχαιολόγων στη χρονολόγηση των πρωιμότερων παραδειγμάτων, ορισμένα από τα οποία βρίσκονται στην Πομπηία και τις Φρεγέλλες. Μπορούμε αναντίρρητα να υποστηρίξουμε ότι η εφαρμογή του σχεδίου είχε παγιωθεί πριν από τα τέλη του 3ου αιώνα π.χ., αν όχι και νωρίτερα. Από αυτό το σημείο και μετά αυτή η μορφή σπιτιού, με μικρές μόνο παραλλαγές, υιοθετήθηκε από ρωμα κούς οικισμούς σε όλη την Ιταλία. Aυτό υποδεικνύει ότι το σχέδιο μεταδόθηκε από τόπο σε τόπο, πράγμα που με τη σειρά του σημαίνει ότι πρέπει να είχε καταγραφεί σε κάποια υποτυπώδη μορφή, πιθανόν ως σύνολο κατασκευαστικών οδηγιών. Κάποια στιγμή, λοιπόν, πριν από το τέλος του 3ου αιώνα π.χ., φαίνεται πως σημειώθηκαν δύο μείζονες εξελίξεις στη ρωμα κή οικιστική αρχιτεκτονική: το σχέδιο της αρχαίας ελληνικής οικίας με προστάδα υιοθετήθηκε από τους Ρωμαίους για τις κατοικίες των κατώτερων τάξεων, και το σχέδιο της οικίας με atrium αποκρυσταλλώθηκε καθώς καταγράφηκε ως σύνολο κατασκευαστικών οδηγιών. Μιας και κάποια από τα βασικά στοιχεία του σχεδίου της οικίας με προστάδα σφράγισαν τη γενική εμφάνιση της οικίας με atrium, είναι λογικό να υποθέσουμε ότι αυτές οι εξελίξεις-κλειδί συνέβησαν περίπου την ίδια περίοδο. Αν το σχέδιο με atrium διατηρεί κά ποιες αρχα κές ιδιομορφίες, αυτό μπορεί κάλλιστα να οφείλεται στις ιδιαίτερες δραστηριότητες για τις οποίες αυ - τές προορίζονταν. Το νέο σχέδιο όφειλε να ενσωματώσει την παραδοσιακή ρύθμιση για τη διάδραση μεταξύ πάτρονα και πελάτη. Το σχέδιο του σπιτιού με προστάδα, κατάλληλο πρότυπο γι αυτά τα αρχα κά στοιχεία, ίσως συνέβαλε στην επιλογή αυτής της συγκεκριμένης μορφής σπιτιού από τους Ρωμαίους. Το κλασικό σχέδιο του atrium και η οικία του τύπου με προστάδα εμφανίζονται από κοινού σε θέσεις όπως η Κόζα, η Πομπηία, οι Φρεγέλλες αλλά και το Ηράκλειο (Herculaneum). Σε κάθε μια από αυτές τις περιπτώσεις, η οικία με atrium προορίζεται για μεγαλύτερα οικοδομικά τετράγωνα και τα σπίτια εν σειρά για τα μικρότερα. Φαίνεται, επομένως, πως οι Ρωμαίοι ανέπτυξαν για τις αποικιοκρατικές οικιστικές τους ανάγκες ένα σύστημα που περιλάμβανε τη χρήση μιας σχετικά καθορισμένης σειράς σχεδίων, ανάλογα με την κοινωνική τάξη του πολίτη. Θα έλεγε κανείς ότι το σύστημα τχ. 114 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ

12 αυτό κτίστηκε πάνω στα θεμέλια της εξειδικευμένης τεχνογνωσίας και εμπειρίας που οι αρχαίοι Έλληνες απέκτησαν ύστερα από αιώνες πειραματισμού στο σχεδιασμό και την ανοικοδόμηση πόλεων. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Μετάφραση από τα αγγλικά: Αγγελική Ροβάτσου 1 Υπό δημοσίευση στο Jamie Sewell, The Formation of Roman Urbanism (338 BC to 200 BC), Journal of Roman Archaeology Supplementary Series, Portsmouth RI. 2 Τίτος Λίβιος W. Dittenberger (έκδ.), Orientis graeci inscriptiones selectae (OGIS) 229 και Sylloge inscriptionum graecarum Inscriptiones Graecae IV 2 Ι, Αριστοτέλης, Πολιτικά, 1266a-b, 1301b και Πλάτων, Νόμοι 737B. 6 Vitruvius, De Architectura ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ BRUNO V.J. / SCOTT R.T., Cosa IV. The Houses, Memoirs of the American Academy in Rome 38, Ρώμη CAHILL N., Household and City Organization at Olynthus, New Haven CASTAGNOLI F., Ippodamo di Mileto e lʼurbanistica a pianta ortogonale, Ρώμη COARELLI F., «La storia e lo scavo», στο F. COARELLI / P.G. MONTI (επιμ.), Fregellae 1. Le fonti, la storia, il territorio, Ρώμη 1998, σ COULTON J.J., «Greek architects and the transmission of design», στο Architecture et société de lʼarchaïsme grec à la fin de la république Romaine, Ρώμη 1983, σ FENTRESS E. κ.ά., Cosa V: An Intermittent Town. Excavations , University of Michigan, Ann Arbor HOEPFNER W. / SCHWANDNER E.-L., Haus und Stadt im klassischen Griechenland: Neubearbeitung, Wohnen in der klassischen Polis 1, Μόναχο HOFFMANN A., «Ein Beitrag zum Wohnen im vorrömischen Pompeji», Architectura 10 (1980), σ McKAY A.G., Houses, Villas and Palaces in the Roman World, Λονδίνο MAIER F.G., Griechische Mauerbauinschriften, τόμ. 2: Untersuchungen, Χαϊδελβέργη NAPPO S.C., «Urban transformation at Pompeii, late 3rd and early 2nd c. B.C.», στο R. LAURENCE / A. WALLACE-HADRILL (επιμ.), Domestic Space in the Roman World: Pompeii and Beyond, Journal of Roman Archaeology Supplementary Series 22, Portsmouth RI 1997, σ RAECK W., «Priene. Neue Forschungen in einem alten Grabungsort. Mit Beiträgen von H. Bankel, H. Fahlbusch, A. Hennemeyer, A. von Kienlin, A. Leibhammer, E. Nagel, F. Rumscheid, C. Schneider», Istanbuler Mitteilungen 53 (2003), σ SCHULLER W. / HOEPFNER W. / SCHWANDNER E.-L. (επιμ.), Demokratie und Architektur. Der hippodamische Städtebau und die Entstehung der Demokratie, Wohnen in der klassischen Polis 2, Μόναχο SEWELL J., «Trading places? A reappraisal of the fora at Cosa», Ostraka (2005), σ STROCKA V.M., Casa del principe di Napoli: Häuser in Pompeji I, Tübingen WALLACE-HADRILL A., «Rethinking the Roman atrium house», στο R. LAURENCE / A. WALLACE-HADRILL (επιμ.), Domestic Space in the Roman World: Pompeii and Beyond, Journal of Roman Archaeology Supplementary Series 22, Portsmouth RI 1997, σ ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ Εικ. 1: 1A-D: Hoepfner W. / E.-L. Schwandner, Haus und Stadt im klassischen Griechenland, Μόναχο 1994, σ. 321, εικ E: S.C. Nappo, στο R. Laurence / A. Wallace-Hadrill (επιμ.), Domestic Space in the Roman World: Pompeii and Beyond, Portsmouth 1997, σ. 104, εικ. 11 1F: σύμφωνα με F. Coarelli, στο F. Coarelli / P.G. Monti (επιμ.), Fregellae 1. Le fonti, la storia, il territorio, Ρώμη 1998, πίν. III, εικ. 4 1G: σύμφωνα με V.J. Bruno / R.T. Scott, Cosa IV. The houses, Ρώμη 1993, σ. 53, εικ. 10 1H: A. Wallace- Hadrill, «The social structure of the Roman house», Papers from the British School at Rome 56 (1988), σ. 87, εικ. 16. Εικ. 2-3: W. Hoepfner / E.-L. Schwandner (επιμ.), ό.π., σ. 184, εικ. 174 και σ. 83, εικ. 60 αντίστοιχα. Εικ. 4: σύμφωνα με L. Campagna, «Una nuova abitazione ad Eraclea Minoa: primi dati», στο F. DʼAndria / K. Mannino (επιμ.), Richerche sulla casa in Magna Graecia e in Sicilia: atti del colloquio, Lecce, Guigno 1992, Galatina 1996, σ. 112 (χωρίς αριθμό εικόνας). Εικ. 5-6: V.J. Bruno / R.T. Scott, ό.π., σ. 80, εικ. 22 και σ. 25, πίν. 11 αντίστοιχα. Εικ. 7: σύμφωνα με A. Hoffmann, «Ein Beitrag zum Wohnen im vorrömischen Pompeji», Architectura 10 (1980), σ. 6, εικ. 3b. Εικ. 8: βλ. εικ. 1F. Εικ. 9: E. Fentress κ.ά., Cosa V: An Intermittent Town. Excavations , Ann Arbor 2003, σ. 16, εικ. 5. The Roman adaptation of Greek house Jamie Sewell When the Romans started to found colonies in the later 4th century BC they were without experience in constructing urban residential quarters. It seems as though they turned to Greek expertise for the solution. With a careful analysis of earliest known domestic architecture of the Roman colonies it can be demonstrated that it was based on the Greek prostas house, a popular form of urban dwelling of the 5th and 4th centuries BC across the eastern Mediterranean. To understand the phenomenon it has necessitated a reinterpretation of how a predetermined design was employed for the mass-construction of houses in new foundations of this period. Architectural designs permitted a project s costs to be estimated before work commenced, and aided resource management in general. They could also be utilised to ensure that building materials were distributed equally amongst house-builders. The design was probably limited to basic structural elements so that households could shape the remaining space to their requirements. The employment of architectural designs for new urban residential quarters therefore reflects a system for efficient mass-construction which the Romans had adapted at least by the later 3rd century BC for their urbanisation programme in Italy. This is reflected not only in their use of predetermined house designs but also in their adaptation of established Greek architectural forms. The Roman property classes are reflected in differentiated house-plot sizes and house designs, but even the form of dwelling reserved for the highest property class, the atrium house, reveals a Greek influence. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ.

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Βασιλένα Πετκόβα ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Το χωριό βρίσκεται σε απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ α. Αρχειακή έρευνα β. Βιβλιογραφική έρευνα γ. Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο. - 99 - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ 1. Τοπογραφικό Διάγραμμα : To τοπογραφικό διάγραμμα της δεύτερης αρχιτεκτονικής μελέτης ταυτίζεται με αυτό της πρώτης αρχιτεκτονικής μελέτης εφόσον και οι δυο μελέτες εχουν γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (Power of a Test) Όπως είδαμε προηγουμένως, στον Στατιστικό Έλεγχο Υποθέσεων, ορίζουμε δύο είδη πιθανών λαθών (κινδύνων) που μπορεί να συμβούν όταν παίρνουμε αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΞΑΠΛΩΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ. Στρατηγική Συν-Κατοίκησης

ΞΑΠΛΩΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ. Στρατηγική Συν-Κατοίκησης ΞΑΠΛΩΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Στρατηγική Συν-Κατοίκησης Η πρόταση μας εισάγει μια νέα τυπολογία κατοικίας, αυτήν της οριζόντιας πολυκατοικίας. Η αναφορά στην ελληνική αστική πολυκατοικία είναι σκόπιμη αφού η

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ GIFU KITAGATA

ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ GIFU KITAGATA ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ GIFU KITAGATA ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ 9 ΑΚΑΔΗΜΑÏΚΟ ΕΤΟΣ: 2010/2011 ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Β.ΚΑΡΒΟΥΝΤΖΗ,Κ.ΣΕΡΡΑΟΣ, Δ.ΜΠΑΛΑΜΠΑΝΙΔΗΣ (Μ/Σ) ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΛΥΔΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις.

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις. Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311 Πολυτεχνική Σχολή Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Φαρζανέ Κοχαρή ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΡΑΤΟΥ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Το κτήριο

Διαβάστε περισσότερα

Α.4.6. Οικιστικό απόθεμα

Α.4.6. Οικιστικό απόθεμα Α.4.6. Οικιστικό απόθεμα Κατά την απογραφή κατοικιών της Ε.Σ.Υ.Ε. το 2000, το οικιστικό απόθεμα του Δήμου Τρικκαίων αποτελείται από: 13.129 οικοδομές (στοιχεία από 15.343 κτίρια 25.074 κατοικίες και 24.385

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα Εισαγωγή Το 1878, το Βασιλικό Μουσείο του Βερολίνου ξεκίνησε την ανάθεση των ανασκαφών στην Πέργαμο, μια περιοχή της νυν Τουρκίας. Η πόλη έφτασε στην κορυφή της ανάπτυξής της γύρω στο 200 π.χ. (στα Λατινικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ TΡΙΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΧΩΡΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά κατασκευαστικά σχέδια 1:50 Σχέδια ξυλοτύπων 1:50

Γενικά κατασκευαστικά σχέδια 1:50 Σχέδια ξυλοτύπων 1:50 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ 4 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Περιοχή ΟΙΚΟ ΟΜΙΚΗΣ & Περιοχή ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ 3ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟ ΟΜΙΚΗ 1 ιδάσκοντες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 10. Ιωνικοί Ναοί της Μ. Ασίας στον 4 ο αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014 Το παρόν κείμενο εργασίας παρουσιάζει τα αποτελέσματα επεξεργασίας δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ για την εξέλιξη της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας στις Περιφέρειες διέλευσης της Εγνατίας Οδού και των καθέτων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. 2 ο Γενικό Λύκειο Μοσχάτου Α Τάξη. Θουκυδίδου, Ἱστοριῶν

ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. 2 ο Γενικό Λύκειο Μοσχάτου Α Τάξη. Θουκυδίδου, Ἱστοριῶν ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ Η αρχαία πόλη της Κέρκυρας, εγκαταστημένη σε απόσταση 4 χλμ. νότια του σημερινού ιστορικού Κέντρου, εκτείνονταν περίπου στο κέντρο της σημερινής χερσονήσου του Κανονιού, που περιβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων Λόφος Μουσών Φύλλα εργασίας Στόχος των φύλλων εργασίας είναι να ανιχνευθούν βιωματικά στον χώρο τα κυριότερα στοιχεία της ανάπλασης του

Διαβάστε περισσότερα

Το οικόπεδο που μας δίνεται να αναπτύξουμε την κτιριακή σύνθεση χαρακτηρίζεται από την έντονη κλίση προς τη θάλασσα

Το οικόπεδο που μας δίνεται να αναπτύξουμε την κτιριακή σύνθεση χαρακτηρίζεται από την έντονη κλίση προς τη θάλασσα ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ : Εξοχικές κατοικίες στο Σκροπονέρι Ευβοίας Το οικόπεδο που μας δίνεται να αναπτύξουμε την κτιριακή σύνθεση χαρακτηρίζεται από την έντονη κλίση προς τη θάλασσα και από την ακανόνιστη

Διαβάστε περισσότερα

11ο Συνέδριο Γεροντολογίας Γηριατρικής

11ο Συνέδριο Γεροντολογίας Γηριατρικής Λήδα 1 11ο Συνέδριο Γεροντολογίας Γηριατρικής Μοναχικοί Ηλικιωμένοι στην Ευρώπη: Πού και Πόσο Φαίνεται η Απουσία της «Οικογενειακής Αλληλεγγύης»; Θωμάς Γεωργιάδης 1 Διευθετήσεις διαβίωσης ατόμων 8+: Ορισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο. - 89-1. Τοπογραφικό Διάγραμμα : ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο. Η πρόσοψη του οικοπέδου βρίσκεται επί της οδού Κρουσόβου, ενώ το οικόπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε!

Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε! Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε! Το εργαστήρι αυτό βασίζεται σε ένα απλό και οικείο επιτραπέζιο παιχνίδι. Σκοπός του είναι να κεντρίσει το ενδιαφέρον των μαθητών, αξιοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΑΣ ΠΛΕΥΡΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα Η έρευνα των αρχαίων συστημάτων ύδρευσης του Πειραιά στο πλαίσιο των έργων του ΜΕΤΡΟ. Μια πρώτη θεώρηση.

Ημερίδα Η έρευνα των αρχαίων συστημάτων ύδρευσης του Πειραιά στο πλαίσιο των έργων του ΜΕΤΡΟ. Μια πρώτη θεώρηση. Ημερίδα Η έρευνα των αρχαίων συστημάτων ύδρευσης του Πειραιά στο πλαίσιο των έργων του ΜΕΤΡΟ. Μια πρώτη θεώρηση. Αθήνα 15 Μαΐου 2015 Συνδιοργάνωση Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Πειραιώς και Νήσων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ»

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο I. Τι είναι η επιστήμη; A. Ο στόχος της επιστήμης είναι να διερευνήσει και να κατανοήσει τον φυσικό κόσμο, για να εξηγήσει τα γεγονότα στο φυσικό κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΥΡΙΑΚΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΔΙΩΡΟΦΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ... Cities for Peace and Democracy in Europe Ε Ρ Ε ΤΟΠΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Υ Ν Α με την υποστήριξη Ιανουάριος 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ...3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ...6

Διαβάστε περισσότερα

3. Οροι όµησης ιαταξη Κατασκευής στο οικόπεδο

3. Οροι όµησης ιαταξη Κατασκευής στο οικόπεδο 1. Περιγραφή έργου Πρόκειται για την ανέγερση διώροφης κατοικίας 57.92 τ.µ. σε οικόπεδο έκτασης 75 τ.µ. στην περιοχή Μαυροβούνι στο Γιαλό της Σύµης. Η νέα αυτη κατοικία διαθέτει εξώστη και ηµιυπαίθριο

Διαβάστε περισσότερα

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο 6 Τα Οικονομικά 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο Τα οικονομικά του Δημόσιου Τομέα ρυθμίζονται από τον Κρατικό Προϋπολογισμό κάθε έτους, στον οποίο προβλέπονται τα έσοδα από την φορολογία και υπολογίζονται τα ποσά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ»

ΘΕΜΑ: «ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΟΧΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

ΜΕΤΟΧΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΕΤΟΧΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ «ΣΥΜΒΑΣΗ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ (MANAGEMENT) ΓΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ Ι ΙΟΚΤΗΣΙΑΣ Μ.Τ.Π.Υ. ΣΤΟΝ ΗΜΟ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΠΙ ΤΗΣ Ο ΟΥ ΛΥΚΟΥΡΓΟΥ 10» ΤΕΥΧΟΣ ΙΙΙ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΛΥΠΤΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

SUPER THERM ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

SUPER THERM ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Αυτό το σεμινάριο έχει απλώς ως στόχο να δώσει μερικά από τα βασικά της Θερμοδυναμικής, και πως σχετίζεται με τη μόνωση και με τη μόνωση με κεραμικά επιχρίσματα. Η θερμότητα μεταφέρεται με τους παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

υπηρεσίες / services ΜΕΛΕΤΗ - ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ PLANNING - DESIGN ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ COMMERCIAL PLANNING ΕΠΙΠΛΩΣΗ - ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ FURNISHING - EQUIPMENT

υπηρεσίες / services ΜΕΛΕΤΗ - ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ PLANNING - DESIGN ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ COMMERCIAL PLANNING ΕΠΙΠΛΩΣΗ - ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ FURNISHING - EQUIPMENT Αρχιτεκτονικές και διακοσμητικές μελέτες, με λειτουργικό και σύγχρονο σχέδιασμό, βασισμένες στην μοναδικότητα του πελάτη. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Ανάλυση των χαρακτηριστικών των προϊόντων και ένταξη του τρόπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 4ΙΙΒΕΜ-Β8 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΑΔΑ: 4ΙΙΒΕΜ-Β8 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Ταχ. Δ/νση : 1ο χλμ Μυτιλήνης - Λουτρών Μυτιλήνη Ταχ.Κώδικας : 81100 Πληροφορίες : ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΑΚΟΣ Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ 9 ο ΜΑΘΗΜΑ ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Πότε κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων; Όταν το πλήθος των τιμών μιας μεταβλητής είναι αρκετά μεγάλο κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων. Αυτό συμβαίνει είτε

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ http://www.ikastiko.gr/ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΥΡΙΑΚΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΔΙΩΡΟΦΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ 19 Σεπτεμβρίου 2013 ΘΕΜΑ: «ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΕΡΓΟΤΑΞΙΑ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΕΡΓΟΤΑΞΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΕΡΓΟΤΑΞΙΑ Απαιτούμενες Ενέργειες στο Στάδιο Σχεδιασμού και Προγραμματισμού του Έργου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας I. ΒΑΣΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω.

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Σκοπός σας είναι να είστε ο πρώτος παίκτης που θα ξεφωρτωθεί όλες του τις κάρτες. Το τοτέμ τοποθετείται

Διαβάστε περισσότερα

11. ΩΔΕΙΟ ΔΙΟΥ «Το Ωδείο των Μεγάλων Θερμών του Δίου, Προστασία, Συντήρηση, Αποκατάσταση»

11. ΩΔΕΙΟ ΔΙΟΥ «Το Ωδείο των Μεγάλων Θερμών του Δίου, Προστασία, Συντήρηση, Αποκατάσταση» Το έργο «Το Ωδείο των Μεγάλων Θερμών του Δίου, Προστασία, Συντήρηση, Αποκατάσταση» εντάχθηκε στο Ε.Π. «Μακεδονία Θράκη 2007-2013» στις 6 Απριλίου 2011 και αναμένεται να ολοκληρωθεί το Φεβρουάριο 2014.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΜΕ ΞΕΝΩΝΑ»

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΜΕ ΞΕΝΩΝΑ» ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΥΤΕΡΑ 21 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΜΕ ΞΕΝΩΝΑ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Σάββενας Γιώργος Αρχιτέκτων Μηχ/κος Ε.Μ.Π. Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Αρχιτεκτονική Μελέτη: Γ. Σάββενας Πολιτικός Μηχανικός: Κ. Χριστόπουλος Διακοσμήτρια: Κ. Καλλιγά Σάββενα

Διαβάστε περισσότερα

«I though I was applying as a caregiver» Trafficking in Women for Labour Exploitation in Domestic Work

«I though I was applying as a caregiver» Trafficking in Women for Labour Exploitation in Domestic Work Ομιλία Σωτηρούλλας Χαραλάμπους Συνέδριο MIGS 12 Ιουνίου 2015 «I though I was applying as a caregiver» Trafficking in Women for Labour Exploitation in Domestic Work Panel 2 Theoretical Framework of trafficking

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες)

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Κυρία Αντιπρόεδρε της Επιτροπής των Περιφερειών, Αγαπητή κα Γενική Διευθύντρια Le Bail, Αγαπητοί συνάδελφοι, Φίλοι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΧΕ ΙΩΝ ΚΑΙ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΩΝ ΧΑΡΤΩΝ

Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΧΕ ΙΩΝ ΚΑΙ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΩΝ ΧΑΡΤΩΝ ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ TΟΜΕΑΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ Εργαστήριο Μορφολογίας-Ρυθµολογίας Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΧΕ ΙΩΝ ΚΑΙ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι Οι αριθμοί αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά είναι σημαντικό να μελετήσουμε τον τρόπο που σημειώνονται οι αριθμοί που αποδίδουν στα σχέδια τις διαστάσεις του αντικειμένου. Οι γραμμές διαστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΙΝΗ ΜΟΝΟΚΑΤΟΙΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΒΥΣΣΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ. 44 ΤΕΥΧΟΣ 2/2014 www.ktirio.gr 45

ΠΕΤΡΙΝΗ ΜΟΝΟΚΑΤΟΙΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΒΥΣΣΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ. 44 ΤΕΥΧΟΣ 2/2014 www.ktirio.gr 45 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ - ΕΠΙΒΛΕΨΗ: Whitebox Architects - Π. Κοκκαλίδης, Α.Τριανταφυλλίδου, Α. Δρέλλα www.whitebox.gr ΣΤΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ: Χ. Βαχλιώτης H/M MEΛETH: Conap - Α. Ψαρουδάκης TEXNIKH ETAIPΕIA

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευή Μαθησιακών Στόχων και Κριτηρίων Επιτυχίας: Αξιολόγηση για Μάθηση στην Πράξη

Κατασκευή Μαθησιακών Στόχων και Κριτηρίων Επιτυχίας: Αξιολόγηση για Μάθηση στην Πράξη Κατασκευή Μαθησιακών Στόχων και Κριτηρίων Επιτυχίας: Αξιολόγηση για Μάθηση στην Πράξη Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 25 Απριλίου 2015 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ «ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ- ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ-ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ»

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

5000 Γεωµετρικό µοντέλο 4500 Γραµµικό µοντέλο 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1991 2001 2011 2021 2031 2041 2051

5000 Γεωµετρικό µοντέλο 4500 Γραµµικό µοντέλο 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1991 2001 2011 2021 2031 2041 2051 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Τοµέας Υδατικών Πόρων Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μέρος Α: Υδρευτικά έργα Άσκηση Ε1: Εκτίµηση παροχών σχεδιασµού έργων υδροδότησης οικισµού Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΔΟΣ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2014 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ: ΣΚΟΥΡΜΠΟΥΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους )

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Όλοι οι φοιτητές έχουν δικαίωμα στο απόρρητο των πληροφοριών.το προσωπικό της Bloomsbury International δεν θα περάσει προσωπικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΕΜΠΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΕΜΠΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΕΜΠΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΚΡΗΤΙΚΟ ΣΤΕΝΟΜΕΤΩΠΟ ΚΑΜΑΡΟΣΠΙΤΟ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος.

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Άσκηση 1 (Προτάθηκε από Χρήστο Κανάβη) Έστω CV 0.4 όπου CV ο συντελεστής μεταβολής, και η τυπική απόκλιση s = 0. ενός δείγματος που έχει την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol. Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.gr Αθήνα 4/2/2015 Προς τον Πρόεδρο τους µη κερδοσκοπικού σωµατείου

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 17 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ: «EΚΘΕΣΙΑΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

majestic insight in living

majestic insight in living Ψυχικό Πρεσβεία ή Ιδιωτική Κατοικία ή Συγκρότημα Κατοικιών (Υπό κατασκευή) Κτίσμα 1800 μ2 σε οικόπεδο 1300μ2 Μοναδική θέση στην καλύτερη περιοχή του Ψυχικού Κορυφαία Αρχιτεκτονική Σχεδίαση από τον Αλέξανδρο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα