Το χιούµορ της εικόνας στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το χιούµορ της εικόνας στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο"

Transcript

1 ΕΙΜΕΝΑ Εργαστήριο Λόγου και Πολιτισµού του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Σελ. 0/22 Τέυχος 1, Νοέµβριος 2004 ISSN : Το χιούµορ της εικόνας στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο Α. Α. Γιαννικοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τ.Ε.Π.Α.Ε.Σ. Πανεπιστηµίου Αιγαίου Πολλές φορές, όταν προσπαθούµε να διαλέξουµε ένα βιβλίο για να διαβάσουµε, φυλλοµετρώντας και ξεφυλλίζοντας, ο µεγάλος µου γιος επιµένει: θέλω ένα αστείο βιβλίο, ενώ ο µικρός, ακούραστη ηχώ, επαναλαµβάνει παραφθαρµένα: ένα ατείο βλιβλίο, µαµά, ένα ατείο. Όλες εκείνες τις φορές στο µυαλό µου έρχεται η µακρινή Αλίκη και είµαι σίγουρη ότι πολλά παιδιά, ανάµεσά τους και τα δικά µου, θα επαναδιατύπωναν, συµπληρωµένη, τη διάσηµη απορία: «Τι να το κάνεις ένα βιβλίο χωρίς εικόνες και γέλιο!». Το εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο αγαπά το χιούµορ, επιδιώκει το γέλιο, και µάχεται να διασκεδάσει το κοινό του. Αρχικά, µε αστεία, έτσι όπως διατυπώνονται µε δίαυλο το κείµενο (Κανατσούλη, 1993, Τζαφεροπούλου, 1991) και φτάνουν στο παιδί µε τη βοήθεια του ενήλικου συναναγνώστη, γονιού ή δασκάλου, που µετατρέπει τον απροσπέλαστο γραπτό λόγο σε προσπελάσιµο προφορικό. Και καθώς ο εικονιστικός κώδικας αποκτά όλο και πιο βαρύνουσα σηµασία, ο σκοπός της ευχαρίστησης και της ευθυµίας των αποδεκτών του εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου επιτυγχάνεται και µέσω της εικόνας. Έτσι, δίπλα στο χιούµορ του κειµένου στέκεται το αστείο της εικονογράφησης. Οι λόγοι που το παιδικό βιβλίο φιλοξενεί χιουµοριστικές εικονογραφήσεις είναι µάλλον αντίστοιχοι εκείνων που το ωθούν και στην επιδίωξη χιουµοριστικών κειµένων. Το αστείο προσελκύει το ενδιαφέρον των αναγνωστών κάθε ηλικίας, τους προδιαθέτει ευνοϊκά και αποτελεί µια από τις ισχυρότερες εγγυήσεις για την ανάγνωση του βιβλίου (Bryant, 1981). Πολλές φορές, ίσως τις περισσότερες, συγγραφέας και εικονογράφος, επιλέγουν από κοινού να δηµιουργήσουν ένα κωµικό βιβλίο. Αστεία κείµενα συνοδεύονται από ευχάριστη, ευρηµατική εικονογράφηση, αναγκάζοντας τον αναγνώστη-παρατηρητή να ευθυµήσει, να µειδιάσει, να αναλυθεί σε γέλια (π.χ. Ο Αναστάσης και η Ουρά της Στάσης). Άλλες φορές πάλι η εικονογράφηση ενός κάθε άλλου παρά κωµικού κειµένου καθίσταται ο βασικός µοχλός γέλιου. Ο συγγραφέας επιλέγει να διηγηθεί µια σοβαρή ιστορία, ενώ ο εικονογράφος, που συχνά ταυτίζεται µαζί του, ροκανίζει τα θεµέλια της σοβαροφάνειας κρυφογελώντας πίσω από την πλάτη του. Παρόµοιες καταστάσεις ενδέχεται να δηµιουργηθούν όταν µια µη αναµενόµενη εικονογράφηση προστίθεται σε ένα κείµενο διαφορετικού ύφους. Επειδή συνήθως το ύφος της εικονογράφησης συνάδει µε τους ρυθµούς του κειµένου (Γιαννικοπούλου, Α. Α.,

2 1995), η ανατροπή αυτών των ισορροπιών, όταν δεν αποδεικνύεται ατυχής, καθίσταται κωµική. Όταν ο συγγραφέας επαναδιηγείται την παλιά, βιβλική ιστορία του Νώε και του φριχτού κατακλυσµού, κανένας δεν αναµένει µια σύγχρονη, µε την έννοια της µεταφοράς σε σηµερινές συνθήκες, εικονογράφηση (Η κιβωτός του Νώε). Έτσι, ενώ εκφράσεις του κειµένου όπως «ο κύριος Νώε» τείνουν αρχικά να περνούν απαρατήρητες για τον αναγνώστη των κειµένων, εντοπίζονται και επανεξετάζονται µετά την παρατήρηση των εικόνων. Ντυµένη µε σύγχρονα ρούχα, η οικογένεια Νώε προβαίνει στις απαραίτητες προετοιµασίες του ταξιδιού της, συντάσσοντας και τσεκάροντας τη λίστα επιβατών, πακετάροντας τα απαραίτητα, και οργανώνοντας τη ζωή σε µια κιβωτό που µάλλον θυµίζει ξενοδοχείο, µικρών αλλά και µεγάλων, ζώων. Και µε αυτόν τον τρόπο, όλη η ιστορία του κατακλυσµού µεταλλάσσεται σε ευχάριστη θαλασσινή περιπέτεια όπου άνθρωποι και ζώα πρωταγωνιστές αρέσκονται να διηγούνται στα εγγόνια τους. Σε άλλες περιπτώσεις το κωµικό βρίσκεται αποκλειστικά στο κείµενο. Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί το χιουµοριστικό κείµενο, που έχει όµως εγκαταλείψει το συνήθη χώρο του και ενσωµατώνεται στην εικόνα. Ξεφυλλίζοντας το Λύκο που ξαναγύρισε και το Να µαι ξανά!, που στην ουσία διηγούνται την ίδια ιστορία ιδωµένη από διαφορετικές οπτικές γωνίες, των υποψηφίων θυµάτων και του επίδοξου θύτη αντίστοιχα γι αυτόν το λόγο άλλωστε µοιράζονται και µια πανοµοιότυπη τελική σκηνή- ο αναγνώστης παρατηρεί ότι, κατά κοινή οµολογία, τα πιο αστεία κείµενα των βιβλίων εντοπίζονται στις εφηµερίδες που διαβάζουν οι ήρωές τους. ιευθύνσεις (π.χ. Οδός Ζαµπόν 32, Μπιφτεκούπολη), τίτλοι εφηµερίδων (π.χ. Νέα 1

3 στο Πιάτο, Το λαχανόφυλλο, Η χοιρινή, Το παρδαλό κατσίκι, Το κουρεµένο γίδι), αλλά και κύριων άρθρων (π.χ. Η συνταγή µου για κουνέλι στιφάδο»), σε συνδυασµό µε το αναγνωστικό τους κοινό αποτελούν το ισχυρότερο σηµείο τέρψης των αναγνωστών των βιβλίων. Μια άλλη ενδιαφέρουσα µορφή αστείου πηγάζει από το κείµενο και συγκεκριµένα τον τρόπο που αυτό αναγράφεται, ως καθαρό οπτικό ερέθισµα. H εικόνα του κειµένου, σε ένα παιχνίδι σηµαίνοντος και σηµαινοµένου, εδραιώνει µια κωµική σχέση ανάµεσα σε αυτό που το κείµενο αναφέρει και τον τρόπο που είναι γραµµένο (Yannicopoulou, 2001). Ποια εντύπωση προκαλεί η παρουσία ενός δράκου όταν το όνοµά του δηλώνεται µε τρεµάµενα γράµµατα; Ή ακόµη, πόσο ειρωνική και σκληρή φαντάζει για έναν δράκο η γραφή του µε φλεγόµενα γράµµατα, όταν το βασικό του πρόβληµα εντοπίζεται στην απώλεια της ικανότητάς του να βγάζει φωτιές από το στόµα (Ένας Απίθανος ράκος)! Παράλληλα µε το δίαυλο επικοινωνίας του κωµικού, κείµενο ή εικονογράφηση, στη διακριτική ευχέρεια των δηµιουργών του βιβλίου παραµένει και η έκταση της κωµικής απεικόνισης. Ορισµένες φορές ολόκληρο το βιβλίο διαπνέεται από µια χιουµοριστική διάθεση που καταλαµβάνει ολόκληρες σελίδες. Το θέµα της εικόνας, η δοµή της σύνθεσης, η επιλογή των αντικειµένων δηµιουργούν ένα κωµικό αποτέλεσµα. Σουρεαλιστικοί συνδυασµοί ετερόκλητων πραγµάτων, αλλοιώσεις µεγεθών, χωροχρονικές ανακατατάξεις, χρωµατικές ανατροπές και πλήθος άλλων στοιχείων επεκτείνουν την έννοια του κωµικού σε κάθε σηµείο της χιουµοριστικής εικόνας (The Visitors who Came to Stay). Άλλες φορές πάλι, το αστείο περιορίζεται σε εικονογραφικές λεπτοµέρειες που συνωστίζονται σε µικρές επιφάνειες της σελίδας, ή κρυφοκοιτάζουν από τον λευκό, ανενεργό χώρο της. Περιθωριακά στοιχεία στην εικόνα εντείνουν τη δράση, µεγιστοποιούν τα συναισθήµατα και ορίζουν το ύφος του κειµένου. Ιδιαίτερα δηµοφιλής φαίνεται να αναδεικνύεται η εικονογραφική παρουσία του ποντικιού, που χρησιµοποιείται για να τονίσει µε έναν ευφάνταστο τρόπο τις ιδιαίτερες στιγµές του έργου, δηµιουργώντας ένα µάλλον κωµικό αποτέλεσµα. Στην ιστορία του Γιάννη Σκυλάκου και της Μαρίκας Φουντωτής (O Γιάννης Σκυλάκος και η Μαρία Φουντωτή), τα ποντίκια, ενώ δεν αναφέρονται καθόλου στο κείµενο, εµφανίζονται σε κάθε εικόνα. Στο σπίτι του Γιάννη Σκυλάκου πετάνε βελάκια σ έναν στόχο-γάτα, στο κατάστηµα του κυρίου Σικάτου εντοπίζονται µέσα στα παπούτσια του κυρίου Πατούµενου, στο κουρείο του Χρατς-Χρουτς αρωµατίζονται, στο οδοντιατρείο µεταφέρουν µια οδοντόβουρτσα, στο ανθοπωλείο καταβρέχονται, ενώ δεν λείπουν από τη σκηνή του ατυχήµατος και φυσικά τη γαµήλια τελετή. Η παρουσία του ποντικιού γενικεύεται και λαµβάνει διαστάσεις «παράλληλης ιστορίας» στο Είµαστε τρεις αδελφούλες. Καθώς το βιβλίο αφηγείται την κυοφορία, τη γέννηση και την ανατροφή τρίδυµων κοριτσιών, µια άλλη µητέρα, αυτή τη φορά ποντικίνα, παρουσιάζεται, αποκλειστικά στην εικονογράφηση, σε ανάλογες σκηνές. Ακολουθεί τη µαµά στο µαιευτήριο, για να φέρει στον κόσµο τα δικά της παιδιά, 2

4 δηµιουργεί το σπιτικό της στο ίδιο το δωµάτιο των κοριτσιών και τα µεγαλώνει ζώντας εµπειρίες αντίστοιχες µε εκείνες που βιώνουν οι άνθρωποι-γονείς. Συναφές µε την έκταση και το δίαυλο του χιουµοριστικού τόνου στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο, είναι και το είδος του αστείου που εµπεριέχεται στο κείµενο και την εικονογράφηση. Υπάρχουν περιπτώσεις που λεκτικός και εικονιστικός κώδικας δίνουν ζωή στο ίδιο ακριβώς αστείο, άλλες που εκείνο προκύπτει ως ένα παιχνίδι ανάµεσά τους, ενώ δεν είναι λίγες οι φορές που ο ένας εκ των δύο κωδίκων αποδεικνύεται επιτυχέστερος στην δηµιουργία συγκεκριµένου κωµικού ξεσπάσµατος. Όχι σπάνια, το αστείο λειτουργεί µε τον ίδιο ακριβώς τρόπο σε κείµενο και εικόνα. Κάτι είναι χιουµοριστικό, είναι ευχάριστο, είναι για γέλια, είτε αποτυπωθεί µε σχήµατα και χρώµατα, είτε διατυπωθεί µε λέξεις. Το ξάφνιασµα επιτυγχάνεται, η νόρµα ανατρέπεται, και το µειδίαµα είναι εξίσου εξασφαλισµένο είτε επιλεγεί ο εικονιστικός είτε ο λεκτικός κώδικας. Ένα παιχνίδι µε το χωρόχρονο, µια µεταφορά προσώπων και καταστάσεων σε άλλους τόπους και άλλες εποχές, συνεπιφέρει σαρωτικές αλλαγές που σε λεκτικό και εικονιστικό επίπεδο λειτουργούν εξίσου χιουµοριστικά. Καταστάσεις και πρόσωπα συνυφασµένα µε µια άλλη µορφή ζωής ξαφνικά µεταφέρονται στη σύγχρονη πραγµατικότητα, και αυτοµάτως αναγκάζονται να αλλάξουν πολλά από τις βασικές συνήθειες και τους τρόπους συµπεριφοράς ως τις ενδυµατολογικές τους επιλογές και τα µέσα µεταφοράς. Μια σύγχρονη µάγισσα σίγουρα δεν µπορεί να αρκεστεί σε ένα απλό, απηρχαιωµένο σκουπόξυλο, που οφείλει προφανώς να εγκαταλείψει για χάρη µιας ηλεκτρικής σκούπας νεότερης τεχνολογίας. Έτσι προκύπτει η µάγισσα η Φουφήχτρα (Φουφήχτρα, η Μάγισσα µε την Ηλεκτρική Σκούπα), που όνοµα και συµπεριφορά φέρουν ανεξίτηλα τα σηµάδια της εξέλιξης. Η µάγισσα που καβάλα σε µια ηλεκτρική σκούπα σκορπάει τον τρόµο ρουφώντας, ακουστικά αλλά και οπτικά, είναι εξίσου αστεία. Το ίδιο συµβαίνει και µε το µοντέρνο τζίνι που πηδώντας στον αιώνα µας εκσυγχρονίζει και το ντύσιµό του. «Ένα τζίνι,/ µα ποιο τζίνι;/ Ένα τζίνι/ µε µπλου-τζιν!» Και όχι µόνο αφού η κοκεταρία του ικανοποιείται και µε την προσθήκη ενός, µοναδικού, σκουλαρικιού. Όταν αυτό ειδικά το τζίνι βγαίνει από το παραδοσιακό λυχνάρι του, η αντίδραση είναι το γέλιο (Αλφαβητάρι µε Γλωσσοδέτες). Αλλά και η αλλαγή του χώρου δηµιουργεί κωµικές καταστάσεις. Ένας τυφλοπόντικας, αν στερηθεί την ευρυχωρία των αγρών και περιοριστεί σε µια γλάστρα πάνω στο ψυγείο, θα επιχειρήσει να σκάψει εκεί τα λαγούµια του, µεταφέροντας το περιβάλλον του µέσα στο σπίτι (Όλα θα πάνε καλά!). Στο ίδιο 3

5 κωµικό αποτέλεσµα καταλήγει και η αµοιβαία ανταλλαγή χώρων ανάµεσα στα όντα της θάλασσας και της στεριάς. Το πτερύγιο ενός καρχαρία που σχίζει την άµµο, αλλά και ένα λεωφορείο που κινείται στη γραµµή του ορίζοντα, εκεί όπου η θάλασσα συναντά τον ουρανό, δεν αφήνει αδιάφορο τον αναγνώστη-παρατηρητή (The Visitors who Came to Stay). Ένας άλλος τρόπος δηµιουργίας αστείων καταστάσεων, που λειτουργεί εξίσου κωµικά σε κειµενικό και εικονογραφικό επίπεδο, αποδεικνύεται και η καταστρατήγηση των σηµασιολογικών περιορισµών επιλογής. Αν επιχειρηθεί άρνηση ενός ή περισσοτέρων από τους σηµασιολογικούς περιορισµούς επιλογής και ιδιαίτερα της ειδοποιού διαφοράς µιας έννοιας, είτε αυτό συντελεστεί σε επίπεδο κειµένου, είτε εικονογράφησης, το αποτέλεσµα είναι εξίσου κωµικό. Για παράδειγµα, η έννοια πορτρέτο χαρακτηρίζεται απαραίτητα από ιδιότητες όπως µείον κίνηση, µείον οµιλία, µείον εξέλιξη, µείον αντιδράσεις στα ερεθίσµατα του περιβάλλοντος. Οι κειµενικές αναφορές, έτσι όπως εκφράζονται στο δηµοφιλή κόσµο του Χάρι Πότερ, αλλά και οι αντίστοιχες εικονιστικές στο Αγόρι που φώναζε λύκος, αποσπούν το ίδιο µειδίαµα. Το πορτρέτο που κοσµεί το παιδικό δωµάτιο κλείνει σφιχτά τα αφτιά του όταν ο µικρός µαθητευόµενος βιολιστής αρχίζει το µάθηµα που τόσο απεχθάνεται. Μια έντονη δόση υπερβολής σε συνδυασµό µε την προσωποποίηση ενός ζωγραφικού πίνακα καθιστά εµφανέστατη την κακή ποιότητα του ήχου που παράγει ο µαθητής. Το φάλτσο αποδεικνύεται τόσο µεγάλο, ώστε κατορθώνει να ζωντανεύσει ακόµη και τα πορτρέτα του χώρου, που αναγκάζονται να κλείσουν τα αφτιά τους για να προστατευτούν από τον τροµερό ήχο. Από την άλλη, το ίδιο γεγονός δεν φαίνεται να ξαφνιάζει όταν παρατηρείται στο περιβάλλον του Χόγκουαρτς. Όµως και εδώ το αποτέλεσµα είναι εξίσου κωµικό ακόµη και για τους πρωταγωνιστές του έργου. «Ο Χάρι περιεργαζόταν τον πίνακα. Και τότε εµφανίστηκε µέσα στον πίνακα ένα χοντρό πόνι µε γκρίζες βούλες, να βόσκει αµέριµνο στο γρασίδι. Στο «Χόγκουαρτς» ήταν συνηθισµένο θέαµα να κινούνται τα θέµατα των πινάκων, ακόµη και να βγαίνουν από τις κορνίζες τους για να επισκεφτούν το ένα το άλλο, αλλά του Χάρι του άρεσε πολύ να τα χαζεύει» (Ρόουλινγκ, 2000, Ο Χάρι Πότερ και ο Αιχµάλωτος του Αζκαµπάν, σελ.112). Μαζί του διασκεδάσει και ο αναγνώστης που διαπιστώνει ότι στον γνωστό πίνακα της εύσωµης κυρίας «η χοντρή κυρία δεν ήταν µόνη. ίπλα της ήταν στριµωγµένη η ρυτιδωµένη µάγισσα που είχε δει στο διπλανό πίνακα. Προφανώς είχε ανέβει εφτά πατώµατα πηδώντας από πίνακα σε πίνακα για να φτάσει εδώ πριν απ αυτόν» (Ρόουλινγκ, 2000, Ο Χάρι Πότερ και το Κύπελλο της Φωτιάς, σελ.259). Άλλες φορές πάλι το αστείο λειτουργεί αποκλειστικά ή επιτυχέστερα σε επίπεδο εικόνας, παρά όταν διαβαστεί το αντίστοιχο κείµενο. Με άλλα λόγια, αυτό που λέγεται δεν προκαλεί ιδιαίτερα µειδιάµατα, ενώ όταν το ίδιο εικονογραφηθεί µετατρέπεται αυτοµάτως σε κωµικό. 4

6 Χιουµοριστική αποδεικνύεται η οπτικοποίηση υποθέσεων που συνήθως εισάγονται µε την έκφραση «Τι θα γινόταν αν». Όταν η υπόθεση διατυπώνεται και οπτικά, εκτός από ακουστικά, το αποτέλεσµα καθίσταται πιο απτό και σαφώς κωµικότερο. Ορισµένες φορές, η υπόθεση, το ίδιο παντοδύναµο ΑΝ, εξυπηρετείται σε επίπεδο οπτικό µε την κατάχρηση ενός σχηµατικού µοτίβου, που στην ακραία του διάσταση φτάνει στη δηµιουργία ενός ολόκληρου κόσµου µε βάση αυτό. Η σχηµατική ή χρωµατική υπερβολή αποδεικνύεται κωµική. Αλήθεια, πόσο αστεία φαντάζει η Χώρα η Κυκλική, η Γωνιακή, η Κόκκινη, ή η Αβγοχώρα, όπου το ίδιο σχήµα ή χρώµα κυριαρχεί σε κάθε της έκφανση! Σε µια χώρα µε γωνίες, οι καµπύλες απαγορεύονται, ακόµη και αν αφορούν το φεγγάρι, τις ρόδες που γίνονται τετράγωνες, και τις µπάλες που θυµίζουν ζάρια. Σε µια χώρα Κόκκινη τα δέντρα, ακόµη και τα αειθαλή, αποκτούν τα χρώµατα του φθινοπώρου, τα νερά ανατριχιαστικά παραπέµπουν σε λίµνες αίµατος, οι παλέτες των ζωγράφων είναι µονότονα µονοχρωµατικές και η φυλακή φιλοξενεί πράσινα, ολόφρεσκα αγγουράκια (Το Ταξίδι της Λίζας). Παροµοίως, στη Χώρα των Αυγών, το ωοειδές σχήµα κυριαρχεί σε θεµέλια, φώτα, καπνούς, γλάστρες και πλήθος άλλων έµψυχων ή άψυχων όντων (Αυγά και αυγά). Γενικά, δεν θα ήταν υπερβολή να υποστηρίξουµε ότι παρόµοιες υπερβολές καθίστανται κωµικότερες στη ζωγραφική τους εκδοχή από ό,τι στην λεκτική τους έκφραση. Και αυτό γιατί, ενώ οι λέξεις αναφέρουν απλώς µια κατάσταση, η εικόνα έρχεται να την περιγράψει λεπτοµερώς, να την ορίσει, να την παραστήσει. Όταν το κείµενο απλά αναφέρει ότι στη Χώρα της Αναποδιάς (Το Ταξίδι της Λίζας), µε σύµβολο τη νυχτερίδα, «Απαγορεύονται αυστηρά όσα δεν είναι κρεµαστά» και ότι «Όλοι οι όρθιοι είναι σίγουρα βλάκες και κουτοί, απ όλους πιο καλοί είναι οι αναποδογυριστοί», κανένας δε φαντάζεται ότι στην άλλη άκρη του δισέλιδου θα ξεπηδήσει ένας ολόκληρος κόσµος, ανάποδος σε κάθε έννοια ρόλου, άξονα, χώρου, κατεύθυνσης. Οι άνθρωποι ισορροπούν πάνω στα κεφάλια τους, οι σκάλες ανεβαίνουν προς τα κάτω, τα πάντα πέφτουν προς τα πάνω και εκείνη που σίγουρα στερείται βαρύτητας είναι η ίδια η βαρύτητα και οι νόµοι της. Τα καρότα µεγαλώνουν έξω από το χώµα, τα καράβια αρµενίζουν στα βουνά, οι βοσκοί σέρνουν 5

7 το άροτρο που οδηγεί το άλογο και τα γυαλιά φοριούνται πάνω στα µαλλιά που είναι συνήθως πράσινα. Ανάποδα, αντίστροφα, παράλογα σε µια σουρεαλιστική σχέση µε το χώρο και το χρόνο. Κωµικότερη, σε σχέση µε το αντίστοιχο κείµενο, παρουσιάζεται και η εικονιστική αποτύπωση µιας λεκτικής υπερβολής που σε προφορικό επίπεδο περνά µάλλον απαρατήρητη εξαιτίας της συχνής χρήσης της. Έτσι, για παράδειγµα, ενώ η περιγραφή µιας δυνατής βροχής, ακόµη και αν χαρακτηριστεί ως κατακλυσµός, ή χρησιµοποιηθούν εκφράσεις όπως όλα σκεπάστηκαν µε νερό φαίνεται σχεδόν ρεαλιστική, η υπερβολή ως στοιχείο της εικονογράφησης δηµιουργεί κωµικά αποτελέσµατα (Mrs Jolly s Joke Shop). Το ίδιο συµβαίνει και µε υπερβολικές εκφράσεις δηλωτικές της ταχύτητας όπου, στην ίδια εικόνα, συνυπάρχουν δύο χρονικές στιγµές. Αποκορύφωµα η γνωστή από τα κόµικς ταχύτητα στην σκοποβολή έτσι όπως επιδεικνύεται από το Λούκυ Λουκ, το µόνο άνθρωπο που κατορθώνει «να πυροβολήσει πιο γρήγορα από τη σκιά του». H εικονιστική αναπαράσταση της παραπάνω πρότασης µε το δηµοφιλή κάου-µπόυ να πυροβολεί µια σκιά σε στάση αναµονής, αποδεικνύεται ευφυέστερη από το κλασικό µότο που τον χαρακτηρίζει. Παρόµοια ενσωµάτωση µιας εξελικτικής διαδικασίας στο ίδιο στιγµιότυπο µε αποτέλεσµα να συµπυκνώνονται πολλές διαδοχικές φάσεις σε ένα κλικ, συµβαίνει και Στα Αυγά φευγάτα!!! από το γνωστό βιβλίο Αυγά και αυγά. Καθώς µια σειρά από µαχαιροπήρουνα κυνηγούν µε άγριες διαθέσεις προσωποποιηµένα αυγά, σε ένα από αυτά αποτυπώνεται συγχρόνως το αυγό που εξακολουθεί έντροµο να τρέχει και η συνέχειά του, το πουλί που µόλις επωάσθηκε, και να συνεχίζει το τρέξιµο σε έναν ιδιότυπο και επικίνδυνο αγώνα δρόµου (Αυγά και αυγά). Αντίθετα, φαίνεται να περνούν σχεδόν απαρατήρητες, να µην ξαφνιάζουν, και να µην προκαλούν το γέλιο οπτικές µεταφορές που συναντώνται σε ιδιαίτερα αυξηµένη συχνότητα. Οπτικές αναπαραστάσεις συνηθισµένων λεκτικών µεταφορών, όπως για παράδειγµα έγινε καπνός, που συνήθως εικονογραφείται ως µια φιγούρα ακολουθούµενη από ένα σύννεφο καπνού, λόγω της συχνής χρήσης, ειδικά στα κόµικς, δεν λειτουργούν χιουµοριστικά, και τείνουν να αποκτήσουν την παγιωµένη τυπικότητα των παγωµένων µεταφορών (frozen metaphors) της γλώσσας (π.χ. αυγό µάτι). 6

8 Οι περιπτώσεις όπου το αστείο της εικονογράφησης επισκιάζει το κωµικό στοιχείο του κειµένου, δεν φαίνεται να αποτελούν την πλειοψηφία για το εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο. Τις περισσότερες φορές το εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο δηµιουργεί χιουµοριστικές καταστάσεις ως ένα παιχνίδι ανάµεσα σε εικόνα και κείµενο, όπου λεκτικός και εικονιστικός κώδικας συµµετέχουν ισότιµα στη δηµιουργία του κωµικού ξαφνιάσµατος. Βέβαια, αρκετές φορές το χιουµοριστικό αποτέλεσµα επιτυγχάνεται καθώς η εικόνα αποφασίζει να διαφωνήσει µε όσα διατείνεται το κείµενο. Παρόµοια ασυνέπεια αποτελεί το δοµικό στοιχείο µιας σειράς βιβλίων που στηρίζονται σε µια αντιφατική σχέση κειµένου και εικόνας. Χαρακτηριστικό παράδειγµα, το Once upon a time, που διηγείται πώς ένα µικρό αγόρι περνά µια µέρα στο σπίτι µε τη µητέρα του ενώ ο πατέρας απουσιάζει στη δουλειά. Συνηθισµένες ασχολίες όπως το πλύσιµο των πιάτων, το καθάρισµα των τζαµιών, µικρογεύµατα, παιχνίδια, λαµβάνουν χώρα σε ένα περιβάλλον που προσφέρει «Not much to see/ Not much to do» και δηµιουργούν µια κατάσταση που συνοψίζεται στην απαξιωτική αναφορά «Nothing much happened/ Round here today». Στον αναγνώστη όµως του βιβλίου, η παρατήρηση των εικόνων δίνει µια εντελώς διαφορετική εκδοχή των γεγονότων. Αµέσως µόλις ο πατέρας πάρει το δρόµο για τη δουλειά, και από τις δύο άκρες του δισέλιδου, αρχίζουν να εµφανίζονται γνωστά παραµυθικά πρόσωπα στους συνήθεις ρόλους τους. Η Χρυσοµαλλούσα τρέχει κυνηγηµένη από την αρκούδα µε µια σπασµένη καρέκλα στο χέρι, ενώ από την αντίπερα σελίδα τα τρία γουρουνάκια φορτωµένα µε τα παραδοσιακά τους οικοδοµικά υλικά, άχυρο, ξύλο, τούβλα, επιχειρούν θεαµατική είσοδο. Καθώς προχωρά η µέρα και ο ήλιος ανηφορίζει στον ουρανό προστίθενται και άλλες παραµυθικές φιγούρες, ενώ γρήγορα ο συνωστισµός είναι τόσο µεγάλος που όλο το δισέλιδο σε πρώτο και δεύτερο πλάνο κατακλύζεται από ήρωες µιας σειράς παραµυθιών που συµπεριφέρονται σύµφωνα µε τους κώδικες των δικών τους µορφών ζωής. Η Κοκκινοσκουφίτσα και η µάγισσα µε το σκουπόξυλο, ο γίγαντας 7

9 και σύντροφοι της Αλίκης, και κυρίως ο λύκος που αγωνίζεται, ανεπιτυχώς, να ανταποκριθεί ταυτόχρονα στο ρόλο του κακού έτσι, ή σχεδόν έτσι, όπως περιγράφεται στα Τρία γουρουνάκια και στην Κοκκινοσκουφίτσα, τοποθετούνται σε ένα περιβάλλον όπου τους φιλοξενεί χωρίς να επηρεάζεται από αυτούς. Κανείς δεν φαίνεται να ενοχλείται από την πολυκοσµία, κανείς δεν δείχνει να αντιλαµβάνεται τους εξωπαραµυθικούς χαρακτήρες (µαµά, παιδί) ή τους παραµυθικούς άλλων παραµυθιών συν-ενοίκους της σελίδας, αλλά επιτυγχάνοντας µια ιδιότυπη µορφή συγκατοίκησης φέρνουν σε πέρας ο καθένας τις δικές τους ασχολίες. Οι ενήλικοι της ιστορίας-πλαίσιο-σκηνικό, µητέρα πατέρας, δεν παρατηρούν τίποτε από όλη αυτή την κίνηση, που εγγράφεται στο χώρο τους, ενώ το παιδί, αναπάντεχα αποστασιοποιηµένο, βλέπει, µε αδιάφορη µατιά χωρίς εκπλήξεις, συγκινήσεις, απορίες. Συνηθέστερη αποδεικνύεται η περίπτωση όπου το κωµικό στοιχείο εντοπίζεται, όχι σε µια αντιφατική, αλλά σε µια συµπληρωµατική σχέση ανάµεσα στο κείµενο και την εικόνα. Η δεύτερη αναλαµβάνει να συµπληρώνει ένα κείµενο που φαντάζει ηµιτελές και διφορούµενο. Για παράδειγµα, αν κάποιος ακούσει το Γκοοολ, χωρίς παράλληλα να απολαµβάνει και την ενδιαφέρουσα εικονογράφησή του, θα σχηµατίσει µια εντελώς διαφορετική άποψη για την υπόθεση (ποδοσφαιρικός αγώνας ανάµεσα σε δύο οµάδες;) και το σκηνικό (µήπως ο χώρος ενός γηπέδου µε θεατές που φωνάζουν στις κερκίδες;), ενώ θα θεωρήσει ανεξήγητη την ξαφνική αναφορά σε κάποιον λύκο στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου. Όσο για το τέλος της ιστορίας, ο ακροατής είναι αναγκασµένος να αυτοσχεδιάσει, αφού πολλά ακόµη παραµένουν ασαφή και αινιγµατικά. Η λύση δίνεται στις εικόνες που επεξηγούν, καθορίζουν, διασαφηνίζουν και πάνω απ όλα, προικοδοτούν το βιβλίο µε µια έντονη χιουµοριστική διάσταση. Ενδιαφέρουσα περίπτωση χιούµορ είναι αυτό που παίζει ανάµεσα ρηµατικό και το οπτικό. Όταν η εικόνα υπερκυριολεκτεί εκεί που το κείµενο επιλέγει µεταφορική έκφραση, όταν υιοθετείται ένα παιχνίδι συνωνύµων και οµωνύµων, ή όταν η εικόνα λειτουργεί συνεκδοχικά ή µετωνυµικά των γραφοµένων, το αποτέλεσµα καθίσταται ιδιαίτερα κωµικό. Η δηµιουργία ενός οπτικολεκτικού εικονογλωσσοπαιγνίου στηρίζεται σε µια ηθεληµένη εναλλαγή οµόηχων λέξεων. Η οπτική φράση δοµείται από µια σειρά εικονιδίων, και αποκτά νόηµα µόνο όταν, κατά την εκφορά τους, δώσουν τη θέση τους στις αντίστοιχες οµόηχες λέξεις. Για παράδειγµα, η εικόνα ενός µατιού συνοδευόµενη από ένα πριόνι, διαβάζεται στα αγγλικά ως Eye Saw (=µάτι, πριόνι). Αποκτά όµως νόηµα, µόνο αν αντικατασταθεί από τις οµόηχες λέξεις I saw (=Εγώ είδα) (Mitchell, 1986: 27). Το παιχνίδι των οµόηχων περνά στο χώρο του εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου, ως µια ιδιαίτερη περίπτωση παιγνίου ανάµεσα σε ό,τι λέγεται και ό,τι εικονογραφείται. Από την εποχή ακόµη της Αλίκης, το ποντίκι ερωτοτροπώντας, ερήµην της, µε δύο οµόηχες λέξεις, tale (=ιστορία, διήγηση) και tail (=ουρά) 8

10 διηγείται την ιστορία του ποντικιού σε ένα κείµενο που δοµείται σχηµατικά ως οπτική αναπαράσταση της ουράς. Στο χώρο του µάρκετινγκ, η ίδια αρχή χαρακτηρίζει τη διαφηµιστική καµπάνια των Camel, δηµιουργώντας µια σειρά ευφάνταστων διαφηµίσεων οπτικο-λεκτικών παιγνίων. Τα γραπτά µηνύµατα της γνωστής µάρκας τσιγάρων Camel, που σηµαίνει καµήλα, εικονογραφούνται ρεαλιστικά, µε τη µικρή διαφορά ότι, όταν ο κειµενογράφος αναφέρει camel, ο σχεδιαστής δεν σχεδιάζει τσιγάρο, αλλά τον οµώνυµο διαβάτη της ερήµου. Μερικές φορές το παιχνίδι ανάµεσα στο ρηµατικό και το οπτικό µέρος της αφίσας καθίσταται ευρύτερο µε χαρακτηριστικότερη περίπτωση το «Ένα επιπλέον camel», που ενώ, αναµένεται να υπονοεί ένα ακόµη τσιγαράκι, η εικόνα ξαφνιάζει παρουσιάζοντας µια επιπλέουσα καµήλα. Εξίσου ενδιαφέρουσα περίπτωση αποτελεί και η διάσταση ανάµεσα στο κείµενο που εκφράζεται µεταφορικώς και την εικόνα να κυριολεκτεί, πολλές φορές και (παρ)ετυµολογώντας. Η λέξη πυγολαµπίδα για παράδειγµα, σηµαίνει εκείνον που έχει λάµπα/ φως στο πίσω µέρος του σώµατός τους. Ποτέ όµως κανείς δεν αναµένει να δει αντί για γιορταστικές γιρλάντες µε πολύχρωµα λαµπιόνια, µια σειρά πυγολαµπίδες µε πραγµατικές λάµπες στα οπίσθιά τους να φωτίζουν κρεµασµένες από ψηλά τη σύναξη των ζώων (Ο Μίµης ο Πατούσας). Μερικές φορές, µάλιστα, παρόµοια οπτικο-ρηµατικά παίγνια δεν γίνονται ορατά στη µετάφραση του βιβλίου στα ελληνικά. Για όποιον δε γνωρίζει ότι στα αγγλικά η γνωστή µας τσούχτρα εύστοχα ονοµάζεται jelly fish (δηλαδή ψάρι ζελέ) δεν καθίσταται δυνατό να συλλάβει το σχετικό αστείο εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου. Στην τάξη της κυρίας καραβίδας µε µαθητές πλάσµατα του βυθού, η τσούχτρα εικονογραφείται ως λαχταριστός, γαλάζιος ζελές (Μην Τρως τη ασκάλα). Στο ίδιο πνεύµα κινείται και εικόνα παρµένη από βιβλίο του Τριβιζά (Ο Θαλασσογιατρός), µε τη διαφορά ότι η επίµαχη έννοια δεν αναφέρεται στο κείµενο. Με εικονογραφική ευθύνη του Ελευθερίου, ο ίδιος ο Ποσειδώνας πληροφορείται από τις εφηµερίδες την καταπληκτική δράση του θαλασσογιατρού, ενώ την ίδια στιγµή απολαµβάνει ένα µάλλον ιδιότυπο έδεσµα. Το παιχνίδι ανάµεσα στην καθιερωµένη ονοµασία της βανίλιας και το κοινό υποβρύχιο δηµιουργεί µια σουρεαλιστική κατάσταση. Ίσως, το αντιπροσωπευτικότερο παιδικό βιβλίο που υπερκυριολεκτεί, κατά συρροή, εικονογραφικά εκεί που το κείµενο επιχειρεί µια πολυγλωσσική περιδιάβαση της έννοιας µεγάλη βροχή, είναι το εύγλωττο Βρέχει καρεκλοπόδαρα σε κείµενο και 9

11 σύλληψη της Σοφίας Μαντουβάλου. Αρχίζοντας από τη γνωστή ελληνική έκφραση, ανιχνεύονται αντίστοιχες σε άλλες γλώσσες και λαούς. Έτσι µαθαίνουµε ότι στα ιταλικά βρέχει µε τις λεκάνες, στα αγγλικά βρέχει γάτες και ποντίκια, στο Μεξικό βρέχει καντάρια, στη Γαλλία βρέχει σκυλιά, στην Αραβία ρίχνει κοτρόνες και στη Ρωσία βρέχει καρδάρια. Σε όλες τις περιπτώσεις, η εικονογράφηση της Υβέτ Παπαδοπούλου βοµβαρδίζει τους άτυχους κατοίκους της περιοχής µε τα αντίστοιχα υλικά, δηµιουργώντας ένα ιδιαίτερα κωµικό αποτέλεσµα. Μια ακόµη χιουµοριστική διάσταση, συχνά προστίθεται στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο µε τη σχεδίαση οπτικών µεταφορών (visual, pictorial metaphors). Παρόλο που συνήθως η έννοια της µεταφοράς παραπέµπει σε κείµενο, µεταφορές ενδέχεται να εκφραστούν και εικονικά. Αναλύοντας την οπτική µεταφορά κατά τρόπο ανάλογο της λεκτικής, αναγνωρίζουµε και εδώ κάποιο αντικείµενο (tenor) που απεικονίζεται µε βάση κάποιο άλλο (vehicle), που ενώ διαφέρει από το πρώτο, µοιράζεται µαζί του ορισµένα κοινά στοιχεία (ground) (Aldrich, 1968, Kennedy, 1982). Μάλιστα, αξίζει να σηµειωθεί ότι οι οπτικές µεταφορές δεν περιορίζονται αποκλειστικά στο δισδιάστατο χώρο της εικόνας, αλλά ενδέχεται να υπάρχουν και στο χώρο, αρκεί απόψεις, τοµές ενός αντικειµένου να συµφύονται µε στοιχεία κάποιου άλλου. Το παράδειγµα ενός τσαγερού που σφυρίζει όταν βράζει το νερό, αν κατασκευαστεί έτσι ώστε ο λαιµός του να θυµίζει λαιµό πουλιού, υπογραµµίζει την ηχητική ιδιορρυθµία της συσκευής και αποτελεί ένα τρισδιάστατο παράδειγµα οπτικής µεταφοράς (Freedman, 1987: 39). Στο χώρο του εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου, πάρα πολλές φορές η οπτική µεταφορά λειτουργεί χιουµοριστικά. Ιδιαίτερα, όταν αυτή η µεταφορά δεν αποτελεί πρωτογενή σύλληψη σε οπτικό επίπεδο, αλλά δηµιουργείται ως οπτικοποίηση γνωστής λεκτικής µεταφοράς. Για παράδειγµα, κατ αναλογία της λεκτικής µεταφορικής έκφρασης «το καβούκι είναι το σπίτι της χελώνας», το «καβούκι» αναπαριστάται εικονογραφικά, µε κωµικά αποτελέσµατα, από την Παµπούδη (Με το άλφα και το βήτα) µε όρους «του σπιτιού», αφού µοιράζεται µαζί του κοινά χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγµα, την προστασία από τις άσχηµες καιρικές συνθήκες, τη θαλπωρή, το σχήµα, κ.λπ. Μια ιδιαίτερα συνηθισµένη οπτική µεταφορά, που µάλιστα φαίνεται να είναι η ευκολότερη µορφή µεταφοράς όσον αφορά την κατανόησή της από τα παιδιά (Seitz& 10

12 Beilin, 1987), αποτελούν η προσωποποίηση και ο ανιµισµός. Όταν άψυχα αντικείµενα προικίζονται µε ανθρώπινα χαρακτηριστικά ή όταν τα ζώα ντύνονται την όψη και τη συµπεριφορά των ανθρώπων, βρισκόµαστε µπροστά στη συνηθέστερη περίπτωση µεταφοράς που συναντάται στα εικονογραφηµένα παιδικά βιβλία. Αρκετές φορές τα αποτελέσµατα είναι πραγµατικά κωµικά. Τα ζώα σηκώνονται στα δυο τους πόδια και περιφέρονται όρθια ανάµεσα στις σελίδες, ενώ δίνεται µεγάλη έµφαση στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Πόσο βολική αποδεικνύεται για τη µαµά - ελεφαντίνα η δυνατότητά της να χρησιµοποιεί για να πιάνει, εκτός από τα δύο µπροστινά της πόδια, που η ανθρωποµορφική στάση τής έχει χαρίσει, και ό,τι της έδωσε η φύση, δηλαδή την ευέλικτη προβοσκίδα της! Έτσι βάφει τα νύχια της, και συγχρόνως φτιάχνει τα µαλλιά της, ταΐζει ταυτόχρονα τρία παιδιά, ή κατορθώνει να πραγµατοποιήσει τον πιο πρωτότυπο, διπλό εναγκαλισµό µε το σύζυγό της (Οικογενειακή Ευτυχία, Πέντε Λεπτά Ηρεµία, Μια ίαιτα για Ελέφαντες). Μάλιστα είναι χαρακτηριστικό ότι πολλές φορές, ο εικονογράφος δεν περιορίζεται µόνο στα ίδια τα ζώα, αλλά η προσοχή του εντοπίζεται και στις µικρότερες λεπτοµέρειες προσαρµογής ενός ανθρωποκεντρικού περιβάλλοντος στις δικές τους ιδιαιτερότητες. Επισηµαίνεται (Καλογήρου, 2001: 29-30) ότι το βιβλίο Γιατί δεν κοιµάσαι αρκουδάκι µου, η εικονογράφηση του βιβλίου αξιοποιεί χιουµοριστικά µια ευρεία σειρά µικροαντικειµένων. Το κάδρο και το αγαλµατίδιο πάνω στο τζάκι αναπαράγουν µικρογραφικά τη µορφή της αρκούδας, η αρκουδοπολυθρόνα µε χέρια και πόδια αρκούδας, και κυρίως το αρκουδοβιβλίο, που προσπαθεί να διαβάσει ο αρκούδος και στην ουσία ταυτίζεται µε το πραγµατικό βιβλίο του ξεφυλλίζει ο αναγνώστης. Άλλοτε πάλι, όχι µόνο τα ζώα αλλά και τα εν δυνάµει ζώα, όπως για παράδειγµα τα αυγά (Αυγά και αυγά), εντάσσονται στο γενικότερο κλίµα ανθρωποµορφισµού και αποκτούν και αυτά ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Φυσικά, ανιµιστικές µεταλλάξεις επιχειρούνται και αναφορικά µε τα άψυχα αντικείµενα που ξαφνικά υιοθετούν ανθρώπινες συνήθειες. Για παράδειγµα, το φεγγάρι στο Νότιο Πόλο τυλίγεται σφιχτά µε το κασκόλ του, ενώ στη µύτη του διακρίνονται έντονα τα αποκρυσταλλωµένα ίχνη ενός συναχιού (Χριστούγεννα µε την Οικογένεια Αρκούδου). εν λείπει βέβαια και η αντίστροφη πορεία, όπου οι άνθρωποι τείνουν να πάρουν χαρακτηριστικά ζώων, ή ο κόσµος της φύσης αρχίζει να µηχανοποιείται. Εδώ, η σελήνη χρειάζεται την ανθρώπινη παρέµβαση για να πάψει να φέγγει. Λίγο πριν την αυγή, άνθρωποι, σκαρφαλωµένοι σε πανύψηλες σκάλες, σβήνουν το φεγγάρι, ελευθερώνοντας τον ουρανό από την ασηµένια του λάµψη (Οι δώδεκα πριγκίπισσες που χόρευαν). Ανάµεσα στις ευτυχέστερες στιγµές της εικαστικής σύγκλισης ανθρώπων και ζωικού βασιλείου προς χάριν του δευτέρου, συγκαταλέγεται η εικονογραφική αναπαράσταση του βασιλιά στο βιβλίο Το οµορφότερο αβγό. Ο βασιλιάς, η µόνη ανθρώπινη φιγούρα του βιβλίου, χωρίς να στερείται κανένα από τα ανθρώπινα 11

13 χαρακτηριστικά του µοιάζει υπερβολικά µε τις κότες του στη στάση του σώµατος, στα χρώµατα, στο ντύσιµο (η κορώνα δεν είναι παρά ένα λειρί σε κίτρινο χρώµα), και στα καθαρώς φυσιογνωµικά χαρακτηριστικά (η µύτη του θυµίζει έντονα ράµφος). Ίσως, αυτή η αφοµοιωτική προσοµοίωση ανθρώπων και πουλερικών, που διανθίζεται µε τα κατάλληλα σύµβολα εξουσίας, όπως το σκήπτρο µε το αβγό, ή µια σειρά στοιχείων του φυσικού και του ανθρώπινου περιβάλλοντος, ο ήλιος σε σχήµα αβγού, η γόνδολα σε σχήµα κότας, συντελεί στο να περάσει σχεδόν απορατήρητη η παραδοξολογία του γεγονότος: όχι µόνο οι κότες ζητούν από έναν βασιλιά να µπει κριτής σε µια δική τους υπόθεση, αλλά, στο τέλος, αυτός ο ίδιος εστεµµένος αποκτά φτερωτές συνένοικους στο παλάτι και στο θρόνο. Από την άλλη, παρατηρούνται µεταγραφές γνωστών παραµυθιών στον κόσµο των ζώων, µε την κωµική αντικατάσταση ανθρώπινων ηρώων από τετράποδους οµόλογούς τους. Η τοποθέτηση, για παράδειγµα, της ιστορίας της Κοκκινοσκουφίτσας στον κόσµο των ποντικών και των αρουραίων, µε τα τρωκτικά να κρατούν τους βασικούς ρόλους του παραµυθιού, σίγουρα αποσπά το µειδίαµα του αναγνώστη-παρατηρητή. Μάλιστα στη συγκεκριµένη περίπτωση, η ανάγνωση περιορίζεται µόνο στις εικόνες, αφού το βιβλίο στερείται παντελώς κειµένου. Άλλωστε το παραµύθι είναι τόσο γνωστό που ενεργοποιείται στη µνήµη του αναγνώστη καθώς γυρίζει τις σελίδες και απολαµβάνει τις γνωστές περιπέτειες µιας Κοκκινοσκουφίτσας µε ουρά (Little Red Riding Hood). Αξίζει να σηµειωθεί ότι όχι µόνο στη συγκεκριµένη περίπτωση, αλλά και σε πολλές άλλες, το χιούµορ της εικονογράφησης λειτουργεί ως ιδιαίτερος διάλογος του δηµιουργού µε τον ενήλικο συναναγνώστη. Επειδή το παιδικό βιβλίο για µικρά παιδιά αποτελεί µια ιδιόρρυθµη περίπτωση βιβλίου που καλύπτει ένα µεγάλο ηλικιακό φάσµα αναγνωστών -αφού δεν εµπλέκεται µόνο το παιδί που ακούει αλλά και ο ενήλικος που διαβάζει- αρκετές φορές, συγγραφέας και εικονογράφος κλείνουν πονηρά το µάτι στον ενήλικο συναναγνώστη. Υπάρχουν εικόνες όπου το κωµικό στοιχείο ανιχνεύεται σχεδόν αποκλειστικά από τον ενήλικο που διαβάζει, και διαφεύγει παντελώς από το µικρούλη που ακούει. Πρόσωπα της επικαιρότητας, όπως για παράδειγµα ο Παβαρότι που προβάλλεται ως το συνώνυµο της µουσικής δεινότητας, βρίσκουν το δρόµο τους στα παιδικά 12

14 βιβλία µε τελικό αποδέκτη τον ενήλικο (Ο Μπαµπάς µου). Θυµίζοντας την τεχνική της γελοιογραφίας που αποζητά την αναφορά σε ένα συγκεκριµένο πολιτικό ή γνωστό πρόσωπο, ο εικονογράφος φανερά συνωµοτεί µε τον ενήλικο συναναγνώστη, που κολακεύεται από τη µυστική συνοµιλία µαζί του. ίπλα στα πρόσωπα της σύγχρονης πραγµατικότητας που συνήθως εντοπίζονται µόνο από τον ενήλικο αποδέκτη του βιβλίου, και έργα τέχνης, γνωστά και προσφιλή, συχνά βρίσκουν το δρόµο τους προς το εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο. Ορισµένες φορές µάλιστα υπόκεινται σε εικαστικές παρεµβάσεις του καλλιτέχνη ώστε να εναρµονιστούν µε το δικό του σύµπαν. Χαρακτηριστικά αναφέρουµε το βιβλίο του Anthony Brown Willy s Picturesόπου γνωστοί πίνακες διαφόρων καλλιτεχνών και τεχνοτροπιών αναπαράγονται, αφού µεταφερθούν στο χώρο του ζωγράφου που τυχαίνει να είναι πίθηκος. Παίζοντας ανάµεσα στον προσωποποιηµένο ήρωα του βιβλίου και το ρήµα πιθηκίζω, που σηµαίνει µιµούµαι δουλικά και χωρίς πραγµατική συναίσθηση, το βιβλίο παρουσιάζει µια σειρά από γνωστούς πίνακες έτσι όπως πιθανόν θα ήταν αν τους είχαν δηµιουργήσει πίθηκοι για πιθήκους. Φυσικά, δεν απουσιάζει και ο γνωστός πίνακας της Μόνα Λίζα που απεδείχθη δηµοφιλέστατος όχι µόνο στις σοκολατοβιοµηχανίες που τον καπηλεύτηκαν αναγνωρίζοντάς τον ως συνώνυµο της ποιότητας- αλλά και στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο. Ακόµη και στην εικόνα του δράκου που φυλάει τους θησαυρούς, ο µόνος πίνακας που παρουσιάζεται είναι η δηµοφιλής Τζοκόντα (Ένας Απίθανος ράκος). Επιπλέον, το αινιγµατικό χαµόγελο της Τζοκόντα εκτός από µαϊµουδίσιο πρόσωπο (Willy s Pictures), κόσµησε και λαγού. Όπως έχει ήδη παρατηρηθεί (Καλογήρου, 2001: 39), στη µορφή του λαγού-εφευρέτη, µε το βαρύνον όνοµα Λεονάρντο, λανθάνει η µορφή του Ιταλού καλλιτέχνη της Αναγέννησης, µε σηµεία αναφοράς τις ιδιοφυείς εφευρέσεις, τις περίφηµες σηµειώσεις και κυρίως τον διάσηµο πίνακά του (Λεονάρντο). Οι εικονιστικές διακειµενικές αναφορές του εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου µέρα µε τη µέρα πληθαίνουν εκφράζοντας και την ευγνωµοσύνη του εικονογράφου για το χρόνο που ο ενήλικος συναναγνώστη προσφέρει στο βιβλίο. Φυσικά, αρκετές από αυτές συλλαµβάνονται και από τα παιδιά που ενθουσιάζονται καθώς ανακαλύπτουν, σε µια τυχαία συνάθροιση µαγισσών, τη µητριά της Χιονάτης, στην κινηµατογραφική της εκδοχή (Αµπρακτατζούµ. Πανικός στη Μιµικούπολη), τον ον Κιχώτης, τους Βίκινγκς (Ένας Απίθανος ράκος), και κυρίως γνωστά παραµυθικά πρόσωπα κλασικών παραµυθιών ή ήρωες έργων του ίδιου συγγραφέα (συνηθισµένη πρακτική στα έργα του Geoffroy de Pennart, όπου οι ίδιες γνώριµες φιγούρες έρχονται και επανέρχονται). Από την άλλη, η παρωδία αποτελεί µία ακόµη περίπτωση όπου οι δηµιουργοί του βιβλίου απευθύνονται άµεσα στον ενήλικο συναναγνώστη. Στα πρόβατα που ντύθηκαν λύκοι, οι φιγούρες των προβάτων ντετέκτιβ διακωµωδούν µια ολόκληρη σειρά ταινιών µυστηρίου, ενώ ιδιαίτερα επιτυχής κρίνεται η χιουµοριστική αντιµετώπιση της άγριας δύσης έτσι όπως επιχειρείται στα βιβλίο Μια πόλη γεµάτη 13

15 ψείρες. Μια σειρά από ζώα ντυµένα µε µπλου-τζιν, ένδυµα που αποδεικνύεται ιδιαίτερα κωµικό στο ένα-µπατζάκι-παντελόνι του φιδιού, χαρτοπαίζουν κρύβοντας τους άσους κάτω από το τραπέζι ή µέσα στα καπέλα τους και ζώντας σε ένα χωριό τύπου far west, όπου σε τίποτε δεν υστερεί από τα κινηµατογραφικά πρότυπά του µε το σαλούν του, τις τράπεζές του, τους ακούραστους ληστές του και φυσικά τα πουλερικά του για Ινδιάνους. Σε παρόµοια βιβλία το χιούµορ της εικόνας αποδεικνύεται πολυεπίπεδο µε τα παιδιά να ανακαλύπτουν κωµικά συµβάντα διαφορετικά από εκείνα των ενηλίκων. Με αυτόν τον τρόπο το ίδιο ερέθισµα κατορθώνει να διασκεδάζει ταυτόχρονα δύο οµάδες αναγνωστών που διαφέρουν µεταξύ τους καθοριστικά. Η αντίληψη του οπτικού χιούµορ, όπως και του λεκτικού, φαίνεται να είναι και θέµα ηλικίας και εµπειριών. Γι αυτό θεωρούνται ιδιαίτερα επιτυχείς οι εικονογραφήσεις που κατορθώνουν να αποσπάσουν το χαµόγελο µεγάλων και µικρών, ιδιαίτερα αν αυτό συµβαίνει για διαφορετικούς λόγους. Κάθε µορφή αστείου προκύπτει από την καταρράκωση της νόρµας και την παρουσία δύο τουλάχιστον ασύµβατων στοιχείων. Γι αυτό ο αποδέκτης του κωµικού οφείλει να γνωρίζει τον κανόνα, τη νόρµα, προκειµένου να συλλάβει την καταστρατήγησή της και να αναλυθεί σε γέλια. Για το λόγο αυτό τα µικρά παιδιά γελούν συνήθως µε διαφορετικά πράγµατα από αυτά που οι ενήλικοι βρίσκουν κωµικά. Το παιδί χαίρεται το καταστασιακό χιούµορ, τη χοντροκοµµένη φάρσα, το γνωστό στην αγγλική βιβλιογραφία ως slapstick humour, ή περιγραφικότερα, banana skin humour. Ακριβώς σε αυτήν την ιδέα στηρίζεται και το βιβλίο Η νύχτα της µπανανόφλουδας, που δίνει τη δυνατότητα στην εικονογράφο να δηµιουργήσει µια σειρά από κωµικές εικόνες καθώς παρουσιάζει στρατούς ολόκληρους, νύφες και γαµήλιες ποµπές, κλόουν και ζώα του τσίρκου, ζαχαροπλάστες φορτωµένους τούρτες και γλυκά, να σωριάζονται στο έδαφος εξαιτίας µιας πεταµένης µπανανόφλουδας. Τα παιδιά γελούν µε παρόµοιες καταστάσεις. Βρίσκουν αστείους του πρωταγωνιστές που γκρεµίζονται, τα ελεφαντάκια που τρων το πρωινό τους γεµίζοντας περισσότερο το πάτωµα και τα έπιπλα και λιγότερο το στοµάχι τους (Πέντε Λεπτά Ηρεµία), τα ζώα που βρέχονται, τους ήρωες που χτυπιούνται και µια 14

16 ατέλειωτη σειρά από γκροτέσκες καταστάσεις που δηµιουργούν κίνηση και αναστάτωση. Το χιούµορ, εκτός από διανοητικό παιχνίδι και γρίφος, αποτελεί και ξέσπασµα του ανθρώπου. Το παιδί εκτιµά ιδιαίτερα και έχει ανάγκη το χιούµορ που το ανακουφίζει ψυχολογικά. Οι κωµικές καταστάσεις, κυρίως αυτές που καταλήγουν στην απεκφόρτιση και στην επίτευξη ψυχικής ισορροπίας, ενθουσιάζουν και ευεργετούν τον ανήλικο αναγνώστη του εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου. Το λεγόµενο ταµπού χιούµορ (taboo humour), που περιλαµβάνει όλα εκείνα τα αστεία που έχουν σχέση µε τις φυσικές λειτουργίες του οργανισµού και τη σεξουαλική πράξη και όποιες κοινωνικές προκαταλήψεις αυτή συνεπάγεται, φαίνεται να ενθουσιάζει τα παιδιά. Μόνο η παρουσία του γυµνού και η αποκάλυψη απόκρυφων σηµείων του ανθρώπινου σώµατος είναι αρκετή για να αναλυθούν σε ηχηρά γέλια οι µικροί αναγνώστες του βιβλίου. Στο γνωστό βιβλίο της Παµπούδη για τα 24 γράµµατα της Αλφαβήτας και στο ποιηµατάκι που αναφέρεται στο Ω, µια ηµίγυµνη, παχουλή Γωγώ που αγωνίζεται ανεπιτυχώς να χωρέσει σε ένα µικρούλικο µαγιό, θεωρείται από τους µικρούς ιδιαίτερα κωµική (Με το άλφα και το βήτα). Το ίδιο, αλλά σε µεγαλύτερη κλίµακα, ισχύει και αναφορικά µε το µαταιόδοξο βασιλιά του Άντερσεν που η αόρατη στολή των ψευτοραφτάδων αποκαλύπτει σε κοινή θέα τα ακάλυπτα οπίσθια του εστεµµένου (Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα). Εξίσου κωµικό θεωρείται και το ακραιφνώς σκατολογικό χιούµορ που σε λεκτικό και εικονογραφικό επίπεδο συνδέεται µε λειτουργίες όπως η ούρηση, η αφόδευση και τα παραγόµενα προϊόντα. Ιδιαίτερα επιτυχές σε σύλληψη και εκτέλεση το χαριτωµένο Ποιος τα κανε πάνω µου;, όπου ο λόγος είναι για κόπρανα διαφορετικών µεγεθών και πυκνότητας, παραγόµενα από µια ευρεία ποικιλία ζώωνπρωταγωνιστών, και εµπλεκόµενα σε ένα παρωδιακό κυνήγι εγκλήµατος και τιµωρίας. Ευνοϊκό για αυτόν που γελά, αν και ιδιαίτερα σκληρό αν στρέφεται εναντίον πραγµατικών, νεαρών προσώπων, αποδεικνύεται το χιούµορ ανωτερότητας (superiority humour), αφού λειτουργεί και ως καταπραϋντικό των ψυχολογικών εντάσεων. Τα παιδιά αγαπούν να γελούν µε ανώριµες µορφές συµπεριφοράς, που παρατηρούν σε άλλους, ενώ τα ίδια τις έχουν πλέον ξεπεράσει. Σε λεκτικό, και συγκεκριµένα, φωνολογικό, επίπεδο, το παιδί που µόλις έχει κατακτήσει µια σωστή άρθρωση και κατορθώνει να προφέρει ακόµη και δύσκολους φθόγγους, όπως το /ρ/, θεωρεί ιδιαίτερα κωµική την οµιλία παιδιών που δεν λένε σωστά τις λέξεις. Οι εικόνες που ενέχουν αντίστοιχα στοιχεία κωµικού, προσφέρουν στα µικρά παιδιά την ευκαιρία να γελάσουν εναντίον κάποιου, τον οποίο όµως η 15

17 χάρτινη υπόστασή του προστατεύει από τον κίνδυνο να πληγωθεί. Αυτό το ιδιαίτερο χιούµορ ανωτερότητας σφραγίζει και την εικόνα της αρκούδας που παίζει κρυφτό µε τις φίλες της και επιλέγει να κρυφτεί πίσω από ένα δέντρο. Χωρίς η ίδια να το αντιλαµβάνεται και ακολουθώντας στρουφοκαµήλεια τακτική, αφήνει ακάλυπτο το µεγαλύτερο µέρος του ογκώδους σώµατός της. Η παρατήρηση της ανώριµης συµπεριφοράς της, γεµίζει ευθυµία όσα από τα παιδιά-αναγνώστες την αντιληφθούν (Η Χαζοχήνα και η Τρελοπάπια παίζουν κρυφτό). Αντίδοτο στην ψυχολογική ένταση που η παρουσία του κακού δηµιουργεί αποτελεί και ο εξευτελισµός του φοβικού αντικειµένου. Ο λύκος, ο αιώνιος κακός των ιστοριών, αρκετές φορές, εξασφάλισε τον απεκφοβισµό του µέσω της ζωγραφικής παρωδίας του αρνητικού στερεότυπού του. Ένας λύκος µε γιλέκο και γυαλιά αποτελεί µια αξιοθρήνητη καρικατούρα ενός άλλοτε πανίσχυρου φόβητρου (Ένας καλλιεργηµένος λύκος). Ο εξευτελισµός φαίνεται να φθάνει στα άκρα όταν µια πεταλούδα παρουσιάζεται να βγάζει τη γλώσσα στον µεγάλο πανίσχυρο λύκο (Ο χορτοφάγος λύκος). Ο φόβος ξορκίζεται µέσα από γέλιο καταπιεσµένης επιθετικότητας. Γενικά, ο χλευασµός πάσης µορφής εξουσίας, όταν περνά στην εικονογράφηση, δηµιουργεί κωµικές καταστάσεις που απεκφορτίζουν ψυχολογικά τον αναγνώστη. Χαρακτηριστική, αν και αφορά περισσότερο τον ενήλικο συναναγνώστη και λιγότερο το µικρό που στερείται παρόµοιων εµπειριών, είναι η εικονογραφική αντιµετώπιση της βασιλικής εξουσίας, µε αποκορύφωµα το απολαυστικό Θέλω το γιογιό µου!. Από την µια, η ειρωνεία των πάσης φύσης γαλαζοαίµατων έτσι όπως εκφράζεται στο κείµενο, µε την τοποθέτηση του θέµατος του ελέγχου των σφικτήρων σε µια βασιλική αυλή και η ενασχόληση βασιλιάδων, ναυάρχων, στρατηγών µε τις βιολογικές εκκρίσεις της πριγκίπισσας, καταρρακώνει το θρύλο τους και ισοδυναµεί σχεδόν µε αποκαθήλωση των εστεµµένων. Από την άλλη, η εικονογράφηση συµφωνεί και επαυξάνει αυτό που το κείµενο περιγράφει, καταφέροντας καίρια πλήγµατα σε φιλοβασιλικά αισθήµατα. Μια βασίλισσα που ξεχωρίζει, κυρίως, από την κεντηµένη κορώνα στην άκρη της ποδιάς της, ένας βασιλιάς που τοποθετώντας χαρτί ταπετσαρίας σώζει το γόητρό του επιλέγοντας κάποιο µε κορώνες, και κυρίως µια πριγκίπισσα που δεν διστάζει να χρησιµοποιήσει την κορώνα της ως δοχείο νυκτός, επιφυλάσσοντας µια θέση στα µαλλιά της για το αγαπηµένο της γιογιό, λειτουργεί ειρωνικά, σχεδόν ανατρεπτικά, σε µοναρχικά καθεστώτα (Καλογήρου, 2001). Στο γενικότερο κλίµα ανατροπής των καθιερωµένων συµβάσεων συντελεί και η ανυπακοή και ο χλευασµός των κωδίκων που ρυθµίζουν τη λειτουργία µιας κοινωνίας. Στον Αναστάση και την ουρά της στάσης, το σκιάχτρο οδηγώντας ένα κάρο µε σανό, θεωρεί απαραίτητο τι πιο φυσικό;- να προσθέσει ένα σήµα που αποπέµπει τα πουλιά. Ανάλογο µε αυτά του οδικού κώδικα, όπου ο διαγραµµένος κόκκινος κύκλος, απαγορεύει ό,τι εικονίζει, όχι µόνο δεν επιτυγχάνει το σκοπό του, δηλαδή να αποµακρύνει τους φτερωτούς επιβαίνοντες, αλλά κατορθώνει να δηµιουργήσει ένα 16

18 ιδιαίτερα κωµικό αποτέλεσµα, αφού πλήθη πουλιών κατακλύζουν το όχηµα. Το σήµα υπάρχει µόνο και µόνο για να αγνοηθεί και να εξευτελιστεί. ιαφορετική η πορεία, αν και το αποτέλεσµα το ίδιο, στην περίπτωση µιας άλλης αναίρεσης των κωδίκων κοινωνικής, ανθρώπινης συµπεριφοράς. Με ευθύνη της Ελένης Πυργιώτη (BΗMAGAZINO, 22/7/2001), τα σήµατα της τροχαίας χάνουν τη βασική τους δύναµη, όχι εξαιτίας της αδιαφορίας και της ανυπακοής, αλλά επειδή παραµένουν ανοιχτά στην πολυσηµία. Ένα σήµα οδικής συµπεριφοράς που αποκτά τη δυνατότητα να διαβαστεί σύµφωνα µε τις επιθυµίες του αναγνώστη και τις ιδιαίτερες συνθήκες της ανάγνωσης, έχει τη δύναµη να λειτουργήσει ως νέο και άκρως αναβαπτισµένο κείµενο. Μετά από αυτό, καθίσταται εφικτό να διηγηθεί µια ιστορία πάθους, ακόµη και αν, λόγω θέσης µην ξεχνάµε ότι πρόκειται για κώδικες που ρυθµίζουν συµπεριφορά- καταλήξει, άδοξα, σε ένα µάθηµα ερωτικής τακτικής. 17

19 Κλείνοντας αυτήν τη σύντοµη περιδιάβαση στους κόσµους της εικόνας και του γέλιου, θα λέγαµε ότι οι δρόµοι που ακολουθεί το αστείο της εικονογράφησης είναι πολλοί, ευφάνταστοι, ελκυστικοί. Παιδιά και ενήλικοι αναγνώστες γοητεύονται από το χιούµορ των εικόνων και αγκαλιάζουν µε αγάπη τα βιβλία που απλόχερα τούς το προσφέρουν. Για αυτό και πολλοί από τους αποδέκτες τους θα επέλεγαν εικονογραφηµένα παιδικά βιβλία µε κριτήριο το παλιό ρητό σε νέα διασκευή: «µια εικόνα χίλια χαµόγελα». ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Aldrich, V. (1968). Visual metaphor, Journal of Aesthetic Education 2, pp Kennedy, J. (1982). Metaphor in pictures, Perception 11, Bryant, J. et al. (1981). Effects of humorous illustrations in college textbooks, Human Communication Research 8 (1), pp Dent, C., & Rosenberg, L. (1990). Visual and verbal metaphors: Developmental interactions, Child Development 61, pp Freedman, A. (1987). Forsaking the black box: Designers wrap products in visual metaphors, Wall Street Journal, March 26, pp Mitchell, W. J. T. (1986). Iconology: Image, Text, Ideology, Chicago & London, The University of Chicago Press. Seitz, J., & Beilin, H. (1987). The development of comprehension of physiognomic metaphor in photographs, British Journal of Developmental Psychology 5, pp Yannicopoulou, A. A. (2001). When the word meets the picture: The phenomenology of written text in children s picture book. Paper presented at the Eighth International Literacy and Education Research Network Conference on Learning, Spetses, Greece, 4-8 July Γιαννικοπούλου, Α. Α. (2001). Εικονογραφηµένα παιδικά βιβλία: Η αναγνωσιµότητα των εικόνων από παιδιά προσχολικής ηλικίας, στο Μ. Μ. Τζαφεροπούλου (Επιµ.). Η Συγγραφή και η Εικονογράφηση, τόµ. Α, Αθήνα, Καστανιώτης, σελ Γιαννικοπούλου, Α. Α. (1995). Κριτήρια επιτυχηµένης εικονογράφησης παιδικών βιβλίων, ιαδροµές 39, σελ Καλογήρου, Τζ. (2001). Τροπές του λόγου και της εικόνας σε λογοτεχνικά βιβλία για παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας, στο. Αναγνωστοπούλου, Τζ. Καλογήρου, Β. Πάτσιου. Λογοτεχνικά βιβλία στην Προσχολική Αγωγή, Αθήνα, Εκδ. της Σχολής Ι. Μ. Πανογιωτόπουλου, σελ Κανατσούλη, Μ. (1993). Ο Μεγάλος Περίπατος του Γέλιου, Αθήνα, Έκφραση. Μαρτινίδης, Π. (1990). Κόµικς. Τέχνη και Τεχνικές της Εικονογραφήγησης, Θες/νίκη, ΑΣΕ Πυργιώτη, Ε., Κώδικες, BΗMAGAZINO, Κυριακή 22/7/2001, σελ

20 Τζαφεροπούλου, Μ.Μ. (1991). Το χιούµορ στην ελληνική παιδική λογοτεχνία (πεζογραφία ), ιαδροµές 23, σελ ΠΑΙ ΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ Ahlberg, A. (1988). Mrs Jolly s Joke Shop. Illustrated by Colin McNaughton. London: Puffin Books/Viking Kestrel. Brook, J. (1984). Η κιβωτός του Νώε (Noah s Ark), (Μτφ. Γ. Πετροβουνιώτης), Αθήνα, Αστέρης εληθανάσης. Brown, A. (2000). Willy s Pictures, London, Walker Books. Brown, A. (2001). Ο Μπαµπάς µου (My dad) (Μτφ. Ε. Κεχαγιόγλου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Cain, E. L. (1988). Οι δώδεκα πριγκίπισσες που χόρευαν (Μτφ., Λογοτεχνική απόδοση Ρένα Ρώσση-Ζαϊρη), Αθήνα, Ρώσση. Company, M. & Capdevilla, R. (1988). Είµαστε τρεις αδελφούλες. Αθήνα, Χρυσή Πένα. Goodall, J., S. (1988). Little Red Riding Hood, London, Andre Dautsch Limited. Helme, H. (1991). Το οµορφότερο αβγό, (Μτφ. Μ. Χατζηγιάννη), Αθήνα, Ζαχαρόπουλος. Holtwartz, W. & Erlbrux, W. (1999). Ποιος τα κανε πάνω µου; Αθήνα, Άµµος. Kaspavavicius, Κ. (1995). Αυγά και αυγά (Μτφ. Μ. Αγγελίδου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Kitamura, S. (1996). Τα πρόβατα ντύθηκαν λύκοι (Μτφ. Άννα Παπασταύρου), Αθήνα,. Παπαδόπουλος. Maar, P. (1997). Χριστούγεννα µε την Οικογένεια Αρκούδου. Εικ. Kestutis Kasparavicius (Μτφ. Μ. Αγγελίδου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. McAfee, A. (Text) & Brown, A. (Pictures) (1985). The Visitors who Came to Stay, Viking Kestrel. McNaughton, C. (1997), Γκοοολ! (Μτφ. Άννα Παπασταύρου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Moost, N. (Κειµ), Rudolph, A. (Εικ.) (1999). Όλα θα πάνε καλά! (Μτφ. Ν. Αγγελίδου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Murphy, J. (1986). Πέντε Λεπτά Ηρεµία (Five Minutes Peace). (Μτφ. Ρένα Ρώσση- Ζαϊρη), Αθήνα, Εκδ. Ρώσση. Murphy, J. (1989). Οικογενειακή Ευτυχία (All in One Piece) (Μτφ. Ρένα Ρώσση- Ζαϊρη), Αθήνα, Εκδ. Ρώσση. Murphy, J. (1990). Μια ίαιτα για Ελέφαντες! (A Piece of Cake) (Μτφ. Ρένα Ρώσση- Ζαϊρη), Αθήνα, Εκδ. Ρώσση. Murphy, J. (Κειµ.), Firth, Β. (Εικ.) (1990). Γιατί δεν κοιµάσαι αρκουδάκι µου. (Μτφ. Ρένα Ρώσση-Ζαίρη), Αθήνα, Ρώσση. Pennart, G. (1998). Ο Λύκος ξαναγύρισε! (Μτφ. Γιάννης Παπαδόπουλος), Αθήνα, Παπαδόπουλος. 19

21 Pennart, G. (2000). Να µια ξανά!. (Je suis Revenu!) (Μτφ. Σ. Καπλάνη), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Pennart, G. (1997). O Γιάννης Σκυλάκος και η Μαρία Φουντωτή (Μτφ. Β. Τσιώρου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Pratter, J. (1995). Once upon a time. Text by V. French, London, Walker Books. Ross, T. (1994). Το αγόρι που φώναζε «Λύκος» (Μτφ. Μ. Κοντολέων), Αθήνα, Πατάκης. Ross, T. (1988). Θέλω το γιογιό µου! (Μτφ. Becky Bloom), Αθήνα, Ζερβόδειλος. Ward, Nick (2000). Μην Τρως τη ασκάλα (Don t Eat the Teacher), Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. Βασιλείου, Λ. (Κειµ.), Βαρβαρούση, Λ. (Εικ) (1999). Ο Μίµης ο Πατούσας, Αθήνα, Μίνωας. Γκριντλεϊ, Σ. (1999). Η Χαζοχήνα και η Τρελοπάπια παίζουν κρυφτό, Εικ. Α. Ρέινολντς, Αθήνα, Άγκυρα. Μαντουβάλου, Σ. (1993). Βρέχει καρεκλοπόδαρα. Ζωγρ. Υβέτ Παπαδοπούλου, Αθήνα, Καστανιώτης. Μαρ, Π. (1998). Το Ταξίδι της Λίζας. Εικονογράφηση Κ. Κασπαραβίτσιους, Αθήνα, Κάστωρ. Μήττα,. (2000). Ο χορτοφάγος λύκος. Εικ. Πωλίνα Παπανικολάου, Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. Μονκόµπλ, Ζ. & Ταρίντ, Μ. (1992). Ένας Απίθανος ράκος, Αποδ. Ρένα Ρώσση- Ζαϊρη, Αθήνα, Μίνωας. Μπιε, Π. (1998). Ένας καλλιεργηµένος λύκος. (Μτφ. Μπέκη Μπλουµ), Αθήνα, Ζεβρόδειλος. Παµπούδη, Π. (1989). Με το άλφα και το βήτα. Αθήνα, Κέδρος. Πέις, Ντ. (Εικ.), Πατεράκη, Γ. (Απόδ.) (1996). Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα. Αθήνα, Μίνωας. Ποστγκέητ, Ντ. (1999). Μια πόλη γεµάτη ψείρες. Αθήνα, Μίνωας. Ρόουλινγκ, Τζ. Κ. (2000). Ο Χάρι Πότερ και ο Αιχµάλωτος του Αζκαµπάν (Μτφ. Κ. Οικονόµου), Αθήνα, Ψυχογιός. Ρόουλινγκ, Τζ. Κ. (2000). Ο Χάρι Πότερ και το Κύπελλο της Φωτιάς. (Μτφ. Κ. Οικονόµου), Αθήνα, Ψυχογιός. Σράιµπερ-Βίκε, Έ. (1998). Λεονάρντο, (Μτφ. Μάνος Κοντολέων), Αθήνα, Πατάκης. Τριβιζάς, Ε. (1996). Φουφήχτρα, η Μάγισσα µε την Ηλεκτρική Σκούπα. Εικ. Κ. Βερούτσου, Αθήνα, Μίνωας. Τριβιζάς, Ε. (1998). Αλφαβητάρι µε Γλωσσοδέτες. Εικ. Κέλλυ Ματαθία Κόβο, Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. Τριβιζάς, Ε. (2000). Η νύχτα της µπανανόφλουδας. Εικ. Ράνια Βαρβάκη, Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. Τριβιζάς, Ε. (2000). Ο Αναστάσης και η Ουρά της Στάσης. Ζωγρ. Ν. Καπατσούλια, Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. 20

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Πιάστε τους! Φίλιππος Μανδηλαράς, Μαρία Παπαγιάννη Εικονογράφηση: Μιχάλης Κουντούρης Σελ. 260 Έπαινος Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου ραστηριότητες για την Ε & την

Διαβάστε περισσότερα

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη.

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη. Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Τρίπολης Δολιανών 1,Τ.Κ. 22100 2710-224238 Δευτέρα - Παρασκευή 7:00-15:00 28 εκδηλώσεις 16 Ιουνίου, 6:00-8:00, το απόγευμα Η μέρα της γνώσης και όχι της αμάθειας. Το κουτί των

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα.

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα. Ιδέες για Γενέθλια παιδιών Πόσες φορές σπάσατε το κεφάλι σας, που να κάνετε το πάρτι γενεθλίων των παιδιών σας; Στο σπίτι, στον κήπο ή τελικά σε κάποιον παιδότοπο; Εάν επιλέξετε έναν παιδότοπο, τα πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια

παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με χειροποίητες κούκλες και σκηνικά, που ζωντανεύουν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία της σειράς «ΕΤΣΙ ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΙΑΒΑΖΩ µε µικρά βήµατα µέσα από συγκεκριµένους στόχους» πρώτο, δεύτερο και τρίτο µέρος, αποτελούν πολύ καλό βοήθηµα για την πρώτη ανάγνωση και γραφή. Οι µαθητές της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Ας µιλήσουµε Ελληνικά

Ας µιλήσουµε Ελληνικά Ας µιλήσουµε Ελληνικά I Το όνοµά µου: Πόσων χρονών είµαι: Σε ποια τάξη πηγαίνω: Σε ποιο σχολείο πηγαίνω: Η πόλη µου / Το χωριό µου: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 Μέρος Α Κατανόηση προφορικού λόγου 1 Άσκηση 1 Άκουσε

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική περίληψη του βιβλίου:

Συνοπτική περίληψη του βιβλίου: ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΑ ΨΕΜΑΤΑ Συνοπτική περίληψη του βιβλίου: Η Μακένζι «Μαξ» Μίλερ βρίσκεται μπροστά σ ένα πρόβλημα: την αιφνιδιαστική επίσκεψη των γονιών της. Γιατί αν δουν τα βαμμένα μαλλιά της, τα τατουάζ και

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1oς ΚΥΚΛΟΣ - ΠΑΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α Ενότητα Ανακαλύπτουμε τις ιδιότητες των υλικών μας, τα τοποθετούμε σε ομάδες και διατυπώνουμε κριτήρια ομαδοποίησης Οι μαθητές μαθαίνουν να αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ 1 ΟΣ ΜΗΝΑΣ ΣΤΑΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ ΑΔΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Σε ύπτια θέση: το κεφάλι γυρίζει προς μία πλευρά Στην τοποθέτηση σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται πίσω Όταν το κρατούν σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο Η ενδυμασία αποτελείται από κάθε τι με το οποίο ο άνθρωπος καλύπτει και στολίζει το σώμα του. Περιλαμβάνει δηλαδή τα ρούχα και

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σκανδάλου-Γαρδικίου. Τάξη Α Σχ. Έτος 2002-2003

Δημοτικό Σχολείο Σκανδάλου-Γαρδικίου. Τάξη Α Σχ. Έτος 2002-2003 Δημοτικό Σχολείο Σκανδάλου-Γαρδικίου Τάξη Α Σχ. Έτος 2002-2003 Διδακτικοί στόχοι: Ευαισθητοποίηση της όρασης των παιδιών. Επαφή με τις έννοιες βασικά και συμπληρωματικά χρώματα. Να προβληματιστούν να πειραματιστούν,

Διαβάστε περισσότερα

Φέραμε στην τάξη τα αγαπημένα μας παιχνίδια και τα παρουσιάσαμε στους συμμαθητές μας

Φέραμε στην τάξη τα αγαπημένα μας παιχνίδια και τα παρουσιάσαμε στους συμμαθητές μας Φέραμε στην τάξη τα αγαπημένα μας παιχνίδια και τα παρουσιάσαμε στους συμμαθητές μας Το ωραιότερο μου παιχνίδι είναι ένα σκυλάκι. Το απέκτησα όταν ήταν βάφτισή μου και από τότε το έχω σαν φίλο. Είναι φτιαγμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Το χιούμορ Στη Διαφήμιση. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Το χιούμορ Στη Διαφήμιση. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ: Ιωαννίδου Ροδόπη ΑΜ (097/07) Πεχλιβανίδης Μουράτογλου Χαράλαμπος ΑΜ (037/07) ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το χιούμορ Στη Διαφήμιση ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΑΞΗ Α ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ 19/05/2013 Χρόνος: 1 ώρα Οδηγίες 1. Έλεγξε ότι το γραπτό που έχεις μπροστά σου αποτελείται από τις σελίδες 1-11. 2. Όλες τις

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων ΕΔΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων Για μια εβδομάδα τα παιδιά θα μεταφερθούν

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν αναλυτικά οι απαντήσεις σε όλες τις δραστηριότητες, έτσι ώστε το παιδί να μη μείνει με καμιά απορία και αμφιβολία.

Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν αναλυτικά οι απαντήσεις σε όλες τις δραστηριότητες, έτσι ώστε το παιδί να μη μείνει με καμιά απορία και αμφιβολία. Αγαπητοί γονείς, Το βιβλίο Γίνομαι άριστος στην ορθογραφία απευθύνεται στα παιδιά της Β Δημοτικού και δημιουργήθηκε για να ελέγχουν και να εξασκούν τις γνώσεις που αποκτούν στο μάθημα της Γλώσσας. Μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΩ ΣΥΓΓΡΑΦΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΩ ΣΥΓΓΡΑΦΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΩ ΣΥΓΓΡΑΦΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ δανεισμός βιβλίων βιβλιοπαρουσιάσεις δραματοποιήσεις παιγνιώδεις δράσεις δραματοποιήσεο ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Η ενασχόληση με το βιβλίο όχι σαν γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ Γ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ από τη δασκάλα Στέλλα Σάββα Παττίδου

ΤΑΞΗ Γ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ από τη δασκάλα Στέλλα Σάββα Παττίδου ΤΑΞΗ Γ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ από τη δασκάλα Στέλλα Σάββα Παττίδου ΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΕΙΔΟΣ:ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Θέμα: Περιγραφή προσώπου Τίτλος: «ο παππούς μου» Α. ΠΡΟΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ 1. Φάση Αυθεντικοποίησης (3Χ40 λεπτά) Προβληματισμός

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Τρίτη διδακτική πρόταση Κατοικίδια ζώα Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές;

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Τεχνικές για την καλλιέργεια δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής Ευγενία Νιάκα Σχολική Σύμβουλος Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Οι μαθητές δεν απορροφούν «σαν σφουγγάρια», ούτε αποδέχονται άκριτα κάθε νέα πληροφορία.

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΟ-ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Ονοματεπώνυμο: Κωνσταντίνα Γεωργακάκου

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Δέσποινα Στίκα Μακαρόνια , Μακαρονολυμπιάδα , Κοκκινομακαρονοσκουφίτσα Spaghetti Capriolen, Η Μυρμηγκούπολη Το μαύρο σύννεφο

Δέσποινα Στίκα Μακαρόνια , Μακαρονολυμπιάδα , Κοκκινομακαρονοσκουφίτσα Spaghetti Capriolen, Η Μυρμηγκούπολη Το μαύρο σύννεφο Δέσποινα Στίκα Η Δέσποινα Στίκα γεννήθηκε στα Καλάβρυτα. Σπούδασε Νηπιαγωγός στη Σχολή Νηπιαγωγών Καλλιθέας και στο ΤΕΑΠΗ του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εργάστηκε για τριάντα και πλέον χρόνια ως νηπιαγωγός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ (ΦΛΩΡΙΝΑ) ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: κα.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ (ΦΛΩΡΙΝΑ) ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: κα. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ (ΦΛΩΡΙΝΑ) ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: κα. ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΑ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΤΕΣΤ ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

The Keele STarT Back Screening Tool

The Keele STarT Back Screening Tool The Keele STarT Back Screening Tool Σκεπτόμενος (-η) τις 2 τελευταίες εβδομάδες σημειώστε την απάντησή σας στα ακόλουθα ερωτήματα: Διαφωνώ Συμφωνώ 0 1 1 Ο πόνος στην μέση μου απλώθηκε κάτω στο (-α) πόδι

Διαβάστε περισσότερα

Το αγαπημένο μου ζώο

Το αγαπημένο μου ζώο Το αγαπημένο μου ζώο ο σκύλος μου. Το σκύλο μου τον λένε Μάρκο και είναι κυνηγόσκυλος. Ο σκύλος μου έχει μαύρο, καφέ και άσπρο τρίχωμα. Έχει μεγάλα αυτιά που τα χρησιμοποιεί για ακοή. Έχει μικρή μύτη,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Το παιδί µου δεν µιλάει καθαρά... Έως 2 ετών πρέπει να... Καταλαβαίνει σύνθετες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το σχολείο μας είναι σχετικά παλιό. Βρίσκεται στην κεντρική λεωφόρο Γερίου, απέναντι από το Δημαρχείο Γερίου. Έχει χτιστεί το 1976 και αποτελείται

Το σχολείο μας είναι σχετικά παλιό. Βρίσκεται στην κεντρική λεωφόρο Γερίου, απέναντι από το Δημαρχείο Γερίου. Έχει χτιστεί το 1976 και αποτελείται Το σχολείο μας είναι σχετικά παλιό. Βρίσκεται στην κεντρική λεωφόρο Γερίου, απέναντι από το Δημαρχείο Γερίου. Έχει χτιστεί το 1976 και αποτελείται από δώδεκα αίθουσες διδασκαλίας, τέσσερις ειδικές αίθουσες

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικό ιστορικό νηπίου

Ατομικό ιστορικό νηπίου σημαντικές πληροφορίες στοιχεία επικοινωνίας Ατομικό ιστορικό νηπίου στοιχεία της προσωπικότητας του παιδιού Βοηθείστε μας να γνωρίσουμε καλύτερα το παιδί σας Σχολική χρονιά 2015-2016 Όνομα Παιδιού: Συμπληρώστε

Διαβάστε περισσότερα

www.agyra.gr www.agyra.gr

www.agyra.gr www.agyra.gr είτε µερικά ακόµη βιβλία που σίγουρα θα σασ αρέσουν Ένα µοναδικό βιβλίο. Αγαπηµένα ζώα του δάσους, άγγελοι και καλικάντζαροι, βασιλιάδες και φτωχοί, όλοι µαζί σε µια ονειρεµένη συλλογή παραδοσιακών παραµυθιών

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια

Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια Φάση 1: Διάγνωση Φάση 2: Οργάνωση Ετοιμασία Φάση 3: Εφαρμογή Ο εκπαιδευτικός είναι υπεύθυνος ώστε να διαγνώσει τα διαφορετικά επίπεδα της τάξης του Μικρές, συντρέχουσες αξιολογήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΩΝ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑΣ. Εργασία στο Μάθημα Εικαστική Επένδυση Ήχου. Ζ Εξάμηνο

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΩΝ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑΣ. Εργασία στο Μάθημα Εικαστική Επένδυση Ήχου. Ζ Εξάμηνο ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΩΝ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑΣ Εργασία στο Μάθημα Εικαστική Επένδυση Ήχου Ζ Εξάμηνο Διδάσκουσες Μαριάννα Στραπατσάκη και Τάνια Τσιρίδου Still Life Ανάλυση Ιουστίνη Ελούλ ΑΜ: ΤΧ2007027

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΕΝΔΕΙΚΤ ΙΚΗ ΤΙΜΗ / ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ( ΣΕ ΕΥΡΩ ) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚ Η ΔΑΠΑΝΗ (ΣΕ ΕΥΡΩ) ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ΠΟΣΟΤ ΗΤΑ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΕΝΔΕΙΚΤ ΙΚΗ ΤΙΜΗ / ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ( ΣΕ ΕΥΡΩ ) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚ Η ΔΑΠΑΝΗ (ΣΕ ΕΥΡΩ) ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ΠΟΣΟΤ ΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ Α/Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΙΔΟΥΣ ΕΚΔΕΙΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ΠΟΤ ΗΤΑ ΕΝΔΕΙΚΤ ΙΚΗ ΤΙΜΗ / ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ( ΣΕ ΕΥΡΩ ) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚ Η ΔΑΠΑΝΗ (ΣΕ ΕΥΡΩ) 1 101 πρώτες λέξεις στο σπίτι susaeta 1 7,04 7,04 2

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου

Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Μια φορά κι έναν καιρό στην Ισπανία υπήρχε ένας μικρός ταύρος που το όνομά του ήταν Φερδινάνδος. Όλοι οι άλλοι μικροί

Διαβάστε περισσότερα

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 1.1: Αγγελική Γιαννικοπούλου Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Διδακτική Πρακτική Διδακτική πρακτική: Μαρία-Πηγή Ευταξιοπούλου.

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια Με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με

Διαβάστε περισσότερα

Μάργκαρετ Μέιχυ. Οι πέντε αδελφές

Μάργκαρετ Μέιχυ. Οι πέντε αδελφές 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Οι πέντε αδελφές Μάργκαρετ Μέιχυ Εικονογράφηση: Πατρίτσια Μακάρθυ Μετάφραση: Γεωργία Γαλανοπούλου Σελ. 115 Δραστηριότητες για Δ, Ε & ΣΤ τάξη Συγγραφέας: Ξεκίνησε να

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Χειμερινές Δραστηριότητες στις Παιδικές - Εφηβικές Βιβλιοθήκες του Δήμου Χανίων

Χειμερινές Δραστηριότητες στις Παιδικές - Εφηβικές Βιβλιοθήκες του Δήμου Χανίων Χειμερινές Δραστηριότητες στις Παιδικές - Εφηβικές Βιβλιοθήκες του Δήμου Χανίων (Τελευταία Ενημέρωση: Παρασκευή 14 Δεκεμβρίου 2012) Η Δημοτική Βιβλιοθήκη Χανίων με τη στήριξη της Δημοτικής Αρχής, συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου Ενδεικτικά εργαλεία αξιολόγησης γλωσσικής ετοιμότητας για την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Βλέπω και Μαθαίνω Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εργαλεία Αξιολόγησης: 1. Κατάλογος Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδιο Πρώτης Αρίθµησης Α ηµοτικού

Τετράδιο Πρώτης Αρίθµησης Α ηµοτικού Çëßáò Ã. ÊáñêáíéÜò - Έφη Ι. Σουλιώτου Τετράδιο Πρώτης Αρίθµησης Α ηµοτικού Α Τεύχος 1 Απαγορεύεται η αναπαραγωγή µέρους ή του συνόλου του παρόντος έργου µε οποιοδήποτε τρόπο ή µορφή, στο πρωτότυπο ή σε

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη

Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη Όλγα Μούσιου-Μυλωνά Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. Δομικά χαρακτηριστικά του παραμυθιού (υπερδομικό σχήμα αφήγησης) - Έναρξη-αρχή (χωροχρονικός προσανατολισμός)

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ ΤΙΤΛΟΣ «Ο κύκλος του νερού» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Το σενάριο µάθησης περιλαµβάνει δραστηριότητες που καλύπτουν όλα τα γνωστικά αντικείµενα που προβλέπονται από το ΕΠΠΣ νηπιαγωγείου. Συγκεκριµένα

Διαβάστε περισσότερα

Οι ακροβάτες της θάλασσας

Οι ακροβάτες της θάλασσας Οι ακροβάτες της θάλασσας Ο Φλίπερ, το δελφίνι, μιλάει για τον εαυτό του και τις αγαπημένες του συνήθειες. Γεια σας, παιδιά! Με λένε Φλίπερ όμως οι φίλοι μου με φωνάζουν Φλιπ. Δεν είμαι ψάρι, είμαι θηλαστικό.

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα O προγραμματισμός αποτελεί ένα τρόπο επίλυσης προβλημάτων κατά τον οποίο συνθέτουμε μια ακολουθία εντολών με σκοπό την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Ας ξεκινήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα