Το χιούµορ της εικόνας στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το χιούµορ της εικόνας στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο"

Transcript

1 ΕΙΜΕΝΑ Εργαστήριο Λόγου και Πολιτισµού του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Σελ. 0/22 Τέυχος 1, Νοέµβριος 2004 ISSN : Το χιούµορ της εικόνας στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο Α. Α. Γιαννικοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τ.Ε.Π.Α.Ε.Σ. Πανεπιστηµίου Αιγαίου Πολλές φορές, όταν προσπαθούµε να διαλέξουµε ένα βιβλίο για να διαβάσουµε, φυλλοµετρώντας και ξεφυλλίζοντας, ο µεγάλος µου γιος επιµένει: θέλω ένα αστείο βιβλίο, ενώ ο µικρός, ακούραστη ηχώ, επαναλαµβάνει παραφθαρµένα: ένα ατείο βλιβλίο, µαµά, ένα ατείο. Όλες εκείνες τις φορές στο µυαλό µου έρχεται η µακρινή Αλίκη και είµαι σίγουρη ότι πολλά παιδιά, ανάµεσά τους και τα δικά µου, θα επαναδιατύπωναν, συµπληρωµένη, τη διάσηµη απορία: «Τι να το κάνεις ένα βιβλίο χωρίς εικόνες και γέλιο!». Το εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο αγαπά το χιούµορ, επιδιώκει το γέλιο, και µάχεται να διασκεδάσει το κοινό του. Αρχικά, µε αστεία, έτσι όπως διατυπώνονται µε δίαυλο το κείµενο (Κανατσούλη, 1993, Τζαφεροπούλου, 1991) και φτάνουν στο παιδί µε τη βοήθεια του ενήλικου συναναγνώστη, γονιού ή δασκάλου, που µετατρέπει τον απροσπέλαστο γραπτό λόγο σε προσπελάσιµο προφορικό. Και καθώς ο εικονιστικός κώδικας αποκτά όλο και πιο βαρύνουσα σηµασία, ο σκοπός της ευχαρίστησης και της ευθυµίας των αποδεκτών του εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου επιτυγχάνεται και µέσω της εικόνας. Έτσι, δίπλα στο χιούµορ του κειµένου στέκεται το αστείο της εικονογράφησης. Οι λόγοι που το παιδικό βιβλίο φιλοξενεί χιουµοριστικές εικονογραφήσεις είναι µάλλον αντίστοιχοι εκείνων που το ωθούν και στην επιδίωξη χιουµοριστικών κειµένων. Το αστείο προσελκύει το ενδιαφέρον των αναγνωστών κάθε ηλικίας, τους προδιαθέτει ευνοϊκά και αποτελεί µια από τις ισχυρότερες εγγυήσεις για την ανάγνωση του βιβλίου (Bryant, 1981). Πολλές φορές, ίσως τις περισσότερες, συγγραφέας και εικονογράφος, επιλέγουν από κοινού να δηµιουργήσουν ένα κωµικό βιβλίο. Αστεία κείµενα συνοδεύονται από ευχάριστη, ευρηµατική εικονογράφηση, αναγκάζοντας τον αναγνώστη-παρατηρητή να ευθυµήσει, να µειδιάσει, να αναλυθεί σε γέλια (π.χ. Ο Αναστάσης και η Ουρά της Στάσης). Άλλες φορές πάλι η εικονογράφηση ενός κάθε άλλου παρά κωµικού κειµένου καθίσταται ο βασικός µοχλός γέλιου. Ο συγγραφέας επιλέγει να διηγηθεί µια σοβαρή ιστορία, ενώ ο εικονογράφος, που συχνά ταυτίζεται µαζί του, ροκανίζει τα θεµέλια της σοβαροφάνειας κρυφογελώντας πίσω από την πλάτη του. Παρόµοιες καταστάσεις ενδέχεται να δηµιουργηθούν όταν µια µη αναµενόµενη εικονογράφηση προστίθεται σε ένα κείµενο διαφορετικού ύφους. Επειδή συνήθως το ύφος της εικονογράφησης συνάδει µε τους ρυθµούς του κειµένου (Γιαννικοπούλου, Α. Α.,

2 1995), η ανατροπή αυτών των ισορροπιών, όταν δεν αποδεικνύεται ατυχής, καθίσταται κωµική. Όταν ο συγγραφέας επαναδιηγείται την παλιά, βιβλική ιστορία του Νώε και του φριχτού κατακλυσµού, κανένας δεν αναµένει µια σύγχρονη, µε την έννοια της µεταφοράς σε σηµερινές συνθήκες, εικονογράφηση (Η κιβωτός του Νώε). Έτσι, ενώ εκφράσεις του κειµένου όπως «ο κύριος Νώε» τείνουν αρχικά να περνούν απαρατήρητες για τον αναγνώστη των κειµένων, εντοπίζονται και επανεξετάζονται µετά την παρατήρηση των εικόνων. Ντυµένη µε σύγχρονα ρούχα, η οικογένεια Νώε προβαίνει στις απαραίτητες προετοιµασίες του ταξιδιού της, συντάσσοντας και τσεκάροντας τη λίστα επιβατών, πακετάροντας τα απαραίτητα, και οργανώνοντας τη ζωή σε µια κιβωτό που µάλλον θυµίζει ξενοδοχείο, µικρών αλλά και µεγάλων, ζώων. Και µε αυτόν τον τρόπο, όλη η ιστορία του κατακλυσµού µεταλλάσσεται σε ευχάριστη θαλασσινή περιπέτεια όπου άνθρωποι και ζώα πρωταγωνιστές αρέσκονται να διηγούνται στα εγγόνια τους. Σε άλλες περιπτώσεις το κωµικό βρίσκεται αποκλειστικά στο κείµενο. Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί το χιουµοριστικό κείµενο, που έχει όµως εγκαταλείψει το συνήθη χώρο του και ενσωµατώνεται στην εικόνα. Ξεφυλλίζοντας το Λύκο που ξαναγύρισε και το Να µαι ξανά!, που στην ουσία διηγούνται την ίδια ιστορία ιδωµένη από διαφορετικές οπτικές γωνίες, των υποψηφίων θυµάτων και του επίδοξου θύτη αντίστοιχα γι αυτόν το λόγο άλλωστε µοιράζονται και µια πανοµοιότυπη τελική σκηνή- ο αναγνώστης παρατηρεί ότι, κατά κοινή οµολογία, τα πιο αστεία κείµενα των βιβλίων εντοπίζονται στις εφηµερίδες που διαβάζουν οι ήρωές τους. ιευθύνσεις (π.χ. Οδός Ζαµπόν 32, Μπιφτεκούπολη), τίτλοι εφηµερίδων (π.χ. Νέα 1

3 στο Πιάτο, Το λαχανόφυλλο, Η χοιρινή, Το παρδαλό κατσίκι, Το κουρεµένο γίδι), αλλά και κύριων άρθρων (π.χ. Η συνταγή µου για κουνέλι στιφάδο»), σε συνδυασµό µε το αναγνωστικό τους κοινό αποτελούν το ισχυρότερο σηµείο τέρψης των αναγνωστών των βιβλίων. Μια άλλη ενδιαφέρουσα µορφή αστείου πηγάζει από το κείµενο και συγκεκριµένα τον τρόπο που αυτό αναγράφεται, ως καθαρό οπτικό ερέθισµα. H εικόνα του κειµένου, σε ένα παιχνίδι σηµαίνοντος και σηµαινοµένου, εδραιώνει µια κωµική σχέση ανάµεσα σε αυτό που το κείµενο αναφέρει και τον τρόπο που είναι γραµµένο (Yannicopoulou, 2001). Ποια εντύπωση προκαλεί η παρουσία ενός δράκου όταν το όνοµά του δηλώνεται µε τρεµάµενα γράµµατα; Ή ακόµη, πόσο ειρωνική και σκληρή φαντάζει για έναν δράκο η γραφή του µε φλεγόµενα γράµµατα, όταν το βασικό του πρόβληµα εντοπίζεται στην απώλεια της ικανότητάς του να βγάζει φωτιές από το στόµα (Ένας Απίθανος ράκος)! Παράλληλα µε το δίαυλο επικοινωνίας του κωµικού, κείµενο ή εικονογράφηση, στη διακριτική ευχέρεια των δηµιουργών του βιβλίου παραµένει και η έκταση της κωµικής απεικόνισης. Ορισµένες φορές ολόκληρο το βιβλίο διαπνέεται από µια χιουµοριστική διάθεση που καταλαµβάνει ολόκληρες σελίδες. Το θέµα της εικόνας, η δοµή της σύνθεσης, η επιλογή των αντικειµένων δηµιουργούν ένα κωµικό αποτέλεσµα. Σουρεαλιστικοί συνδυασµοί ετερόκλητων πραγµάτων, αλλοιώσεις µεγεθών, χωροχρονικές ανακατατάξεις, χρωµατικές ανατροπές και πλήθος άλλων στοιχείων επεκτείνουν την έννοια του κωµικού σε κάθε σηµείο της χιουµοριστικής εικόνας (The Visitors who Came to Stay). Άλλες φορές πάλι, το αστείο περιορίζεται σε εικονογραφικές λεπτοµέρειες που συνωστίζονται σε µικρές επιφάνειες της σελίδας, ή κρυφοκοιτάζουν από τον λευκό, ανενεργό χώρο της. Περιθωριακά στοιχεία στην εικόνα εντείνουν τη δράση, µεγιστοποιούν τα συναισθήµατα και ορίζουν το ύφος του κειµένου. Ιδιαίτερα δηµοφιλής φαίνεται να αναδεικνύεται η εικονογραφική παρουσία του ποντικιού, που χρησιµοποιείται για να τονίσει µε έναν ευφάνταστο τρόπο τις ιδιαίτερες στιγµές του έργου, δηµιουργώντας ένα µάλλον κωµικό αποτέλεσµα. Στην ιστορία του Γιάννη Σκυλάκου και της Μαρίκας Φουντωτής (O Γιάννης Σκυλάκος και η Μαρία Φουντωτή), τα ποντίκια, ενώ δεν αναφέρονται καθόλου στο κείµενο, εµφανίζονται σε κάθε εικόνα. Στο σπίτι του Γιάννη Σκυλάκου πετάνε βελάκια σ έναν στόχο-γάτα, στο κατάστηµα του κυρίου Σικάτου εντοπίζονται µέσα στα παπούτσια του κυρίου Πατούµενου, στο κουρείο του Χρατς-Χρουτς αρωµατίζονται, στο οδοντιατρείο µεταφέρουν µια οδοντόβουρτσα, στο ανθοπωλείο καταβρέχονται, ενώ δεν λείπουν από τη σκηνή του ατυχήµατος και φυσικά τη γαµήλια τελετή. Η παρουσία του ποντικιού γενικεύεται και λαµβάνει διαστάσεις «παράλληλης ιστορίας» στο Είµαστε τρεις αδελφούλες. Καθώς το βιβλίο αφηγείται την κυοφορία, τη γέννηση και την ανατροφή τρίδυµων κοριτσιών, µια άλλη µητέρα, αυτή τη φορά ποντικίνα, παρουσιάζεται, αποκλειστικά στην εικονογράφηση, σε ανάλογες σκηνές. Ακολουθεί τη µαµά στο µαιευτήριο, για να φέρει στον κόσµο τα δικά της παιδιά, 2

4 δηµιουργεί το σπιτικό της στο ίδιο το δωµάτιο των κοριτσιών και τα µεγαλώνει ζώντας εµπειρίες αντίστοιχες µε εκείνες που βιώνουν οι άνθρωποι-γονείς. Συναφές µε την έκταση και το δίαυλο του χιουµοριστικού τόνου στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο, είναι και το είδος του αστείου που εµπεριέχεται στο κείµενο και την εικονογράφηση. Υπάρχουν περιπτώσεις που λεκτικός και εικονιστικός κώδικας δίνουν ζωή στο ίδιο ακριβώς αστείο, άλλες που εκείνο προκύπτει ως ένα παιχνίδι ανάµεσά τους, ενώ δεν είναι λίγες οι φορές που ο ένας εκ των δύο κωδίκων αποδεικνύεται επιτυχέστερος στην δηµιουργία συγκεκριµένου κωµικού ξεσπάσµατος. Όχι σπάνια, το αστείο λειτουργεί µε τον ίδιο ακριβώς τρόπο σε κείµενο και εικόνα. Κάτι είναι χιουµοριστικό, είναι ευχάριστο, είναι για γέλια, είτε αποτυπωθεί µε σχήµατα και χρώµατα, είτε διατυπωθεί µε λέξεις. Το ξάφνιασµα επιτυγχάνεται, η νόρµα ανατρέπεται, και το µειδίαµα είναι εξίσου εξασφαλισµένο είτε επιλεγεί ο εικονιστικός είτε ο λεκτικός κώδικας. Ένα παιχνίδι µε το χωρόχρονο, µια µεταφορά προσώπων και καταστάσεων σε άλλους τόπους και άλλες εποχές, συνεπιφέρει σαρωτικές αλλαγές που σε λεκτικό και εικονιστικό επίπεδο λειτουργούν εξίσου χιουµοριστικά. Καταστάσεις και πρόσωπα συνυφασµένα µε µια άλλη µορφή ζωής ξαφνικά µεταφέρονται στη σύγχρονη πραγµατικότητα, και αυτοµάτως αναγκάζονται να αλλάξουν πολλά από τις βασικές συνήθειες και τους τρόπους συµπεριφοράς ως τις ενδυµατολογικές τους επιλογές και τα µέσα µεταφοράς. Μια σύγχρονη µάγισσα σίγουρα δεν µπορεί να αρκεστεί σε ένα απλό, απηρχαιωµένο σκουπόξυλο, που οφείλει προφανώς να εγκαταλείψει για χάρη µιας ηλεκτρικής σκούπας νεότερης τεχνολογίας. Έτσι προκύπτει η µάγισσα η Φουφήχτρα (Φουφήχτρα, η Μάγισσα µε την Ηλεκτρική Σκούπα), που όνοµα και συµπεριφορά φέρουν ανεξίτηλα τα σηµάδια της εξέλιξης. Η µάγισσα που καβάλα σε µια ηλεκτρική σκούπα σκορπάει τον τρόµο ρουφώντας, ακουστικά αλλά και οπτικά, είναι εξίσου αστεία. Το ίδιο συµβαίνει και µε το µοντέρνο τζίνι που πηδώντας στον αιώνα µας εκσυγχρονίζει και το ντύσιµό του. «Ένα τζίνι,/ µα ποιο τζίνι;/ Ένα τζίνι/ µε µπλου-τζιν!» Και όχι µόνο αφού η κοκεταρία του ικανοποιείται και µε την προσθήκη ενός, µοναδικού, σκουλαρικιού. Όταν αυτό ειδικά το τζίνι βγαίνει από το παραδοσιακό λυχνάρι του, η αντίδραση είναι το γέλιο (Αλφαβητάρι µε Γλωσσοδέτες). Αλλά και η αλλαγή του χώρου δηµιουργεί κωµικές καταστάσεις. Ένας τυφλοπόντικας, αν στερηθεί την ευρυχωρία των αγρών και περιοριστεί σε µια γλάστρα πάνω στο ψυγείο, θα επιχειρήσει να σκάψει εκεί τα λαγούµια του, µεταφέροντας το περιβάλλον του µέσα στο σπίτι (Όλα θα πάνε καλά!). Στο ίδιο 3

5 κωµικό αποτέλεσµα καταλήγει και η αµοιβαία ανταλλαγή χώρων ανάµεσα στα όντα της θάλασσας και της στεριάς. Το πτερύγιο ενός καρχαρία που σχίζει την άµµο, αλλά και ένα λεωφορείο που κινείται στη γραµµή του ορίζοντα, εκεί όπου η θάλασσα συναντά τον ουρανό, δεν αφήνει αδιάφορο τον αναγνώστη-παρατηρητή (The Visitors who Came to Stay). Ένας άλλος τρόπος δηµιουργίας αστείων καταστάσεων, που λειτουργεί εξίσου κωµικά σε κειµενικό και εικονογραφικό επίπεδο, αποδεικνύεται και η καταστρατήγηση των σηµασιολογικών περιορισµών επιλογής. Αν επιχειρηθεί άρνηση ενός ή περισσοτέρων από τους σηµασιολογικούς περιορισµούς επιλογής και ιδιαίτερα της ειδοποιού διαφοράς µιας έννοιας, είτε αυτό συντελεστεί σε επίπεδο κειµένου, είτε εικονογράφησης, το αποτέλεσµα είναι εξίσου κωµικό. Για παράδειγµα, η έννοια πορτρέτο χαρακτηρίζεται απαραίτητα από ιδιότητες όπως µείον κίνηση, µείον οµιλία, µείον εξέλιξη, µείον αντιδράσεις στα ερεθίσµατα του περιβάλλοντος. Οι κειµενικές αναφορές, έτσι όπως εκφράζονται στο δηµοφιλή κόσµο του Χάρι Πότερ, αλλά και οι αντίστοιχες εικονιστικές στο Αγόρι που φώναζε λύκος, αποσπούν το ίδιο µειδίαµα. Το πορτρέτο που κοσµεί το παιδικό δωµάτιο κλείνει σφιχτά τα αφτιά του όταν ο µικρός µαθητευόµενος βιολιστής αρχίζει το µάθηµα που τόσο απεχθάνεται. Μια έντονη δόση υπερβολής σε συνδυασµό µε την προσωποποίηση ενός ζωγραφικού πίνακα καθιστά εµφανέστατη την κακή ποιότητα του ήχου που παράγει ο µαθητής. Το φάλτσο αποδεικνύεται τόσο µεγάλο, ώστε κατορθώνει να ζωντανεύσει ακόµη και τα πορτρέτα του χώρου, που αναγκάζονται να κλείσουν τα αφτιά τους για να προστατευτούν από τον τροµερό ήχο. Από την άλλη, το ίδιο γεγονός δεν φαίνεται να ξαφνιάζει όταν παρατηρείται στο περιβάλλον του Χόγκουαρτς. Όµως και εδώ το αποτέλεσµα είναι εξίσου κωµικό ακόµη και για τους πρωταγωνιστές του έργου. «Ο Χάρι περιεργαζόταν τον πίνακα. Και τότε εµφανίστηκε µέσα στον πίνακα ένα χοντρό πόνι µε γκρίζες βούλες, να βόσκει αµέριµνο στο γρασίδι. Στο «Χόγκουαρτς» ήταν συνηθισµένο θέαµα να κινούνται τα θέµατα των πινάκων, ακόµη και να βγαίνουν από τις κορνίζες τους για να επισκεφτούν το ένα το άλλο, αλλά του Χάρι του άρεσε πολύ να τα χαζεύει» (Ρόουλινγκ, 2000, Ο Χάρι Πότερ και ο Αιχµάλωτος του Αζκαµπάν, σελ.112). Μαζί του διασκεδάσει και ο αναγνώστης που διαπιστώνει ότι στον γνωστό πίνακα της εύσωµης κυρίας «η χοντρή κυρία δεν ήταν µόνη. ίπλα της ήταν στριµωγµένη η ρυτιδωµένη µάγισσα που είχε δει στο διπλανό πίνακα. Προφανώς είχε ανέβει εφτά πατώµατα πηδώντας από πίνακα σε πίνακα για να φτάσει εδώ πριν απ αυτόν» (Ρόουλινγκ, 2000, Ο Χάρι Πότερ και το Κύπελλο της Φωτιάς, σελ.259). Άλλες φορές πάλι το αστείο λειτουργεί αποκλειστικά ή επιτυχέστερα σε επίπεδο εικόνας, παρά όταν διαβαστεί το αντίστοιχο κείµενο. Με άλλα λόγια, αυτό που λέγεται δεν προκαλεί ιδιαίτερα µειδιάµατα, ενώ όταν το ίδιο εικονογραφηθεί µετατρέπεται αυτοµάτως σε κωµικό. 4

6 Χιουµοριστική αποδεικνύεται η οπτικοποίηση υποθέσεων που συνήθως εισάγονται µε την έκφραση «Τι θα γινόταν αν». Όταν η υπόθεση διατυπώνεται και οπτικά, εκτός από ακουστικά, το αποτέλεσµα καθίσταται πιο απτό και σαφώς κωµικότερο. Ορισµένες φορές, η υπόθεση, το ίδιο παντοδύναµο ΑΝ, εξυπηρετείται σε επίπεδο οπτικό µε την κατάχρηση ενός σχηµατικού µοτίβου, που στην ακραία του διάσταση φτάνει στη δηµιουργία ενός ολόκληρου κόσµου µε βάση αυτό. Η σχηµατική ή χρωµατική υπερβολή αποδεικνύεται κωµική. Αλήθεια, πόσο αστεία φαντάζει η Χώρα η Κυκλική, η Γωνιακή, η Κόκκινη, ή η Αβγοχώρα, όπου το ίδιο σχήµα ή χρώµα κυριαρχεί σε κάθε της έκφανση! Σε µια χώρα µε γωνίες, οι καµπύλες απαγορεύονται, ακόµη και αν αφορούν το φεγγάρι, τις ρόδες που γίνονται τετράγωνες, και τις µπάλες που θυµίζουν ζάρια. Σε µια χώρα Κόκκινη τα δέντρα, ακόµη και τα αειθαλή, αποκτούν τα χρώµατα του φθινοπώρου, τα νερά ανατριχιαστικά παραπέµπουν σε λίµνες αίµατος, οι παλέτες των ζωγράφων είναι µονότονα µονοχρωµατικές και η φυλακή φιλοξενεί πράσινα, ολόφρεσκα αγγουράκια (Το Ταξίδι της Λίζας). Παροµοίως, στη Χώρα των Αυγών, το ωοειδές σχήµα κυριαρχεί σε θεµέλια, φώτα, καπνούς, γλάστρες και πλήθος άλλων έµψυχων ή άψυχων όντων (Αυγά και αυγά). Γενικά, δεν θα ήταν υπερβολή να υποστηρίξουµε ότι παρόµοιες υπερβολές καθίστανται κωµικότερες στη ζωγραφική τους εκδοχή από ό,τι στην λεκτική τους έκφραση. Και αυτό γιατί, ενώ οι λέξεις αναφέρουν απλώς µια κατάσταση, η εικόνα έρχεται να την περιγράψει λεπτοµερώς, να την ορίσει, να την παραστήσει. Όταν το κείµενο απλά αναφέρει ότι στη Χώρα της Αναποδιάς (Το Ταξίδι της Λίζας), µε σύµβολο τη νυχτερίδα, «Απαγορεύονται αυστηρά όσα δεν είναι κρεµαστά» και ότι «Όλοι οι όρθιοι είναι σίγουρα βλάκες και κουτοί, απ όλους πιο καλοί είναι οι αναποδογυριστοί», κανένας δε φαντάζεται ότι στην άλλη άκρη του δισέλιδου θα ξεπηδήσει ένας ολόκληρος κόσµος, ανάποδος σε κάθε έννοια ρόλου, άξονα, χώρου, κατεύθυνσης. Οι άνθρωποι ισορροπούν πάνω στα κεφάλια τους, οι σκάλες ανεβαίνουν προς τα κάτω, τα πάντα πέφτουν προς τα πάνω και εκείνη που σίγουρα στερείται βαρύτητας είναι η ίδια η βαρύτητα και οι νόµοι της. Τα καρότα µεγαλώνουν έξω από το χώµα, τα καράβια αρµενίζουν στα βουνά, οι βοσκοί σέρνουν 5

7 το άροτρο που οδηγεί το άλογο και τα γυαλιά φοριούνται πάνω στα µαλλιά που είναι συνήθως πράσινα. Ανάποδα, αντίστροφα, παράλογα σε µια σουρεαλιστική σχέση µε το χώρο και το χρόνο. Κωµικότερη, σε σχέση µε το αντίστοιχο κείµενο, παρουσιάζεται και η εικονιστική αποτύπωση µιας λεκτικής υπερβολής που σε προφορικό επίπεδο περνά µάλλον απαρατήρητη εξαιτίας της συχνής χρήσης της. Έτσι, για παράδειγµα, ενώ η περιγραφή µιας δυνατής βροχής, ακόµη και αν χαρακτηριστεί ως κατακλυσµός, ή χρησιµοποιηθούν εκφράσεις όπως όλα σκεπάστηκαν µε νερό φαίνεται σχεδόν ρεαλιστική, η υπερβολή ως στοιχείο της εικονογράφησης δηµιουργεί κωµικά αποτελέσµατα (Mrs Jolly s Joke Shop). Το ίδιο συµβαίνει και µε υπερβολικές εκφράσεις δηλωτικές της ταχύτητας όπου, στην ίδια εικόνα, συνυπάρχουν δύο χρονικές στιγµές. Αποκορύφωµα η γνωστή από τα κόµικς ταχύτητα στην σκοποβολή έτσι όπως επιδεικνύεται από το Λούκυ Λουκ, το µόνο άνθρωπο που κατορθώνει «να πυροβολήσει πιο γρήγορα από τη σκιά του». H εικονιστική αναπαράσταση της παραπάνω πρότασης µε το δηµοφιλή κάου-µπόυ να πυροβολεί µια σκιά σε στάση αναµονής, αποδεικνύεται ευφυέστερη από το κλασικό µότο που τον χαρακτηρίζει. Παρόµοια ενσωµάτωση µιας εξελικτικής διαδικασίας στο ίδιο στιγµιότυπο µε αποτέλεσµα να συµπυκνώνονται πολλές διαδοχικές φάσεις σε ένα κλικ, συµβαίνει και Στα Αυγά φευγάτα!!! από το γνωστό βιβλίο Αυγά και αυγά. Καθώς µια σειρά από µαχαιροπήρουνα κυνηγούν µε άγριες διαθέσεις προσωποποιηµένα αυγά, σε ένα από αυτά αποτυπώνεται συγχρόνως το αυγό που εξακολουθεί έντροµο να τρέχει και η συνέχειά του, το πουλί που µόλις επωάσθηκε, και να συνεχίζει το τρέξιµο σε έναν ιδιότυπο και επικίνδυνο αγώνα δρόµου (Αυγά και αυγά). Αντίθετα, φαίνεται να περνούν σχεδόν απαρατήρητες, να µην ξαφνιάζουν, και να µην προκαλούν το γέλιο οπτικές µεταφορές που συναντώνται σε ιδιαίτερα αυξηµένη συχνότητα. Οπτικές αναπαραστάσεις συνηθισµένων λεκτικών µεταφορών, όπως για παράδειγµα έγινε καπνός, που συνήθως εικονογραφείται ως µια φιγούρα ακολουθούµενη από ένα σύννεφο καπνού, λόγω της συχνής χρήσης, ειδικά στα κόµικς, δεν λειτουργούν χιουµοριστικά, και τείνουν να αποκτήσουν την παγιωµένη τυπικότητα των παγωµένων µεταφορών (frozen metaphors) της γλώσσας (π.χ. αυγό µάτι). 6

8 Οι περιπτώσεις όπου το αστείο της εικονογράφησης επισκιάζει το κωµικό στοιχείο του κειµένου, δεν φαίνεται να αποτελούν την πλειοψηφία για το εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο. Τις περισσότερες φορές το εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο δηµιουργεί χιουµοριστικές καταστάσεις ως ένα παιχνίδι ανάµεσα σε εικόνα και κείµενο, όπου λεκτικός και εικονιστικός κώδικας συµµετέχουν ισότιµα στη δηµιουργία του κωµικού ξαφνιάσµατος. Βέβαια, αρκετές φορές το χιουµοριστικό αποτέλεσµα επιτυγχάνεται καθώς η εικόνα αποφασίζει να διαφωνήσει µε όσα διατείνεται το κείµενο. Παρόµοια ασυνέπεια αποτελεί το δοµικό στοιχείο µιας σειράς βιβλίων που στηρίζονται σε µια αντιφατική σχέση κειµένου και εικόνας. Χαρακτηριστικό παράδειγµα, το Once upon a time, που διηγείται πώς ένα µικρό αγόρι περνά µια µέρα στο σπίτι µε τη µητέρα του ενώ ο πατέρας απουσιάζει στη δουλειά. Συνηθισµένες ασχολίες όπως το πλύσιµο των πιάτων, το καθάρισµα των τζαµιών, µικρογεύµατα, παιχνίδια, λαµβάνουν χώρα σε ένα περιβάλλον που προσφέρει «Not much to see/ Not much to do» και δηµιουργούν µια κατάσταση που συνοψίζεται στην απαξιωτική αναφορά «Nothing much happened/ Round here today». Στον αναγνώστη όµως του βιβλίου, η παρατήρηση των εικόνων δίνει µια εντελώς διαφορετική εκδοχή των γεγονότων. Αµέσως µόλις ο πατέρας πάρει το δρόµο για τη δουλειά, και από τις δύο άκρες του δισέλιδου, αρχίζουν να εµφανίζονται γνωστά παραµυθικά πρόσωπα στους συνήθεις ρόλους τους. Η Χρυσοµαλλούσα τρέχει κυνηγηµένη από την αρκούδα µε µια σπασµένη καρέκλα στο χέρι, ενώ από την αντίπερα σελίδα τα τρία γουρουνάκια φορτωµένα µε τα παραδοσιακά τους οικοδοµικά υλικά, άχυρο, ξύλο, τούβλα, επιχειρούν θεαµατική είσοδο. Καθώς προχωρά η µέρα και ο ήλιος ανηφορίζει στον ουρανό προστίθενται και άλλες παραµυθικές φιγούρες, ενώ γρήγορα ο συνωστισµός είναι τόσο µεγάλος που όλο το δισέλιδο σε πρώτο και δεύτερο πλάνο κατακλύζεται από ήρωες µιας σειράς παραµυθιών που συµπεριφέρονται σύµφωνα µε τους κώδικες των δικών τους µορφών ζωής. Η Κοκκινοσκουφίτσα και η µάγισσα µε το σκουπόξυλο, ο γίγαντας 7

9 και σύντροφοι της Αλίκης, και κυρίως ο λύκος που αγωνίζεται, ανεπιτυχώς, να ανταποκριθεί ταυτόχρονα στο ρόλο του κακού έτσι, ή σχεδόν έτσι, όπως περιγράφεται στα Τρία γουρουνάκια και στην Κοκκινοσκουφίτσα, τοποθετούνται σε ένα περιβάλλον όπου τους φιλοξενεί χωρίς να επηρεάζεται από αυτούς. Κανείς δεν φαίνεται να ενοχλείται από την πολυκοσµία, κανείς δεν δείχνει να αντιλαµβάνεται τους εξωπαραµυθικούς χαρακτήρες (µαµά, παιδί) ή τους παραµυθικούς άλλων παραµυθιών συν-ενοίκους της σελίδας, αλλά επιτυγχάνοντας µια ιδιότυπη µορφή συγκατοίκησης φέρνουν σε πέρας ο καθένας τις δικές τους ασχολίες. Οι ενήλικοι της ιστορίας-πλαίσιο-σκηνικό, µητέρα πατέρας, δεν παρατηρούν τίποτε από όλη αυτή την κίνηση, που εγγράφεται στο χώρο τους, ενώ το παιδί, αναπάντεχα αποστασιοποιηµένο, βλέπει, µε αδιάφορη µατιά χωρίς εκπλήξεις, συγκινήσεις, απορίες. Συνηθέστερη αποδεικνύεται η περίπτωση όπου το κωµικό στοιχείο εντοπίζεται, όχι σε µια αντιφατική, αλλά σε µια συµπληρωµατική σχέση ανάµεσα στο κείµενο και την εικόνα. Η δεύτερη αναλαµβάνει να συµπληρώνει ένα κείµενο που φαντάζει ηµιτελές και διφορούµενο. Για παράδειγµα, αν κάποιος ακούσει το Γκοοολ, χωρίς παράλληλα να απολαµβάνει και την ενδιαφέρουσα εικονογράφησή του, θα σχηµατίσει µια εντελώς διαφορετική άποψη για την υπόθεση (ποδοσφαιρικός αγώνας ανάµεσα σε δύο οµάδες;) και το σκηνικό (µήπως ο χώρος ενός γηπέδου µε θεατές που φωνάζουν στις κερκίδες;), ενώ θα θεωρήσει ανεξήγητη την ξαφνική αναφορά σε κάποιον λύκο στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου. Όσο για το τέλος της ιστορίας, ο ακροατής είναι αναγκασµένος να αυτοσχεδιάσει, αφού πολλά ακόµη παραµένουν ασαφή και αινιγµατικά. Η λύση δίνεται στις εικόνες που επεξηγούν, καθορίζουν, διασαφηνίζουν και πάνω απ όλα, προικοδοτούν το βιβλίο µε µια έντονη χιουµοριστική διάσταση. Ενδιαφέρουσα περίπτωση χιούµορ είναι αυτό που παίζει ανάµεσα ρηµατικό και το οπτικό. Όταν η εικόνα υπερκυριολεκτεί εκεί που το κείµενο επιλέγει µεταφορική έκφραση, όταν υιοθετείται ένα παιχνίδι συνωνύµων και οµωνύµων, ή όταν η εικόνα λειτουργεί συνεκδοχικά ή µετωνυµικά των γραφοµένων, το αποτέλεσµα καθίσταται ιδιαίτερα κωµικό. Η δηµιουργία ενός οπτικολεκτικού εικονογλωσσοπαιγνίου στηρίζεται σε µια ηθεληµένη εναλλαγή οµόηχων λέξεων. Η οπτική φράση δοµείται από µια σειρά εικονιδίων, και αποκτά νόηµα µόνο όταν, κατά την εκφορά τους, δώσουν τη θέση τους στις αντίστοιχες οµόηχες λέξεις. Για παράδειγµα, η εικόνα ενός µατιού συνοδευόµενη από ένα πριόνι, διαβάζεται στα αγγλικά ως Eye Saw (=µάτι, πριόνι). Αποκτά όµως νόηµα, µόνο αν αντικατασταθεί από τις οµόηχες λέξεις I saw (=Εγώ είδα) (Mitchell, 1986: 27). Το παιχνίδι των οµόηχων περνά στο χώρο του εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου, ως µια ιδιαίτερη περίπτωση παιγνίου ανάµεσα σε ό,τι λέγεται και ό,τι εικονογραφείται. Από την εποχή ακόµη της Αλίκης, το ποντίκι ερωτοτροπώντας, ερήµην της, µε δύο οµόηχες λέξεις, tale (=ιστορία, διήγηση) και tail (=ουρά) 8

10 διηγείται την ιστορία του ποντικιού σε ένα κείµενο που δοµείται σχηµατικά ως οπτική αναπαράσταση της ουράς. Στο χώρο του µάρκετινγκ, η ίδια αρχή χαρακτηρίζει τη διαφηµιστική καµπάνια των Camel, δηµιουργώντας µια σειρά ευφάνταστων διαφηµίσεων οπτικο-λεκτικών παιγνίων. Τα γραπτά µηνύµατα της γνωστής µάρκας τσιγάρων Camel, που σηµαίνει καµήλα, εικονογραφούνται ρεαλιστικά, µε τη µικρή διαφορά ότι, όταν ο κειµενογράφος αναφέρει camel, ο σχεδιαστής δεν σχεδιάζει τσιγάρο, αλλά τον οµώνυµο διαβάτη της ερήµου. Μερικές φορές το παιχνίδι ανάµεσα στο ρηµατικό και το οπτικό µέρος της αφίσας καθίσταται ευρύτερο µε χαρακτηριστικότερη περίπτωση το «Ένα επιπλέον camel», που ενώ, αναµένεται να υπονοεί ένα ακόµη τσιγαράκι, η εικόνα ξαφνιάζει παρουσιάζοντας µια επιπλέουσα καµήλα. Εξίσου ενδιαφέρουσα περίπτωση αποτελεί και η διάσταση ανάµεσα στο κείµενο που εκφράζεται µεταφορικώς και την εικόνα να κυριολεκτεί, πολλές φορές και (παρ)ετυµολογώντας. Η λέξη πυγολαµπίδα για παράδειγµα, σηµαίνει εκείνον που έχει λάµπα/ φως στο πίσω µέρος του σώµατός τους. Ποτέ όµως κανείς δεν αναµένει να δει αντί για γιορταστικές γιρλάντες µε πολύχρωµα λαµπιόνια, µια σειρά πυγολαµπίδες µε πραγµατικές λάµπες στα οπίσθιά τους να φωτίζουν κρεµασµένες από ψηλά τη σύναξη των ζώων (Ο Μίµης ο Πατούσας). Μερικές φορές, µάλιστα, παρόµοια οπτικο-ρηµατικά παίγνια δεν γίνονται ορατά στη µετάφραση του βιβλίου στα ελληνικά. Για όποιον δε γνωρίζει ότι στα αγγλικά η γνωστή µας τσούχτρα εύστοχα ονοµάζεται jelly fish (δηλαδή ψάρι ζελέ) δεν καθίσταται δυνατό να συλλάβει το σχετικό αστείο εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου. Στην τάξη της κυρίας καραβίδας µε µαθητές πλάσµατα του βυθού, η τσούχτρα εικονογραφείται ως λαχταριστός, γαλάζιος ζελές (Μην Τρως τη ασκάλα). Στο ίδιο πνεύµα κινείται και εικόνα παρµένη από βιβλίο του Τριβιζά (Ο Θαλασσογιατρός), µε τη διαφορά ότι η επίµαχη έννοια δεν αναφέρεται στο κείµενο. Με εικονογραφική ευθύνη του Ελευθερίου, ο ίδιος ο Ποσειδώνας πληροφορείται από τις εφηµερίδες την καταπληκτική δράση του θαλασσογιατρού, ενώ την ίδια στιγµή απολαµβάνει ένα µάλλον ιδιότυπο έδεσµα. Το παιχνίδι ανάµεσα στην καθιερωµένη ονοµασία της βανίλιας και το κοινό υποβρύχιο δηµιουργεί µια σουρεαλιστική κατάσταση. Ίσως, το αντιπροσωπευτικότερο παιδικό βιβλίο που υπερκυριολεκτεί, κατά συρροή, εικονογραφικά εκεί που το κείµενο επιχειρεί µια πολυγλωσσική περιδιάβαση της έννοιας µεγάλη βροχή, είναι το εύγλωττο Βρέχει καρεκλοπόδαρα σε κείµενο και 9

11 σύλληψη της Σοφίας Μαντουβάλου. Αρχίζοντας από τη γνωστή ελληνική έκφραση, ανιχνεύονται αντίστοιχες σε άλλες γλώσσες και λαούς. Έτσι µαθαίνουµε ότι στα ιταλικά βρέχει µε τις λεκάνες, στα αγγλικά βρέχει γάτες και ποντίκια, στο Μεξικό βρέχει καντάρια, στη Γαλλία βρέχει σκυλιά, στην Αραβία ρίχνει κοτρόνες και στη Ρωσία βρέχει καρδάρια. Σε όλες τις περιπτώσεις, η εικονογράφηση της Υβέτ Παπαδοπούλου βοµβαρδίζει τους άτυχους κατοίκους της περιοχής µε τα αντίστοιχα υλικά, δηµιουργώντας ένα ιδιαίτερα κωµικό αποτέλεσµα. Μια ακόµη χιουµοριστική διάσταση, συχνά προστίθεται στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο µε τη σχεδίαση οπτικών µεταφορών (visual, pictorial metaphors). Παρόλο που συνήθως η έννοια της µεταφοράς παραπέµπει σε κείµενο, µεταφορές ενδέχεται να εκφραστούν και εικονικά. Αναλύοντας την οπτική µεταφορά κατά τρόπο ανάλογο της λεκτικής, αναγνωρίζουµε και εδώ κάποιο αντικείµενο (tenor) που απεικονίζεται µε βάση κάποιο άλλο (vehicle), που ενώ διαφέρει από το πρώτο, µοιράζεται µαζί του ορισµένα κοινά στοιχεία (ground) (Aldrich, 1968, Kennedy, 1982). Μάλιστα, αξίζει να σηµειωθεί ότι οι οπτικές µεταφορές δεν περιορίζονται αποκλειστικά στο δισδιάστατο χώρο της εικόνας, αλλά ενδέχεται να υπάρχουν και στο χώρο, αρκεί απόψεις, τοµές ενός αντικειµένου να συµφύονται µε στοιχεία κάποιου άλλου. Το παράδειγµα ενός τσαγερού που σφυρίζει όταν βράζει το νερό, αν κατασκευαστεί έτσι ώστε ο λαιµός του να θυµίζει λαιµό πουλιού, υπογραµµίζει την ηχητική ιδιορρυθµία της συσκευής και αποτελεί ένα τρισδιάστατο παράδειγµα οπτικής µεταφοράς (Freedman, 1987: 39). Στο χώρο του εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου, πάρα πολλές φορές η οπτική µεταφορά λειτουργεί χιουµοριστικά. Ιδιαίτερα, όταν αυτή η µεταφορά δεν αποτελεί πρωτογενή σύλληψη σε οπτικό επίπεδο, αλλά δηµιουργείται ως οπτικοποίηση γνωστής λεκτικής µεταφοράς. Για παράδειγµα, κατ αναλογία της λεκτικής µεταφορικής έκφρασης «το καβούκι είναι το σπίτι της χελώνας», το «καβούκι» αναπαριστάται εικονογραφικά, µε κωµικά αποτελέσµατα, από την Παµπούδη (Με το άλφα και το βήτα) µε όρους «του σπιτιού», αφού µοιράζεται µαζί του κοινά χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγµα, την προστασία από τις άσχηµες καιρικές συνθήκες, τη θαλπωρή, το σχήµα, κ.λπ. Μια ιδιαίτερα συνηθισµένη οπτική µεταφορά, που µάλιστα φαίνεται να είναι η ευκολότερη µορφή µεταφοράς όσον αφορά την κατανόησή της από τα παιδιά (Seitz& 10

12 Beilin, 1987), αποτελούν η προσωποποίηση και ο ανιµισµός. Όταν άψυχα αντικείµενα προικίζονται µε ανθρώπινα χαρακτηριστικά ή όταν τα ζώα ντύνονται την όψη και τη συµπεριφορά των ανθρώπων, βρισκόµαστε µπροστά στη συνηθέστερη περίπτωση µεταφοράς που συναντάται στα εικονογραφηµένα παιδικά βιβλία. Αρκετές φορές τα αποτελέσµατα είναι πραγµατικά κωµικά. Τα ζώα σηκώνονται στα δυο τους πόδια και περιφέρονται όρθια ανάµεσα στις σελίδες, ενώ δίνεται µεγάλη έµφαση στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Πόσο βολική αποδεικνύεται για τη µαµά - ελεφαντίνα η δυνατότητά της να χρησιµοποιεί για να πιάνει, εκτός από τα δύο µπροστινά της πόδια, που η ανθρωποµορφική στάση τής έχει χαρίσει, και ό,τι της έδωσε η φύση, δηλαδή την ευέλικτη προβοσκίδα της! Έτσι βάφει τα νύχια της, και συγχρόνως φτιάχνει τα µαλλιά της, ταΐζει ταυτόχρονα τρία παιδιά, ή κατορθώνει να πραγµατοποιήσει τον πιο πρωτότυπο, διπλό εναγκαλισµό µε το σύζυγό της (Οικογενειακή Ευτυχία, Πέντε Λεπτά Ηρεµία, Μια ίαιτα για Ελέφαντες). Μάλιστα είναι χαρακτηριστικό ότι πολλές φορές, ο εικονογράφος δεν περιορίζεται µόνο στα ίδια τα ζώα, αλλά η προσοχή του εντοπίζεται και στις µικρότερες λεπτοµέρειες προσαρµογής ενός ανθρωποκεντρικού περιβάλλοντος στις δικές τους ιδιαιτερότητες. Επισηµαίνεται (Καλογήρου, 2001: 29-30) ότι το βιβλίο Γιατί δεν κοιµάσαι αρκουδάκι µου, η εικονογράφηση του βιβλίου αξιοποιεί χιουµοριστικά µια ευρεία σειρά µικροαντικειµένων. Το κάδρο και το αγαλµατίδιο πάνω στο τζάκι αναπαράγουν µικρογραφικά τη µορφή της αρκούδας, η αρκουδοπολυθρόνα µε χέρια και πόδια αρκούδας, και κυρίως το αρκουδοβιβλίο, που προσπαθεί να διαβάσει ο αρκούδος και στην ουσία ταυτίζεται µε το πραγµατικό βιβλίο του ξεφυλλίζει ο αναγνώστης. Άλλοτε πάλι, όχι µόνο τα ζώα αλλά και τα εν δυνάµει ζώα, όπως για παράδειγµα τα αυγά (Αυγά και αυγά), εντάσσονται στο γενικότερο κλίµα ανθρωποµορφισµού και αποκτούν και αυτά ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Φυσικά, ανιµιστικές µεταλλάξεις επιχειρούνται και αναφορικά µε τα άψυχα αντικείµενα που ξαφνικά υιοθετούν ανθρώπινες συνήθειες. Για παράδειγµα, το φεγγάρι στο Νότιο Πόλο τυλίγεται σφιχτά µε το κασκόλ του, ενώ στη µύτη του διακρίνονται έντονα τα αποκρυσταλλωµένα ίχνη ενός συναχιού (Χριστούγεννα µε την Οικογένεια Αρκούδου). εν λείπει βέβαια και η αντίστροφη πορεία, όπου οι άνθρωποι τείνουν να πάρουν χαρακτηριστικά ζώων, ή ο κόσµος της φύσης αρχίζει να µηχανοποιείται. Εδώ, η σελήνη χρειάζεται την ανθρώπινη παρέµβαση για να πάψει να φέγγει. Λίγο πριν την αυγή, άνθρωποι, σκαρφαλωµένοι σε πανύψηλες σκάλες, σβήνουν το φεγγάρι, ελευθερώνοντας τον ουρανό από την ασηµένια του λάµψη (Οι δώδεκα πριγκίπισσες που χόρευαν). Ανάµεσα στις ευτυχέστερες στιγµές της εικαστικής σύγκλισης ανθρώπων και ζωικού βασιλείου προς χάριν του δευτέρου, συγκαταλέγεται η εικονογραφική αναπαράσταση του βασιλιά στο βιβλίο Το οµορφότερο αβγό. Ο βασιλιάς, η µόνη ανθρώπινη φιγούρα του βιβλίου, χωρίς να στερείται κανένα από τα ανθρώπινα 11

13 χαρακτηριστικά του µοιάζει υπερβολικά µε τις κότες του στη στάση του σώµατος, στα χρώµατα, στο ντύσιµο (η κορώνα δεν είναι παρά ένα λειρί σε κίτρινο χρώµα), και στα καθαρώς φυσιογνωµικά χαρακτηριστικά (η µύτη του θυµίζει έντονα ράµφος). Ίσως, αυτή η αφοµοιωτική προσοµοίωση ανθρώπων και πουλερικών, που διανθίζεται µε τα κατάλληλα σύµβολα εξουσίας, όπως το σκήπτρο µε το αβγό, ή µια σειρά στοιχείων του φυσικού και του ανθρώπινου περιβάλλοντος, ο ήλιος σε σχήµα αβγού, η γόνδολα σε σχήµα κότας, συντελεί στο να περάσει σχεδόν απορατήρητη η παραδοξολογία του γεγονότος: όχι µόνο οι κότες ζητούν από έναν βασιλιά να µπει κριτής σε µια δική τους υπόθεση, αλλά, στο τέλος, αυτός ο ίδιος εστεµµένος αποκτά φτερωτές συνένοικους στο παλάτι και στο θρόνο. Από την άλλη, παρατηρούνται µεταγραφές γνωστών παραµυθιών στον κόσµο των ζώων, µε την κωµική αντικατάσταση ανθρώπινων ηρώων από τετράποδους οµόλογούς τους. Η τοποθέτηση, για παράδειγµα, της ιστορίας της Κοκκινοσκουφίτσας στον κόσµο των ποντικών και των αρουραίων, µε τα τρωκτικά να κρατούν τους βασικούς ρόλους του παραµυθιού, σίγουρα αποσπά το µειδίαµα του αναγνώστη-παρατηρητή. Μάλιστα στη συγκεκριµένη περίπτωση, η ανάγνωση περιορίζεται µόνο στις εικόνες, αφού το βιβλίο στερείται παντελώς κειµένου. Άλλωστε το παραµύθι είναι τόσο γνωστό που ενεργοποιείται στη µνήµη του αναγνώστη καθώς γυρίζει τις σελίδες και απολαµβάνει τις γνωστές περιπέτειες µιας Κοκκινοσκουφίτσας µε ουρά (Little Red Riding Hood). Αξίζει να σηµειωθεί ότι όχι µόνο στη συγκεκριµένη περίπτωση, αλλά και σε πολλές άλλες, το χιούµορ της εικονογράφησης λειτουργεί ως ιδιαίτερος διάλογος του δηµιουργού µε τον ενήλικο συναναγνώστη. Επειδή το παιδικό βιβλίο για µικρά παιδιά αποτελεί µια ιδιόρρυθµη περίπτωση βιβλίου που καλύπτει ένα µεγάλο ηλικιακό φάσµα αναγνωστών -αφού δεν εµπλέκεται µόνο το παιδί που ακούει αλλά και ο ενήλικος που διαβάζει- αρκετές φορές, συγγραφέας και εικονογράφος κλείνουν πονηρά το µάτι στον ενήλικο συναναγνώστη. Υπάρχουν εικόνες όπου το κωµικό στοιχείο ανιχνεύεται σχεδόν αποκλειστικά από τον ενήλικο που διαβάζει, και διαφεύγει παντελώς από το µικρούλη που ακούει. Πρόσωπα της επικαιρότητας, όπως για παράδειγµα ο Παβαρότι που προβάλλεται ως το συνώνυµο της µουσικής δεινότητας, βρίσκουν το δρόµο τους στα παιδικά 12

14 βιβλία µε τελικό αποδέκτη τον ενήλικο (Ο Μπαµπάς µου). Θυµίζοντας την τεχνική της γελοιογραφίας που αποζητά την αναφορά σε ένα συγκεκριµένο πολιτικό ή γνωστό πρόσωπο, ο εικονογράφος φανερά συνωµοτεί µε τον ενήλικο συναναγνώστη, που κολακεύεται από τη µυστική συνοµιλία µαζί του. ίπλα στα πρόσωπα της σύγχρονης πραγµατικότητας που συνήθως εντοπίζονται µόνο από τον ενήλικο αποδέκτη του βιβλίου, και έργα τέχνης, γνωστά και προσφιλή, συχνά βρίσκουν το δρόµο τους προς το εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο. Ορισµένες φορές µάλιστα υπόκεινται σε εικαστικές παρεµβάσεις του καλλιτέχνη ώστε να εναρµονιστούν µε το δικό του σύµπαν. Χαρακτηριστικά αναφέρουµε το βιβλίο του Anthony Brown Willy s Picturesόπου γνωστοί πίνακες διαφόρων καλλιτεχνών και τεχνοτροπιών αναπαράγονται, αφού µεταφερθούν στο χώρο του ζωγράφου που τυχαίνει να είναι πίθηκος. Παίζοντας ανάµεσα στον προσωποποιηµένο ήρωα του βιβλίου και το ρήµα πιθηκίζω, που σηµαίνει µιµούµαι δουλικά και χωρίς πραγµατική συναίσθηση, το βιβλίο παρουσιάζει µια σειρά από γνωστούς πίνακες έτσι όπως πιθανόν θα ήταν αν τους είχαν δηµιουργήσει πίθηκοι για πιθήκους. Φυσικά, δεν απουσιάζει και ο γνωστός πίνακας της Μόνα Λίζα που απεδείχθη δηµοφιλέστατος όχι µόνο στις σοκολατοβιοµηχανίες που τον καπηλεύτηκαν αναγνωρίζοντάς τον ως συνώνυµο της ποιότητας- αλλά και στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο. Ακόµη και στην εικόνα του δράκου που φυλάει τους θησαυρούς, ο µόνος πίνακας που παρουσιάζεται είναι η δηµοφιλής Τζοκόντα (Ένας Απίθανος ράκος). Επιπλέον, το αινιγµατικό χαµόγελο της Τζοκόντα εκτός από µαϊµουδίσιο πρόσωπο (Willy s Pictures), κόσµησε και λαγού. Όπως έχει ήδη παρατηρηθεί (Καλογήρου, 2001: 39), στη µορφή του λαγού-εφευρέτη, µε το βαρύνον όνοµα Λεονάρντο, λανθάνει η µορφή του Ιταλού καλλιτέχνη της Αναγέννησης, µε σηµεία αναφοράς τις ιδιοφυείς εφευρέσεις, τις περίφηµες σηµειώσεις και κυρίως τον διάσηµο πίνακά του (Λεονάρντο). Οι εικονιστικές διακειµενικές αναφορές του εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου µέρα µε τη µέρα πληθαίνουν εκφράζοντας και την ευγνωµοσύνη του εικονογράφου για το χρόνο που ο ενήλικος συναναγνώστη προσφέρει στο βιβλίο. Φυσικά, αρκετές από αυτές συλλαµβάνονται και από τα παιδιά που ενθουσιάζονται καθώς ανακαλύπτουν, σε µια τυχαία συνάθροιση µαγισσών, τη µητριά της Χιονάτης, στην κινηµατογραφική της εκδοχή (Αµπρακτατζούµ. Πανικός στη Μιµικούπολη), τον ον Κιχώτης, τους Βίκινγκς (Ένας Απίθανος ράκος), και κυρίως γνωστά παραµυθικά πρόσωπα κλασικών παραµυθιών ή ήρωες έργων του ίδιου συγγραφέα (συνηθισµένη πρακτική στα έργα του Geoffroy de Pennart, όπου οι ίδιες γνώριµες φιγούρες έρχονται και επανέρχονται). Από την άλλη, η παρωδία αποτελεί µία ακόµη περίπτωση όπου οι δηµιουργοί του βιβλίου απευθύνονται άµεσα στον ενήλικο συναναγνώστη. Στα πρόβατα που ντύθηκαν λύκοι, οι φιγούρες των προβάτων ντετέκτιβ διακωµωδούν µια ολόκληρη σειρά ταινιών µυστηρίου, ενώ ιδιαίτερα επιτυχής κρίνεται η χιουµοριστική αντιµετώπιση της άγριας δύσης έτσι όπως επιχειρείται στα βιβλίο Μια πόλη γεµάτη 13

15 ψείρες. Μια σειρά από ζώα ντυµένα µε µπλου-τζιν, ένδυµα που αποδεικνύεται ιδιαίτερα κωµικό στο ένα-µπατζάκι-παντελόνι του φιδιού, χαρτοπαίζουν κρύβοντας τους άσους κάτω από το τραπέζι ή µέσα στα καπέλα τους και ζώντας σε ένα χωριό τύπου far west, όπου σε τίποτε δεν υστερεί από τα κινηµατογραφικά πρότυπά του µε το σαλούν του, τις τράπεζές του, τους ακούραστους ληστές του και φυσικά τα πουλερικά του για Ινδιάνους. Σε παρόµοια βιβλία το χιούµορ της εικόνας αποδεικνύεται πολυεπίπεδο µε τα παιδιά να ανακαλύπτουν κωµικά συµβάντα διαφορετικά από εκείνα των ενηλίκων. Με αυτόν τον τρόπο το ίδιο ερέθισµα κατορθώνει να διασκεδάζει ταυτόχρονα δύο οµάδες αναγνωστών που διαφέρουν µεταξύ τους καθοριστικά. Η αντίληψη του οπτικού χιούµορ, όπως και του λεκτικού, φαίνεται να είναι και θέµα ηλικίας και εµπειριών. Γι αυτό θεωρούνται ιδιαίτερα επιτυχείς οι εικονογραφήσεις που κατορθώνουν να αποσπάσουν το χαµόγελο µεγάλων και µικρών, ιδιαίτερα αν αυτό συµβαίνει για διαφορετικούς λόγους. Κάθε µορφή αστείου προκύπτει από την καταρράκωση της νόρµας και την παρουσία δύο τουλάχιστον ασύµβατων στοιχείων. Γι αυτό ο αποδέκτης του κωµικού οφείλει να γνωρίζει τον κανόνα, τη νόρµα, προκειµένου να συλλάβει την καταστρατήγησή της και να αναλυθεί σε γέλια. Για το λόγο αυτό τα µικρά παιδιά γελούν συνήθως µε διαφορετικά πράγµατα από αυτά που οι ενήλικοι βρίσκουν κωµικά. Το παιδί χαίρεται το καταστασιακό χιούµορ, τη χοντροκοµµένη φάρσα, το γνωστό στην αγγλική βιβλιογραφία ως slapstick humour, ή περιγραφικότερα, banana skin humour. Ακριβώς σε αυτήν την ιδέα στηρίζεται και το βιβλίο Η νύχτα της µπανανόφλουδας, που δίνει τη δυνατότητα στην εικονογράφο να δηµιουργήσει µια σειρά από κωµικές εικόνες καθώς παρουσιάζει στρατούς ολόκληρους, νύφες και γαµήλιες ποµπές, κλόουν και ζώα του τσίρκου, ζαχαροπλάστες φορτωµένους τούρτες και γλυκά, να σωριάζονται στο έδαφος εξαιτίας µιας πεταµένης µπανανόφλουδας. Τα παιδιά γελούν µε παρόµοιες καταστάσεις. Βρίσκουν αστείους του πρωταγωνιστές που γκρεµίζονται, τα ελεφαντάκια που τρων το πρωινό τους γεµίζοντας περισσότερο το πάτωµα και τα έπιπλα και λιγότερο το στοµάχι τους (Πέντε Λεπτά Ηρεµία), τα ζώα που βρέχονται, τους ήρωες που χτυπιούνται και µια 14

16 ατέλειωτη σειρά από γκροτέσκες καταστάσεις που δηµιουργούν κίνηση και αναστάτωση. Το χιούµορ, εκτός από διανοητικό παιχνίδι και γρίφος, αποτελεί και ξέσπασµα του ανθρώπου. Το παιδί εκτιµά ιδιαίτερα και έχει ανάγκη το χιούµορ που το ανακουφίζει ψυχολογικά. Οι κωµικές καταστάσεις, κυρίως αυτές που καταλήγουν στην απεκφόρτιση και στην επίτευξη ψυχικής ισορροπίας, ενθουσιάζουν και ευεργετούν τον ανήλικο αναγνώστη του εικονογραφηµένου παιδικού βιβλίου. Το λεγόµενο ταµπού χιούµορ (taboo humour), που περιλαµβάνει όλα εκείνα τα αστεία που έχουν σχέση µε τις φυσικές λειτουργίες του οργανισµού και τη σεξουαλική πράξη και όποιες κοινωνικές προκαταλήψεις αυτή συνεπάγεται, φαίνεται να ενθουσιάζει τα παιδιά. Μόνο η παρουσία του γυµνού και η αποκάλυψη απόκρυφων σηµείων του ανθρώπινου σώµατος είναι αρκετή για να αναλυθούν σε ηχηρά γέλια οι µικροί αναγνώστες του βιβλίου. Στο γνωστό βιβλίο της Παµπούδη για τα 24 γράµµατα της Αλφαβήτας και στο ποιηµατάκι που αναφέρεται στο Ω, µια ηµίγυµνη, παχουλή Γωγώ που αγωνίζεται ανεπιτυχώς να χωρέσει σε ένα µικρούλικο µαγιό, θεωρείται από τους µικρούς ιδιαίτερα κωµική (Με το άλφα και το βήτα). Το ίδιο, αλλά σε µεγαλύτερη κλίµακα, ισχύει και αναφορικά µε το µαταιόδοξο βασιλιά του Άντερσεν που η αόρατη στολή των ψευτοραφτάδων αποκαλύπτει σε κοινή θέα τα ακάλυπτα οπίσθια του εστεµµένου (Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα). Εξίσου κωµικό θεωρείται και το ακραιφνώς σκατολογικό χιούµορ που σε λεκτικό και εικονογραφικό επίπεδο συνδέεται µε λειτουργίες όπως η ούρηση, η αφόδευση και τα παραγόµενα προϊόντα. Ιδιαίτερα επιτυχές σε σύλληψη και εκτέλεση το χαριτωµένο Ποιος τα κανε πάνω µου;, όπου ο λόγος είναι για κόπρανα διαφορετικών µεγεθών και πυκνότητας, παραγόµενα από µια ευρεία ποικιλία ζώωνπρωταγωνιστών, και εµπλεκόµενα σε ένα παρωδιακό κυνήγι εγκλήµατος και τιµωρίας. Ευνοϊκό για αυτόν που γελά, αν και ιδιαίτερα σκληρό αν στρέφεται εναντίον πραγµατικών, νεαρών προσώπων, αποδεικνύεται το χιούµορ ανωτερότητας (superiority humour), αφού λειτουργεί και ως καταπραϋντικό των ψυχολογικών εντάσεων. Τα παιδιά αγαπούν να γελούν µε ανώριµες µορφές συµπεριφοράς, που παρατηρούν σε άλλους, ενώ τα ίδια τις έχουν πλέον ξεπεράσει. Σε λεκτικό, και συγκεκριµένα, φωνολογικό, επίπεδο, το παιδί που µόλις έχει κατακτήσει µια σωστή άρθρωση και κατορθώνει να προφέρει ακόµη και δύσκολους φθόγγους, όπως το /ρ/, θεωρεί ιδιαίτερα κωµική την οµιλία παιδιών που δεν λένε σωστά τις λέξεις. Οι εικόνες που ενέχουν αντίστοιχα στοιχεία κωµικού, προσφέρουν στα µικρά παιδιά την ευκαιρία να γελάσουν εναντίον κάποιου, τον οποίο όµως η 15

17 χάρτινη υπόστασή του προστατεύει από τον κίνδυνο να πληγωθεί. Αυτό το ιδιαίτερο χιούµορ ανωτερότητας σφραγίζει και την εικόνα της αρκούδας που παίζει κρυφτό µε τις φίλες της και επιλέγει να κρυφτεί πίσω από ένα δέντρο. Χωρίς η ίδια να το αντιλαµβάνεται και ακολουθώντας στρουφοκαµήλεια τακτική, αφήνει ακάλυπτο το µεγαλύτερο µέρος του ογκώδους σώµατός της. Η παρατήρηση της ανώριµης συµπεριφοράς της, γεµίζει ευθυµία όσα από τα παιδιά-αναγνώστες την αντιληφθούν (Η Χαζοχήνα και η Τρελοπάπια παίζουν κρυφτό). Αντίδοτο στην ψυχολογική ένταση που η παρουσία του κακού δηµιουργεί αποτελεί και ο εξευτελισµός του φοβικού αντικειµένου. Ο λύκος, ο αιώνιος κακός των ιστοριών, αρκετές φορές, εξασφάλισε τον απεκφοβισµό του µέσω της ζωγραφικής παρωδίας του αρνητικού στερεότυπού του. Ένας λύκος µε γιλέκο και γυαλιά αποτελεί µια αξιοθρήνητη καρικατούρα ενός άλλοτε πανίσχυρου φόβητρου (Ένας καλλιεργηµένος λύκος). Ο εξευτελισµός φαίνεται να φθάνει στα άκρα όταν µια πεταλούδα παρουσιάζεται να βγάζει τη γλώσσα στον µεγάλο πανίσχυρο λύκο (Ο χορτοφάγος λύκος). Ο φόβος ξορκίζεται µέσα από γέλιο καταπιεσµένης επιθετικότητας. Γενικά, ο χλευασµός πάσης µορφής εξουσίας, όταν περνά στην εικονογράφηση, δηµιουργεί κωµικές καταστάσεις που απεκφορτίζουν ψυχολογικά τον αναγνώστη. Χαρακτηριστική, αν και αφορά περισσότερο τον ενήλικο συναναγνώστη και λιγότερο το µικρό που στερείται παρόµοιων εµπειριών, είναι η εικονογραφική αντιµετώπιση της βασιλικής εξουσίας, µε αποκορύφωµα το απολαυστικό Θέλω το γιογιό µου!. Από την µια, η ειρωνεία των πάσης φύσης γαλαζοαίµατων έτσι όπως εκφράζεται στο κείµενο, µε την τοποθέτηση του θέµατος του ελέγχου των σφικτήρων σε µια βασιλική αυλή και η ενασχόληση βασιλιάδων, ναυάρχων, στρατηγών µε τις βιολογικές εκκρίσεις της πριγκίπισσας, καταρρακώνει το θρύλο τους και ισοδυναµεί σχεδόν µε αποκαθήλωση των εστεµµένων. Από την άλλη, η εικονογράφηση συµφωνεί και επαυξάνει αυτό που το κείµενο περιγράφει, καταφέροντας καίρια πλήγµατα σε φιλοβασιλικά αισθήµατα. Μια βασίλισσα που ξεχωρίζει, κυρίως, από την κεντηµένη κορώνα στην άκρη της ποδιάς της, ένας βασιλιάς που τοποθετώντας χαρτί ταπετσαρίας σώζει το γόητρό του επιλέγοντας κάποιο µε κορώνες, και κυρίως µια πριγκίπισσα που δεν διστάζει να χρησιµοποιήσει την κορώνα της ως δοχείο νυκτός, επιφυλάσσοντας µια θέση στα µαλλιά της για το αγαπηµένο της γιογιό, λειτουργεί ειρωνικά, σχεδόν ανατρεπτικά, σε µοναρχικά καθεστώτα (Καλογήρου, 2001). Στο γενικότερο κλίµα ανατροπής των καθιερωµένων συµβάσεων συντελεί και η ανυπακοή και ο χλευασµός των κωδίκων που ρυθµίζουν τη λειτουργία µιας κοινωνίας. Στον Αναστάση και την ουρά της στάσης, το σκιάχτρο οδηγώντας ένα κάρο µε σανό, θεωρεί απαραίτητο τι πιο φυσικό;- να προσθέσει ένα σήµα που αποπέµπει τα πουλιά. Ανάλογο µε αυτά του οδικού κώδικα, όπου ο διαγραµµένος κόκκινος κύκλος, απαγορεύει ό,τι εικονίζει, όχι µόνο δεν επιτυγχάνει το σκοπό του, δηλαδή να αποµακρύνει τους φτερωτούς επιβαίνοντες, αλλά κατορθώνει να δηµιουργήσει ένα 16

18 ιδιαίτερα κωµικό αποτέλεσµα, αφού πλήθη πουλιών κατακλύζουν το όχηµα. Το σήµα υπάρχει µόνο και µόνο για να αγνοηθεί και να εξευτελιστεί. ιαφορετική η πορεία, αν και το αποτέλεσµα το ίδιο, στην περίπτωση µιας άλλης αναίρεσης των κωδίκων κοινωνικής, ανθρώπινης συµπεριφοράς. Με ευθύνη της Ελένης Πυργιώτη (BΗMAGAZINO, 22/7/2001), τα σήµατα της τροχαίας χάνουν τη βασική τους δύναµη, όχι εξαιτίας της αδιαφορίας και της ανυπακοής, αλλά επειδή παραµένουν ανοιχτά στην πολυσηµία. Ένα σήµα οδικής συµπεριφοράς που αποκτά τη δυνατότητα να διαβαστεί σύµφωνα µε τις επιθυµίες του αναγνώστη και τις ιδιαίτερες συνθήκες της ανάγνωσης, έχει τη δύναµη να λειτουργήσει ως νέο και άκρως αναβαπτισµένο κείµενο. Μετά από αυτό, καθίσταται εφικτό να διηγηθεί µια ιστορία πάθους, ακόµη και αν, λόγω θέσης µην ξεχνάµε ότι πρόκειται για κώδικες που ρυθµίζουν συµπεριφορά- καταλήξει, άδοξα, σε ένα µάθηµα ερωτικής τακτικής. 17

19 Κλείνοντας αυτήν τη σύντοµη περιδιάβαση στους κόσµους της εικόνας και του γέλιου, θα λέγαµε ότι οι δρόµοι που ακολουθεί το αστείο της εικονογράφησης είναι πολλοί, ευφάνταστοι, ελκυστικοί. Παιδιά και ενήλικοι αναγνώστες γοητεύονται από το χιούµορ των εικόνων και αγκαλιάζουν µε αγάπη τα βιβλία που απλόχερα τούς το προσφέρουν. Για αυτό και πολλοί από τους αποδέκτες τους θα επέλεγαν εικονογραφηµένα παιδικά βιβλία µε κριτήριο το παλιό ρητό σε νέα διασκευή: «µια εικόνα χίλια χαµόγελα». ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Aldrich, V. (1968). Visual metaphor, Journal of Aesthetic Education 2, pp Kennedy, J. (1982). Metaphor in pictures, Perception 11, Bryant, J. et al. (1981). Effects of humorous illustrations in college textbooks, Human Communication Research 8 (1), pp Dent, C., & Rosenberg, L. (1990). Visual and verbal metaphors: Developmental interactions, Child Development 61, pp Freedman, A. (1987). Forsaking the black box: Designers wrap products in visual metaphors, Wall Street Journal, March 26, pp Mitchell, W. J. T. (1986). Iconology: Image, Text, Ideology, Chicago & London, The University of Chicago Press. Seitz, J., & Beilin, H. (1987). The development of comprehension of physiognomic metaphor in photographs, British Journal of Developmental Psychology 5, pp Yannicopoulou, A. A. (2001). When the word meets the picture: The phenomenology of written text in children s picture book. Paper presented at the Eighth International Literacy and Education Research Network Conference on Learning, Spetses, Greece, 4-8 July Γιαννικοπούλου, Α. Α. (2001). Εικονογραφηµένα παιδικά βιβλία: Η αναγνωσιµότητα των εικόνων από παιδιά προσχολικής ηλικίας, στο Μ. Μ. Τζαφεροπούλου (Επιµ.). Η Συγγραφή και η Εικονογράφηση, τόµ. Α, Αθήνα, Καστανιώτης, σελ Γιαννικοπούλου, Α. Α. (1995). Κριτήρια επιτυχηµένης εικονογράφησης παιδικών βιβλίων, ιαδροµές 39, σελ Καλογήρου, Τζ. (2001). Τροπές του λόγου και της εικόνας σε λογοτεχνικά βιβλία για παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας, στο. Αναγνωστοπούλου, Τζ. Καλογήρου, Β. Πάτσιου. Λογοτεχνικά βιβλία στην Προσχολική Αγωγή, Αθήνα, Εκδ. της Σχολής Ι. Μ. Πανογιωτόπουλου, σελ Κανατσούλη, Μ. (1993). Ο Μεγάλος Περίπατος του Γέλιου, Αθήνα, Έκφραση. Μαρτινίδης, Π. (1990). Κόµικς. Τέχνη και Τεχνικές της Εικονογραφήγησης, Θες/νίκη, ΑΣΕ Πυργιώτη, Ε., Κώδικες, BΗMAGAZINO, Κυριακή 22/7/2001, σελ

20 Τζαφεροπούλου, Μ.Μ. (1991). Το χιούµορ στην ελληνική παιδική λογοτεχνία (πεζογραφία ), ιαδροµές 23, σελ ΠΑΙ ΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ Ahlberg, A. (1988). Mrs Jolly s Joke Shop. Illustrated by Colin McNaughton. London: Puffin Books/Viking Kestrel. Brook, J. (1984). Η κιβωτός του Νώε (Noah s Ark), (Μτφ. Γ. Πετροβουνιώτης), Αθήνα, Αστέρης εληθανάσης. Brown, A. (2000). Willy s Pictures, London, Walker Books. Brown, A. (2001). Ο Μπαµπάς µου (My dad) (Μτφ. Ε. Κεχαγιόγλου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Cain, E. L. (1988). Οι δώδεκα πριγκίπισσες που χόρευαν (Μτφ., Λογοτεχνική απόδοση Ρένα Ρώσση-Ζαϊρη), Αθήνα, Ρώσση. Company, M. & Capdevilla, R. (1988). Είµαστε τρεις αδελφούλες. Αθήνα, Χρυσή Πένα. Goodall, J., S. (1988). Little Red Riding Hood, London, Andre Dautsch Limited. Helme, H. (1991). Το οµορφότερο αβγό, (Μτφ. Μ. Χατζηγιάννη), Αθήνα, Ζαχαρόπουλος. Holtwartz, W. & Erlbrux, W. (1999). Ποιος τα κανε πάνω µου; Αθήνα, Άµµος. Kaspavavicius, Κ. (1995). Αυγά και αυγά (Μτφ. Μ. Αγγελίδου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Kitamura, S. (1996). Τα πρόβατα ντύθηκαν λύκοι (Μτφ. Άννα Παπασταύρου), Αθήνα,. Παπαδόπουλος. Maar, P. (1997). Χριστούγεννα µε την Οικογένεια Αρκούδου. Εικ. Kestutis Kasparavicius (Μτφ. Μ. Αγγελίδου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. McAfee, A. (Text) & Brown, A. (Pictures) (1985). The Visitors who Came to Stay, Viking Kestrel. McNaughton, C. (1997), Γκοοολ! (Μτφ. Άννα Παπασταύρου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Moost, N. (Κειµ), Rudolph, A. (Εικ.) (1999). Όλα θα πάνε καλά! (Μτφ. Ν. Αγγελίδου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Murphy, J. (1986). Πέντε Λεπτά Ηρεµία (Five Minutes Peace). (Μτφ. Ρένα Ρώσση- Ζαϊρη), Αθήνα, Εκδ. Ρώσση. Murphy, J. (1989). Οικογενειακή Ευτυχία (All in One Piece) (Μτφ. Ρένα Ρώσση- Ζαϊρη), Αθήνα, Εκδ. Ρώσση. Murphy, J. (1990). Μια ίαιτα για Ελέφαντες! (A Piece of Cake) (Μτφ. Ρένα Ρώσση- Ζαϊρη), Αθήνα, Εκδ. Ρώσση. Murphy, J. (Κειµ.), Firth, Β. (Εικ.) (1990). Γιατί δεν κοιµάσαι αρκουδάκι µου. (Μτφ. Ρένα Ρώσση-Ζαίρη), Αθήνα, Ρώσση. Pennart, G. (1998). Ο Λύκος ξαναγύρισε! (Μτφ. Γιάννης Παπαδόπουλος), Αθήνα, Παπαδόπουλος. 19

21 Pennart, G. (2000). Να µια ξανά!. (Je suis Revenu!) (Μτφ. Σ. Καπλάνη), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Pennart, G. (1997). O Γιάννης Σκυλάκος και η Μαρία Φουντωτή (Μτφ. Β. Τσιώρου), Αθήνα, Παπαδόπουλος. Pratter, J. (1995). Once upon a time. Text by V. French, London, Walker Books. Ross, T. (1994). Το αγόρι που φώναζε «Λύκος» (Μτφ. Μ. Κοντολέων), Αθήνα, Πατάκης. Ross, T. (1988). Θέλω το γιογιό µου! (Μτφ. Becky Bloom), Αθήνα, Ζερβόδειλος. Ward, Nick (2000). Μην Τρως τη ασκάλα (Don t Eat the Teacher), Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. Βασιλείου, Λ. (Κειµ.), Βαρβαρούση, Λ. (Εικ) (1999). Ο Μίµης ο Πατούσας, Αθήνα, Μίνωας. Γκριντλεϊ, Σ. (1999). Η Χαζοχήνα και η Τρελοπάπια παίζουν κρυφτό, Εικ. Α. Ρέινολντς, Αθήνα, Άγκυρα. Μαντουβάλου, Σ. (1993). Βρέχει καρεκλοπόδαρα. Ζωγρ. Υβέτ Παπαδοπούλου, Αθήνα, Καστανιώτης. Μαρ, Π. (1998). Το Ταξίδι της Λίζας. Εικονογράφηση Κ. Κασπαραβίτσιους, Αθήνα, Κάστωρ. Μήττα,. (2000). Ο χορτοφάγος λύκος. Εικ. Πωλίνα Παπανικολάου, Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. Μονκόµπλ, Ζ. & Ταρίντ, Μ. (1992). Ένας Απίθανος ράκος, Αποδ. Ρένα Ρώσση- Ζαϊρη, Αθήνα, Μίνωας. Μπιε, Π. (1998). Ένας καλλιεργηµένος λύκος. (Μτφ. Μπέκη Μπλουµ), Αθήνα, Ζεβρόδειλος. Παµπούδη, Π. (1989). Με το άλφα και το βήτα. Αθήνα, Κέδρος. Πέις, Ντ. (Εικ.), Πατεράκη, Γ. (Απόδ.) (1996). Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα. Αθήνα, Μίνωας. Ποστγκέητ, Ντ. (1999). Μια πόλη γεµάτη ψείρες. Αθήνα, Μίνωας. Ρόουλινγκ, Τζ. Κ. (2000). Ο Χάρι Πότερ και ο Αιχµάλωτος του Αζκαµπάν (Μτφ. Κ. Οικονόµου), Αθήνα, Ψυχογιός. Ρόουλινγκ, Τζ. Κ. (2000). Ο Χάρι Πότερ και το Κύπελλο της Φωτιάς. (Μτφ. Κ. Οικονόµου), Αθήνα, Ψυχογιός. Σράιµπερ-Βίκε, Έ. (1998). Λεονάρντο, (Μτφ. Μάνος Κοντολέων), Αθήνα, Πατάκης. Τριβιζάς, Ε. (1996). Φουφήχτρα, η Μάγισσα µε την Ηλεκτρική Σκούπα. Εικ. Κ. Βερούτσου, Αθήνα, Μίνωας. Τριβιζάς, Ε. (1998). Αλφαβητάρι µε Γλωσσοδέτες. Εικ. Κέλλυ Ματαθία Κόβο, Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. Τριβιζάς, Ε. (2000). Η νύχτα της µπανανόφλουδας. Εικ. Ράνια Βαρβάκη, Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. Τριβιζάς, Ε. (2000). Ο Αναστάσης και η Ουρά της Στάσης. Ζωγρ. Ν. Καπατσούλια, Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα. 20

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα.

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα. Ιδέες για Γενέθλια παιδιών Πόσες φορές σπάσατε το κεφάλι σας, που να κάνετε το πάρτι γενεθλίων των παιδιών σας; Στο σπίτι, στον κήπο ή τελικά σε κάποιον παιδότοπο; Εάν επιλέξετε έναν παιδότοπο, τα πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ 1 ΟΣ ΜΗΝΑΣ ΣΤΑΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ ΑΔΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Σε ύπτια θέση: το κεφάλι γυρίζει προς μία πλευρά Στην τοποθέτηση σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται πίσω Όταν το κρατούν σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια

παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με χειροποίητες κούκλες και σκηνικά, που ζωντανεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΕΝΔΕΙΚΤ ΙΚΗ ΤΙΜΗ / ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ( ΣΕ ΕΥΡΩ ) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚ Η ΔΑΠΑΝΗ (ΣΕ ΕΥΡΩ) ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ΠΟΣΟΤ ΗΤΑ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΕΝΔΕΙΚΤ ΙΚΗ ΤΙΜΗ / ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ( ΣΕ ΕΥΡΩ ) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚ Η ΔΑΠΑΝΗ (ΣΕ ΕΥΡΩ) ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ΠΟΣΟΤ ΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ Α/Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΙΔΟΥΣ ΕΚΔΕΙΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ΠΟΤ ΗΤΑ ΕΝΔΕΙΚΤ ΙΚΗ ΤΙΜΗ / ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣ ΗΣ ( ΣΕ ΕΥΡΩ ) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚ Η ΔΑΠΑΝΗ (ΣΕ ΕΥΡΩ) 1 101 πρώτες λέξεις στο σπίτι susaeta 1 7,04 7,04 2

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΑΞΗ Α ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ 19/05/2013 Χρόνος: 1 ώρα Οδηγίες 1. Έλεγξε ότι το γραπτό που έχεις μπροστά σου αποτελείται από τις σελίδες 1-11. 2. Όλες τις

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Δέσποινα Στίκα Μακαρόνια , Μακαρονολυμπιάδα , Κοκκινομακαρονοσκουφίτσα Spaghetti Capriolen, Η Μυρμηγκούπολη Το μαύρο σύννεφο

Δέσποινα Στίκα Μακαρόνια , Μακαρονολυμπιάδα , Κοκκινομακαρονοσκουφίτσα Spaghetti Capriolen, Η Μυρμηγκούπολη Το μαύρο σύννεφο Δέσποινα Στίκα Η Δέσποινα Στίκα γεννήθηκε στα Καλάβρυτα. Σπούδασε Νηπιαγωγός στη Σχολή Νηπιαγωγών Καλλιθέας και στο ΤΕΑΠΗ του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εργάστηκε για τριάντα και πλέον χρόνια ως νηπιαγωγός

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαιρινές διακοπές

Καλοκαιρινές διακοπές Καλοκαιρινές διακοπές Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων για παιδιά προσχολικής ηλικίας και Δημοτικού Tα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Για παιδιά 0-5 ετών Πάνινα βιβλία 0-3

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Ας µιλήσουµε Ελληνικά

Ας µιλήσουµε Ελληνικά Ας µιλήσουµε Ελληνικά I Το όνοµά µου: Πόσων χρονών είµαι: Σε ποια τάξη πηγαίνω: Σε ποιο σχολείο πηγαίνω: Η πόλη µου / Το χωριό µου: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 Μέρος Α Κατανόηση προφορικού λόγου 1 Άσκηση 1 Άκουσε

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων ΕΔΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων Για μια εβδομάδα τα παιδιά θα μεταφερθούν

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Το παιδί µου δεν µιλάει καθαρά... Έως 2 ετών πρέπει να... Καταλαβαίνει σύνθετες

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Το χιούμορ Στη Διαφήμιση. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Το χιούμορ Στη Διαφήμιση. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ: Ιωαννίδου Ροδόπη ΑΜ (097/07) Πεχλιβανίδης Μουράτογλου Χαράλαμπος ΑΜ (037/07) ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το χιούμορ Στη Διαφήμιση ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκουσα: Δέσποινα Χριστοφή-Λοΐζου Περιφ. Γυμνάσιο Ξυλοτύμπου Σχολική Χρονιά: 2012-2013 1

Διδάσκουσα: Δέσποινα Χριστοφή-Λοΐζου Περιφ. Γυμνάσιο Ξυλοτύμπου Σχολική Χρονιά: 2012-2013 1 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Λαϊκή Παράδοση Και Λογοτεχνία ΜΥΘΟΙ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ Διδάσκουσα: Δέσποινα Χριστοφή-Λοΐζου Περιφ. Γυμνάσιο Ξυλοτύμπου Σχολική Χρονιά: 2012-2013 1 Και εσύ παππού Αϊνστάιν με το παραμύθι!

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικό ιστορικό νηπίου

Ατομικό ιστορικό νηπίου σημαντικές πληροφορίες στοιχεία επικοινωνίας Ατομικό ιστορικό νηπίου στοιχεία της προσωπικότητας του παιδιού Βοηθείστε μας να γνωρίσουμε καλύτερα το παιδί σας Σχολική χρονιά 2015-2016 Όνομα Παιδιού: Συμπληρώστε

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου

Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου Η ΗΜΕΡΑ Η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Απριλίου, την ημέρα που γεννήθηκε ο μεγάλος Δανός παραμυθάς Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Την καθιέρωσε

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια

Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια Γεωργία Σάββα Β.Διευθύντρια Φάση 1: Διάγνωση Φάση 2: Οργάνωση Ετοιμασία Φάση 3: Εφαρμογή Ο εκπαιδευτικός είναι υπεύθυνος ώστε να διαγνώσει τα διαφορετικά επίπεδα της τάξης του Μικρές, συντρέχουσες αξιολογήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

You & I. ΑΝΤΡΑΣ Γεια σου.

You & I. ΑΝΤΡΑΣ Γεια σου. You & I 1 η σκηνή Μια ερηµική στάση λεωφορείου στη µέση του πουθενά. Ένα αµάξι σταµατάει στη µέση ενός επαρχιακού δρόµου. Ένας άντρας (του οποίου το πρόσωπο δεν βλέπουµε) βγαίνει από το όχηµα και κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: «Αν θέλετε τα παιδιά να είναι ευφυή, διαβάζετέ τους παραμύθια»

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: «Αν θέλετε τα παιδιά να είναι ευφυή, διαβάζετέ τους παραμύθια» Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: «Αν θέλετε τα παιδιά να είναι ευφυή, διαβάζετέ τους παραμύθια» Όταν ήμουν μικρός και μου διάβαζαν κάποιο παραμύθι, αισθανόμουν προδομένος κάθε φορά που άκουγα το «ζήσανε αυτοί καλά και εμείς

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!!

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Μουσικό Σχολείο Λάρισας Τάσου Λειβαδίτη 20 Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Τα κείμενα που ακολουθούν είναι μαθητικές δημιουργίες και απαντούν στο ερώτημα «τι διαβάζουν τα παιδιά μας», μόνιμη

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Το κοκοράκι κικιρικικί

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Το κοκοράκι κικιρικικί Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Το κοκοράκι κικιρικικί Ενότητα: Ζώα (2 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4-6 ώρες (2-3 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

Tεχνολογία και επικοινωνία

Tεχνολογία και επικοινωνία 2ST TET ASKISEON_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 7:39 μ.μ. Page 1 Tεχνολογία και επικοινωνία Στον παρακάτω πίνακα υπάρχουν πολλά προϊόντα της σύγχρονης τεχνολογίας. Μπορείς να τα βάλεις στην κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

National Eye Institute Visual Functioning Questionnaire-25 (VFQ-25)

National Eye Institute Visual Functioning Questionnaire-25 (VFQ-25) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ National Eye Institute Visual Functioning Questionnaire-25 (VFQ-25) Version 2000 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

γραμματισμό των νηπίων Μέρος 5ο: Παιχνίδια

γραμματισμό των νηπίων Μέρος 5ο: Παιχνίδια Η αξιοποίηση του ονόματος του παιδιού για το γραμματισμό των νηπίων Μέρος 5ο: Παιχνίδια Μαρία Θεοδωρακάκου Νηπιαγωγός, ΜΤΕΕΑ maria.theodorakakou@gmail.com Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη

Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη 1 Ο μικρός δράκος Μου ζούσε μαζί με τη μαμά και τον μπαμπά του πάνω σ ένα πολύ ψηλό βουνό, μέσα σ ένα πολύ μεγάλο δέντρο. Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη

Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη Όλγα Μούσιου-Μυλωνά Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. Δομικά χαρακτηριστικά του παραμυθιού (υπερδομικό σχήμα αφήγησης) - Έναρξη-αρχή (χωροχρονικός προσανατολισμός)

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια Με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη του Κωνσταντίνου Θώδη * Η εικόνα που προβάλλεται και έχει επικρατήσει για το παιδί με «μαθησιακές δυσκολίες» είναι η εικόνα ενός έξυπνου παιδιού, το

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

με βιβλία πολλά! Τρίγωνα, κάλαντα μες στη γειτονιά, ήρθαν τα Χριστούγεννα... Χριστουγεννιάτικος κατάλογος 2014 ΔιαβάZουμε μαζί!

με βιβλία πολλά! Τρίγωνα, κάλαντα μες στη γειτονιά, ήρθαν τα Χριστούγεννα... Χριστουγεννιάτικος κατάλογος 2014 ΔιαβάZουμε μαζί! Χριστουγεννιάτικος κατάλογος 2014 Τρίγωνα, κάλαντα ς στη γειτονιά, ήρθαν τα Χριστούγεννα... βιβλία πολλά! ΕΚ ΔΟΣ ΕΙ Σ 1 9 7 9 Ψ Υ ΧΟΓ ΙΟΣ - 2 0 1 4 Ε Κ Δ ΟΣ Ε Ι Σ 1 9 7 9 Ψ Υ ΧΟΓ ΙΟΣ ΔιαβάZου μαζί! - 2

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδιο Πρώτης Αρίθµησης Α ηµοτικού

Τετράδιο Πρώτης Αρίθµησης Α ηµοτικού Çëßáò Ã. ÊáñêáíéÜò - Έφη Ι. Σουλιώτου Τετράδιο Πρώτης Αρίθµησης Α ηµοτικού Α Τεύχος 1 Απαγορεύεται η αναπαραγωγή µέρους ή του συνόλου του παρόντος έργου µε οποιοδήποτε τρόπο ή µορφή, στο πρωτότυπο ή σε

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδια του χθες και του σήμερα

Παιχνίδια του χθες και του σήμερα Παιχνίδια του χθες και του σήμερα Πολιτιστικό πρόγραμμα Υπεύθυνη τμήματος: Γιώτα Αλεξάνδρου Διάρκεια προγράμματος: 3 μήνες Μάρτιος Μάιος 2013 Γενικοί στόχοι προγράμματος Να ανακαλύψουν τα παιχνίδια που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 Τ αστέρι που εικονίζεται σ αυτή την κάρτα είναι ο πλανήτης Αφροδίτη, ο Έσπερος των αρχαίων, που ο λαός τον ονομάζει Αποσπερίτη. Το ίδιο άστρο, όταν προβάλλει την αυγή πριν ανατείλει

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεόραση και διαφήμιση

Τηλεόραση και διαφήμιση Τηλεόραση και διαφήμιση Δείτε τι έγραψαν μερικά παιδιά για τις διαφημίσεις:... Σε κάθε σπίτι σήμερα έχει μπει η τηλεόραση και, όπως γνωρίζουμε, κάθε μέρα βομβαρδιζόμαστε από τις διάφορες διαφημίσεις που

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού)

Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού) Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού) Ερωτήσεις 3 πόντων: 1) Η γάτα θέλει να πάει στο γάλα και το ποντίκι στο τυρί, ακολουθώντας τους δρόµους του κήπου. Οι διαδροµές

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΑΙ Ι ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ»

«ΠΑΙ Ι ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ» E1, TMHMA Πούλιος Ιωάννης, δάσκαλος Κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους και στα πλαίσια του προγράµµατος «ευέλικτης ζώνης» του Υπουργείου Παιδείας, θα πραγµατοποιηθεί στο τµήµα µου εκπαιδευτικό πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα της Ελισάβετ Κουκουμάκα ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΣΩΠΑ 1. Φώτης 2. Μαμά 3. Δεσποινίς Σούλα 4. Οφθαλμίατρος 5. Μπαμπάς 6. Πετράκης 7. Παιδί της

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

TAΞH B. 2ο Tετράδιο ασκήσεων

TAΞH B. 2ο Tετράδιο ασκήσεων 2B TET ASKISEON_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 9:48 π.μ. Page 1 2ο Tετράδιο ασκήσεων TAΞH B Με απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης τα διδακτικά βιβλία του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου τυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

4os. σι λ α ν α γ ν ω Φ. ί α. «Μυστικοί πράκτορες, ενωθείτε!» ΜΑΡΑΘΏΝΙΟΣ ΑΝΆΓΝΩΣΗΣ. Οκτώβριος 2014-Μάιος 2015. της Β, Γ, Δ, Ε, ΣΤ Δημοτικού

4os. σι λ α ν α γ ν ω Φ. ί α. «Μυστικοί πράκτορες, ενωθείτε!» ΜΑΡΑΘΏΝΙΟΣ ΑΝΆΓΝΩΣΗΣ. Οκτώβριος 2014-Μάιος 2015. της Β, Γ, Δ, Ε, ΣΤ Δημοτικού 4os ΜΑΡΑΘΏΝΙΟΣ ΑΝΆΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Β, Γ, Δ, Ε, ΣΤ Δημοτικού Οκτώβριος 2014-Μάιος 2015 σι λ α ν α γ ν ω Φ ί α «Μυστικοί πράκτορες, ενωθείτε!» Οι εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Μια φορά η δασκάλα του Τοτού του είπε να γράψει 3 προτάσεις. Όταν πήγε σπίτι του ρωτάει τη μαμά του που έκανε δουλειές: - Μαμά πες μου μια πρόταση. - Άσε με τώρα, δεν μπορώ. Ο Τοτός τη γράφει. Μετά πηγαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Το Παραμυθοχωριό είναι ένας νέος χώρος στο κέντρο του Χαλανδρίου που μαμά του έχει το παραμύθι και μπαμπά του την αγάπη μας για τα παιδιά.

Το Παραμυθοχωριό είναι ένας νέος χώρος στο κέντρο του Χαλανδρίου που μαμά του έχει το παραμύθι και μπαμπά του την αγάπη μας για τα παιδιά. Σόλωνος 33, Χαλάνδρι 2114006902 & 6930977706 www.paramythohorio.gr Το Παραμυθοχωριό είναι ένας νέος χώρος στο κέντρο του Χαλανδρίου που μαμά του έχει το παραμύθι και μπαμπά του την αγάπη μας για τα παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα

Tα Ατσιποπουλάκια!!! Για παιδιά από 5 εώς 105 ετών...

Tα Ατσιποπουλάκια!!! Για παιδιά από 5 εώς 105 ετών... Τεύχος 5o Iαν - Φεβ. 2008 2ο ηµ. Σχ. Ατσιπόπουλου Tα Ατσιποπουλάκια!!! Για παιδιά από 5 εώς 105 ετών... Περιεχόµενα... Αποκριάτικο πάρτυ 2009 «Ο πίνακας από την αρχή»...σελ. 2 «Τα παραµύθια στη ζωή µας»...σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ Π Ε Ν Τ Ε Ν Ε Α Π Ο Ι Η Μ Α Τ Α Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ / Κανιάρης Μην πας στο Ντητρόιτ Ουρανός-λάσπη Ζώα κυνηγούν ζώα Η μητέρα του καλλιτέχνη πάνω σε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 4 Διάρκεια; 2.30 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ενότητα: Χαιρετισμοί, συστάσεις, γνωριμία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα αλλάζει, ο κόσµος αλλάζει Εµείς; ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΟ

Το κλίµα αλλάζει, ο κόσµος αλλάζει Εµείς; ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΟ Το κλίµα αλλάζει, ο κόσµος αλλάζει Εµείς; ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΟ Ανδρέας Σµοϊλης Μελίνα Ρήγα Μαθητές στο Πειραµατικό Μουσικό Γυµνάσιο Παλλήνης 2007-2008 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Κατερίνα Αλεξιάδη alexiadi@theatroedu.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Απευθύνεται σε μειονεκτούντες μαθητές/οικογένειες Πολυγλωσσική δραστηριότητα Απευθύνεται ειδικά σε. Ναι αλλά όχι μόνο. Ναι Όχι

Απευθύνεται σε μειονεκτούντες μαθητές/οικογένειες Πολυγλωσσική δραστηριότητα Απευθύνεται ειδικά σε. Ναι αλλά όχι μόνο. Ναι Όχι www.lifelongreaders.org Περιγραφή της Δραστηριότητας για Προώθηση Ανάγνωσης / Δράση ΠΑΙΖΟΝΤΑΣ ΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ Η περιγραφή δημιουργήθηκε από τον εταίρο στο πρόγραμμα LiRe: CARDET Απευθύνεται σε μειονεκτούντες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Η ΠΑΛΕΤΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΜΠΛΟΥΧΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ

ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ Γράφοντας με την κάμερα μια διασκεδαστική πρόταση για τους μαθητές της Β Λυκείου Σε ένα λογοτεχνικό και σε ένα κινηματογραφικό έργο συναντάμε παραπλήσια μερικές φορές και ίδια στοιχεία. Προαπαιτούμενη

Διαβάστε περισσότερα