Πρόγραμμα : Εξειδίκευσης Εκπαιδευτικών και Στελεχών της Γενικής Εκπαίδευσης για μαθητές με προβλήματα λόγου και ομιλίας.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πρόγραμμα : Εξειδίκευσης Εκπαιδευτικών και Στελεχών της Γενικής Εκπαίδευσης για μαθητές με προβλήματα λόγου και ομιλίας."

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ. 2 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΑΡΧΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ Πρόγραμμα : Εξειδίκευσης Εκπαιδευτικών και Στελεχών της Γενικής Εκπαίδευσης για μαθητές με προβλήματα λόγου και ομιλίας. Επιστημονικός Υπεύθυνος : Γ. Δράκος Υπεύθυνη Εργασίας : Παναγιώτα Καφετζή - Σεριώτι Αθήνα 2005

2 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2. Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γενική Εντύπωση και Παρουσιαστικό της Ε Συναισθηματικός Τομέας Συμμετοχή στο μάθημα Γενικότερη Κοινωνικότητα Πορεία Σχολικής Εξέλιξης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Σχέδιο Εξατομικευμένης Παρέμβασης ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ 29 1

4 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ομιλία φαίνεται ότι αναπτύσσεται βαθμιαία στο παιδί από την περίοδο της βρεφικής ηλικίας. Αν και η γλωσσική εξέλιξη διαφοροποιείται χρονικά από παιδί σε παιδί επειδή τα παιδιά αναπτύσσονται με διαφορετικό ρυθμό, ωστόσο ένα «φυσιολογικό» παιδί παρουσιάζει την παρακάτω εξελικτική πορεία στην ομιλία του. (Γ. Δράκος, 1999). Στάδια Γλωσσικής Ανάπτυξης Ηλικία 0-3 μηνών Άναρθρες κραυγές. Το παιδί επικοινωνεί με το περιβάλλον του με το κλάμα. 4-5 μηνών Βάβισμα - Ψέλλισμα. Το παιδί παράγει φθόγγους και γίνεται φυσική άσκηση των φωνητικών του οργάνων. 6-8 μηνών Ιδιόρρυθμες λέξεις. Το παιδί μιμείται την ομιλία των ενηλίκων παράγει ήχους που λειτουργούν σαν προσωπικό λεξιλόγιο, ηχολαλεί. Έως 12 μηνών Μεμονωμένες λέξεις. Αρχίζουν οι πρώτες λέξεις σε μωρουδιακή γλώσσα καθώς και οι λέξεις μαμά, μπαμπά. Οι πρώτες λέξεις είναι κυρίως μονοσύλλαβες και κοινές για όλες τις γλώσσες. 18 μηνών Τηλεγραφικός λόγος. Το παιδί καταλαβαίνει απλές εντολές και ερωτήσεις. Κατανοεί πολλά και εκφράζει λίγα. Η περίοδος αυτή είναι αποφασιστική για την διάγνωση καθυστέρησης της ομιλίας. 2 χρονών Εμπλουτισμός λεξιλογίου. Το ενεργητικό λεξιλόγιο του παιδιού περιλαμβάνει λέξεις ενώ το παθητικό είναι πολύ ευρύτερο. 2

5 2 ½ χρονών Ραγδαία αύξηση του λεξιλογίου. Το παιδί καταλαβαίνει τα περισσότερα απ όσα ακούει εφ όσον λέγονται στο αντίστοιχο γλωσσικό επίπεδο. 3 χρονών Σχηματισμός προτάσεων. Το παιδί χρησιμοποιεί αντωνυμίες και συχνά οι καταλήξεις των ρημάτων και η θέση τους στην πρόταση είναι σωστότερη από πριν. Δυσκολίες υπάρχουν στην κατανόηση αντικειμένων και λεπτών διαβαθμίσεων π.χ. μικρός - μεγάλος κ.ά. Το παιδί προφέρει με μικρά λάθη δύσκολα συμπλέγματα συμφώνων της μητρικής γλώσσας. Το λεξιλόγιο αυξάνεται σημαντικά. Το παιδί σχηματίζει σωστές απλές προτάσεις. Είναι η 2 η περίοδος ερωτήσεων όπως : γιατί, πότε, πως, που, ποιος. 4-6 χρονών Κατανόηση του λόγου ανάλογη με τη γενική ανάπτυξη. Το παιδί μιλά με ευχέρεια. Οι προτάσεις είναι πιο σύνθετες. Εκφράζει με διάφορους τρόπους μια σειρά σκέψεων και μπορεί να επαναλάβει με δικά του λόγια μια ιστορία που έχει ακούσει. Μπορεί να ξεχωρίζει και να κατονομάζει χρώματα και χρησιμοποιεί λέξεις που δηλώνουν θέση ως προς πρόσωπο ή πράγμα (κάτω, πάνω, πίσω, πριν). Δεν υπάρχουν πια δυσκολίες κατά την προσφορά των φθόγγων. Με κάθε πρόοδο που σημειώνει το παιδί στη γλωσσική του εξέλιξη, απομακρύνεται όλο και περισσότερο από μια κατάσταση εξάρτησης από τους ενηλίκους και κατευθύνεται σε μια πιο αυτόνομη κατάσταση. Θα μπορούσε λοιπόν εύλογα να πει κανείς ότι η γλωσσική ανάπτυξη είναι απόλυτα συνυφασμένη με την προσωπική αυτονομία. (Ρ. Γκόττε, 2002). 3

6 Παρόλα αυτά, ένα ποσοστό παιδιών γύρω στο 4-5% από την ηλικία των 3 ετών και πάνω (Κ. Αλεξάνδρου, 1995) παρουσιάζουν δυσκολίες στην προφορική τους επικοινωνία και ιδιαίτερα στη συνομιλία τους με τους άλλους. Οι γλωσσικές διαταραχές ή προβλήματα λόγου που παρουσιάζει ένα παιδί στην προσχολική ηλικία καθιστούν προβληματική την κοινωνική προσαρμογή του παιδιού, την ψυχοπνευματική του εξέλιξη και αποτελούν «πρώιμες ενδείξεις για μαθησιακές δυσκολίες στο Δημοτικό και το Γυμνάσιο. Έχει βρεθεί ότι το 60-70% των παιδιών που έχουν διαταραχές λόγου στην προσχολική ηλικία εμφανίζει μετέπειτα δυσκολίες μάθησης που συνοδεύονται κάποιες φορές και με προβλήματα συμπεριφοράς. (Γ. Σπετσιώτης, 2002). Η προβληματική άρθρωση δηλαδή κάθε απόκλιση από την ακριβή φωνητική - φωνολογική αξία των φθόγγων στην αρχή, στο μέσο ή στο τέλος της λέξης, με φαινόμενα όπως παραλήψεις, αντικαταστάσεις, παραφθορές που δεν αντιστοιχούν στο γλωσσικό κώδικα του συνομιλητή (Γ. Δράκος, 1999) είναι το πρόβλημα που θα απασχολήσει την παρούσα μελέτη, η οποία εκπονείται στα πλαίσια του Προγράμματος Εξειδίκευσης εκπαιδευτικών και στελεχών της γενικής εκπαίδευσης για μαθητές με προβλήματα λόγου και ομιλίας. Οι αιτίες της «προβληματικής» άρθρωσης είναι πολλές και ποικίλουν. Τα φωνήματα μπορεί να μην εκφέρονται σωστά μέσα στην φωνολογική ακολουθία της λέξης επειδή : Το παιδί δεν ακούει αρκετά καλά ή δυσκολεύεται να διακρίνει και να διαφοροποιήσει δυο ήχους που μοιάζουν μεταξύ τους. Υπάρχει πρόβλημα στη διαδικασία της αναπνοής. Το παιδί δεν μπορεί να εκτελέσει καλά κινήσεις του στόματος, των χειλιών, της γλώσσας, των παρειών, της σιαγόνας είτε λόγω παθολογικών 4

7 καταστάσεων κεντρικής αιτιολογίας είτε δυσλειτουργιών, δυσπλασιών, απραγιών της στοματικής κοιλότητας κτλ. Τα κινητικά κέντρα του παιδιού είναι ανώριμα. Το παιδί δυσκολεύεται στην οργάνωση και αντίληψη του χρόνου. Η ακουστική μνήμη του παιδιού είναι αδύναμη. Τα γλωσσικά ερεθίσματα του περιβάλλοντος του παιδιού είναι ελλιπή. Το παιδί είναι ψυχοσυναισθηματικά ανώριμο. Δεν επιθυμεί να μεγαλώσει, οι γονείς του το υπερ-προστατεύουν. (Γ. Δράκος, 1999) Στην παρούσα μελέτη έγινε έλεγχος των γλωσσικών δεξιοτήτων της Ε, του μαθησιακού της υλικού, καθώς και ανίχνευση πιθανής προβληματικής συμπεριφοράς. Για την επίτευξη αυτών των στόχων εφαρμόστηκαν τα παρακάτω : α) Πίνακας Καταγραφής Αρθρωτικών Αποκλίσεων β) Λειτουργικός Οδηγών Συμπεριφοράς στο Νηπιαγωγείο γ) Αξιολόγηση Δυσλεξίας (The Bangror Dyslexia Test) δ) Ερωτηματολόγιο για παιδιά που παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα συμπεριφοράς του Rutter ε) Ερωτηματολόγιο Συμπτωμάτων Προβληματικής Συμπεριφοράς του Ι. Παρασκευόπουλου στ) Ερωτηματολόγιο για παιδιά των R.G. Tharp και P. J. Wetzel ) Προσχολικό Ευρετήριο για την Εκτίμηση της Σχολικής Ετοιμότητας της Bettye Μ. Caldwell, η) Κατάλογος Ελέγχου Συμμετοχής του Παιδιού της Ε. Κουτσουβάνου θ) Φυσική Παρατήρηση στο Περιβάλλον του σχολείου. 5

8 2. ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Είναι πραγματικά θαυμαστό το γεγονός ότι όλα τα παιδιά μαθαίνουν να μιλούν χωρίς αυτή η διαδικασία να χρειάζεται διδασκαλία (εξαιρούνται τα παιδιά που έχουν σωματική ανεπάρκεια). Τα παιδιά απ' τη βρεφική κιόλας ηλικία χρησιμοποιούν τη γλώσσα για επικοινωνία και όχι για επανάληψη, μαθαίνοντας τους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες μέσα από τη χρήση τους. Η γλωσσική ανάπτυξη, όπως και οι άλλες εξελικτικές διαδικασίες είναι απόρροια της αλληλεπίδρασης του περιβάλλοντος με την προσωπικότητα. Γι' αυτό συχνά παρατηρούμε πως παιδιά της ίδιας ηλικίας λειτουργούν σε διαφορετικά γλωσσικά επίπεδα (Βοσνιάδου, 1995). Η ακριβής ηλικία που κάποιο παιδί κατακτά τα διάφορα στάδια της γλωσσικής ανάπτυξης δεν είναι κοινή για όλα τα παιδιά, γεγονός που οφείλεται κυρίως στη στενή σχέση ανάμεσα στη μάθηση της γλώσσας και τη γενικότερη βιοψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού. (Γ. Πόρποδας, 1996) Πιο συγκεκριμένα, η γλωσσική ανάπτυξη φαίνεται ότι συμβαδίζει με τη γενικότερη γνωστική ανάπτυξη του παιδιού. Σ' αυτό το σημείο όμως χρήσιμο είναι να αναφερθεί η θεωρητική και μεθοδολογική διάκριση ανάμεσα στη γλώσσα και στη γλωσσική επικοινωνία. Γλώσσα είναι το σύστημα εννοιών και ήχων που χρησιμοποιούμε για να επικοινωνήσουμε. Επικοινωνία είναι η συμβολική συνδιαλλαγή ανάμεσα στα νοήμονα όντα και μπορεί να πραγματοποιηθεί με διάφορα μέσα - κινήσεις, ήχους, οσμές, οπτικά σήματα όλων των ειδών κλπ. Ο Saussure που θεωρείται ο πατέρας της γλωσσολογίας, έκανε τη διάκριση της γλώσσας σε λόγο - κοινό σύστημα ήχων και εννοιών που χρησιμοποιεί κάθε ανθρώπινη κοινότητα για να επικοινωνήσει - και στη γλώσσα ως ομιλία - τη χρήση 6

9 δηλαδή αυτού του συστήματος επικοινωνίας από κάθε άτομο της γλωσσικής κοινότητας (Δ. Κατή, 1996). Ο Chomsky με τη σειρά του, έκανε τη διάκριση μεταξύ γλωσσικής πραγμάτωσης, της φωνούμενης γλώσσας δηλαδή αυτής που εκφράζεται και γλωσσικής ικανότητας, που είναι ένα πολυεπίπεδο σύστημα κανόνων που αφορούν τη γλωσσική ετοιμότητα που έχει ο καθένας. Το σύστημα αυτό προσδιορίζει την εκφορά των φθόγγων, τη σειρά τους, την ιεράρχηση των λέξεων κτλ. Αυτές οι γλωσσικές γνώσεις διακρίνονται περαιτέρω σ' αυτές που αναφέρονται στην ομιλία (παραγωγική ικανότητα) και εκείνες που αναφέρονται στην ακοή (προσληπτική ικανότητα) (Ρ. Γκόττε, 2002). Είναι δεδομένο ότι στην καθημερινή του συνεννόηση στα πλαίσια των εκάστοτε καταστάσεων το παιδί, λειτουργεί ως «πομπός», ανακοινώνει τις σκέψεις του, τις επιθυμίες του και τις ιδέες του αλλά ταυτόχρονα είναι και «δέκτης» αφού προσλαμβάνει τις αντιδράσεις του συνομιλητή του. Μια επιτυχημένη συνεννόηση, σύμφωνα με τον Η. Friedrich (2002) προϋποθέτει: - αισθητηριακή αντίληψη - κοινωνική νοημοσύνη (ικανότητα αντίληψης των σκέψεων του άλλου) - ικανότητα ενσυναίσθησης, για την ορθή εκτίμηση των καταστάσεων. Άλλωστε για να γίνεται κάποιος κατανοητός πρέπει να λαμβάνει υπόψη του και την οπτική γωνία του άλλου - ικανότητα γλωσσικής έκφρασης. Οι παραπάνω ικανότητες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες, αλληλοεπηρεάζονται και αποτελούν προϋπόθεση κάθε συζήτησης. 7

10 Με απλά λόγια εκτός από τις γλωσσικές γνώσεις, η χρήση της γλώσσας σε συνθήκες επικοινωνίας στηρίζεται και σε μη γλωσσικές γνώσεις. Η αλληλεπίδραση αυτών των γνώσεων στη γλωσσική επικοινωνία ονομάζεται επικοινωνιακή ικανότητα, όρος που καθιερώθηκε από τον Hymes - και υπαγορεύει τί, πώς, σε ποιόν, κάτω από ποιες συνθήκες μπορούμε να πούμε κάτι και πως είμαστε σε θέση κάτω από τις εκάστοτε περιστάσεις να κατανοήσουμε κάτι (Δ. Κατή, 1996). Για να μπορώ λοιπόν να μιλώ και να χρησιμοποιώ σωστά μια γλώσσα πρέπει εκτός από τη γνώση του συστήματος των γλωσσικών κανόνων, να έχω και γνώση της σύνθετης σύζευξης διαφόρων γλωσσικών κανονιστικών δομών. Η εξελικτική πορεία αυτού του συστήματος κανόνων ακολουθεί στον καθένα διαφορετική πορεία (Ρ. Γκόττε, 2002). Υποστηρίζεται μάλιστα απ' όλες τις σχετικές μελέτες η υπεροχή των κοριτσιών έναντι των αγοριών, σ' όλες τις γλωσσικές δεξιότητες (Κ. Πόρποδα, 1996). Η καλύτερη δυνατή εξέλιξη της ομιλίας και του λόγου εξαρτάται από πολυάριθμους παράγοντες όπως οι βιολογικές επιδράσεις, η ωριμότητα του ΚΝΣ και οι θετικές κοινωνικές επιρροές. Ο Martin Herbert (1996) αναφέρει «είμαστε ό,τι λέμε. Ο τρόπος που εκφραζόμαστε αποτελεί το επίκεντρο της ύπαρξης μας : είναι ταυτόχρονα αναπόσπαστο μέρος του παιδιού, αλλά και της οικογένειας και της κοινωνίας μέσα στην οποία ζει και αναπτύσσεται το παιδί». Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις του Bernstein άλλωστε, η ομιλία του παιδιού είναι ανάλογη του πλαισίου των κοινωνικών του σχέσεων στο περιβάλλον όπου ζει και αναπτύσσεται. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι οικογένειες με χαμηλό μορφωτικό - οικονομικό επίπεδο χρησιμοποιούν τις λέξεις για να δηλώσουν αντικείμενα και συγκεκριμένες ενέργειες ενώ οι οικογένειες μέσης και ανώτερης μορφωτικής στάθμης αναφέρονται κυρίως σε λογικές σχέσεις. Από αυτές τις διαφορές 8

11 προκύπτουν οι διαφορές στις μορφές ομιλίες και στις λειτουργίες της σκέψης (Μ. Herbert, 1996). Ας μην ξεχνάμε ότι η γλώσσα και η σκέψη βρίσκονται σε απόλυτη συνάφεια αφού οι γλωσσικές λειτουργίες βοηθούν στην επιτέλεση νοητικών λειτουργιών, στην ιεράρχηση και γενίκευση των εμπειριών. Ο ρόλος της γλώσσας στην ανάπτυξη της νοημοσύνης είναι κύριος (Κ. Πόρποδας, 1996) και όμως, πολλά παιδιά ξεκινούν τη ζωή τους με πολλά μειονεκτήματα στη γλώσσα εξαιτίας του οικογενειακού και κοινωνικού περιβάλλοντος. Τα μειονεκτήματα αυτά μπορεί να αφορούν τόσο τα φωνολογικά όσο και τα συνταντικά και σημασιολογικά στοιχεία της γλώσσας. Αρχικά το παιδί νιώθει την ανάγκη να επικοινωνήσει και να γίνει κατανοητό, αλλά και να ταυτιστεί με το πρόσωπο που αισθάνεται πιο κοντά του. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού αρχίζει να μιμείται φθόγγους. Η φωνολογική ανάπτυξη ενός παιδιού όμως είναι δυνατόν να καθυστερήσει σημαντικά αν αυτό το πρόσωπο αποτελεί «κακό πρότυπο» δεν μιλά δηλαδή καθαρά ή σωστά ή καταλαβαίνει από «το βλέμμα» και μόνο τις επιθυμίες του παιδιού. Επίσης, κάποιες φορές δίνεται στο παιδί η εντύπωση ότι είναι «χαριτωμένο» όταν μιλάει «μωρουδίστικα», γιατί έτσι παίρνει περισσότερα χάδια ή αγαπιέται πιο πολύ από το περιβάλλον του. Όσον αφορά το σημασιολογικό σύστημα της γλώσσας η σωστή και ολοκληρωμένη ανάπτυξη του περιλαμβάνει την ανάπτυξη επιμέρους τομέων όπως : 1) εμπλουτισμός λεξιλογίου, 2) απόκτηση της έννοιας που ταιριάζει στην κάθε λέξη, 3) απόκτηση της γνώσης που αναφέρεται στη συσχέτιση εννοιών και λέξεων, 4) απόκτηση σύνθετης διαδικασίας που καθορίζει τη δομή των εννοιών των λέξεων στην πρόταση (Κ. Πόρποδας, 1996). 9

12 Το λεξιλόγιο ενός παιδιού εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα και τη συχνότητα των εμπειριών του αλλά και τις ατομικές του ικανότητες που του επιτρέπουν την προσοικείωση εννοιών, ονομάτων και πραγμάτων (Ρ. Γκόττε, 2002). Σ' αυτό το σημείο πρέπει να αναφερθεί και ο κοινωνικοποιητικός ρόλος της γλώσσας. Η οικοδόμηση διαπροσωπικών σχέσεων και η ικανότητα να συνεννοείται και να συνδιαλέγεται ένα παιδί με άλλους ανθρώπους είναι βασική. Χωρίς την ομιλία θα ήταν αδύνατον για τα παιδιά να εξηγήσουν τι εννοούν, πώς νιώθουν ή τί έχουν ανάγκη. Το νηπιαγωγείο έρχεται να παίξει έναν αντισταθμιστικό ρόλο και να προσφέρει στα παιδιά τη δυνατότητα να αυξήσουν τη γλωσσική τους ευελιξία. Το νηπιαγωγείο μπορεί να το πετύχει αυτό γιατί: - σε σχέση με το δημοτικό σχολείο προσφέρει περισσότερες δυνατότητες ελευθερίας και αλληλεπίδρασης - οι φάσεις γλωσσικής ανάπτυξης δεν έχουν ολοκληρωθεί - τα μικρά παιδιά είναι πιο δεκτικά στο να μιμηθούν γλωσσικά σχήματα. Βέβαια, υπάρχουν και κάποιες προϋποθέσεις για να πετύχει το νηπιαγωγείο αυτό το σκοπό. Καταρχήν η ατμόσφαιρα και το περιβάλλον του θα πρέπει να είναι ευχάριστο αλλά και πλούσιο σε μαθησιακές εμπειρίες και να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές οικογενειακές συνθήκες και εμπειρίες καθενός ώστε να προσφέρεται η ευκαιρία μιας ολόπλευρης και ισόρροπης ανάπτυξης όλων των παιδιών. Επίσης, ο εκπαιδευτικός παίζει κεντρικό ρόλο ως το δεύτερο σημαντικό ενήλικο πρόσωπο στη ζωή του παιδιού. Λειτουργεί ως πρότυπο και η συμπεριφορά του έχει επάνω στα παιδιά επίδραση διαρκείας (Η. Friedrich, 2000). Η καλή σχέση με τον εκπαιδευτικό προσφέρει ασφάλεια και ενθάρρυνση τόσο όσον αφορά τη μάθηση όσο και τη γενικότερη δραστηριότητα του παιδιού. 10

13 Η συμπληρωματική γλωσσική υποστήριξη δεν αφορά μόνο τη βελτίωση της άρθρωσης, τη διεύρυνση του λεξιλογίου ή τη διόρθωση γραμματικών λαθών, αλλά και την κινητοποίηση για μάθηση καθώς και τη μετάδοση της χαράς μέσα από την ομιλία. Παιδιά με γλωσσικές διαταραχές διατρέχουν τον κίνδυνο να απομονωθούν και προτιμούν να σιωπούν αφού δεν τα καταλαβαίνουν τα άλλα και μπορεί να τα κοροϊδέψουν. Σκοπός μας είναι να τονώσουμε την αυτοπεποίθηση των παιδιών, να τα ενθαρρύνουμε αλλά και να τους μεταδώσουμε τη γνώση για το πώς θα ανταπεξέρχονται καλύτερα στο περιβάλλον τους. Για να αντισταθμίσουμε τις γλωσσικές ελλείψεις των παιδιών στο νηπιαγωγείο θα πρέπει: - να δημιουργήσουμε κατάλληλο παιδαγωγικό κλίμα - να παρατηρούμε ένα παιδί και να το παίρνουμε σοβαρά - να του δείχνουμε τη συμπάθεια μας - να δίνουμε ευκαιρίες στο παιδί να μιλήσει σε διάφορα άτομα στην τάξη - να το επαινούμε και να ενθαρρύνουμε το διάλογο - να προκαλούμε το παιδί να πει με δικά του λόγια κάτι που άκουσε πριν λίγο - να το ακούμε με προσοχή χωρίς να το διακόπτουμε για να το διορθώσουμε - να δίνουμε χρόνο στο παιδί να σκεφθεί - να ανταποκρινόμαστε σε ό,τι λέει - να λειτουργούμε ως πρότυπα χρησιμοποιώντας άρτιες προτάσεις. Είναι προτιμότερο να δίνεται έμφαση σ' αυτά που το παιδί ήδη ξέρει και σ' αυτά που μπορεί να μάθει παρά στα λάθη του. Μέλημα μας είναι να προβάλλουμε τη χαρά του να μιλά κανείς και το πόσο καλά τα καταφέρνουν όλα. 11

14 3. ΙΣΤΟΡΙΚΟ Η παρακάτω μελέτη περίπτωσης αφορά την Ε. η οποία είναι μαθήτρια νηπιαγωγείου και βρίσκεται στην ηλικία των 5,5 χρονών. Είναι το 3 παιδί στην οικογένεια" τα άλλα αδέλφια της είναι αγόρια 12 και 9 χρονών αντίστοιχα. Η Ε. γεννήθηκε πρόωρα 6 μηνών, μετά από το σεισμό που έγινε στην Αθήνα γιατί η έγκυος μητέρα της τρόμαξε. Η εγκυμοσύνη της μητέρας της παρουσίαζε προβλήματα από το 2 μήνα λόγω αποκόλλησης πλακούντα. Όταν γεννήθηκε η Ε. ζύγιζε 1,5 kg και έμεινε σε θερμοκοιτίδα για 22 ημέρες. Επειδή και οι δυο γονείς της είναι φορείς του στίγματος μεσογειακής αναιμίας η Ε. πάσχει από μικροδρεπανοκυτταρική αναιμία και σπληνομεγαλεία. Από την ίδια ασθένεια πάσχει και ο ένας της αδελφός ενώ ο άλλος είναι απόλυτα υγιής. Η μητέρα της ήθελε πάρα πολύ γεννήσει ένα κοριτσάκι, κι έτσι η Ε. συνεχίζει ακόμη να είναι το «μωράκι» της. Η πρόωρη γέννηση της Ε. είχε ως συνέπεια στραβισμό και στα δυο μάτια της. Έχει κάνει χειρουργική επέμβαση όταν ήταν 10 μηνών αλλά ο στραβισμός στο ένα μάτι έχει παραμείνει και είναι έντονος. Η Ε. έχει αρρωστήσει 3 φορές από πνευμονία και μια φορά μάλιστα χρειάστηκε μετάγγιση αίματος. Όταν την πιάνει κρίση μικροδρέπανου - συνήθως όταν έχει υγρασία και συχνά το χειμώνα - πονάει στην κοιλιά, στα χέρια και στα πόδια. Λόγω της ασθένειας της πρέπει να πίνει συχνά νερό και να πηγαίνει συχνά στην τουαλέτα. Η μητέρα της εργάζεται ως νοσηλεύτρια σε έναν οίκο ευγηρίας ενώ ο πατέρας της είναι ιδιωτικός υπάλληλος. Η μητέρα είναι πολύ θετική και συνεργάσιμη και δίνει πρόθυμα τις πληροφορίες που της ζητούνται. 12

15 Δεν υπάρχει έκθεση Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου για τα προβλήματα λόγου της Ε. γιατί αν και η νηπιαγωγός συνέστησε το 2003 επίσκεψη σε ειδικό για πιθανό πρόβλημα λόγου, η μητέρα απάντησε ότι της αρέσει έτσι όπως είναι η Ε. γιατί; «είναι το μωράκι μου». Είναι η δεύτερη (2 η ) χρονιά που η Ε. φοιτά στο νηπιαγωγείο. 3.1 Σχολικό Ιστορικό Γενική Εντύπωση και Παρουσιαστικό της Ε. Η Ε. είναι ιδιαίτερα μικροκαμωμένη και λεπτή. Η πρώτη εντύπωση που αποκομίζει κάποιος από την Ε. είναι ότι είναι ένα αρκετά συνεσταλμένο παιδί. Όταν έρχεται το πρωί στο σχολείο τα 2 πρώτα λεπτά κρύβεται στην αγκαλιά της μαμάς της ή πίσω από την φούστα της. Είναι πάντα όμορφα ντυμένη, καλοχτενισμένη και καθαρή όταν έρχεται, αλλά δεν αργεί να λερώσει τα ρούχα της ή να τα φορέσει με έναν «άτσαλο τρόπο» π.χ. το φανελάκι να βγαίνει έξω από την μπλούζα Συναισθηματικός τομέας Δίνει την εντύπωση ότι δεν την ενδιαφέρει εάν έχει φίλους ή όχι. Παίζει με μικρότερα αλλά και μεγαλύτερα παιδιά της τάξης, κυρίως όμως της αρέσει - και προτιμά - να ασχολείται μόνη της με μια δραστηριότητα ή να είναι «η βοηθός» της δασκάλας. Δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον για ό,τι φτιάχνει η δασκάλα και για ό,τι βρίσκεται πάνω στο γραφείο της, γεγονός που την κάνει ιδιαίτερα ενοχλητική. Πειράζει τα πάντα στο γραφείο της δασκάλας, τα παίρνει και κάνει ζημιές. Έχει σπάσει για παράδειγμα ένα βάζο, ένα ποτήρι και χάσει πλαστικά ματάκια κατασκευών. 13

16 Κάποιες φορές όμως εμφανίζεται ευαίσθητη. Για παράδειγμα όταν μια συνάδελφος είχε ένα ατύχημα, η Ε. στεναχωριόταν γι' αυτήν και ανησυχούσε μήπως πεθάνει. Επίσης, την εποχή που η μητέρα της έψαχνε να νοικιάσει ένα καινούριο σπίτι και αγωνιούσε γι' αυτό η Ε. μου είπε ότι ήθελε να χαρίσει ένα σπίτι στη μαμά της. Είναι προσκολλημένη στις δασκάλες και θέλει πάντα αυτή να είναι η βοηθός τους. Της αρέσει να παίζει τη δασκάλα ή να αναλαμβάνει το ρόλο της δασκάλας στο νηπιαγωγείο. Συχνά κάνει τους συμμαθητές της να θυμώνουν πειράζοντας τα πράγματα τους και δεν διστάζει όταν της αρέσει ιδιαιτέρως κάτι, να το παίρνει με τρόπο και να το κρύβει στην τσάντα της. Όταν το παιδί, στο οποίο ανήκει το αντικείμενο αυτό, το αναζητά, αυτή κάνει την εντελώς αδιάφορη. Δεν θυμώνει εύκολα, σπάνια κλαίει στο νηπιαγωγείο και δεν παρουσιάζει προβλήματα στον τομέα της αυτοεξυπηρέτησης Συμμετοχή στο μάθημα Έχει δυσκολία να συγκεντρωθεί στην «παρεούλα» και όταν είμαστε εκεί σπανίως προσέχει. Προτιμά να μιλά με κάποια συμμαθήτρια της, να πειράζει κάποιον ή κάτι (π.χ. βιβλίο), να αλλάζει συνεχώς θέση κ.ά. Σε κινητικές δραστηριότητες συμμετέχει πιο εύκολα. Λείπει πολύ συχνά από το σχολείο με την αιτιολογία ότι τη χρειάζεται η μητέρα της για παρέα. Στις γιορτές συμμετέχει και λέει το ποίημα της. Όταν της αρέσει κάποια εργασία ή δραστηριότητα προσηλώνεται σ' αυτή και αδιαφορεί για ό,τι γίνεται γύρω της. Προτιμά να μη βγαίνει έξω στην αυλή γιατί της αρέσει να παίζει μέσα με τα παιγνίδια που δεν μπορεί να διεκδικήσει όταν είναι παρόντες οι συμμαθητές της. Στην αυλή παίζει συνήθως με το χώμα ή κάθεται κοντά στη δασκάλα. 14

17 3.1.4 Συνεργασία Δεν έχει σταθερή συμπεριφορά. Κάποιες φορές είναι πρόθυμη, συνεργάσιμη και υπάκουη ενώ άλλες φορές κάνει αρνητικά πράγματα (π.χ. συχνά παίρνει και χτυπάει το τύμπανο της δασκάλας με σκοπό να τραβήξει την προσοχή). Ξέρει τους κανόνες του νηπιαγωγείου μας και όταν δει ότι παραβιάζονται «θυμίζει» στους συμμαθητές της τη σωστή συμπεριφορά π.χ. στο σχολείο είμαστε όλοι φίλοι ή μιλάμε ευγενικά ο ένας στον άλλον. Παρόλα αυτά, η ίδια ακολουθεί οδηγίες μόνο όταν της αρέσει είτε αφορά τις εργασίες είτε άλλες δραστηριότητες. (Βλ. Παράρτημα Α σ. 1) Γενικότερη Κοινωνικότητα Στο παιχνίδι συνήθως είναι άλλοτε συνεργάτης και άλλοτε «καταστροφέας». Σπάνια είναι αρχηγός. Είναι ευγενική μόνο όταν θέλει, παρόλο που γνωρίζει τη «σωστή» συμπεριφορά Πορεία σχολικής εξέλιξης Η Ε. είναι αριστερόχειρας και κρατάει σωστά το μαρκαδόρο όταν γράφει ή ζωγραφίζει. Στη λεπτή κινητικότητα όμως υστερεί τόσο όσον αφορά το ψαλίδι όσο και τα φύλλα εργασίας ή τη ζωγραφική. (Βλ. Παράρτημα Α σ. 2,3) Βγαίνει από τις γραμμές, βάζει συνήθως μόνο ένα ή δυο χρώματα σε όλη τη φωτοτυπία και δεν κόβει πάνω σε γραμμές. (Βλ. Παράρτημα Α σ. 4,5,6) Σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο έχει παρατηρηθεί μόνο μια μικρή εξέλιξη στο σχέδιο. Γενικότερα, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ανώριμη. Σε αντίθεση με τους συμμαθητές της που αναγνωρίζουν τους αριθμούς ως το 10 και μετρούν ακόμη περισσότερο, η Ε. ξέρει λίγα γράμματα, είναι το μόνο παιδί στην τάξη που δεν γράφει το όνομα του, μετρά ως το 4 ενώ δεν αναγνωρίζει τους αριθμούς. (βλ. Παράρτημα Α σ. 7). 15

18 Δεν παρουσιάζει προβλήματα προσανατολισμού παρά μόνο χρονικού και χειρίζεται με ευκολία έννοιες όπως πάνω - κάτω, αριστερά - δεξιά, μέσα - έξω, πίσω - μπρος, βαρύ - ελαφρύ, πολλά - λίγα (βλ. Παράρτημα Α σ. 8,9). Δεν γνωρίζει όλα τα χρώματα παρά μόνο τα βασικά και κάποιες αποχρώσεις. Γνωρίζει τα σχήματα. Κάνει ομαδοποιήσεις κατά χρώμα και κατά σχήμα. Στα ομαδικά παιχνίδια συμμετέχει αλλά όταν διαρκούν πολύ, βαριέται και φεύγει αθόρυβα (χωρίς να ενοχλεί) Τρόπος Εργασίας Δεν έχει καμία οργάνωση. Όταν κάνει λάθη δεν δείχνει να ανησυχεί, ούτε να στεναχωριέται και συχνά δεν καταβάλλει προσπάθεια να τα βελτιώσει. Υπάρχουν μέρες που μπορεί να είναι ιδιαίτερα παραγωγική, να κάνει δηλαδή πολλές και σωστές εργασίες (βλ. Παράρτημα Α σ. 10,11) και άλλες που να μην έχει όρεξη να κάνει καμία (βλ. Παράρτημα Α σ. 12,13). Στα παζλ δεν τα καταφέρνει διότι της είναι δύσκολο να συγκεντρωθεί για πολύ ώρα. Όταν της αρέσει κάτι το κάνει για ώρα, αδιαφορώντας για το αποτέλεσμα. Όταν για παράδειγμα της είχε δοθεί να κόψει έναν κύκλο με το ψαλίδι, αυτή τον έκοβε μέχρι που έμεινε μόνο ένα μικρό κομμάτι από αυτόν. Όταν ξεκινά μια εργασία ρωτά μέχρι να είναι σίγουρη ότι ξέρει τι πρέπει να κάνει για να ολοκληρώσει την εργασία της, όταν όμως βαρεθεί κάνει πρόχειρη και άτσαλη δουλειά (βλ. Παράρτημα Α σ. 14). Έχοντας ένα ιδιαίτερα ευλύγιστο κορμί επιδίδεται σε ασκήσεις πολλές φορές επικίνδυνες, με σκοπό να αποσπάσει την προσοχή των άλλων. Είναι γενικά ένα παιδί που σπάνια μένει ακίνητο. Ακόμη και όταν κάθεται κουνιέται και στριφογυρίζει στην καρέκλα της. 16

19 4. ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΙΛ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε. 4.1 Γλωσσικές Δεξιότητες (έκφραση και πρόσληψη) Η Ε. χρησιμοποιεί απλές προτάσεις 4-5 λέξεων, αλλά η ομιλία της τις περισσότερες φορές είναι δυσνόητη. Σύμφωνα με τον «Πίνακα Καταγραφής αρθρωτικών αποκλίσεων» (βλ. Παράρτημα Δ) παρατηρήθηκε ότι κάνει παραλήψεις π.χ. Αντιγόνη -» Γόνη, Αρκουδάκι -» Κουδάκι, αλλοιώσεις και αντικαταστάσεις π.χ. το ρ με λ, το δ με το, και το λ(ουρανικό) με το γ και το τ με το. Εντύπωση προκάλεσε επίσης το γεγονός ότι σε παιχνίδι με καρτέλες «μπέρδεψε» απλές εικόνες και τους απέδωσε εντελώς διαφορετικό νόημα. Πιο συγκεκριμένα, μια «τσαγιέρα» την ονόμασε «βάζο», ένα κομμάτι «τυρί» το ονόμασε «πάζλ», «αστέρια» το ονόμασε «ψάρια». Ακόμη, έκανε γενικεύσεις όπως : τη «φώκια» την ονόμασε «ψάρι» γιατί ζει στη θάλασσα όπως μας είπε, τα «παπούτσια» τα ονόμασε «μπότες» κ.ά. Βέβαια, υπήρχαν και εικόνες που ήξερε τη χρήση των αντικειμένων που απεικονίζουν αλλά δεν μπορούσε να τα ονομάσει, π.χ. το «φτυάρι» μου είπε ότι «μ' αυτό βγάζεις έξω το χώμα», τις «νερομπογιές» μου είπε «πας να βάψεις» κ.ά. Η ανακλητική της ικανότητα είναι εξαιρετικά αδύναμη. Όταν για παράδειγμα μετά από διδασκαλία της θεματικής ενότητας «φώκια» της ζητήθηκε να ονομάσει την εικόνα δεν το έκανε. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι η γενίκευση που αναφέρθηκε παραπάνω σχετικά με τη «φώκια», εξακολούθησε να υπάρχει ακόμη και μετά τη διδασκαλία του συγκεκριμένου θέματος. Δεν διακρίνει τη διαφορετική χρηματική αξία των νομισμάτων, κάνοντας ακόμη μια γενίκευση και ονομάζοντας τα «λεφτά», δεν γνωρίζει την ηλικία της ούτε τη διεύθυνση κατοικίας της. 17

20 Ιδιαίτερη δυσκολία έχει επίσης στην ακρόαση ενός παραμυθιού ή μιας ιστορίας είτε τη διηγείται κάποιος είτε τη διαβάζει. 4.2 Γνωστικές Δεξιότητες Δεν επαναλαμβάνει μια εικονογραφημένη ιστορία ούτε μπορεί να τοποθετήσει εικόνες σε λογική σειρά. Οι έννοιες του χρόνου (χθες, σήμερα, αύριο, πριν, μετά) δεν χρησιμοποιούνται με ακρίβεια, ούτε συσχετίζει το ρολόι με το πρόγραμμα της ημέρας. Δυσκολεύεται να συγκεντρώσει την προσοχή της για πολύ ώρα. Χρησιμοποιεί τα αντικείμενα της τάξης με πρόθεση και νόημα, δηλαδή για το σκοπό για τον οποίον έχουν κατασκευαστεί αλλά και για άλλους λόγους π.χ. την κατσαρόλα από το σπιτάκι μας στο σχολείο την είχε χρησιμοποιήσει και σαν καπέλο. Μαθαίνει μέσω οδηγιών των ενηλίκων μόνο όταν ενδιαφέρεται για κάτι. Κοινωνικές Δεξιότητες Παίζει περισσότερο (πρωτοβουλία για φιλία, ομαδικό παιχνίδι) μόνη της αλλά όταν επιλέγει να παίξει με τους συμμαθητές της, επιλέγει συγκεκριμένους με τους οποίους μπορεί να συνεργαστεί. Δεν παίζει απλά επιτραπέζια παιχνίδια. Συμμετέχει σε παιχνίδια ανταγωνισμού, αλλά σπάνια παίρνει μέρος στη λήψη αποφάσεων στην ομάδα. 18

21 5. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ θεματική : Πεταλούδες Βιολογικές Επιστήμες Περιοχή Ανάπτυξης : Ακρόαση Διήγησης Προκαταβολικά οργανωτές Τα παιδιά βρήκαν στην αυλή πεταλούδες. Ενθουσιάστηκαν μαζί τους, τις κυνήγησαν και προσπάθησαν να τις πιάσουν. Σκοπός : Να ακούει και να κατανοεί μια διήγηση ή απλά κείμενα που κάποιος του διαβάζει φωναχτά. Στόχοι Γνωστικός: Να κατανοήσει τις φάσεις εξέλιξης της πεταλούδας και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτού του εντόμου. Να συνεργάζεται και να χαίρεται το παιχνίδι με τους συμμαθητές της και να αναπτύξει ομαδικό πνεύμα. Να συγκεντρώνεται, να παρατηρεί και να αντιλαμβάνεται ομοιότητες και διαφορές. Δραστηριότητες : Γίνεται ανάγνωση εικονογραφημένης ιστορίας της κάμπιας που γίνεται πεταλούδα απ τους εκπαιδευτικούς. Η ανάγνωση γίνεται σε ήρεμο, χαλαρό και χωρίς διάσπαση και βιασύνη κλίμα επικοινωνίας. Για το σκοπό αυτό η ανάγνωση συνοδεύεται από απαλή μουσική υπόκρουση. Ακολουθεί συζήτηση γύρω από διάφορα στοιχεία του κειμένου (πλοκή, χαρακτήρες, συγκρούσεις, το χρόνο και το χώρο που διαδραματίζονται τα γεγονότα κτλ). Στη συνέχεια τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες 3-4 ατόμων και δραματοποιούν τα στάδια μεταμόρφωσης της πεταλούδας. 19

22 Τέλος, παίζουμε όλοι μαζί το πεταλουδοπαιχνίδι και το ομαδικό παιχνίδι κάμπια - κάμπια πεταλούδα. ΠΕΤΑΛΟΥΔΟΠΑΙΧΝΙΔΙ : Φωτοτυπώ πολλές φορές μια πεταλούδα. Τις μοιράζω στα παιδιά και τους ζητώ να τις χρωματίσουν με διάφορα σχέδια και χρώματα και να τις κόψουν γύρω - γύρω στο περίγραμμα. Πλαστικοποιώ τις έτοιμες πεταλούδες, τις κόβω στη μέση και τις ανακατεύω. Μαζευόμαστε στη «παρεούλα» και παίζουμε το παιχνίδι συνταιριάσματος. Έπειτα, σε κύκλο καθισμένοι οκλαδόν παίζουμε το κάμπια - κάμπια - πεταλούδα. Ένα παιδί κάνει χοπ-λα γύρω - γύρω από τον κύκλο των παιδιών και τραγουδάει «κάμπια - κάμπια - πεταλούδα πάει σε όλα τα λουλούδια» και αφήνει πίσω απ την πλάτη ενός παιδιού μια πεταλούδα. Το παιδί πρέπει να πάρει την πεταλούδα και να κυνηγήσει το συμμαθητή του που προσπαθεί να κάτσει πρώτος στην άδεια θέση του φίλου του. Λέξεις - Κλειδιά : κουκούλι, κάμπια, χρυσαλλίδα, νέκταρ λουλουδιών, ρύγχος, φτερά. Υλικά - Μέσα : Βιβλίο με έντονη εικονογράφηση Φωτοτυπίες πεταλούδας Μαρκαδόροι σε διάφορα χρώματα Κασετόφωνο Χρόνος - Τόπος : Η ανάγνωση της ιστορίας καλό είναι να γίνει μέσα στην τάξη (όπου δεν υπάρχουν διασπαστές προσοχής) όταν τα παιδιά είναι ξεκούραστα. Το παιχνίδι «κάμπια - κάμπια - πεταλούδα» μπορεί να γίνει και στην αυλή, όπου ο χώρος είναι πιο άνετος για κινητικά παιχνίδια ώστε να μπορούν τα παιδιά να τρέξουν άνετα. Εννοείτε ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό μόνο αν οι καιρικές συνθήκες το επιτρέπουν (π.χ. δεν έχει έντονο ήλιο, βροχή). 20

23 Κριτήρια Αξιολόγησης Το παιδί είχε έντονο ενδιαφέρον για την ιστορία της πεταλούδας. Οι εικόνες αλλά και το περιεχόμενο της ιστορίας τράβηξε το ενδιαφέρον του. Στη συζήτηση που ακολούθησε μίλησε για τις πεταλούδες που είδε το Πάσχα όταν επισκέφθηκε τη γιαγιά της στο χωριό. Συνεργάστηκε και φάνηκε να χαίρεται το παιχνίδι με τους συμμαθητές της. Προσπάθησε και κατάφερε αρκετά καλά να κόψει τη φωτοτυπημένη πεταλούδα, ενώ βρήκε αρκετές πεταλούδες στο «πεταλουδοπαιχνίδι». 21

24 5.1 Σχέδιο Εξατομικευμένης Παρέμβασης Θεματική : Τα γράμματα της ΑΒ Περιοχή Ανάπτυξης : Ανάγνωση Συνάφεια με ΑΠ : Να συνειδητοποιήσει τα φωνήματα της ομιλούμενης γλώσσας και ότι σ αυτά τα φωνήματα αντιστοιχούν γράμματα. Προκαταβολικά οργανωτές : Το παιδί γνωρίζει το σύμβολο και το φθόγγο «Δδ» από τις καρτέλες ονομάτων (π.χ. Δέσποινα, Δημήτρης). Στον πίνακα παρουσιών υπάρχουν οι φωτογραφίες όλων των παιδιών και δίπλα το όνομα τους. Έτσι, το παιδί έχει έρθει αρκετές φορές σ επαφή με το φθόγγο «Δδ», ιδίως αφού αρκετές φορές κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους τοποθέτησε την καρτέλα των συμμαθητών της στον πίνακα παρουσιών. Σκοπός : Να αναγνωρίζει και να διακρίνει τους φθόγγους της ΑΒ καθώς και τα γράμματα που τους αντιστοιχούν. Στόχοι Γνωστικός : Να αναγνωρίζει το φθόγγο «Δδ» και το γράμμα που του αντιστοιχεί. Στάσεων : Να συνεργαστεί και να αναπτύξει ομαδικό πνεύμα. Δεξιοτήτων : Να χειρίζεται με ευχέρεια το ψαλίδι και να κόβει πάνω σε περίγραμμα. Δραστηριότητα Αφού έχει προηγηθεί επίδειξη του γράμματος «Δδ» απ την εκπαιδευτικό, ειπώνονται αρκετές λέξεις που αρχίζουν από αυτό το φθόγγο και αναγιγνώσκεται από το Αλφαβητάρι του Ε. Τριβιζά το ποίημα του «Δ» : Ένας Δράκος μα ποιος Δράκος; Ένας δακρυσμένος δράκος που του λείπουν 2 δόντια. Τα παιδιά έχουν απαντήσει σωστά στις ερωτήσεις που ακολουθούν π.χ. Που ζει ο δράκος; Σ έναν κήπο, σ ένα 22

25 δάσος ή σ' ένα παλάτι; κτλ. Μετά μοιράζονται στα παιδιά περιοδικά με εικόνες και τους ζητείται να χωριστούν σε μικρές ομάδες και να κόψουν εικόνες που αρχίζουν από το γράμμα «Δδ» αλλά και λέξεις που το περιέχουν. Νικήτρια είναι η ομάδα που θα συγκεντρώσει τις πιο πολλές σωστές λέξεις και εικόνες. Σε περίπτωση που κάποιες ομάδες δεν βρίσκουν αρκετές εικόνες μπορούν να ζωγραφίσουν και να κόψουν αντικείμενα από «Δ». Ο έλεγχος των εικόνων και των λέξεων των ομάδων γίνεται στην «παρεούλα» με την ενεργή συμμετοχή όλων των παιδιών. Λέξεις-Κλειδιά : Δαμάσκηνο, Δράκος, Δάσος, Δελφίνι, Δέντρο κτλ. Υλικά - Μέσα : Εικόνες με το γράμμα Δ, δ, Περιοδικά με εικόνες και λέξεις Μαρκαδόροι Ψαλίδια Σελίδες Α4 Χρόνος - Τόπος : Η δραστηριότητα γίνεται μέσα στην τάξη για να ελαχιστοποιηθεί η απόσπαση της προσοχής τους. Καλό είναι να γίνεται πρωινή ώρα, όταν δηλαδή τα παιδιά είναι ακόμη ξεκούραστα. Κριτήρια Αξιολόγησης : Το παιδί ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις της δραστηριότητες. Βρήκε και έκοψε εικόνες με το φθόγγο Δ, δ και λέξεις που το περιείχαν. Πιο συγκεκριμένα έκοψε μια εικόνα με δαχτυλίδια και άλλη μια με πακέτα τυλιγμένα. Όταν τη ρώτησα γιατί έκοψε τα πακέτα μου είπε «είναι δώρα κυρία». Ανέπτυξε ομαδικό πνεύμα και συνεργάστηκε με ζήλο με τα παιδιά της ομάδας της. Προσπάθησε και έκοψε αρκετά καλά τις εικόνες από το περιοδικό αλλά θέλει περισσότερη εξάσκηση σ' αυτόν τον τομέα. 23

26 6. ΟΙ ΖΩΓΡΑΦΙΕΣ ΤΗΣ Ε. Το παιδί χωρίς να το συνειδητοποιεί εκφράζει με τις ζωγραφιές τους τα συναισθήματα του. Οτιδήποτε εικονίζεται, όσο ασήμαντο κι αν είναι, έχει τη σημασία του, και μπορεί να μας πληροφορήσει σχετικά με τον «κόσμο» του παιδιού. Από τις ζωγραφιές των παιδιών καταλαβαίνουμε όσα θέλουν να μας πουν για τους γονείς τους, για τους φόβους τους, για τις ιδέες τους (Ε. Κρότι - Μάνι Α., 2003). Η χρήση των χρωμάτων είναι ουσιαστικής σημασίας αφού αυτά αποτελούν το κατεξοχήν σύμβολο της συναισθηματικότητας του παιδιού. (Ε. Κρότι - Μάνι Α., 2003). Η γλώσσα του παιδικού σχεδίου είναι παγκόσμια (Λ. Κακίση, 1994). Αν δούμε χωρίς προκατάληψη το σχέδιο ενός παιδιού θα μπορέσουμε να διακρίνουμε την επιρροή του περιβάλλοντος του έστω κι αν το παιδί είναι από άλλο κράτος. Στα πλαίσια της παρούσας μελέτης, ζητήθηκε από την Ε. να ζωγραφίσει έναν άνθρωπο, ένα σπίτι, μια οικογένεια και ένα δέντρο. Το παιδί ανταποκρίθηκε θετικά, κι έτσι παραθέτονται τα αντίστοιχα τεστ με μια στοιχειώδη ανάλυση. 6.1 Το τεστ του σπιτιού Το τεστ του σπιτιού έχει συναισθηματικό περιεχόμενο μεγάλης σημασίας αφού αναπαριστά τον τρόπο ζωής του παιδιού, τη σχέση του με τους γονείς του, το ρόλο του στην οικογένεια και τον τρόπο προετοιμασίας του για να αντιμετωπίσει τον έξω κόσμο. Ορισμένοι μελετητές συνέδεσαν το σπίτι με το μητρικό πρόσωπο : η στέγη είναι τα μαλλιά, τα παράθυρα τα μάτια, η πόρτα το στόμα. Πρόκειται για έναν ανθρωπομορφισμό που επαναλαμβάνεται πολύ συχνά κυρίως στα μικρά παιδιά και 24

27 ενισχύει την άποψη ότι το παιδί προβάλλει τα συναισθήματα του μέσα απ το σχέδιο. (Ε. Κρότι-Μάνι Α., 2003) Ανάλυση κατά Κρότι Ε. - Μάνι Α., 2003 Η Ε. ζωγράφισε ένα μεγάλο πολύχρωμο σπίτι, με πόρτα, δυο μικρά κλειστά παράθυρα, αναμμένο φως και πολύχρωμη σκεπή. Στη δεξιά μεριά του σπιτιού υπάρχει μια τεράστια μαργαρίτα που το μέγεθος της είναι περίπου το ίδιο με του σπιτιού. (βλ. Παράρτημα Γ σ. 1) Το μεγάλο σπίτι είναι στοιχείο εγκαρδιότητας και ευθυμίας, προδιαθέτει επίσης για φιλοξενία. Τα μανταλωμένα παράθυρα αποτελούν ένδειξη ότι το παιδί είναι κλεισμένο στον εαυτό του και ίσως αισθάνεται φυλακισμένο και περιορισμένο από συγκρούσεις στο εσωτερικό της οικογένειας. Πρόκειται συνήθως για παιδιά που δυσκολεύονται να μιλήσουν για τα συναισθήματα τους. Η πλατιά «πατικωμένη» στέγη φανερώνει κάποιο πρόβλημα στο εσωτερικό της οικογένειας. Η έλλειψη καμινάδας φανερώνει ότι στο σπίτι δεν υπάρχει επικοινωνία και το παιδί αισθάνεται την έλλειψη μιας συναισθηματικής σχέσης. Η πόρτα εκφράζει τον τρόπο που επικοινωνεί το παιδί με το περιβάλλον. Είναι κλειστή με ευδιάκριτο χερούλι, που σημαίνει ότι το παιδί είναι διαθέσιμο. Τα δέντρα κοντά στο σπίτι εκφράζουν την ανάγκη του παιδιού για αγάπη, προστασία και σιγουριά στην οικογένεια. 6.1 Το τεστ τον δέντρου Το δέντρο αναπαριστά το άτομο που το σχεδιάζει και είναι ένα αποτελεσματικό βοήθημα για να κατανοήσουμε τις ενδόμυχες πλευρές της προσωπικότητας του παιδιού. Ανάλυση κατά Κρότι Ε. - Μάνι Α., (2003) Η Ε. έχει ζωγραφίσει 3 δέντρα. Τα δυο δέντρα είναι μαύρα ενώ για το μεσαίο έχει χρησιμοποιήσει 4 χρώματα : Μαύρο, γαλάζιο, ρο και το κίτρινο που είναι και το 25

28 κυρίαρχο. Από το μεσαίο δέντρο κρέμονται μήλα, ενώ δεν υπάρχουν κλαδιά, φύλλα ή ρίζες. (βλ. Παράρτημα Γ σ. 2) Το δέντρο που τοποθετείται στη μέση της κόλας φανερώνει την ανάγκη του παιδιού να βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής. Ο κορμός εκφράζει την αντίληψη που έχει το παιδί για τον εαυτό του καθώς και την ασφάλεια που νιώθει. Ο χοντρός κορμός εκφράζει την εμπιστοσύνη και την εκτίμηση του παιδιού για τις ικανότητες του. Ένα δέντρο με φρούτα θεωρείται σύμβολο αφθονίας και παραγωγικότητας. Εκφράζει το συναισθηματικό πλούτο του παιδιού και τη διάθεση του να προσφέρει και να κάνει ευτυχισμένο όποιον βρίσκεται δίπλα του. Όταν τα φρούτα μοιάζουν να κρέμονται απ το φύλλωμα του δέντρου ωστόσο δείχνουν μελαγχολία, έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό του και στις δυνατότητες τους, γεγονός που αντιτίθεται στην εξήγηση των Ε. Κρότι - Α. Μάνι αναφορικά με το χοντρό κορμό. Η έλλειψη ριζών συμβολίζει τη μητρική φιγούρα που στηρίζει και προστατεύει αλλά δεν μπορεί να θρέψει επειδή λείπει η επαφή με τη γη. Στο σημείο αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι σε πολλά σχέδια ή ζωγραφιές παιδιών που απεικονίζουν δέντρα, δεν αναπαρίστανται οι ρίζες των δέντρων επειδή δεν φαίνονται και στην πραγματικότητα. 6.3 Το τεστ της οικογένειας Αυτό το τεστ μας βοηθά να αντιληφθούμε τα θετικά αλλά και αρνητικά στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη του παιδιού. Ακόμη και όταν δεν του ζητείται, κατά την εφαρμογή του τεστ, το παιδί ζωγραφίζει σχεδόν πάντα τη δική του οικογένεια και μας περιγράφει κατά αυτόν τον τρόπο τα προβλήματα, τις αγωνίες, τους φόβους του αλλά και τη χαρά, τις επιθυμίες του και την αγάπη του για τη ζωή. (Ε. Κρότι - Α. Μάνι, 2003) 26

29 Ανάλυση κατά Κρότι Ε. - Μάνι Α., (2003) Η Ε. ζωγράφισε και ονόμασε όλα τα μέλη της οικογένειας της. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι σχεδίασε τον αδελφό της Κ. ως μωρό που το κρατάει αγκαλιά ενώ αυτός είναι κατά 3 χρόνια μεγαλύτερος της. Τα μέλη στέκονται το ένα δίπλα στο άλλο χωρίς να κρατιούνται. Εξαίρεση αποτελεί ο Θ. που είναι παράμερα. Επάνω απ όλα τα μέλη υπάρχουν μικροί και μεγάλοι καφέ κύκλοι με πράσινο περίγραμμα. Πρώτη και μεγαλύτερη σε μέγεθος αναπαρίσταται η μαμά, δίπλα της λίγο πιο μικρός βρίσκεται το μπαμπάς και δίπλα σ αυτόν η Ε. με τον Κ. στην αγκαλιά της και τον Θ. παράμερα. (βλ. Παράρτημα Γ σ. 3) Το πρόσωπο που κατέχει την πρώτη θέση στο σχέδιο - εδώ η μαμά - είναι εκείνο για το οποίο το παιδί αισθάνεται μεγαλύτερο θαυμασμό και με το οποίο ταυτίζεται. Η μεγάλη της διάσταση είναι σημάδι της περίοπτης θέσης που έχει στην καρδιά του παιδιού. Η τοποθέτηση του Θ. παράμερα φανερώνει τη μη ένταξη του στην οικογένεια και τη δυσκολία του παιδιού να δημιουργήσει με αυτό το πρόσωπο σχέση εμπιστοσύνης. Το συγκεκριμένο στοιχείο έχει επαληθευθεί και από συζήτηση με τη μητέρα, η οποία ανέφερε ότι ο Θ. βρίσκεται στην εφηβεία και αντιμετωπίζει αρκετά προβλήματα προσαρμογής. Στη ζωγραφιά η μαμά, η Ε. αλλά και ο Κ., φοράνε το ίδιο χρώμα στα ρούχα τους που μπορεί να αποτελεί ένδειξη της ιδιαίτερης αγάπης της Ε. για τα συγκεκριμένα μέλη της οικογένειας της. 6.4 Το τεστ της ανθρώπινης φιγούρας Μ αυτό το τεστ εξετάζεται το επίπεδο εξέλιξης του παιδιού στο σχέδιο αλλά παράλληλα δείχνει και μια εικόνα της ψυχοσωματικής ανάπτυξης του. Ανάλυση κατά Κρότι Ε. - Μάνι Α. (2003) Χρησιμοποιήθηκαν δυο χρώματα, το μωβ και το μαύρο ενώ το παιδί είχε στη διάθεση του μεγάλη ποικιλία. Το μαύρο κυριαρχεί. (βλ. Παράρτημα Γ σ. 4) Ο 27

30 άνθρωπος αναπαριστάται με κεφάλι στο οποίο υπάρχουν δυο τεράστια (αναλογικά) μάτια, μύτη και στόμα. Πάνω στο κεφάλι υπάρχουν πολύ μακριά μαλλιά ενώ από αυτό ξεκινούν και τα χέρια - κυρίως διακρίνουμε τα δάχτυλα ενώ φαίνεται να απουσιάζουν οι βραχίονες και οι παλάμες. Ο κορμός αναπαριστάται ως δυο συνεχόμενες γραμμές που καταλήγουν στα πόδια - παπούτσια. Η κυριαρχία του μαύρου χρώματος φανερώνει μια υπερευαισθησία του παιδιού η οποία χρειάζεται να τεθεί υπό έλεγχο. Δείχνει επίσης, ότι το παιδί θα μπορούσε να παρουσιάσει αστάθεια χωρίς να υπάρχουν εμφανείς λόγοι. Η παρουσία και το μέγεθος του κεφαλιού, συμβολίζει την αυτοαντίληψη του παιδιού. Τα μάτια εκφράζουν τη δύναμη και τη ζωτικότητα της σχέσης του παιδιού με τους άλλους. Τα δυσανάλογα μεγάλα μάτια βγάζουν στο προσκήνιο την επιθετικότητα του παιδιού που στρέφεται προς τους άλλους, τον έξω κόσμο. Το στόμα μέσο πραγματικής και συναισθηματικής τροφής αφού εκτός από την λήψη τροφής - απαραίτητο στοιχείο ζωής, υγείας και δύναμης είναι αυτό που τρέφει και συναισθηματικά το παιδί μ ένα φιλί από τους γονείς, ένα χαμόγελο ή έναν έπαινο. Τα μακριά μαλλιά εκφράζουν ζωτικότητα και σεξουαλικότητα. Στα κορίτσια μας δείχνουν μια πρόωρη ίσως επιθυμία να αρέσουν και να δημιουργήσουν έναν κύκλο φιλενάδων και φίλων, ίσως και να ταυτιστούν ακόμη με κάποιο διάσημο πρόσωπο. Τα χέρια τέλος αποτελούν βασικά στοιχεία επικοινωνίας. 28

31 7. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Σκοπός : Να είναι κατανοητή η ομιλία του παιδιού μέσω του ορθού τρόπου άρθρωσης. Στόχος : 1) Να αρθρώνει σωστά το φθόγγο «Δδ». Εισαγωγή : Ένα πρώτο βήμα πριν την έναρξη του προγράμματος αποκατάστασης, είναι η δημιουργία ευνοϊκού και κατάλληλου κλίματος συνεργασίας. Είναι βασικό το παιδί να ενισχυθεί θετικά, να αυξήσει την αυτοπεποίθηση του και να νιώσει ότι μπορεί να τα καταφέρει ώστε να ανταποκριθεί θετικά και να συνεργαστεί όταν δουλέψουμε με φθόγγους που το δυσκολεύουν ή που δεν μπορεί να προφέρει. Έτσι, ξεκινάμε με ασκήσεις προφοράς μονοσύλλαβων και δισύλλαβων λέξεων χωρίς συμπλέγματα, τις οποίες το παιδί προφέρει χωρίς καμία δυσκολία. Έχοντας ως δεδομένο ότι το παιδί μερικές φορές προφέρει το «Δδ» σωστά σχεδιάζονται τα εξής βήματα : α) Να αρθρώνει συλλαβές με πρώτο γράμμα το φθόγγο «Δδ». Το παιδί επαναλαμβάνει κατόπιν μίμησης τα εξής : Δα, δο, δε, δη, δου. Σε περίπτωση άρνησης ή κούρασης, προφέρουμε λέξεις στις οποίες το παιδί δεν έχει πρόβλημα σε κανένα φθόγγο. (Οι λέξεις είναι δισύλλαβες και έχουν τη μορφή : σύμφωνο - φωνήεν). β) Να αρθρώνει ψευδολέξεις με το φθόγγο «Δδ» μέσα στη λέξη. Οι ψευδολέξεις έχουν τη μορφή φωνήεν - σύμφωνο - φωνήεν. Όλα τα φωνήεντα τοποθετούνται μπροστά και πίσω από το «δ» δηλαδή αδα, αδε, αδο, αδή, εδα, εδέ, κ.ό.κ. γ) Να αρθρώνει δισύλλαβες λέξεις με το φθόγγο «Δδ» στην αρχή των λέξεων (χωρίς συμπλέγματα). Οι λέξεις έχουν τη μορφή σύμφωνο - φωνήεν. Προσέχουμε το 29

32 δεύτερο σύμφωνο να είναι φθόγγος που το παιδί εκφέρει χωρίς πρόβλημα. Τέτοιες λέξεις είναι: Δέμα, Δέκα, Δίκη, Δούλε δ) Να αρθρώνει δισύλλαβες λέξεις με το φθόγγο «Δδ» μέσα στις λέξεις. Οι λέξεις είναι πάλι της μορφής σ-φ. Σε περίπτωση που το παιδί δυσκολεύεται στην προφορά του «δ» βοηθάω παρατείνοντας την εκφορά του «δ» στην ομιλία μου. Τέτοιες λέξεις είναι: παιδδδί, πόδδδι, βόδδδι ε) Να αρθρώνει λέξεις με το «Δδ» και στην αρχή και μέσα στις λέξεις. Τέτοιες λέξεις είναι Δαδί, Δίδω, δάδα κ.ά. στ) Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμη η ανατροφοδότηση του παιδιού ώστε να εμπεδώσει την άρθρωση του φθόγγου στην αρχή και μέσα σε δισύλλαβες λέξεις. Έτσι, επαναλαμβάνουμε τα παραπάνω βήματα 1-5. ) Να αρθρώνει το φθόγγο «Δδ» ως 3 η συλλαβή. Προφέρουμε λέξεις της μορφής σ-φ-σ, χωρίς συμπλέγματα με το φθόγγο «Δδ» ως 3 η συλλαβή. Τέτοιες λέξεις είναι: κουβαδάκι, ψαλίδι, λαβίδα κ.ά. η) Να αρθρώνει το φθόγγο «Δδ» ως 4 η συλλαβή. Προφέρουμε λέξεις όπως π.χ. πινακίδα, κουνουπίδι κ.ά. θ) Να αρθρώνει το φθόγγο «Δδ» μέσα σε απλές προτάσεις που περιέχουν λέξεις που αρχίζουν από το φθόγγο «Δδ». Προφορά προτάσεων, απλής μορφής Υ-Ρ- Α, με λέξεις με το «δ» στην αρχή. Προσέχω οι λέξεις να έχουν φθόγγους που το παιδί μπορεί να πει π.χ. : 1. Δίνω τη μπάλα, 2. Κοίτα το δέμα, 3. Δίνω την κούπα κ.ά. ι) Να αρθρώνει το φθόγγο «Δδ» μέσα σε απλές προτάσεις που περιέχουν λέξεις με το φθόγγο «Δδ» μέσα σ αυτές. Οι προτάσεις έχουν τη μορφή του βήματος 10, α) Μαδάω τη κότα, β) Το βόδι πάει στο ποτάμι, κ.ά. 30

33 ια) Να αρθρώνει απλές προτάσεις που περιέχουν λέξεις με δυο «Δδ». Σ αυτό το βήμα οι προτάσεις έχουν την ίδια μορφή με τα βήματα 10, 11 μόνο που προσέχω να περιέχουν δυο «Δ» : α) Δένω το δέμα, β) Βιδώνω τη βίδα, κ.ά. ιβ) Να αρθρώνει απλές προτάσεις όπου ο φθόγγος «Δδ» έχει τη θέση 3 ης - 4 ης συλλαβής. Προφέρει προτάσεις που το «δ» έχει τη θέση τρίτης ή τέταρτης συλλαβής : α) Κοίτα την πινακίδα, β) Κοίτα μια πεταλούδα, γ) Κόβω ένα λουλούδι, κ.ά. ιγ) Σ αυτό το σημείο κρίνεται σκόπιμη μια επανάληψη των βημάτων 7-12 ώστε να εμπεδώσει το παιδί την σωστή άρθρωση του φθόγγου «Δδ» μέσα σε προτάσεις. ιδ) Επόμενο βήμα είναι να αρθρώνει το παιδί το φθόγγο «Δδ» και μέσα σε λέξεις με συμπλέγματα. Αν το παιδί τα καταφέρει συνεχίζω με συμπλέγματα. Αν το παιδί δυσκολεύεται, επαναλαμβάνω τα ίδια βήματα με τον επόμενο φθόγγο που το παιδί δυσκολεύεται π.χ. τον φθόγγο «Ζ». 31

34 8. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Σύμφωνα με τον «Λειτουργικό Οδηγό Συμπεριφοράς στο Νηπιαγωγείο» (Παράρτημα Β), η δυσκολία της Ε. να καθίσει ήσυχα για λίγη ώρα και η διαρκή της κινητικότητα μπορεί να φανερώνει δυσκολία στην ενοποίηση οπτικών και ακουστικών ερεθισμάτων γεγονός που έχει άμεση σχέση με τη δυσκολία στην ενοποίηση των παρορμήσεων της συμπεριφοράς και της διοχέτευσης. Πολλά παιδιά έχουν πρόβλημα στο να απομονώσουν κάποια ερεθίσματα και να εστιάσουν την προσοχή τους σε κάτι συγκεκριμένο επειδή δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν. Η δυσκολία της στην εστίαση προσοχής επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι χάνει συχνά τα πράγματα της (π.χ. την τσάντα της, το νερό της κ.ά.). Ενδεικτικός τρόπος παρέμβασης για τη συγκέντρωση της προσοχής, κρίνεται σ' αυτές τις περιπτώσεις η εξάσκηση με ασκήσεις ακουστικής και οπτικής αντίληψης. Εντύπωση προκαλεί στο BANGOR DYSLEXIA TEST (Παράρτημα Β) η δυσκολία της Ε. στην ανάκληση των αριθμών. Η δυσκολία της να αριθμήσει έχει πιθανόν την αιτιολογία της στην ανεπαρκή μνημονική ικανότητα της Ε., γεγονός που εκφράζεται και με την αδυναμία της Ε. να γράφει το όνομα της. Το «Ερωτηματολόγιο Συμπτωμάτων Προβληματικής Συμπεριφοράς» του Ι. Παρασκευόπουλου (Παράρτημα Β) απαντήθηκε από τη μητέρα της Ε.. Τα στοιχεία που έδωσε η μητέρα συμπίπτουν με την εικόνα του παιδιού στο σχολείο και οδηγούν στο συμπέρασμα αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει και το Ερωτηματολόγιο του Rutter (Παράρτημα Β). Το «Ερωτηματολόγιο για παιδιά» των R. G. Thoup & P.J. Wetzel εντυπωσιάζει με τις απαντήσεις Νο6 και No 17, αφού δείχνει μια έντονη επιθυμία για σεξ (Παράρτημα Β). Η Ε. είναι «ερωτευμένη» με την Περικλή - παίκτη Fame Story - διάσημο πρόσωπο. Έχω παρατηρήσει πως η μητέρα της ενισχύει αυτή τη συμπάθεια 32

35 της Ε. προς το συγκεκριμένο πρόσωπο αφού πολλές φορές την έχω ακούσει να λέει στην Ε.: «Πάμε να δούμε τον Πέρη». Το «Προσχολικό Ευρετήριο για την εκτίμηση της Σχολικής Ετοιμότητας» της Bettye Μ. Caldwell επιβεβαίωσε το γνωστικό προφίλ της Ε. και τη δυσκολία της στην αρίθμηση κ.ά. Σε γενικές γραμμές η Ε. συνεργάστηκε θετικά στη συμπλήρωση των παραπάνω τεστ, της άρεσε που «δουλεύαμε» οι δυο μας, ένιωθε σπουδαία και κάθε φορά που ερχόταν κάποιος/α συμμαθητής/τρια να μου πει κάτι τον έδιωχνε λέγοντας : «Πήγαινε από κει, κάνω με την κυρία εργασία». Κάποιες φορές βέβαια κουραζόταν ή βαριόταν και έψαχνε αφορμές για να φύγει, π.χ. διψάω, θέλω να πάω τουαλέτα κ.ά. Μια φορά μάλιστα με ρώτησε και αν τελειώνουμε. Όταν τη ρώτησα αν κουράστηκε και θέλει να σταματήσουμε, αρνήθηκε και συνέχισε. Η Ε. συνεχίζει να δυσκολεύεται στην άρθρωση κάποιων φθόγγων. Παρόλο που στην αρχή η ομιλία της ήταν δυσκολονόητη, τώρα έχει παρατηρηθεί μεγάλη βελτίωση και ο λόγος της δεν είναι πλέον δυσκατάληπτος παρά τις αλλοιώσεις και αντικαταστάσεις των φθόγγων. Παίζει περισσότερο με τους συμμαθητές της και σπάνια ασχολείται μόνη της με κάποιο παιχνίδι ή εργασία - κάτι που έκανε συχνά παλιότερα. Τα άλλα παιδιά της τάξης τη δέχονται περισσότερο απ' ότι πριν κι ας ξέρουν ότι αυτή τους παίρνει («κλέβει») κάποια πράγματα τους. Ζητούν και διεκδικούν όσα τους παίρνει αλλά δεν την απορρίπτουν. Φαίνεται ότι και η ίδια νιώθει μεγαλύτερη ασφάλεια και ευχαρίστηση στο σχολείο. Κάποια φορά, που η μητέρα της ήρθε να την πάρει νωρίτερα η Ε. δεν ήθελε με τίποτα να φύγει, τόσο μάλιστα που έβαλε και τα κλάματα ενώ στις αρχές της σχολικής χρονιάς δεν ήθελε να φύγει από την αγκαλιά της μητέρα της. 33

36 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A' 34

37 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β 35

38 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ Τα τεστ α) Σπιτιού β) Δέντρου γ) Οικογένειες δ) Ανθρώπου Αλλες ζωγραφιές της Ε. 36

39 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ 37

40 Πίνακας Καταγραφής Αρθρωτικών Αποκλίσεων π χ (υπ.) ξ κάπου χάνω ξέρω = ξέλω κόπος πάχος ρίξε = λίξε κήπος γκ(υπ) τάξη πέρα γκαράζ = γκαλάζ ξύλο β γκάζι τσ βάζο γκολ τσίχλα = κίκλα βίδα = βίζα γκάφα τσάντα γόβα πάγκος = μπάγκος κάτσε = κάσε τ ν (φ) τσίλι = σίλι τόπι νερό = νελό τσίσα κότα μάνα α κάτω μήνας άσε δ λ (φ) άλλα δέμα λάδι καλό κάδος καλά βάνα βίδα = βίζα γάλα παπί παιδί = παιζί ρ 0 κ (υπέρ) ρόδα = λόδα όλα κόμμα βέρα = βέλα κόμμα ρόκα = λόκα ς πολλά γ (υπ.) σήμα κόλα άγχος πάσα πόλη γάλα καλός πάνω μάγος γ (ουρ.) ζ μ γιαγιά ζάρι = ζάλι μάνα γιατί πόζα = πόδα μέρα=μέλα γατί Ψ κιμάς 7 (ουρ.) ψωμί Φ χιόνι ψέμα φόρα= φόλα παχύς κόψε φυσάς γκ (ουρ) ψείρα φύγε γκιώνης τζ ευχή γκέμια τζάμι αφτί άγκυρα τζιτζίκι = ζιζίκι ντ μουγκή ε ντύνω ν (ουρ) αίμα κοντό νιάτα έλα παντού πανιά καλέ θ λ (ουρ) βέρα = βέλα θέση ήλιος = ήγιος πάρε θυμός λιώνω δώσε θάμνος ου μπ μέθη ούτε μπύρα = μπύλα κάθε κουτί κουμπί κ (ουρ.) ποτού μπαμπάς κυάλια = κυάγια πόντου μπράβο = πράβο κύμα παντού ι σακί ουρά = ουλά είσαι κυρία = κυλία ήταν κόκα κόλα, σήκω κιλά καλή τέλεια μικρή = μικλή 38

41 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Αλεξάνδρου Κ. : Μαθησιακές Δυσκολίες, εκδόσεις Δανιάς, Αθήνα Βοσνιάδου Σ. : Παρατηρώντας και καταγράφοντας τη συμπεριφορά των παιδιών (επιμ.), εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα Γκόττε Ρ. : Γλώσσα και παιχνίδι στο νηπιαγωγείο, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα Δράκος Γ. : Ειδική Παιδαγωγική των προβλημάτων λόγου και ομιλίας, Αθήνα Κακίση Λ. : Και όμως ζωγραφίζουν, εκδόσεις Δελφοί, Αθήνα Κατή Δ. : Γλώσσα και Επικοινωνία στο παιδί, εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα Κρότι Ε. - Μάνι Α. : Πώς να ερμηνεύουμε τα παιδικά σχέδια, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα Πόρποδας Κ. : Γνωστική Ψυχολογία, τόμος 2 ος, Αθήνα Σπετσιώτη Γ. : Οι Διαταραχές του Λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, περιοδικό «Παράθυρο στην Εκπαίδευση του παιδιού», τεύχος 17-18, Τσιάντης Γ. - Μανωλόπουλος Σ. : Σύγχρονα θέματα παιδοψυχιατρικής (επιμ.), τόμος 2 ος, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα Friedrich Hedi : Επικοινωνία στο Νηπιαγωγείο, εκδόσεις Τυπωθήτω, Αθήνα Herbert Martin : Ψυχολογικά Προβλήματα παιδικής ηλικίας, τόμος 2 ος, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές;

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Τεχνικές για την καλλιέργεια δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής Ευγενία Νιάκα Σχολική Σύμβουλος Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Οι μαθητές δεν απορροφούν «σαν σφουγγάρια», ούτε αποδέχονται άκριτα κάθε νέα πληροφορία.

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία της σειράς «ΕΤΣΙ ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΙΑΒΑΖΩ µε µικρά βήµατα µέσα από συγκεκριµένους στόχους» πρώτο, δεύτερο και τρίτο µέρος, αποτελούν πολύ καλό βοήθηµα για την πρώτη ανάγνωση και γραφή. Οι µαθητές της

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή.

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή. Προσέλευση μαθητών. Κολύμβηση Φυσική Αγωγή. Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες υπό την επίβλεψη έμπειρων γυμναστών και κάνουν ασκήσεις για την καλύτερη φυσική κατάστασή τους και παιχνίδια ομαδικότητας, συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Γραμματική και Συντακτικό Γ Δημοτικού ανά ενότητα - Παρασκευή Αντωνίου

Γραμματική και Συντακτικό Γ Δημοτικού ανά ενότητα - Παρασκευή Αντωνίου Ενότητα 1η: «Πάλι μαζί!» Σημεία στίξης: τελεία ερωτηματικό...4 Η δομή της πρότασης: ρήμα υποκείμενο αντικείμενο...5 Ουσιαστικά: αριθμοί γένη...6 Ονομαστική πτώση ουσιαστικών...6 Οριστικό άρθρο...7 Ερωτηματικές

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Το παιδί µου δεν µιλάει καθαρά... Έως 2 ετών πρέπει να... Καταλαβαίνει σύνθετες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών»

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» «Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» Γλώσσα: Το φυσικό εκείνο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και έχει ως βάση του τον έναρθρο λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου Ενδεικτικά εργαλεία αξιολόγησης γλωσσικής ετοιμότητας για την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Βλέπω και Μαθαίνω Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εργαλεία Αξιολόγησης: 1. Κατάλογος Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες

ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες Μαρία Καραβελάκη Αναλύτρια Εκπαιδευτικών Συστημάτων ΙΝΤΕ*LEARN Τεχνολογίες Αιχμής στην Εκπαιδευτική Πράξη, 4

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΗΜ/ΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σεπτέμβριος Αφόρμηση: ίνω στα παιδιά σε χαρτόνι φωτοτυπημένη μια σβούρα και τους

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Προσπάθησα να τον τραβήξω, να παίξουμε στην άμμο με τα κουβαδάκια μου αλλά αρνήθηκε. Πιθανόν και να μην κατάλαβε τι του ζητούσα.

Προσπάθησα να τον τραβήξω, να παίξουμε στην άμμο με τα κουβαδάκια μου αλλά αρνήθηκε. Πιθανόν και να μην κατάλαβε τι του ζητούσα. Μια μέρα πήγαμε στην παιδική χαρά με τις μαμάδες μας. Ο Φώτης πάντα με το κορδόνι στο χέρι. Αν και ήταν ένα χρόνο μεγαλύτερός μου, ένιωθα πως έπρεπε πάντα να τον προστατεύω. Σίγουρα δεν ήταν σαν όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ)

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) VAK Learning Styles Self-Assessment Questionnaire Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) Κυκλώστε ή επιλέξτε την απάντηση που αντιπροσωπεύει καλύτερα τη γενικότερη συμπεριφορά σας. Θυμηθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Β' Μέρος ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ

Β' Μέρος ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ Β' Μέρος ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ 58 Εκπαιδευτικά παιχνίδια Β Μέρος / Εκπαιδευτικά Φάκελοι ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ Οι εκπαιδευτικοί φάκελοι που παρουσιάζονται στο Β μέρος αυτού του βιβλίου έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων»

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων» Εταιρεία Σχολικής και Οικογενειακής Συμβουλευτικής και Έρευνας (ΕΣΟΣΕ) Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) Πανεπιστήμιο Αθηνών «Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.: Πρόγραμμα εξειδικευμένης κατάρτισης εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα.

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα. Ιδέες για Γενέθλια παιδιών Πόσες φορές σπάσατε το κεφάλι σας, που να κάνετε το πάρτι γενεθλίων των παιδιών σας; Στο σπίτι, στον κήπο ή τελικά σε κάποιον παιδότοπο; Εάν επιλέξετε έναν παιδότοπο, τα πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Ας µιλήσουµε Ελληνικά

Ας µιλήσουµε Ελληνικά Ας µιλήσουµε Ελληνικά I Το όνοµά µου: Πόσων χρονών είµαι: Σε ποια τάξη πηγαίνω: Σε ποιο σχολείο πηγαίνω: Η πόλη µου / Το χωριό µου: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 Μέρος Α Κατανόηση προφορικού λόγου 1 Άσκηση 1 Άκουσε

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ

ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ 144 ΦΕ1: ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Ο ΗΧΟΣ Παρατήρησε τις εικόνες. Πώς παράγεται ο ήχος; 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Πείραμα Στήριξε με το χέρι σου στην άκρη του θρανίου

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ 1 ΟΣ ΜΗΝΑΣ ΣΤΑΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ ΑΔΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Σε ύπτια θέση: το κεφάλι γυρίζει προς μία πλευρά Στην τοποθέτηση σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται πίσω Όταν το κρατούν σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο B Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Στόχοι της γλωσσικής παρέμβασης Νηπιακή ηλικία : Η ανάπτυξη να παραλληλιστεί με την

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ.

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. «Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. Μετά την εισήγηση της 1 ης ημέρας, αρχικά χωρίσαμε τους εκπαιδευτικούς σε 4 ομάδες και δόθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Λίγα λόγια για την εργασία Οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες, σήμερα, αποτελούν μια πολύ συνηθισμένη κατάσταση στο σχολείο. Ωστόσο πολλά

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού

Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού Εμπνεύστε το παιδί σας να κατακτήσει τη ζωή του! Ελατε να ξεκλειδωσουμε μια-μια τις πορτες που οδηγουν στην αυτοεκτιμηση και στην επιτυχια του! Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού Η μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ /ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Διδακτική πρόταση

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ /ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Διδακτική πρόταση ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ /ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Διδακτική πρόταση Διδακτικό πλαίσιο Θέμα: Πάρτι γενεθλίων Σχολείο: Γυμνάσιο Φανερωμένης, Λάρνακα Επίπεδο ελληνομάθειας: Α2 - αρχάριοι (9 μαθητές) Διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σωτηρία Τζιβινίκου Λέκτορας ΠΤΕΑ Γραφικός χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τα παιδιά: [π.χ. πλήθος παιδιών, κατανομή ανά φύλο/εθνότητα, αναλογία προνήπια/νήπια, κανόνες τάξης, καθημερινές ρουτίνες]

Γνωριμία με τα παιδιά: [π.χ. πλήθος παιδιών, κατανομή ανά φύλο/εθνότητα, αναλογία προνήπια/νήπια, κανόνες τάξης, καθημερινές ρουτίνες] ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Παρατήρηση 1: κουλτούρες πρακτικής μαθηματικών Σχολείο, Τάξη, Παιδιά Γνωριμία με το σχολείο: Που βρίσκεται; Πώς θα το περιγράφατε; [π.χ. περιοχή, κοινότητα, πλήθος παιδιών (φύλο, εθνότητα), κοινωνικο-οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Δεύτερη διδακτική πρόταση Ανέκδοτα-Αινίγματα Ενδεικτική διάρκεια: 1 διδακτική ώρα (εναλλακτικά, να δίνονται ένα ή δύο ανέκδοτα στο πρώτο ή τελευταίο δεκάλεπτο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 Γεωργία Φυντάνη, 4838 Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κωνσταντινοπούλου Ψυχολόγος - ειδική παιδαγωγός

Μαρία Κωνσταντινοπούλου Ψυχολόγος - ειδική παιδαγωγός ΠΑΡΑΞΕΝΑ ΟΜΟΡΦΟ Ένα παραμύθι για τη διαφορετικότητα, για μικρούς αλλά και για μεγάλους (αυτισμός) Τα παιδιά είναι ελεύθερα να ζωγραφίσουν τις παρακάτω σελίδες όπως αυτά αισθάνονται... Μαρία Κωνσταντινοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Προπαίδεια - Πίνακας Πολλαπλασιασμού του 6 ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

Τα συμπτώματα που προειδοποιούν για τυχόν μαθησιακές δυσκολίες στην αριθμητική είναι τα εξής:

Τα συμπτώματα που προειδοποιούν για τυχόν μαθησιακές δυσκολίες στην αριθμητική είναι τα εξής: ...δεν σημαίνει χαμηλή νοημοσύνη Ονομάζεται δυσαριθμησία και είναι η μαθησιακή δυσκολία στα μαθηματικά. Τα παιδιά που παρουσιάζουν δυσκολίες στα μαθηματικά, δε σημαίνει πως έχουν χαμηλή νοημοσύνη. Της

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Φυλλάδιο Εργασίας 1 Ενδεικτικές Απαντήσεις Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Κωνσταντίνος Κακαρίκος, Ευφροσύνη Κοντοκώστα k_kakarikos@hotmail.com efkodok@yahoo.gr Δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω.

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω. 1 Εδώ και λίγες μέρες, ένα από τα πάνω δόντια μου κουνιόταν και εγώ το πείραζα με τη γλώσσα μου και μερικές φορές με πονούσε λίγο, αλλά συνέχιζα να το πειράζω. Κι έπειτα, χτες το μεσημέρι, την ώρα που

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα