Υποδοχείς της οικογενείας HER και καρκίνος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Υποδοχείς της οικογενείας HER και καρκίνος"

Transcript

1 196 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 6, Τεύχος 4, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2007 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣH Υποδοχείς της οικογενείας HER και καρκίνος Π. Κουντουράκης, Α. Αρδαβάνης, Γ. Ρηγάτος 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι κυτταρικοί υποδοχείς HER έχουν κεντρικό ρόλο στον κυτταρικό πολλαπλασιασμό, την αναστολή της απόπτωσης, την αγγειογένεση, τη διήθηση και τη μετάσταση των νεοπλασματικών κυττάρων σε απομακρυσμένους ιστούς. Τα χαρακτηριστικά και οι ιδιότητές τους, καθώς και ο ρόλος τους στη γένεση και την εξέλιξη του καρκίνου ανασκοπούνται με κάθε δυνατή συντομία. Βήμα Κλινικής Ογκολογίας 2007, 6 (4): Εισαγωγή Οι πρωτεϊνικές κινάσες είναι ένζυμα τα οποία παίζουν σημαντικό ρόλο σε πολλούς τομείς της κυτταρικής βιολογίας 1. Εμπλέκονται στην απόπτωση, τον κυτταρικό κύκλο, την κυτταροσκελετική αναδιάταξη, τη διαφοροποίηση, την ανάπτυξη, την ανοσολογική απάντηση έως και τη λειτουργία του νευρικού συστήματος 2. Απορρύθμιση των πρωτεϊνικών κινασών παρατηρείται σε διάφορες ασθένειες συμπεριλαμβανομένων αυτοάνοσων, νευρολογικών, καρδιαγγειακών και φλεγμονωδών νόσων, του σακχαρώδους διαβήτη καθώς και στον καρκίνο. Τα ένζυμα αυτά ταξινομούνται ως πρωτεϊνικές κινάσες σερίνης/θρεονίνης και πρωτεϊνικές κινάσες τυροσίνης. Κάποιες από αυτές τις πρωτεϊνες είναι καθαρά ενδοκυττάρια μόρια ενώ κάποια άλλα λειτουργούν ως διαμεμβρανικοί υποδοχείς. Η πρώτη κινάση τυροσίνης\υποδοχέας που ανακαλύφθηκε είναι ο υποδοχέας για τον επιδερμιδικό αυξητικό παράγοντα (EGF) 3,4. 1 Α Παθολογική Ογκολογική Κλινική, Νοσοκομείο «Ο Άγιος Σάββας». Υπεύθυνος αλληλογραφίας: Π.Κουντουράκης, Α Παθολογική Ογκολογική Κλινική, Νοσοκομείο «Ο Άγιος Σάββας», Λεωφ. Αλεξάνδρας 171, Τ.Κ Αθήνα, τηλ: , Fax.: , Ι. Υποδοχείς του επιδερμιδικού αυξητικού παράγοντα Η οικογένεια υποδοχέων του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα περιλαμβάνει τους εξής υποδοχείς: EGFR\ErbB-1, HER2\Erb-B-2, HER3\ErbB-3 και HER4\ErbB-4. Οι διαμεμβρανικοί αυτοί υποδοχείς αποτελούνται από ένα εξωκυττάριο τμήμα υποδοχέα για τον προσδέτη, ένα διαμεμβρανικό τμήμα και ένα κυτταροπλασματικό τμήμα με ενζυματική δράση 5. Μέσω αυτής της δομής τα εξωκυττάρια μηνύματα μεταδίδονται και ενεργοποιούν την μεταγραφή διαφόρων γονιδίων με αποτέλεσμα την κυτταρική απάντηση. Η σύνδεση του προσδέτη με τους υποδοχείς erbb έχει σαν άμεσο αποτέλεσμα το σχηματισμό ομο- ή έτερο-διμερών. Οι πιθανοί συνδυασμοί που μπορούν να σχηματισθούν είναι δέκα, ενώ το αποτέλεσμα του διμερισμού είναι αλλαγές στη διαμόρφωση του ενδοκυτταρίου τμήματος της κινάσης, που προκαλεί την φωσφορυλίωση και επακόλουθο ενεργοποίηση της κινάσης. Έχουν βρεθεί διάφοροι προσδέτες, όπως μόρια που μοιάζουν με τον EGF, TGF-a (transforming growth factor) και νεουρεγκιουλίνες (neuregulins) που ενεργοποιούν τον υποδοχέα μετά τη σύνδεσή τους με το εξωκυττάριο τμήμα και τον επακόλουθο σχηματισμό όμο και έτερο διμερών 6. Τμήματα τυροσίνης στον υποδοχέα πιθανώς φωσφορυλιώνονται (trans ή cross- φωσφορυλίωση) από το ενδοκυττάριο τμήμα του άλλου υποδοχέα του διμερούς και συνδέονται με συμπλέγματα που μεταδίδουν

2 Υποδοχείς της οικογενείας HER και καρκίνος 197 μηνύματα και αποτελούνται από κυτταροπλασματικά ένζυμα και μετασχηματιζόμενες πρωτεΐνες. Ο ακόλουθος διαχωρισμός των συμπλεγμάτων αυτών έχει σαν αποτέλεσμα την απελευθέρωση ενεργών ενζύμων και πρωτεϊνών στο κυτταρόπλασμα, όπου ενεργοποιούν διαφορετικά μονοπάτια μεταφοράς μηνυμάτων (signal transduction cascades), όπως την οδό της ενεργοποιημένης μιτογόνου πρωτεϊνικής κινάσης (MAPΚ, mitogen activated protein kinase), της κινάσης της φωσφοϊνοσιτόλης, την αντιαποπτωτική Akt κινάση και άλλους ρυθμιστές μεταγραφής (transcriptional regulators). Ακολούθως, ενεργοποιούνται παράγοντες αντιγραφής όπως οι c-fos, c-jun, c-myc, καθώς και μεταφορείς μηνυμάτων και ενεργοποιητές αντιγραφής, όπως οι stat, NF-kB και μέλη της οικογένειας Ets 7,8 (Εικόνα 1). Τελικά, το μήνυμα αδρανοποιείται κυρίως μέσω της ενδοκυττάρωσης του συμπλέγματος υποδοχέαπροσδέτη. Το περιεχόμενο των παραγομένων ενδοσωμάτων ακολούθως κατατμείται και αποσυντίθεται ή ανακυκλώνεται στην κυτταρική μεμβράνη 9. α. Μορφογένεση-εξέλιξη υποδοχέων ERBB Το μονοπάτι σημάτων μέσω της οικογενείας των υποδοχέων EGF έχει διατηρηθεί αλλά και προσαρμοστεί κατά την διάρκεια της εξέλιξης. Στο νηματώδιο Caenorhabolitis elegans έχει ανακαλυφθεί ένα πρωτόγονο σύστημα που αποτελείται από ένα μοναδικό προσδέτη, όπου έχει πολλά κοινά με τον EGF, ο οποίος καλείται LIN-3 και ένας υποδοχέας, ο οποίος ονομάζεται LET-23 10,11. Στον οργανισμό αυτό το σύστημα παίζει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξή του καθώς και στον τελικό προορισμό διαφορετικών τύπων κυττάρων. Σε έντομα, όπως στη Drosophila melanogaster, έχουν ανακαλυφθεί 4 διαφορετικοί προσδέτες και ένας υποδοχέας 12. Όσο ανεβαίνει η κλίμακα της εξέλιξης αυξάνει ο αριθμός των προσδετών και των υποδοχέων που απαρτίζουν το EGFR σύστημα. Στα θηλαστικά έχουν ταυτοποιηθεί 4 υποδοχείς και τουλάχιστον 10 προσδέτες 13. Ο κρίσιμος ρόλος των υποδοχέων ErbB στην ανάπτυξη έχει αποδειχθεί έπειτα από μελέτες σε γενετικά διαφοροποιημένα ινδικά χοιρίδια. Μηδενικές μεταλλάξεις (null mutations) σε γονιδιακούς τόπους σχετικά με τους ErbB υποδοχείς είναι θανάσιμες. Απώλεια του γονιδίου για τον ErbB1 οδηγεί σε εμβρυϊκό ή περιγεννητικό θάνατο με το ινδικό χοιρίδιο να παρουσιάζει ανωμαλίες σε διάφορα όργανα, όπως ο εγκέφαλος, το δέρμα οι πνεύμονες και ο γαστρεντερικός σωλήνας Απώλεια του γονιδίου για τον ErbB2 υποδοχέα έχει σαν συνέπεια το θάνατο του Εικόνα 1. Ενεργοποίηση των υποδοχέων μετά από σύνδεσή τους με προσδέτες -διμερισμός-οδοί μεταβίβασης σημάτων.

3 198 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 6, Τεύχος 4, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2007 ινδικού χοιριδίου κατά τη διάρκεια της κυοφορίας από ελαττωματική κατασκευή των κοιλοτήτων της καρδιάς 17, κάτι το οποίο συμβαίνει και κατά την απώλεια του γονιδίου για τον ErbB4 υποδοχέα 18. Όσον αφορά την απώλεια του γονιδίου για τον ErbB3 υποδοχέα τα ινδικά χοιρίδια παρουσιάζουν ανωμαλίες στις βαλβίδες της καρδιάς, καθώς και στην κατασκευή του νευρικού τους συστήματος, με συνέπεια τον θάνατο 19. Σε αντίθεση με τις θανάσιμες συνέπειες της απώλειας της λειτουργίας ενός γονιδίου που σχετίζεται με την έκφραση των υποδοχέων EGFR στα ινδικά χοιρίδια, η απώλεια της λειτουργίας ενός γονιδίου που σχετίζεται με την έκφραση ενός συνδέτη δεν είναι τόσο δραματικές. Για παράδειγμα, όσον αφορά τον TGF-α τα ινδικά χοιρίδια είναι βιώσιμα και γόνιμα, αλλά παρουσιάζουν ανωμαλίες στους οφθαλμούς και τους θύλακες των τριχών 20. Οι ErbB υποδοχείς έχουν σημαντικό ρόλο και μετά τη γέννηση σε πολλά όργανα, όπως για παράδειγμα στη περίπτωση του μαζικού αδένα του οποίου η ανάπτυξη και διαφοροποίηση πραγματοποιείται κυρίως μετά τη γέννηση. Μελέτες που έχουν διενεργηθεί έχουν οδηγήσει στα εξής συμπεράσματα: η κύρια λειτουργία του ErbB1στην ανάπτυξη του μαζικού αδένα σχετίζεται με τη ανάπτυξη των πόρων 21, ενώ οι υποδοχείς ErbB2 και ErbB4 παίζουν κρίσιμο ρόλο στην διαφοροποίηση των λοβίων του μαστού καθώς και στη γαλουχία 22,23. β. Μέλη της οικογενείας των υποδοχέων του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα Το πρώτο μέλος της οικογενείας των ΕGF υποδοχέων είναι ο EGFR1 (ErbB1 ή HER-1). Είναι γλυκοπρωτεΐνη και έχει μοριακό βάρος 170KDa 24. Το γονίδιο που ελέγχει την έκφραση και τη λειτουργία του βρίσκεται στο 7p12 χρωμόσωμα. Ο EGFR υπερεκφράζεται σε διάφορες νεοπλασίες όπως του μαστού, πνεύμονα, προστάτη, στομάχου, παχέος εντέρου και κεφαλής και τραχήλου 25,26. Ποσοτικές μελέτες σχετικές με την σύνδεση με τον EGF σε κύτταρα έχουν αναδείξει την ύπαρξη δύο ειδών υποδοχέων EGFR στην κυτταρική μεμβράνη: υποδοχείς EGFR υψηλής συγγενείας με τους προσδέτες, οι οποίοι αποτελούν και τη μειονότητα (2-5%) και υποδοχείς EGFR χαμηλής συγγενείας, οι οποίοι αποτελούν την πλειονότητα (95-98%) 27,28. Έχουν παρατηρηθεί 3 τύποι μεταλλάξεων του EGFR. Συχνότερος είναι ο τύπος ΙΙΙ και καλείται EGFR VIII ή de2-7egfr ή AEGFR. Στον EGFR VIII υπάρχει έλλειμμα στο εξωκυττάριο τμήμα του υποδοχέα και συγκεκριμένα στη θέση 267 της σειράς των αμινοξέων. Στο μεταλλαγμένο γονίδιο το οποίο αποκωδικοποιείται στον υποδοχέα EGFR VIII παρατηρείται διαγραφή των εξονίων 2-7 που κωδικοποιούν την περιοχή του εξωκυτταρίου τμήματος του υποδοχέα. Η πρωτεΐνηυποδοχέας που αποκωδικοποιείται έχει μοριακό βάρος 145 KDa και έχει μονίμως την ενεργό μορφή 29. Μελέτες σχετικές με τον EGFR VIII έχουν δείξει ότι παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των νεοπλασιών, καθώς είναι ένας ενεργοποιημένος υποδοχέας, ο οποίος δρα ανεξάρτητα από την επίδραση προσδετών 30. Μεταλλάξεις του EGFR υποδοχέα παρατηρούνται συχνά σε διάφορες νεοπλασίες, όπως στα γλοιώματα, στο μη μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα, στον καρκίνο των ωοθηκών και του προστάτη 31. Ο υποδοχέας HER-2 είναι γλυκοπρωτεΐνη με μοριακό βάρος 185KDa. Το γονίδιο το οποίο ελέγχει την έκφραση και τη λειτουργία του βρίσκεται στο 17q21 χρωμόσωμα. Υπερέκφραση του HER-2 παρατηρείται κυρίως στον καρκίνο του μαστού και σε μικρότερη συχνότητα στον καρκίνο του πνεύμονα του προστάτη, του στομάχου και των ωοθηκών 32,33. Ο HER-3 υποδοχέας είναι μια διαμεμβρανική γλυκοπρωτεΐνη και έχει μοριακό βάρος 160KDa. Το γονίδιο που ελέγχει την έκφραση και τη λειτουργία του υποδοχέα HER-3 βρίσκεται στο 12q13 χρωμόσωμα 33. Παρά το ότι το τμήμα της τυροσινικής κινάσης έχει υψηλή συγγένεια με τα ανάλογα τμήματα των υπολοίπων υποδοχέων EGFR είναι μη λειτουργικό και απαιτείται να διμεριστεί με άλλο υποδοχέα δεν σχηματίζει ομοδιμερή για να ενεργοποιήσει τα μονοπάτια μεταβίβασης του σήματος 34. Υπερεκφράζεται κυρίως σε κακοήθειες του μαστού, πνεύμονα, παγκρέατος και στομάχου. Το γονίδιο που ελέγχει την έκφραση και τη λειτουργία του υποδοχέα HER-4 βρίσκεται στο 2q χρωμόσωμα και κωδικοποιεί μια διαμεμβρανική γλυκοπρωτεΐνη με μοριακό βάρος 180KDa 35. Ο υποδοχέας HER-4 παίζει κριτικό ρόλο στην ανάπτυξη καρδιοπαθειών και κακοηθειών (καρκίνο του μαστού και ωοθηκών), καθώς και στην ανάπτυξη και διαφοροποίηση διαφόρων ιστών και οργάνων, ειδικά στο καρδιαγγειακό και νευρικό σύστημα καθώς και στο μαζικό αδένα 36. γ. Συνδέτες των υποδοχέων του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα Οι υποδοχείς της EGFR οικογένειας ενεργοποιούνται απο διάφορους προσδέτες που καλούνται EGF-σχετιζόμενοι πεπτιδικοί αυξητικοί παράγοντες 37. Αυτοί παράγονται αρχικά ως διαμεμβρανικά πρόδρομα μόρια, ενώ ακολούθως υφίστανται πρωτεόλυση και απελευθερώνονται 38. Ο επιδερμικός αυξητικός παράγοντας (EGF), η αμφιρεγκουλίνη (amphiregulin, AR), ο αυξητικός

4 Υποδοχείς της οικογενείας HER και καρκίνος 199 παράγοντας μεταμόρφωσης α (Transforming Growth Factor a, TGfa) συνδέονται ειδικά με τον HER-1. Η β-σελουλίνη (betacellulin, BTC), η επιρεγκιουλίνη (epiregulin, ERR), ο Ηeparin-binding EGF (HB-EGF) έχουν τη δυνατότητα να συνδέονται με τον υποδοχέα HER4. Οι νεoυρεγκιουλίνες (NRG-neuregulins) μπορούν να συνδεθούν με τους HER-3 και HER-4 υποδοχείς. Συγκεκριμένα οι NRG-1, NRG-2 συνδέονται με τους HER-3 και HER-4 υποδοχείς, ενώ οι NRG-3, NRG-4 με τον HER-4 υποδοχέα (Πίνακας 1). Παρά τις εντατικές έρευνες και τον μεγάλο αριθμό προσδετών που έχουν αναγνωρισθεί για τους υποδοχείς HER-1, HER-3, HER-4 δεν έχει αναγνωρισθεί φυσικός συνδέτης για τον υποδοχέα HER-2. Μελέτες υποστηρίζουν ότι η κύρια δράση του υποδοχέα HER-2 είναι σαν συν-υποδοχέας (co-receptor). Φαίνεται ότι ο υποδοχέας HER-2 χρησιμοποιείται για τον σχηματισμό ετεροδιμερούς απο τους άλλους υποδοχείς της οικογένειας EGFR και παίζει κύριο ρόλο στην ενδυνάμωση του σήματος από τους EGFR υποδοχείς Με εξαίρεση τον EGF οι προσδέτες των EGFR υποδοχέων γενικά δρουν ως αυτοκρινικοί ή παρακρινικοί αυξητικοί παράγοντες. Μέσω της διαθεσιμότητας του προσδέτη ελέγχεται η ικανότητα και ο ρόλος του στη μετάδοση του μηνύματος. Οι HER-προσδέτες εμφανίζουν συγκεκριμένη έκφραση που είναι ειδική για διαφορετικά όργανα, καθώς και στις διάφορες φάσεις της ανάπτυξης και διαφοροποίησης του οργάνου. Για παράδειγμα, στο πάγκρεας παρατηρούνται υψηλές συγκεντρώσεις NRG-4 42, ενώ η έκφραση του NRG-3 σχετίζεται με την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος 41. Πειράματα που έχουν γίνει σε ινδικά χοιρίδια σχετικά με την έκφραση των EGF, AR και TGFα αποδεικνύουν ότι η λειτουργική διαφοροποίηση του μαζικού αδένα απαιτεί τη συνέργεια των ανωτέρω προσδετών, ενώ η έκφραση της AR είναι υψηλότερη κατά την ανάπτυξη των πόρων και μόνο η ανεπάρκεια AR συνδέεται με ατελή ανάπτυξη των πόρων 46. Τα βιοχημικά χαρακτηριστικά των προσδετών παίζουν κριτικό ρόλο στη διαφοροποίηση των μηνυμάτων. Πίνακας 1. Υποδοχείς erbb και οι προσδέτες τους Υποδοχείς Προσδέτες HER-1 AR, BTC, EGF, EP,HB-EGF,TGF-a HER-2 κανείς HER-3 NRG 1, NRG 2 HER-4 BTC, EP, HB-EGF, NRG 1, NRG 2, NRG 3, NRG 4 AR: Amphiregulin, BTC: Beta-cellulin, EGF: Epidermal growth factor, ER: Epiregulin, HB-EGF: Heparin-binding growth factor, NRG 1,2,3,4: Neuregulin 1,2,3,4, TGF-a: Transforming growth factor Οι προσδέτες είναι μόρια διπολικά. Αυτή η ιδιότητά τους καθορίζει με ποιους υποδοχείς θα συνδεθούν και ποιας φύσης διμερή θα σχηματισθούν 47. Για παράδειγμα, όσον αφορά το συνδέτη NRG-1 αποδείχθηκε ότι στο Ν-τελικό άκρο του περιέχονται τμήματα που ορίζουν τη σύνδεσή του αρχικά με τον ErbB3 ή ErbB4 υποδοχέα και ακολούθως το C-τελικό άκρο του προσδέτη ορίζει το άλλο μέλος της οικογένειας υποδοχέων ErbB με το οποίο θα σχηματισθεί το διμερές 48. Ο δεύτερος υποδοχέας είναι συνήθως ο ErbB2, για τον οποίο έχει δεχθεί ότι αυξάνει τη «συγγένεια» με τον προσδέτη σε όλα τα ErbB ετεροδιμερή. Ένα άλλο σημαντικό βιοχημικό χαρακτηριστικό των προσδετών είναι η διαφορετική συγγένεια σύνδεσης που έχουν με τους υποδοχείς. Το χαρακτηριστικό αυτό επηρεάζει την ένταση και τη διάρκεια του μηνύματος. Μελέτες που έχουν γίνει σε χαμηλής συγγενείας ErbB προσδέτες με τους αντίστοιχους υποδοχείς δείχνουν ότι αυτοί εμποδίζουν την αρνητική ρύθμιση (downregulation) και την αποσύνθεση τους 49. Αυτό ίσως μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι χαμηλής συγγενείας συνδέτες πιθανώς να επιφέρουν μεγαλύτερης έντασης και διάρκειας μηνύματα από ότι οι υψηλής συγγενείας συνδέτες. Άλλη σημαντική ιδιότητα των προσδετών είναι η σταθερότητα της σύνδεσης του συμπλέγματος υποδοχέα-προσδέτη σε μεταβολές του ph, η οποία επηρεάζει τη βιοδιαθεσιμότητά του 29. Για παράδειγμα, προσδέτες όπως ο EGF, όπου η σύνδεση του με τον υποδοχέα ειναι ανθεκτική σε μεταβολές του ph οδηγεί τον υποδοχέα στα λυσοσώματα και στην κατάτμηση και αποσύνθεση, ενώ άλλοι προσδέτες, όπως ο NRG-1, TGFa διαχωρίζονται από τους αντίστοιχους υποδοχείς τους στο ενδοσωμιακό ph και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την ανακύκλωση του υποδοχέα στη μεμβράνη και την ενδυνάμωση του σήματος. δ. Ενδοκυττάρωση συμπλεγμάτων υποδοχέωνπροσδετών Κατά τη διάρκεια της ολοκλήρωσης της μεταβίβασης των σημάτων, τα ενεργοποιημένα συμπλέγματα ΕGFR υφίστανται ενδοκυττάρωση σε εγκολπώσεις που επικαλύπτονται από κλαθρίνη. Οι υποδοχείς που υπέστησαν εδοκυττάρωση ακολουθούν δύο διαφορετικές πορείες. Στην πρώτη, μέσω της ουμπικουϊτίνης λιγκάσης (ubiquitin ligase Cbl) τα συμπλέγματα υποδοχέων-προσδετών οδηγούνται σε πρόωρα ενδοσώματα, όπου και αποσυντίθενται στα λυσοσώματα. Αντιθέτως, σε απουσία της Cbl ή όταν η v-cbl είναι παρούσα, οι υποδοχείς ανακυκλώνονται στην κυτταρική μεμβράνη 50. Η τυροσίνη 1045 στον ΕGFR είναι απαραίτητη για τη μειορρύθμισή του

5 200 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 6, Τεύχος 4, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2007 μέσω της Cbl. Μετάλλαξη στην τυροσίνη 1045 οδηγεί στην ενδυνάμωση των σημάτων μέσω του ΕGFR, ενώ είναι περισσότερο μιτογόνος σε σύγκριση με τη φυσιολογική πρωτεΐνη (wild type) 51. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας για την «τύχη» των υποδοχέων αποτελεί και η σταθερότητα του ενεργοποιημένου συμπλέγματος προσδέτη-υποδοχέα στο μετρίως όξινο περιβάλλον του ενδοσώματος. Τα ενεργοποιημένα ΕGFR ομοδιμερή είναι σχετικά σταθερά και παραμένουν συνδεδεμένα με τη Cbl. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τα συμπλέγματα να οδηγούνται στα λυσοσώματα και να αποσυντίθενται. Αντίθετα, τα ετεροδιμερή ΕGFR/HER-2 είναι λιγότερο σταθερά με αποτέλεσμα να διασπώνται και να διαχωρίζονται από τη Cbl, οπότε οι υποδοχείς ανακυκλώνονται και επιστρέφουν στην κυτταρική μεμβράνη 52. ΙΙ. Καρκίνος και HER υποδοχείς α. Καρκινογένεση Η ανάπτυξη καρκίνου είναι διαδικασία που χαρακτηρίζεται από πολλά στάδια ξεκινώντας από την καλοήθη υπερπλασία και καταλήγοντας σε νεοπλασία ικανή να μεθίσταται σε άλλα όργανα. Κατά τη διάρκεια αυτών των σταδίων τα κύτταρα αποκτούν νέες ιδιότητες οι οποίες είναι αναγκαίες ώστε να αποκτήσουν τον κακοήθη φαινότυπο 53. Τα κύτταρα αποκτούν δυναμικό αναπαραγωγής και διαιρούνται συνεχώς παρακάμπτοντας τα σημεία ελέγχου του κυτταρικού κύκλου, καθώς και την αναστολή πολλαπλασιασμού λόγω κυτταρικής επαφής που φυσιολογικά θα τα οδηγούσαν στην απόπτωση. Για την ανάπτυξη του κυττάρου πέρα από ένα συγκεκριμένο μέγεθος, ο αρχικός όγκος πρέπει να αυξήσει την παροχή σε θρεπτικά συστατικά και Ο 2 μέσω του σχηματισμού νέων αγγείων. Το τελικό στάδιο συνεπάγεται ότι τα κύτταρα αποκτούν διάφορα νέα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την ικανότητα να μεθίστανται και να εισβάλλουν σε απομακρυσμένους ιστούς 54. Έχει αποδειχθεί ότι οι υποδοχείς HER έχουν κεντρικό ρόλο στο καθένα από αυτά τα στάδια συμπεριλαμβανομένων του κυτταρικού πολλαπλασιασμού, της αναστολής της απόπτωσης, της αγγειογένεσης, της διήθησης και μετάστασης σε απομακρυσμένους ιστούς 55. β. Κυτταρικός πολλαπλασιασμός και HER υποδοχείς Τα καρκινικά κύτταρα χαρακτηρίζονται από την ικανότητά τους να διαφεύγουν από τα φυσιολογικά σήματα αναστολής της ανάπτυξης και να πολλαπλασιάζονται αυτόνομα. Η ενεργοποίηση των erbb υποδοχέων οδηγεί τα καρκινικά κύτταρα μέσω των σημείων ελέγχου του κυτταρικού κύκλου. Ο HER-2 υποδοχέας είναι ιδιαίτερα σημαντικός σε αυτό το στάδιο. Η υπερέκφραση του έχει δειχθεί ότι απορρυθμίζει την G 1 -S διέλευση μέσω διαφοροποίησης της δραστηριότητας των G 1 ρυθμιστών: Ε κυκλίνη-cdk2 συμπλέγματα, κυκλίνη D, c-myc και την κυκλίνο-εξαρτώμενη κινάση- απαγορευτή p27. Το σύμπλεγμα Ε-CDK2 είναι υπεύθυνο για την είσοδο στον κυτταρικό κύκλο. Μπορεί να υπορρυθμιστεί από διαφορετικούς μηχανισμούς συμπεριλαμβανομένου και του p Όταν το p27 συνδέεται με την c-myc πρωτεΐνη και την κυκλίνη D, το σύμπλεγμα Ε-CDK2 είναι ενεργό και ξεκινά την είσοδο στον κυτταρικό κύκλο. Αντιθέτως, όταν το p27 είναι ελεύθερο είναι ικανό να συνδεθεί με το σύμπλεγμα Ε κυκλίνη-cdk2 και να αναστείλει τη δράση του. Η ενεργοποίηση των HER-2 υποδοχέων έχει σαν αποτέλεσμα αυξημένα επίπεδα c-myc πρωτεΐνης και κυκλίνης D, με αποτέλεσμα την σύνδεσή τους με τη p27 και τη μείωση του ελεύθερου p27. Έτσι, η υπερέκφραση του HER-2 οδηγεί στην ενίσχυση της δράσης του συμπλέγματος Ε κυκλίνη-cdk2 και στον έντονο κυτταρικό πολλαπλασιασμό 57. Η αναστολή μέσω αντισωμάτων της δράσης των HER-2 υποδοχέων έχει σαν αποτέλεσμα τη συσσώρευση κυττάρων στη φάση G 1 και απενεργοποίηση του συμπλέγματος Ε κυκλίνη-cdk2. Αυτό συμβαίνει διότι η αναστολή της δράσης των HER-2 υποδοχέων οδηγεί σε αρνητική ρύθμιση τις MAPK και PI3/Akt οδούς μεταβίβασης σημάτων με αποτέλεσμα τη μείωση των επιπέδων c-myc και κυκλίνης D. Χαμηλά επίπεδα πρωτεϊνών που συνδέονται με τη p27 έχει σαν αποτέλεσμα η p27 να συνδέεται με το σύμπλεγμα Ε-CDK2. Η απενεργοποίηση του συμπλέγματος Ε- CDK2 είναι η κύρια αιτία της αναστολής του κυτταρικού κύκλου στη φάση G 1 και η διακοπή του κυτταρικού πολλαπλασιασμού 58. γ. Κυτταρική επιβίωση και HER υποδοχείς Η αθανασία είναι χαρακτηριστικό που αποκτάται κατά την εξέλιξη του κακοήθους φαινοτύπου. Ο κυτταρικός θάνατος ρυθμίζεται από δύο διαφορετικούς μηχανισμούς. Η εξωγενής οδός ενεργοποιείται από εξωτερικά σήματα και πραγματοποιείται μέσω υποδοχέων θανάτου, όπως ο υποδοχέας του παράγοντα νέκρωσης νεοπλασίας (TNFR, tumor necrosis factor receptor) ή ο FAS. Η ενεργοποίηση αυτών των υποδοχέων οδηγεί σε απόπτωση μέσω της διάσπασης της κασπάσης 8 59,60. Η ενδογενής οδός ρυθμίζεται από τα επίπεδα και την εντόπιση προ- και αντι- αποπτωτικών μελών της BCL οικογενείας. Χαρακτηρίζεται από την απελευθέρωση του κυτοχρώματος C και την

6 Υποδοχείς της οικογενείας HER και καρκίνος 201 ενεργοποίηση της κασπάσης 9 61,62. Η οδός PI3/Akt, η οποία ενεργοποιείται από τους HER υποδοχείς, είναι σημαντική στο να ρυθμίζει την κυτταρική επιβίωση, διότι τα Akt υποστρώματα ελέγχουν άμεσα μηχανισμούς απόπτωσης, όπως το να αναστέλλουν το προαποπτωτικό μέλος BAD της οικογένειας BCL και την κασπάση 9. Το Akt ακόμη φωσφορυλιώνει στόχους που έμμεσα επηρεάζουν την κυτταρική επιβίωση. Η φωσφορυλίωση παραγόντων αντιγραφής αναστέλλει την έκφραση διαφόρων γονιδίων που είναι σημαντικά για την απόπτωση όπως το FASC. Επίσης, το Akt ενεργοποιεί το NF-kB, αυξάνει τα επίπεδα του BCL-X L και άλλων αναστολέων της απόπτωσης. Επιπρόσθετα, η STAT (signal transducer and activator of transcription), που ενεργοποιείται από τους HER υποδοχείς, συνδέεται με αυξημένα επίπεδα του BCL- X L (pro-survival) 63. δ. Μετάσταση και HER υποδοχείς Η ικανότητα του κυττάρου να μεταναστεύει και να διηθεί τη βασική μεμβράνη προσδίδει τη δυνατότητα στο καρκινικό κύτταρο να μεθίσταται. Έχει δειχθεί ότι οι οδοί MAPK και PI3 παίζουν σημαντικό ρόλο στην κυτταρική μετανάστευση. Η διέγερση των HER-3 και HER-4 υποδοχέων από νεουρεγκιουλίνες συνδέεται με διήθηση καθώς και την απόκτηση πρωτεολυτικών ιδιοτήτων από τα καρκινικά κύτταρα. Αυτό μπορεί να οφείλεται στην αυξημένη έκφραση των μεταλλοπρωτεϊνασών του στρώματος MMP-2, MMP-9, καθώς και στην σερίνη πρωτεάση του ενεργοποιητή ουροκινάσης πλασμινογόνου UPA και του υποδοχέα του UPAR ε. Αγγειογένεση και HER υποδοχείς Η αγγειογένεση ξεκινά σε αρχικά στάδια κατά την ανάπτυξη του όγκου και είναι αναγκαία για την ανάπτυξή του και την μετάσταση. Οι HER υποδοχείς σχετίζονται με την παραγωγή παραγόντων αγγειογένεσης από τα καρκινικά κύτταρα, όπως ο VEGF (vascular endothelial growth factor), ιντερλευκίνες, αγγειοποιητίνη 1, αυξητικοί παράγοντες ινοβλαστών και άλλοι 64,67. στ. Προγνωστική αξία HER υποδοχέων Η υπερέκφραση των υποδοχέων EGFR και HER- 2 σχετίζεται με κακή πρόγνωση στον καρκίνο του μαστού 68,69. Η προγνωστική αξία της υπερέκφρασης των υποδοχέων αυτών σε άλλες νεοπλασίες είναι ασαφής. Η προγνωστική αξία των EGFR και HER-2 έχει ερευνηθεί σε πολλές μελέτες. Αν και η έκφραση αυτών των πρωτεινών συνδέεται συχνά με χειρότερη πρόγνωση, δεν έχει αποσαφηνιστεί η αξία αυτών σαν ανεξάρτητων προγνωστικών παραγόντων 70. Σε ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα έχει παρατηρηθεί κακή πρόγνωση σε ασθενείς με υψηλά επίπεδα συνέκφρασης των EGFR και HER-2 σε σύγκριση με ασθενείς που παρουσιάζουν έκφραση μόνο του ενός υποδοχέα 71. Άλλες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί σε καρκίνο ουροδόχου κύστεως από μεταβατικό επιθήλιο και επιδερμοειδούς καρκίνου της στοματικής κοιλότητας παρουσιάζουν παρόμοια αποτελέσματα Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί, ότι λόγω της αυξημένης έκφρασης των υποδοχέων erbb στα νεοπλάσματα παρατηρείται συνέκφραση των υποδοχέων αυτών στην πλειονότητα των νεοπλασιών. Αυτό το φαινόμενο πιθανώς να είναι σημαντικό στην παθογένεια της νεοπλασίας. Επίσης, δεν έχει αποσαφηνιστεί ο ρόλος των υποδοχέων HER-3 και HER-4 στην βιολογία του καρκίνου in vivo 75,76. Οι περισσότερες μελέτες έχουν γίνει στον καρκίνο του μαστού με αντικρουόμενα αποτελέσματα. Πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι η έκφραση των υποδοχέων HER-3 στο καρκίνο του μαστού συνδέονται με κακούς προγνωστικούς παράγοντες, όπως το μέγεθος του όγκου και η διήθηση των λεμφαδένων 77,78. Αντίθετα, άλλοι ερευνητές έχουν βρει ότι η έκφραση του HER-3 συνδέεται με βελτιωμένη 10ετή επιβίωση καθώς και με ευνοϊκούς προγνωστικούς παράγοντες. όπως η ύπαρξη οιστρογονικών υποδοχέων 79,80. Όσον αφορά την έκφραση των HER-4 υποδοχέων στο καρκίνο του μαστού ερευνητές συνδέουν την έκφραση των HER-4 υποδοχέων με μεγαλύτερη επιβίωση, ύπαρξη οιστρογονικών υποδοχέων, χαμηλή πιθανότητα υποτροπής, ενώ άλλοι συνδέουν την έκφρασή τους με αρνητικούς προγνωστικούς παράγοντες 81,82. Αποτελέσματα σε κυτταρικές σειρές καρκίνου του μαστού παρουσιάζουν τα ίδια αντικρουόμενα αποτελέσματα 83,84. Καθώς λείπουν πολλά κομμάτια για να συμπληρωθεί το «παζλ» της καρκινογένεσης, θα πρέπει να περιμένουμε αρκετά μέχρι να εντάξουμε πλήρως τους υποδοχείς erbb σε ένα αποτελεσματικό μοντέλο πρόληψης, πρόβλεψης και στοχευμένης θεραπείας των κακοήθων νεοπλασιών. ΥΠΟΜΝΗΜΑ [Ερμηνεία όρων] Διμερισμός: η διαδικασία κατά την οποία σχηματίζεται ένα σύμπλεγμα αποτελούμενο από δύο υποομάδες Ενδοκυττάρωση: πρόσληψη υλικού από ένα κύτταρο με σχηματισμό ενός κυστιδίου

7 202 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 6, Τεύχος 4, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2007 Ετεροδιμερές: διμερές αποτελούμενο από δύο διαφορετικές υπομονάδες Νηματώδιο: είδος πολυκυτταρικού οργανισμού που ανήκει στην οικογένεια των ελμίνθων Ομοδιμερές: διμερές αποτελούμενο από δύο ίδιες υπομονάδες Προσδέτης: κάθε μόριο που προσδένεται σε ένα άλλο μόριο. Συνήθως ένας μεταβιβαστής σε ένα υποδοχέα ΑBSTRACT P. KOUNTOURAKIS, A. ARDAVANIS, G. RIGATOS. Erb receptor family and Cancer. HER receptors role in various stages of biology as cell proliferation, apoptosis, angiogenesis, invasion and migration of cancer cells is crucial. In this short paper their characteristics, properties and role in carcinogenesis are reviewed. Forum of Clinical Oncology 6 (4): , ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Schlessinger J. Cell signaling by receptor tyrosine kinases. Cell 2000;103: Cohen P. The role of protein phosphorylation in human health and disease.eur. J Biochem 2001;268: Cohen S, Ushiro H, Stoscheck C, et al. A native 170,000 epidermal growth factor receptor-kinase complex form shed plasma membrane vesicles. J Biol Chem 1982;257: Carpenter G. Receptors for epidermal growth factor and other polypeptide mitogens. Ann Rev Biochem 1987;56: Ullrich A, Schlessinger J. Signal transduction by receptors with tyrosine kinase activity. Cell 1990;61: Yarden Y. The EGFR family and its ligands in human cancer: signalling mechanisms and therapeutic opportunities. Eur J Cancer 2001;37:S3-S8. 7. Biswas DK, Cruz AP, Gansberger E, et al. Epidermal growth factor-induced nuclear factor kappa B activation: a major pathway of cell-cycle progression in estrogen-receptor negative breast cancer cells. PNAS USA 2000;97: Olayioye MA, Beuvink I, Horsch K, et al. ErbB receptor-induced activation of stat transcription factors is mediated by Src tyrosine kinases. J Biol Chem 1999;274: Wells A. Molecules in focus: EGF receptor. Int J Biochem Cell Biol 1999;31: Aroian RV, Koga M, Mendel JE, et al. The let-23 gene necessary for Caenorhabditis elegans vulval induction encodes a tyrosine kinase of the EGF receptor subfamily. Nature 1990;348: Hill RJ, Sternberg PW. The gene lin-3 encodes an inductive signal for vulval development in C elegans. Nature 1992;358: Schweitzer R,Shilo BZ. A thousand and one roles for the Drosophila EGF receptor. Trends Genet 1997;13: Chang C, Sternberg PW. C elegans vulval development as a model system to study the cancer biology of EGFR signaling. Cancer Metastasis Rev 1999;18: Sibilia M, Steinbach JP, Sting L, et al. A straindependent postnatal neurodegeneration in mice lacking EGF receptor EMBO J 1998;17: Threadgill DW. Targeted disruption of mouse EGF receptor: effect of genetic background on mutant phenotype. Science 1995;269: Sibilia M, Wagner EF. Strain-dependent epithelial defects in mice lacking EGF receptor. Science 1995;269: Gassmann M, Casagranda F, Orioli D, et al. Aberrant neural and cardiac development in mice lacking the erbb4 neuregulin receptor. Nature 1995;378: Lee KF, Simon H, Chen H, et al. Requirement for neuregulin receptor erbb2 in neural and cardiac development. Nature 1995;378: Erickson SL, O Shea KS, Ghaboosi N, et al. ErbB3 is required for normal cerebellar and cardiac development: a comparison with ErbB2 and heregulin-deficient mice. Development 1997;124: Luetteke NC, Qiu TH, Peiffer RL et al. TGF alpha deficiency results in hair follicle and eye abnormalities in targeted and waved-1 mice. Cell : Schroeder JA, Lee DC. Dynamic expression and activation of ERBB receptors in the developing mouse mammary gland. Cell Growth Differ 1998;9: Jones FE, Stern DF. Expression of dominant-negative ErbB2 in the mammary gland of transgenic mice reveals a role in lobuloalveolar development and lactation. Oncogene 1999;18: Jones FE, Welte T, Fu X, et al. ErbB4 signaling in the mammary gland is required for lobuloalveolar development and Stat 5 activation during lactation. J Cell Biol 1999;147: Jorissen RN, Walker FW, Pouliot N, et al. Epidermal growth factor receptor: mechanisms of activation and signaling. Exp Cell Res 2003;284:31-53.

8 Υποδοχείς της οικογενείας HER και καρκίνος Salomon DS, Brandt R, Ciardiello F,. et al. Epidermal growth factor-related peptides and their receptors in human malignancies. Crit Rev Oncol Hematol 1995;19: Yarden Y, Sliwkowski MX. Untangling the erbb signaling network. Nat Rev (Mol Cell Biol) 2001;2: Mattoon D, Klein P, Lemmon M.A. et al. The tethered configuration of the EGF receptor extracellular domain exerts only a limited control of receptor function. PNAS 2004;101(4): Lax I, Bellot F, Howk R, et al. Functional analysis of the ligand binding site of EGF-receptor utilizing chimeric chicken/human receptor molecules. EMBO J 1989;8: Pedersen MW, Meltorn M, Damstrup L, et al. The type III epidermal growth factor receptor mutation. Biological significance and potential target for anticancer therapy. Ann Oncol 2001;12: Tang CK, Gong XQ, Moscatello DK et al. EGFRv III enhances tumorigenicity in human breast cancer. Cancer Res 2000;60: Scaltriti M, Baselga J. The epidermal growth factor receptor pathway: a model for targeted therapy. Clin Cancer Res 2006;12: Graus-Porta G, Beerli RR, Daly JM, et al. ErbB-2, the preferred heterodimerization partner of all ErbB receptors, is a mediator of lateral signaling. EMBO J 1997;16: Citri A, Skaria KB, Yarden Y. The deaf and the dumb: the biology of ErbB-2 and ErbB-3. Exp Cell Res 2003;284: Guy PM, Platko JV, Cantley LC, et al. Insect cell-expressed p180erbb3 posseses an impaired tyrosine kinase activity. PNAS 1994 ;91: Zimonjic DB, Alimandi M, Miki T, et al. Localization of the human HER4/erbB-4 gene to chromosome 2. Oncogene 1995;10: Carpenter G. ErbB-4: mechanism of action and biology. Exp Cell Res 2003;284: Riese DJ, Stern DF. Specificity within the EGF family / ErbB receptor family signaling network. BioEssays 1998;20: Massague J, Pandiella A. Membrane anchored growth factors. Ann Rev Biochem 1993;62: Riese DJ, van Raaij TM, Plowman GD, et al. The cellular response toneuregulins is governed by complex interactions of the erbb receptor family. Mol Cell Biol 1995;15: Riese DJ, Bermingham Y, van Raaij TM, et al. Betacellulin activates the epidermal growth factor receptor and ErbB4 and induces cellular response patterns distinct from those stimulated by epidermal growth factor or neuregulin-β. Oncogene 1996;12: Zhang D. Neuregulin-3(NRG3): a novel neural tissue-enriched protein that binds and activates ErbB4. PNAS 1997;94: Harari D,Tzahar E, Romano J, et al. Neuregulin-4: a novel growth factor that acts through the ErbB4 receptor tyrosine kinase. Oncogene 1999;18: Tzahar E. Bivalence of EGF-like ligands drives the ErbB signaling network. EMBO J 1997;16: Beerli RR, Graus-Porta G, Woods-Cook K, et al. Neu differentiation factor activation of ErbB-3 and ErbB-4 is cell specific and displays a differential requirement for ErbB-2. Mol Cell Biol 1995;15: Berger MB, Mendrola JM, Lemmon MA. ErbB3/HER3 does not homodimerize upon neuregulin binding at the cell surface. FEBS Lett 2004;569: Luettekke NC, Qiu TH, Fenton SE, et al. Targeted inactivation of the EGF and amphiregulin genes reveals distinct roles for EGF ligands in mouse mammary gland development. Development 1999;126: Beerli RR, Hynes NE. Epidermal growth factor related peptides activate distinct subsets of erbb receptors and differ in their biological activities. J Biol Chem 1996;271: Barbacci EG, Guarino BC, Stroh JG, et al. The structure basis for the specificity of epidermal growth factor and heregulin binding. J Biol Chem 1995;270: Tzahar E. Pathogenic poxviruses reveal viral strategies to exploit the ErbB network. EMBO J. 1998;17: Levkowitz G, Waterman H, Zamir E, et al. c-cbl/sli- 1 regulates endocytic sorting and ubiquitination of the epidermal growth factor receptor. Genes Dev 1998;12: Levkowitz G, Waterman H, Ettenberq SA, et al. Ubiquitin ligase activity and tyrosine phosphorylation underlie suppression of growth factor signaling by c-cbl/sli-1. Mol Cell 19994: Lenferink AE, Pinkas-Kramarski R, van de Poll ML, et al. Differential endocytic routing of homo- and hetero-dimeric ErbB tyrosine kinases confers signaling superiority to receptor heterodimers. EMBO J 1998 ;17: Holbro T, Civenni G, Hynes NE, et al. The ErbB receptors and their role in cancer progression. Exp Cell Res 2003;284: Holbro T, Hynes NE. ErbB receptors: directing key signaling networks throughout life. Ann Rev Pharmacol 2004;44 : Zaczek A, Brandt B, Bielawski KP. The diverse signaling network of EGFR, HER2, HER3, and HER4 tyrosine kinase receptors and the consequences for therapeutic approaches. Histol Histopathol 2005;20: Lane HA, Beuvink I, Motoyama AB, et al. ErbB2 potentiates breast tumor proliferation through modulation of p27 (Kip1)-Cdk2 complex formation: receptor overexpression does not determine growth dependency. Mol Cell Biol 2000;20:

9 204 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 6, Τεύχος 4, Οκτώβριος - Δεκέμβριος Neve RM, Sutterluty H, Pullen N, et al. Effects of oncogenic ErbB2 on G1 cell cycle regulators in breast tumor cells. Oncogene 2000;19: Neve RM, Lane HA, Hynes NE. The role of overexpressed HER2 in transformation. Ann Oncol 2001;12(suppl):S9-S Schmitz I, Kirchhoff S, Krammer PH. Regulation of death receptor-mediated apoptosis pathways. Int J Biochem Cell Biol 2000;32: Igney FH, Krammer PH. Death and anti-death: tumour resistance to apoptosis. Nat Rev Cancer 2002;2: Kroemer G, Reed JC. Mitochondrial control of cell death. Nat Med 2000;6: Schulze-Bergkamen H, Krammer PH. Apoptosis in cancer- implications for therapy. Semin Oncol 2004;31: Nicholson RI, Gee JM, Harper ME. EGFR and cancer prognosis. Eur J Cancer 2001;37(suppl 4): S9-S Marmor MD, Skaria KB, Yarden Y. Signal transduction and oncogenesis by ErbB/HER receptors. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2004;58: Mazumdar A, Adam L, Boyd D, et al. Heregulin regulation of urokinase plasminogen activator and its receptor: human breast epithelial cell invasion. Cancer Res 2001;61: Xu FJ, Stack S, Boyer C et al. Heregulin and agonistic anti-p185(c-erbb2) antibodies inhibit proliferation but increase invasiveness of breast cancer cells that overexpress 185(c-erbB2): increased invasiveness may contribute to poor prognosis. Clin Cancer Res 1997;3: Maity A, Pore N, Lee J, et al. Epidermal growth factor receptor transcriptionally up-regulates vascular endothelial growht factor expression in human glioblastoma cells via a pathway involving phosphatidylinositol 3 -kinase and distinct from that induced by hypoxia. Cancer Res 2000;60: Sainsbury JR, Needham GU, Farndon JR, et al. Epidermal growth factorreceptor status as predictor of early recurrence and death from breast cancer. Lancet 1987; Toikkanen S, Helin H, Isola J, et al. Prognostic significance of HER-2 oncoprotein expression in breast cancer: a 30-year follow up. J Clin Oncol 1992;10: Normanno N, De Luca A, Bianco C, et al. Epidermal growth factor receptor (EGFR) signaling in cancer. Gene 2006;366: Brabender J, Danenberg KD, Metzqer R, et al. Epidermal growth factor receptor and HER2-neu m RNA expression in non-small lung cancer is correlated with survival. Clin Cancer Res 2001;7: Chow NH, Chan SH, Tzai TS, et al. Expression profiles of ErbB family receptors and prognosis in primary transitional cell carcinoma of the urinary bladder. Clin Cancer Res 2001;7: Lee JC, Wang ST, Chow NH, et al. Investigation of the prognostic value of coexpressed erbb family members for the survival of colorectal cancer patients after curative surgery. Eur J Cancer 2002;38: Xia W, Lau YK, Zhang HZ, et al. Combination of EGFR, HER-2/neu, and HER-3 is a stronger predictor for the outcome of oral squamous cell carcinoma than any individual family members. Clin Cancer Res 1999;5: Srinivasan, R, Gillett CE, Barnes DM et al. Nuclear expression of the c-erbb-4/her-4 growth factor receptor in invasive breast cancers. Cancer Res 2000;60(6): Shintani, S, Funayama T, Yoshihama Y, et al. Prognostic significance of ERBB3 overexpression in oral squamous cell carcinoma. Cancer Lett 1995;95 (1-2): Naidu R, Yadav M, Nair S, et al. Expression of c- erbb3 protein in primary breast carcinomas. Br J Cancer 1998;78: Slamon DJ, Leyland-Jones B, Shak S, et al. Use of chemotherapy plus a monoclonal antibody against HER 2 for metastatic breast cancer that overexpresses HER 2. N Engl J Med 2001;344: Quinn CM, Ostrowski JL, Lane SA, et al. c-erbb3 protein expression in human breast cancer: comparison with other tumour variables and survival. Histopathology 1994;25: Knowlden JM, Gee JM, Seery LT, et al. c-erbb3 and c-erbb4 expression is a feature of the endocrine responsive phenotype in clinical breast cancer. Oncogene 1998;17: Tovey SM, Witton CJ, Bartlett JM, et al. Outcome and human epidermal growth factor receptor (HER) 1-4 status in invasive breast carcinomas with proliferation indices evaluated by bromodeoxyuridine labelling. Breast Cancer Res 2004;6(3): R Witton CJ, Reeves JR, Going JJ, et al. Expression of the HER1-4 family of receptor tyrosine kinases in breast cancer. J Pathol 2003;200: Alroy I, Yarden Y. The ErbB signaling network in embryogenesis and oncogenesis: signal diversification through combinatorial ligand-receptor interactions. FEBS Lett 1997;410: Kainulainen V, Sundvall M, Maatta JA, et al. A natural ErbB4 isoform that does not activate phosphoinositide 3-kinase mediates proliferation but not survival or chemotaxis. J Biol Chem 2000;275:

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ A.A. Σπαντίδοο 1 2, Μ. Χατζηπαναγιώτου 1 2, Β. Ζουμπουρλής 1 2 1. Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών,

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνη D και καρκίνος

Βιταμίνη D και καρκίνος Βιταμίνη D και καρκίνος Αντώνης Πολυμέρης Ενδοκρινολόγος Επιμελητής Α Β Ενδοκρινολογικό Τμήμα ΓΝΑ «Αλεξάνδρα» Ιστορικό Αυξημένη επίπτωση καρκίνου παχέος εντέρου στον Βορρά σε σχέση με τον Νότο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια , Φυσικός MSc 1 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια O καρκίνος είναι μια νόσος προκαλούμενη από ογκογονίδια, από ογκοκατασταλτικά γονίδια και από γονίδια micrοrna. Οι αλλαγές αυτές είναι συνήθως γεγονότα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΠΙΘΕΤΟ: ΟΝΟΜΑ: ΠΑΤΡΩΝΥΜΟ: ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 29/01/1977

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ. Λυδία Νακοπούλου. Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ. Λυδία Νακοπούλου. Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Λυδία Νακοπούλου Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Ο καρκίνος του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» «ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΛΑΧΤΣΗΣ ΙΑΤΡΟΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΟΓΚΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 3 Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 Περιεχόμενα Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii Κεφάλαιο 1 2 3 4 Εισαγωγή 1 Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης.... 3 Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 1 Δράση μέσω φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

ECD-HER2 ορού: ένας χρήσιμος δείκτης στην αρχική αξιολόγηση και παρακολούθηση του καρκίνου του μαστού

ECD-HER2 ορού: ένας χρήσιμος δείκτης στην αρχική αξιολόγηση και παρακολούθηση του καρκίνου του μαστού ECD-HER2 ορού: ένας χρήσιμος δείκτης στην αρχική αξιολόγηση και παρακολούθηση του καρκίνου του μαστού 225 ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ECD-HER2 ορού: ένας χρήσιμος δείκτης στην αρχική αξιολόγηση και παρακολούθηση του

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ 26 Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εργαστήριο Βιολογικής Χημείας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αλµατώδης ανάπτυξη στην διελεύκανση

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΒΙΟΚΥΤΟ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΙΜΟΣ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΒΙΟΚΥΤΟ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΙΜΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΒΙΟΚΥΤΟ) Οµοιοστασίαοξυγόνουκαισιδήρου: Ανάπτυξη διαγνωστικών και θεραπευτικών εφαρµογών ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΙΜΟΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΡΓ. ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ, ΤΜΗΜΑΙΑΤΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά»

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» Ιστολογικοί τύποι καρκίνου του πνεύμονα Πλακώδες (20-30%) Αδενοκαρκίνωμα (30 40%) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΤρωιεΐνες RHO και Καρκίνος

ΤΤρωιεΐνες RHO και Καρκίνος ΑΡΘΡΑ ΤΤρωιεΐνες RHO και Καρκίνος Δημήτριος Μήκας, Στέλλα Λογοθέτη, Στέλλα Καραντανό, Νίκος Κουρί και Βασίλειος Ζουμπουρλής Μονάδα Βιοϊατρικών Εφαρμογών, Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Cell growth, proliferation and cancer

Cell growth, proliferation and cancer Cell growth, proliferation and cancer US Mortality, 2006 Rank Cause of Death No. of deaths % of all deaths 1. Heart Diseases 631,636 26.0 2. Cancer 559,888 23.1 3. Cerebrovascular diseases 137,119 5.7

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΡΡΗΞΙΑΣ ΛΗΨΗ ΩΑΡΙΩΝ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΜΒΡΥΟΜΕΤΑΦΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Μονάδα Ανοσολογίας Καρκίνου, Εργαστήριο Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Πυρίνας ανθρώπινου μεσοφασικού κυττάρου στον οποίο παρατηρούμε, με ανοσοφθορισμό, τη διάστικτη κατανομή της απακετυλάσης των

Διαβάστε περισσότερα

«Canalization» και πλαστικότητα

«Canalization» και πλαστικότητα «Canalization» και πλαστικότητα ή πως οι περιβαλλοντικές αλλαγές επηρεάζουν την αύξηση και την ανάπτυξη; 1 of 45 http://www.agrool.gr CANALIZATION-PLASTICITY «Canalization» ονομάζεται, γενικά, η ικανότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της πρωτεΐνης c-src στον καρκίνο του πνεύμονα, στις μεταστάσεις του και στην αντικαρκινική θεραπεία

Ο ρόλος της πρωτεΐνης c-src στον καρκίνο του πνεύμονα, στις μεταστάσεις του και στην αντικαρκινική θεραπεία Άρθρο Σύνταξης Ο ρόλος της πρωτεΐνης c-src στον καρκίνο του πνεύμονα, στις μεταστάσεις του και στην αντικαρκινική θεραπεία Αντώνης Αντωνιάδης, Άννα Μιχοπούλου Πνευμονολογική κλινική Γ.Ν. Σερρών Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΙΣΤΟΧΗΜΙΚΕΣ ΚΑ! ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ. Β. Ζουμπουρλήςΐ

ΑΝΟΣΟΙΣΤΟΧΗΜΙΚΕΣ ΚΑ! ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ. Β. Ζουμπουρλήςΐ ΑΝΟΣΟΙΣΤΟΧΗΜΙΚΕΣ ΚΑ! ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Β. Ζουμπουρλήςΐ 1. Εργαστήριο Μοριακής Ογκολογίας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα. Η Μοριακή Βιολογία και κατ' επέκταση η Μοριακή

Διαβάστε περισσότερα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα Μαρία Ζαμανάκου Βιολόγος-Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Θεωρία ανοσοδιαμόρφωσης του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Διονυσία Λυμπεράτου Χημικός

Διονυσία Λυμπεράτου Χημικός ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΔΜΠΣ «ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ» Ο Ρόλος της Αντι-Οιστρογονικής Θεραπείας στο Μεταστατικό Δυναμικό των Καρκινικών Κυττάρων Μαστού Διονυσία Λυμπεράτου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΜΙΧΑΛΗΣ Σ. ΧΡΙΣΤΟ ΟΥΛΟΥ ΧΗΜΙΚΟΣ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΕΩΝ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΡΑΣΗΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 2010 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Χρυσούλα Πιτσούλη, Ph.D. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Κύπρου (pitsouli@ucy.ac.cy) Η Βιολογία μελετά τη ζωή Η Βιοϊατρική αποτελεί εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Βλαστοκύτταρα Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας Βλαστοκύτταρα: Κατανόηση βασικών βιολογικών διαδικασιών I.Ανάπτυξη II.Επιδιόρθωση/Αναγέννηση III.Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics. ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική. Καρκίνος

University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics. ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική. Καρκίνος University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική Καρκίνος Κύριες αιτίες θανάτου στις ΗΠΑ US Mortality, 2003 Σειρά Αιτία Θανάτου Αρ. % όλων των Θανάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ορμονικοί Υποδοχείς και Συσχέτισή τους με τον Καρκίνο Hormone Receptors and their Relation with Cancer

Ορμονικοί Υποδοχείς και Συσχέτισή τους με τον Καρκίνο Hormone Receptors and their Relation with Cancer 28 ΑΧΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Τόμος 30ος, τεύχος 1, Απρίλιος 2011 Aνασκόπηση Review Ορμονικοί Υποδοχείς και Συσχέτισή τους με τον Καρκίνο Hormone Receptors and their Relation with Cancer ABSTRACT Hormone Receptors

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

2οForum. Επιστημονικό. στην ογκολογία. Από την έρευνα στην πράξη. 25-26 Απριλίου. St. George Lycabettus Boutique Hotel, Αθήνα. Θα δoθούν.

2οForum. Επιστημονικό. στην ογκολογία. Από την έρευνα στην πράξη. 25-26 Απριλίου. St. George Lycabettus Boutique Hotel, Αθήνα. Θα δoθούν. 2οForum Επιστημονικό Θα δoθούν μόρια συνεχιζόμενης εκπαίδευσης (C.M.E. Credits) Ά ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Τα νέα φάρμακα στην ογκολογία Από την έρευνα στην πράξη St. George Lycabettus Boutique Hotel, Αθήνα 25-26 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Οικογενής καρκίνος του μαστού σε Κύπριες ασθενείς Μοντέλο προοπτικού μαζικού ελέγχου για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Disturbances of retinoblastoma protein (prb) expression and correlation with cell proliferation in laryngeal cancer.

Disturbances of retinoblastoma protein (prb) expression and correlation with cell proliferation in laryngeal cancer. Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 44, April - June - July 11, pages 28-32 ORIGINAL ARTICLE Disturbances of retinoblastoma protein (prb) expression and correlation with cell proliferation

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

HPV παθήσεις στοματοφάρυγγα και ανώτερου αναπνευστικού. Α. Πρίντζα Επικ. Καθηγήτρια Ωτορινολαρυγγολογίας Α.Π.Θ.

HPV παθήσεις στοματοφάρυγγα και ανώτερου αναπνευστικού. Α. Πρίντζα Επικ. Καθηγήτρια Ωτορινολαρυγγολογίας Α.Π.Θ. HPV παθήσεις στοματοφάρυγγα και ανώτερου αναπνευστικού Α. Πρίντζα Επικ. Καθηγήτρια Ωτορινολαρυγγολογίας Α.Π.Θ. Οι HPVs σχετίζονται με διάφορους καλοήθεις και κακοήθεις όγκους του ανώτερου αναπνευστικού

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Απαραίτητη η ύπαρξη αυξητικών παραγόντων στην G1. Αν όμως απουσιάζουν τότε το κύτταρο μπαίνει σε μία φάση γνωστή ως G 0.

Απαραίτητη η ύπαρξη αυξητικών παραγόντων στην G1. Αν όμως απουσιάζουν τότε το κύτταρο μπαίνει σε μία φάση γνωστή ως G 0. Ο κυτταρικός κύκλος είναι τυπικά διαιρεμένος σε τέσσερις φάσεις Είναι το κύτταρο αρκετά μεγάλο; Σημείο ελέγχου Σημείο ελέγχου ατράκτου Μήπως η άτρακτος είναι κατεστραμμένη ; Απαραίτητη η ύπαρξη αυξητικών

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα.

Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα. Παρουσίαση για το πρόγραµµα ΠΕΝΕΔ: «Οίνος και υγεία». 4/7/03 Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα. Ψαχούλια Φαίη Εργαστήριο Γονιδιακής Ρύθµισης Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Καρκινικά κύτταρα. Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός MSc. Τα καρκινικά κύτταρα αναπαράγονται χωρίς περιορισμό και αποικίζουν ξένους ιστούς.

Καρκινικά κύτταρα. Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός MSc. Τα καρκινικά κύτταρα αναπαράγονται χωρίς περιορισμό και αποικίζουν ξένους ιστούς. , Φυσικός MSc 1 Καρκινικά κύτταρα Το σώμα κάθε ζώου λειτουργεί ως οικοσύστημα του οποίου τα μέλη είναι τα κύτταρα, που αναπαράγονται με κυτταροδιαίρεση και οργανώνονται σε στενά συνεργαζόμενες δομές, τους

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου)

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) Διαφορές μεταξύ τραχήλου και αιδοίου Κύτταρο-στόχος: κυρίως πλακώδες δεν υπάρχει εκτεθειμένος πολυδύναμος πληθυσμός, όπως στον τράχηλο Σχετιζόμενοι HPV: κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικές μεμβράνες

Βιολογικές μεμβράνες Κυτταρική οργάνωση ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ 4.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.2 ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ (απλή αναφορά) 4.3 ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΟ ΣΤΟ ΕΥΚΑΡΙΩΤΙΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.4 Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μεταβολική ενεργοποίηση του αυγού ανακατατάξεις στα συστατικά του αυγού σχηματισμός του διπλοειδή πυρήνα του ζυγωτού

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 1977-1981 Φυσικοµαθηµατική Σχολή- Παν/στηµιο Πατρών Βαθµός πτυχίου:λίαν Καλώς

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 1977-1981 Φυσικοµαθηµατική Σχολή- Παν/στηµιο Πατρών Βαθµός πτυχίου:λίαν Καλώς ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Ευαγγελία Πατσαβούδη ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΕΙ Αθήνας, Αγ.Σπυρίδωνος, Αιγάλεω. Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ, Βας. Σοφίας 127 ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: 210-5385336 210-6478871 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Έκφραση υποδοχέα του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (EGFr) και επίδραση ενδοπεριτοναϊκής έγχυσης EGF στην ανάπτυξη ορθοκολικού καρκίνου επιμύων

Έκφραση υποδοχέα του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (EGFr) και επίδραση ενδοπεριτοναϊκής έγχυσης EGF στην ανάπτυξη ορθοκολικού καρκίνου επιμύων ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2009, 26(5):634-646 Έκφραση υποδοχέα του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (EGFr) και επίδραση ενδοπεριτοναϊκής έγχυσης EGF στην ανάπτυξη ορθοκολικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή βάση ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής τραχήλου Διαγνωστικές, προγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές

Μοριακή βάση ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής τραχήλου Διαγνωστικές, προγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992 REVIEW Μοριακή βάση ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής τραχήλου Διαγνωστικές, προγνωστικές και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής)

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκη Copyright Ατομικό Ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚAΡKINOY ΠΝΕΥΜΟΝΑ 15 Μαρτίου 2014 Ιωάννης Χ. Γκιόζος Πνευµονολόγος MD,FCCP Επ.Συνεργάτης Πανεπιστηµίου Αθηνών Ογκολογική Μονάδα Γ ΠΠ ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD,

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD, Γ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στον Δυτικό κόσμο. Από την έναρξη λειτουργίας του Ιατρείου Παθήσεων Μαστού (του Γ Χειρουργικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του ογκοκατασταλτικού γονιδίου στον καρκίνο του ανθρώπου. Βασίλειος Κ. Ζουμπουολής

Ο ρόλος του ογκοκατασταλτικού γονιδίου στον καρκίνο του ανθρώπου. Βασίλειος Κ. Ζουμπουολής Ο ρόλος του ογκοκατασταλτικού γονιδίου στον καρκίνο του ανθρώπου ρ53 Βασίλειος Κ. Ζουμπουολής Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών, Εργαστήριο Μοριακής Ογκολογίας και Βιοτεχνολογίας, Αθήνα Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ Κ. ΣΥΚΙΩΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ - ΟΓΚΟΛΟΓΟΣ Η ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ του καρκίνου του

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή σταδιοποίηση: το παράδειγμα του καρκίνου του προστάτη

Μοριακή σταδιοποίηση: το παράδειγμα του καρκίνου του προστάτη Μοριακή σταδιοποίηση: το παράδειγμα του καρκίνου του προστάτη Μιχάλης Κουτσιλιέρης Αναπλ. Καθηγητής Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών έλω να ξεκινήσω την ομιλία μου ευχαριστώντας

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία)

Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία) Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία) Παραγωγή ινσουλίνης από βακτήρια Παρελθόν: απομόνωση ινσουλίνης από πάνγκρεας

Διαβάστε περισσότερα

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης !!!! Ποιές μέθοδοι χρησιμοποιούνται? Ποιά μέθοδος θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος της ουροδόχου κύστης: Ιστολογικοί υπότυποι και κλινική σηµασία. Βασίλειος Τζώρτζης Αριστοτέλης Μπάµιας

Καρκίνος της ουροδόχου κύστης: Ιστολογικοί υπότυποι και κλινική σηµασία. Βασίλειος Τζώρτζης Αριστοτέλης Μπάµιας Καρκίνος της ουροδόχου κύστης: Ιστολογικοί υπότυποι και κλινική σηµασία Βασίλειος Τζώρτζης Αριστοτέλης Μπάµιας Δεν έχoυµε να δηλώσουµε οποιαδήποτε σύγκρουση συµφερόντων Ουροθήλιο Καρκίνος Ουροδόχου Κύστης

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί

Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί Αγγελική Χρόνη Ερευνήτρια Β Ινστιτούτο Βιολογίας, ΕΚΕΦΕ «ηµόκριτος» Ηµερίδα «ΗΣυµβολή των Ερευνητικών Κέντρων στην Έρευνα, την Τεχνολογική

Διαβάστε περισσότερα

Μετφορμίνη: έχει θέση στη θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου;

Μετφορμίνη: έχει θέση στη θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου; Μετφορμίνη: έχει θέση στη θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου; Α. Παπαζαφειροπούλου, Χ. Σαγιά, Α. Μελιδώνης. Α Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, ΓΝ Πειραιά «Τζάνειο» ΠΕΡΙΛΗΨΗ 345 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα