Εισαγωγή: Η ευθύνη της γνώσης, οι προκλήσεις, οι απαντήσεις και το βιβλίο. Κεφάλαιο 1: Ο μεταβαλλόμενος κόσμος και η Ελληνική οικονομία πριν την κρίση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εισαγωγή: Η ευθύνη της γνώσης, οι προκλήσεις, οι απαντήσεις και το βιβλίο. Κεφάλαιο 1: Ο μεταβαλλόμενος κόσμος και η Ελληνική οικονομία πριν την κρίση"

Transcript

1 Project1:Layout 1 7/11/2011 3:53 μμ Page 1

2 Περιεχόμενα Εισαγωγή: Η ευθύνη της γνώσης, οι προκλήσεις, οι απαντήσεις και το βιβλίο 1 Κεφάλαιο 1: Ο μεταβαλλόμενος κόσμος και η Ελληνική οικονομία πριν την κρίση Οι βασικές πηγές της μεγέθυνσης Το «ανερμήνευτο μέρος» της μεγέθυνσης. Οι παράγοντες διαμόρφωσης του συνολικού παράγοντα παραγωγικότητας Μικρές ανοιχτές οικονομίες και ανάπτυξη Οι βασικές παγκόσμιες οικονομικές μεταβολές Η νομισματική οικονομία Οι πληθυσμιακές ροές Τεχνολογία και καινοτομία Ενέργεια και κλιματική αλλαγή Η διαμόρφωση της εθνικής δύναμης Η Ν.Α. Ευρώπη και η Ελλάδα 37 Βιβλιογραφία 40 Κεφάλαιο 2: Η μεγέθυνση πριν την κρίση στην Ελληνική οικονομία Η μεγέθυνση στην Ελληνική οικονομία Η χρηματοδότηση της μεγέθυνσης και του πλούτου Η παραγωγή και το εισόδημα Οι καταναλωτικές δαπάνες Εισαγωγές, εξαγωγές και το ισοζύγιο πληρωμών Ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα Μεγέθυνση και ζήτηση στην Ελληνική οικονομία Το μέγεθος της παραοικονομίας και οι επιπτώσεις της Η επιχειρηματικότητα 69 Βιβλιογραφία 75 Κεφάλαιο 3: Το ερωτηματικό της ανάπτυξης Το ζήτημα της ανθρώπινης ανάπτυξης Ο έλεγχος της σύγκλισης της Ελληνικής οικονομίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση Το ερώτημα της ποιότητας ζωής και της ανάπτυξης 91 Βιβλιογραφία 93

3 Κεφάλαιο 4: Ανθρώπινο κεφάλαιο: Εκπαίδευση, καινοτομία και υγεία Η ποσοτική διάσταση της εκπαίδευσης Τα ποιοτικά αποτελέσματα του εκπαιδευτικού συστήματος Εκπαίδευση και αγορά εργασίας Η σχέση έρευνας και καινοτομίας ως σοβαρό πρόβλημα στο Ελληνικό 112 εκπαιδευτικό σύστημα 4.5 Η χρηματοδότηση της παιδείας Σύνοψη των προβλημάτων του Ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος Η αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού Καινοτομική δραστηριότητα των επιχειρήσεων Η υγεία του πληθυσμού 132 Βιβλιογραφία 136 Κεφάλαιο 5: Πολιτισμικές αξίες, στερεότυπα και ιστορική εξέλιξη Η εξέλιξη της Ελληνικής οικονομίας Κίνδυνος, χρόνος δέσμευσης των επενδυτικών κεφαλαίων και παραγωγικό 147 πρότυπο στην Ελληνική οικονομία 5.3 Πολιτισμικές αξίες και στερεότυπα Εμπειρικές ενδείξεις για την ιεράρχηση των πολιτισμικών αξιών Το κοινωνικό κεφάλαιο Ο ρόλος των οικογενειακών δικτύων στην Ελληνική κοινωνία Οι οικονομικές και κοινωνικές αντανακλάσεις του πολιτισμικού μοντέλου Η βασική περιγραφή του υποδείγματος Ο χρονικός προσανατολισμός και η αντιμετώπιση του μέλλοντος Η αυτοαπασχόληση και η παραοικονομία 164 Βιβλιογραφία 168 Κεφάλαιο 6: Οι ιδιόμορφοι οικονομικοί θεσμοί Τα χαρακτηριστικά των συναλλαγών Τα φανερά κόστη συναλλαγών Τα μη φανερά κόστη συναλλαγών και η επιχειρηματική ανάπτυξη Τα μη φανερά κόστη συναλλαγών και η διαφθορά Τα δικαιώματα ιδιοκτησίας H ολιγοπωλιακή κατάσταση στην Ελλάδα Ελληνικές και ξένες επιχειρήσεις Η διάρθρωση του χρηματοοικονομικού συστήματος: Τράπεζες ή 189 χρηματαγορές; 6.6 Βασικά χαρακτηριστικά του Ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος Το φορολογικό και το ασφαλιστικό σύστημα Η διάρθρωση του φορολογικού συστήματος Οργάνωση και λειτουργία των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης Το ασφαλιστικό σύστημα στην Ελληνική οικονομία 204 Βιβλιογραφία 208

4 Κεφάλαιο 7: Οι πολιτικοί θεσμοί και η κατανομή του εισοδήματος Πολιτικοί θεσμοί στην Ελλάδα Η ποιότητα των πολιτικών θεσμών Μέγεθος δημόσιου τομέα και αποτελεσματικότητα Η γραφειοκρατία Οι δημόσιες επιχειρήσεις Η επιρροή του κράτους στη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας Οι ομάδες πίεσης στην Ελληνική κοινωνία Οι επαγγελματικές οργανώσεις Ενώσεις ελεύθερων επαγγελματιών Οι εργατικές ενώσεις Οι αγρότες Οι συνταξιούχοι Οι άνεργοι Οι πολιτικοί θεσμοί και η διανομή του εισοδήματος Η διανομή του εισοδήματος Αναδιανομή του εισοδήματος Βασικά χαρακτηριστικά της φτώχειας στην Ελλάδα 248 Βιβλιογραφία 251 Κεφάλαιο 8: Τα ανθρώπινα κίνητρα Κίνητρα και οικονομικό αποτέλεσμα Η διαμόρφωση των κινήτρων Η επίδραση των πολιτισμικών στερεοτύπων στη διαμόρφωση των κινήτρων Οι βασικοί μηχανισμοί των κινήτρων Κίνητρα και επιχειρηματική συμπεριφορά Η σημασία της διάρκειας δέσμευσης των επενδυτικών κεφαλαίων και η 265 ανάληψη κινδύνου 8.7 Ψυχολογικές ανάγκες και κίνητρα Οι αποδόσεις των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο Κίνητρα και οικονομικοί θεσμοί Το χρηματοπιστωτικό σύστημα Χρηματοπιστωτικό σύστημα, κρίση και κίνητρα των 280 χρηματοοικονομικών διαχειριστών Το φορολογικό σύστημα Το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης Παράλληλη οικονομία και κίνητρα Κίνητρα και απόδοση κεφαλαίου Κίνητρα και επιχειρηματική δραστηριότητα 289 Βιβλιογραφία 293

5 Κεφάλαιο 9: Η κρίση του και το Οικονομικό Πρόγραμμα 295 Σταθερότητας 9.1 Πρόσφατες χρηματοοικονομικές κρίσεις της παγκόσμιας οικονομίας Η κρίση του 2008 και η πραγματική παγκόσμια οικονομία Η κρίση του 2008 και η Ελληνική οικονομία Οι χρονικές φάσεις της κρίσης Οι εσωτερικές συνθήκες της κρίσης Το δημόσιο χρέος και η λήξη του Τα spreads Τα Credit Default Swaps Οι τρεις οίκοι αξιολόγησης Το πρόβλημα του χρηματοπιστωτικού συστήματος Ο δημόσιος δανεισμός Οι εξωτερικές συνθήκες της κρίσης Η δημιουργία του ΕΜΣ και η ένταξη της Ελληνικής οικονομίας σε αυτόν Μέτρα Δεκεμβρίου 2009 (Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης, 330 ΠΣΑ) Μάρτιος 2010: Το αποτέλεσμα των επιθετικών πιέσεων των αγορών 331 και οι διορθωτικές - συμπληρωματικές αποφάσεις της Ελληνικής κυβέρνησης Μάιος 2010: Ένταξη στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης Η πορεία των οικονομιών: Η μη ισόρροπη επανάκαμψη και οι παγκόσμιες 334 ανισορροπίες Βιβλιογραφία 338 Κεφάλαιο 10: Οι βαθύτερες αιτίες του Ελληνικού οικονομικού και 339 κοινωνικού προβλήματος 10.1 Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θεσμικού υποβάθρου Το πολιτισμικό υπόβαθρο και η σημασία του Η συσκότιση των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας Οι πολιτικοί θεσμοί ως προσδιοριστικός παράγοντας για την 348 αναδιοργάνωση των οικονομικών θεσμών 10.2 Οι κοινοί πόροι ως η κύρια πηγή πλούτου Ο ηθικός κίνδυνος στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και η θεσμική 353 αδυναμία στην Ε.Ε Η μακροχρόνια κοινωνική επιλογή της διεύρυνσης του δημόσιου τομέα ως 358 μέσο απορρόφησης του πλεονάζοντος εργατικού δυναμικού 10.5 Η συστηματική ύπαρξη υψηλών επιπέδου κινδύνου στην Ελληνική 360 κοινωνία και οικονομία Βιβλιογραφία 361

6 Κεφάλαιο 11: Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση Η κοινωνική αντίληψη της κρίσης Η μεσο-μακροπρόθεσμη οπτική στη διεθνή και την Ευρωπαϊκή Οικονομία Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, μεγέθυνση και προσαρμογή Το κλασικό και το ιδιόμορφο υπόδειγμα αγοράς, η κρίση και το 380 Οικονομικό Πρόγραμμα Προσαρμογής (ΟΠΠ) 11.5 Το οικονομικό πρόγραμμα προσαρμογής, η πολιτική και η διανομή του 394 εισοδήματος 11.6 Οικονομικό Πρόγραμμα Προσαρμογής, πολιτισμικό υπόβαθρο, κίνητρα, 397 κοινωνικό κεφάλαιο και επιχειρηματικό κεφάλαιο Βιβλιογραφία 400 Κεφάλαιο 12: Η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων της 401 Οικονομικής Προσαρμογής 12.1 Η δημοσιονομική προσαρμογή και οι εξελίξεις στην πραγματική οικονομία Οι διαρθρωτικές παρεμβάσεις Χρηματοπιστωτικό σύστημα και πραγματική οικονομία Εκπαίδευση και καινοτομία Η λειτουργικότητα της υπόθεσης εργασίας του ΟΠΠ 432 Βιβλιογραφία 436 Κεφάλαιο 13: Η μεσο-μακροπρόθεσμη προοπτική στην Ελληνική 437 οικονομία 13.1 Η μεσο-μακροπρόθεσμη οπτική στην Ελληνική οικονομία και οι πηγές της 437 νέας μεγέθυνσης 13.2 Η σχέση των βασικών παραγόντων μεγέθυνσης και των υπολοίπων 446 παραγόντων (TFP) 13.3 Η υπέρβαση της τάσης Οι πολιτικές προϋποθέσεις Οι προδιαγραφές του αναπτυξιακού μοντέλου Στόχος, μέσα και χρονική αποτελεσματικότητα για τη θετική υπέρβαση της 458 αναπτυξιακής τάσης Οι στόχοι του αναπτυξιακού μοντέλου Τα μέσα εφαρμογής του αναπτυξιακού μοντέλου 464 Βιβλιογραφία 468 Παράρτημα: Μία τομεακή πρόταση για την αναπτυξιακή δυναμική στην 471 Ελληνική Οικονομία: Κλιματική αλλαγή, γήρανση πληθυσμού, τουρισμός, πολιτισμός 1. Γεωφυσικές συνιστώσες της μακροπρόθεσμης εξέλιξης στην Ελληνική 472 οικονομία 1.1 Η κλιματική αλλαγή και οι επιπτώσεις της Η γήρανση του πληθυσμού Ο τουριστικός τομέας και η Ελληνική οικονομία Ο παραγωγικός τομέας του πολιτισμού Η υγεία 486 Βιβλιογραφία 489

7 Κεφάλαιο 1 Ο μεταβαλλόμενος κόσμος και η Ελληνική οικονομία πριν την κρίση Το οικονομικοκοινωνικό παγκόσμιο περιβάλλον μεταβάλλεται ραγδαία. Η ταχύτητα μεταβολής των οικονομικών και κοινωνικών εξελίξεων αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό του 20ου και ιδιαίτερα των αρχών του 21ου αιώνα. Οι μεταβολές αυτές, επηρεάζουν όλους τους συμμετέχοντες στο παγκόσμιο οικονομικό γίγνεσθαι, εθνικές οικονομίες, επιχειρηματικές οντότητες και εργαζόμενους. Το κεφάλαιο αυτό, στοχεύει να εισάγει τον αναγνώστη στη δυναμική των μεταβολών αυτών καθώς και να τον καταστήσει ικανό να αντιληφθεί τη θέση της Ελληνικής οικονομίας (ως μία μικρή ανοιχτή οικονομία και κοινωνία) στις ευρύτερες παγκόσμιες εξελίξεις. Για το σκοπό αυτό είναι απαραίτητο, να ανιχνευθούν οι κύριες συνιστώσες της παγκόσμιας οικονομικής διάρθρωσης και αναδιάρθρωσης. Ποιες είναι οι πραγματικές δυνάμεις που διαμορφώνουν τη νέα αξία στην οικονομία, οι οποίες επιδρούν στην αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος μιας χώρας, ποιες είναι δηλαδή οι πηγές μεγέθυνσης μιας οικονομίας. Από μία άποψη, το ερώτημα αυτό συμπυκνώνει τα βασικά ερωτήματα που έθεσαν οι κλασικοί, από το "World of Nations" του Adam Smith μέχρι το "On the Principles of Political Economy and Taxation" του D. Ricardo και το "Capital" του Κ. Marx. Δεν θεωρούμε σκόπιμο εδώ να συζητήσουμε τις αξιολογικές προσεγγίσεις που εν τέλει διαμορφώνουν τη φιλοσοφική διαφοροποίηση στην ερμηνεία της δημιουργίας του ανθρώπινου πλούτου, αλλά απλώς θα δεχτούμε ότι η μεγέθυνση δημιουργείται από τους βασικούς συντελεστές παραγωγής που είναι το κεφάλαιο, η εργασία και η βελτίωσή της (οι επενδύσεις δηλαδή σε ανθρώπινο κεφάλαιο), η τεχνολογία και όλους τους υπόλοιπους παράγοντες. Στο μέρος 1.1 του κεφαλαίου, παρουσιάζονται οι βασικές πηγές της οικονομικής μεγέθυνσης και το θεωρητικό πλαίσιο της ανάλυσης. Στο μέρος 1.2 παρουσιάζεται το λεγόμενο "ανερμήνευτο" μέρος της μεγέθυνσης, όχι βεβαίως με την έννοια του άγνωστου αλλά με την έννοια της σπουδαιότητας και της περιπλοκότητας που υπάρχει πέρα από τις βασικές οικονομικές πηγές της μεγέθυνσης καθώς και η σύνθεση της διαδικασίας της μεγέθυνσης. Στο μέρος 1.3 μελετάται η σχέση μεταξύ του μεγέθους της οικονομίας και της οικονομικής μεγέθυνσης. Στο μέρος 1.4 του κεφαλαίου, παρουσιάζονται οι κυριότερες παγκόσμιες οικονομικές μεταβολές των τελευταίων ετών. Στο μέρος 1.5, αναλύονται οι εξελίξεις στη νομισματική οικονομία, στο μέρος 1.6 οι πληθυσμιακές ροές αναφορικά με την ποσοτική και ποιοτική εξέλιξή τους και στο μέρος 1.7 οι μεταβολές στην τεχνολογία και την καινοτομία. Στη συνέχεια (μέρος 1.8), αναλύεται ο τομέας της ενέργειας και της κλιματικής αλλαγής και πιο συγκεκριμένα η εξαντλησιμότητα των πόρων και η ζήτηση για ενέργεια. Στο μέρος 1.9, περιγράφεται η διαδικασία της διαμόρφωσης της εθνικής δύναμης μιας χώρας. Τέλος, στο δέκατο μέρος (1.10), πραγματοποιείται μια σχετική τοποθέτηση της Ελλάδας μέσα στο πλαίσιο της Ν.Α. Ευρώπης.

8 12 Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές 1.1 Οι βασικές πηγές της μεγέθυνσης Τα βασικά ερωτήματα που διερευνήσουμε είναι: 1) Ποιες είναι οι πηγαίες δυνάμεις που ερμηνεύουν τα διαφορετικά επίπεδα του κατά κεφαλήν εισοδήματος μιας χώρας διαχρονικά; 2) Ποιες είναι οι πηγαίες δυνάμεις που ερμηνεύουν τις διαφορές στο ρυθμό μεγέθυνσης του κατά κεφαλή εισοδήματος μεταξύ διαφόρων οικονομιών; Σύμφωνα με την νεοκλασική αντίληψη της οικονομικής μεγέθυνσης (Solow, 1957), μακροχρόνια η κύρια πηγή οικονομικής μεγέθυνσης είναι η εξωγενής τεχνολογική πρόοδος, ενώ βραχυχρόνια αυτή εξαρτάται το απόθεμα κεφαλαίου, την αύξηση του πληθυσμού, την κατανομή του προϊόντος μεταξύ των εναλλακτικών χρήσεων (αποταμίευση και κατανάλωση). Η βελτίωση του ανθρώπινου δυναμικού μέσω κυρίως της παιδείας επιφέρει τη βελτίωση της παραγωγικής δυναμικότητας και κατά συνέπεια της κατά κεφαλήν παραγωγής. Υπό την επίδραση των Romer (1986) και Lucas (1988), η τεχνολογική πρόοδος ως ένα διαχεόμενο φαινόμενο σε όλο το επίπεδο της οικονομίας υπεισέρχεται στην ανάλυση, επιδρώντας στις ικανότητες του εργατικού δυναμικού. Όμως, όπως οι North και Thomas (1973) υποστήριξαν, όλοι αυτοί οι παράγοντες που αναφέρονται στη συσσώρευση συντελεστών παραγωγής, καινοτομία, οικονομίες κλίμακας, εκπαίδευση κ.τ.λ., δεν είναι πηγές της μεγέθυνσης, "είναι η ίδια η μεγέθυνση". Για να υπολογίσουμε τη συμβολή των επιμέρους συντελεστών στο ΑΕΠ και άρα και τα κατάλοιπα αυτά από τους συντελεστές, πρέπει να αφαιρέσουμε από τη μεταβολή του ΑΕΠ τις συνεισφορές του κεφαλαίου και της εργασίας, δηλαδή τα γινόμενα των ρυθμών μεταβολής του κεφαλαίου και της εργασίας επί την αντίστοιχη βαρύτητά τους στο συνολικό κόστος. Η σχετική ανάλυση είναι γνωστή στους οικονομολόγους ως "λογιστική της μεγέθυνσης" (growth accounting). Η ακριβής εξέλιξή της προϋποθέτει ένα βασικό βήμα: τον υπολογισμό των σχετικών μεριδίων κόστους διαμόρφωσης του ΑΕΠ όσον αφορά τους δύο βασικούς συντελεστές: την εργασία και το κεφάλαιο. Αυτοί οι υπολογισμοί για μία σειρά από χώρες (Timmer et al και OECD - Factbook, 2008) παρουσιάζονται στον Πίνακα 1.1. Τα αποτελέσματα βασίζονται στην υπόθεση των σταθερών αποδόσεων κλίμακας, δηλαδή, ότι το άθροισμα των μεριδίων της εργασίας και του κεφαλαίου είναι η μονάδα. Στη συνέχεια υπολογίζεται η συνεισφορά της εργασίας ως ο λόγος των μισθών (και των εισοδημάτων των αυτοαπασχολούμενων) προς το ΑΕΠ (μείον τους φόρους και τα λειτουργικά κέρδη των επιχειρήσεων). Η αφαίρεση του ποσοστού αυτού από τη μονάδα μας δίνει τη συνεισφορά του κεφαλαίου και αντιστρόφως. Η προσαρμογή των μεθόδων με τους αυτοαπασχολούμενους γίνεται με βάση την υπόθεση ότι ο «μισθός» τους είναι παρόμοιος με αυτούς των μισθωτών (Timmer et al, 2003, σελ. 8). Με βάση τα στοιχεία του Πίνακα 1.1 διαπιστώνεται ότι σε ορισμένες χώρες -και μάλιστα σημαντικές όπως είναι η Γερμανία και η Ιαπωνία, ο συντελεστής εργασία παίζει πλέον αρνητικό (!) ρόλο στη διαμόρφωση των παραγόντων μεγέθυνσης. Αντιθέτως, στις ΗΠΑ εξακολουθεί να έχει ένα υψηλό ρόλο εκφράζοντας και τις δυνατότητες της οικονομίας της να διευρύνει τη χρήση του συντελεστή εργασία λόγω κυρίως της μετανάστευσης. Εν γένει, πάντως, φαίνεται ότι ο συντελεστής εργασία εξακολουθεί να έχει ένα αξιόλογο μερίδιο συνεισφοράς στη διαμόρφωση του ρυθμού μεγέθυνσης του ΑΕΠ.

9 Κεφάλαιο 1: Ο μεταβαλλόμενος κόσμος και η Ελληνική οικονομία πριν την κρίση 13 Πίνακας 1.1 Συνεισφορά στη μεγέθυνση. Μέση ετήσια μεγέθυνση σε ποσοστά, Εργασία Κεφάλαιο Υπόλοιπο Ανάπτυξη μέρος *1 ΑΕΠ Γαλλία 8,38% 35,60% 56,62% 100% Γερμανία -23,25% 45,95% 77,61% 100% Ιαπωνία -20,74% 44,16% 77,20% 100% Ην. Βασίλειο 16,89% 39,32% 44,47% 100% ΗΠΑ 35,07% 28,83% 37,04% 100% Ισπανία 50,98% 42,43% 7,32% 100% Πορτογαλία 11,96% 35,68% 52,97% 100% Νέα Ζηλανδία 37,49% 36,28% 27,07% 100% Μέσος όρος 16,36% 38,53% 48,88% 100% Πηγή: OECD Factbook 2008, (p. 269) and OECD data (OECD Statistical Portal). Average weighted by 2007 country GDP. Σημείωση: *1 Συνήθως το «Ανερμήνευτο μέρος» παρουσιάζεται ως Συνολικός Παραγωγικός Συντελεστής (Total Productivity Factor - TPF), με την έννοια ότι αποτελεί το προϊόν της λειτουργίας των βασικών (κεφάλαιο, εργασία) παραγωγικών συντελεστών υπό την επίδραση του γενικότερου περιβάλλοντος στο οποίο λειτουργούν, δηλαδή τη συνολική παραγωγικότητά τους. Εδώ το μέρος αυτό της συμβολής της μεγέθυνσης θα αποκαλείται ή «υπόλοιπο μέρος» ή «ανερμήνευτο μέρος» ή «εναπομείνασες εισροές» ή τέλος «Συνολικός Παραγωγικός Συντελεστής» (Total Productivity Factor). Το ίδιο θέμα μπορούμε να το δούμε από μία παρεμφερή αλλά βεβαίως συγγενή οπτική γωνία, που στηρίζεται στην οικονομετρική μέθοδο της αξιοποίησης της έννοιας της συνάρτησης παραγωγής σταθερών αποδόσεων κλίμακας. Έτσι, για να εξετάσουμε την επίδραση του ανθρώπινου κεφαλαίου στη μεγέθυνση του ΑΕΠ, εκτιμώνται με τη μέθοδο των ελαχίστων τετραγώνων οι παράμετροι της επαυξημένης συνάρτησης παραγωγής του Solow (Mankiw et al., 1992, Cohen και Soto, 2007). Οι Mankiw et al. (1992) και οι Bernanke και Gurkaynak (2001) εξέτασαν τρεις ομάδες χωρών: τις μη πετρελαϊκές (98 χώρες), τις ενδιάμεσες (75 χώρες) και τις χώρες του OΟΣΑ (22 χώρες) την περίοδο Η βασική τους υπόθεση είναι ότι τα επίπεδα παραγωγικότητας είναι τα ίδια μεταξύ των χωρών. Οι Easterly και Levine (2001) μελέτησαν 64 χώρες υπό την υπόθεση όμως ότι η παραγωγικότητα διαφέρει μεταξύ των διαφόρων ομάδων χωρών. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, οι χώρες του OECD έχουν την υψηλότερη παραγωγικότητα σε σύγκριση με τον υπόλοιπο κόσμο. Τα αποτελέσματα των βασικών αυτών εργασιών παρουσιάζονται στον Πίνακα 1.2.

10 14 Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές Πίνακας 1.2 Ευρήματα βιβλιογραφίας οικονομικής μεγέθυνσης Συγγραφείς Παράγοντες Βάση δεδομένων Αριθμός παρατηρήσεων Χώρες Συνεισφορά κεφαλαίου (α) Συνεισφορά ανθρώπινου κεφαλαίου (β) Συνεισφορά εργασίας (1-α-β) Βαθμός ερμηνευτικότη τας της μεγέθυνσης του ΑΕΠ Mankiw et al. (1992) Περίοδος: Penn Word Table 4.0 Easterly & Levine (2001) Περίοδος: Penn Word Table 5.6 Bernanke & Gurkaynak (2001) Περίοδος: Penn World Table Μη πετρελαϊκές Ενδιάμεσες OECD OECD, Ανατολική Ασία, Δυτική Ασία, Υποσαχάρια Αφρική, υπόλοιπη Αφρική, Ευρώπη Μη πετρελαϊκές Ενδιάμεσες OECD 0,31 0,29 0,14 0,10 0,27 0,25 0,04 0,28 0,30 0,37 0,27 0,30 0,35 0,49 0,41 0,41 0,49 0,63 0,43 0,40 0,47 78% 77% 28% 81% 79% 83% 46% Διαπιστώνουμε ότι η συνεισφορά της εργασίας κυμαίνεται σε όλες τις ερευνητικές εργασίες από 0,41 έως 0,63, ενώ η συνεισφορά του ανθρώπινου κεφαλαίου από 0,27 έως 0,49. Επίσης, η συνεισφορά του κεφαλαίου κυμαίνεται από 0,04 έως 0,3 με ένα μέσο επίπεδο γύρω στο 0,25. Ας σημειωθεί ότι, ο βαθμός ερμηνευτικότητας των υποδειγμάτων των εργασιών κυμαίνεται από 28% έως 83%. Συνεπώς, είναι φανερό ότι στις «εναπομένουσες εισροές», ως μη ερμηνευόμενο μέρος, παραμένει ένα σημαντικό ποσοστό επίδρασης. Έτσι, κάνοντας μία σύνθεση όλων των διαθέσιμων ευρημάτων (Timmer et al., 2003, OECD, 2008, Mankiw et al., 1992, Easterly και Levine, 2001, Benanke και Gurkayanak), 2001, φαίνεται ότι για τις χώρες του OECD, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι χώρες που μελετάνε οι Timmer et al. (Groningen) 1, το κεφάλαιο συμμετέχει κατά περίπου 30% στη διαμόρφωση της μεγέθυνσης του ΑΕΠ, η εργασία κατά περίπου 25%, το ανθρώπινο κεφάλαιο 2 κατά περίπου 10% και οι εναπομείνασες εισροές κατά περίπου 35%. Συνεπώς η σωστή μελέτη των πηγών της μεγέθυνσης θα πρέπει να δώσει την αναλογική προσοχή στις παραπάνω διαφορετικές 1 Κέντρο Μεγέθυνσης και Ανάπτυξης του Groningen (Groningen Total - Economy Growth - Accounting Database - 2 Η επίδραση του ανθρώπινου κεφαλαίου έχει αφαιρεθεί από την επίδραση των «εναπομενουσών εισροών».

11 Κεφάλαιο 1: Ο μεταβαλλόμενος κόσμος και η Ελληνική οικονομία πριν την κρίση 15 πηγές μεγέθυνσης. Έτσι αναδύεται η πολιτική οικονομία της ανάπτυξης που δίνει ιδιαίτερη προσοχή στις υπόλοιπες συνιστώσες της, τις αποκαλούμενες και εναπομείνασες εισροές. 1.2 Το «ανερμήνευτο μέρος» της μεγέθυνσης. Oι παράγοντες διαμόρφωσης του συνολικού παράγοντα παραγωγικότητας Το «ανερμήνευτο μέρος» της μεγέθυνσης έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των ερευνητών ήδη από τη δεκαετία του Ο Kuznets (1971) είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι διεθνείς διαφορές στην οικονομική μεγέθυνση μπορούν να αποδοθούν ως κατάλοιπο του Solow (Solow, 1957), που δεν είναι τίποτα άλλο από διαφορές στην παραγωγικότητα οι οποίες θεωρούνται εξωγενείς στο απλό νεοκλασικό μοντέλο. Ο Abramovitz (1956) ορίζει το κατάλοιπο ως το «μέτρο της άγνοιάς μας», το οποίο επισημαίνουν και οι Dougherty και Jorgenson (1996). Σήμερα, η έρευνα έχει εξελιχθεί και η σχετική άγνοιά μας στο συγκεκριμένο θέμα έχει περιοριστεί σημαντικά. Τα βασικά διεθνή εμπειρικά ευρήματα δείχνουν ότι και «κάτι άλλο» εκτός των βασικών συντελεστών, (κεφάλαιο και εργασία) παίζει ρόλο στην οικονομική μεγέθυνση (Easterly και Levine, 2001). Αυτό το κάτι άλλο, η «συνολική παραγωγικότητα» (TPF, Total Productivity Factor), είναι ο βασικός συντελεστής που ερμηνεύει σε σημαντικό βαθμό τις διαφορετικές επιδόσεις των οικονομιών σε όρους χώρου και χρόνου. Στην πραγματικότητα δεν ερμηνεύει αλλά «αποδίδει» ή «εκπροσωπεί» όλους εκείνους τους παράγοντες που επηρεάζουν τη διαφορική μεγέθυνση. Έτσι υπεισερχόμαστε σε χώρους που αναφέρονται πλέον στην ιστορία, τον πολιτισμό τη γεωγραφία και την πολιτική ζωή των οικονομιών που μελετώνται. Θεωρείται ότι οι διαφορές στην κοινωνική υποδομή είναι αρκετές (Hall και Jones, 1999) ώστε να ερμηνεύσουν το μεγαλύτερο μέρος του ρυθμού μεγέθυνσης μίας οικονομίας. Μία παρόμοια αντίληψη φιλοδοξεί να ερμηνεύσει τις αιτίες, οι οποίες οδηγούν χώρες με διαφορετικούς οικονομικούς και πολιτικούς θεσμούς και δομές (Acemoglu et al., 2004), σε διαφορετικούς ρυθμούς μεγέθυνσης των οικονομιών τους 1. Θεσμοί είναι οι «όροι του παιχνιδιού» σε μία κοινωνία (North, 1990). Αυτοί είναι πολιτικοί και οικονομικοί. Η «αρχή του κόσμου» (της διαδικασίας της μεγέθυνσης), βρίσκεται στους πολιτικούς θεσμούς και τον αρχικό τρόπο διανομής των πόρων στην οικονομία. Η αναδιανομή των πόρων είναι και αυτή ενδογενούς χαρακτήρα. Η συνλειτουργία των πολιτικών θεσμών και της διανομής των πόρων διαμορφώνει τους τρόπους άσκησης της πολιτικής εξουσίας. Η πολιτική εξουσία διαμορφώνει την έννοια του κράτους με τρεις διακριτές εξουσίες: τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική. Έτσι, διαμορφώνονται οι επίσημοι (formal) όροι και διαδικασίες που διέπουν την καθημερινή ζωή και λειτουργία της κοινωνίας. Υπό την επίδραση των όρων και των διαδικασιών αυτών διαμορφώνονται οι οικονομικοί θεσμοί. 1 Ίσως το σημαντικότερο παράδειγμα όλων των εμπειρικά παρατηρούμενων περιπτώσεων είναι η σχέση της Βόρειας και Νότιας Κορέας οι οποίες ξεκίνησαν από το ίδιο επίπεδο μεγέθυνσης και ανάπτυξης και σήμερα τους χωρίζει μια τεράστια διαφορά επιπέδου μεγέθυνσης και ποιότητας ζωής για τους πολίτες τους.

12 16 Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές Οικονομικοί θεσμοί (φορολογικό σύστημα, χρηματοπιστωτικό σύστημα, τρόπος λειτουργίας οικονομικού συστήματος κ.τ.λ.), όπως και οι περισσότερες άλλες οικονομικές θεσμικές οργανώσεις, είναι κυρίως προϊόντα ενδογενούς διαδικασίας. Προσδιορίζονται ως οι συλλογικές επιλογές της κοινωνίας, οι οποίες συνήθως εκφράζουν αντιτιθέμενες συγκρούσεις συμφερόντων και εξελίσσονται υπό την επιρροή του ιστορικού γίγνεσθαι και του πολιτισμικού υπόβαθρου. Γενικώς ευνοϊκοί (για τη μεγέθυνση) οικονομικοί θεσμοί είναι αυτοί που προσφέρουν ασφαλή ιδιοκτησιακά δικαιώματα σε όλο το φάσμα λειτουργίας της κοινωνίας (Acemoglou et al, 2004 και Ha-Joon Chang, 2006). H σχέση των θεσμών σε σχέση με την οικονομική μεγέθυνση πηγάζει από τρεις διαφορετικούς δρόμους: α) από τη συνεισφορά τους στο συντονισμό και τη διοίκηση, β) από την επιρροή στη διαδικασία ανάπτυξης της γνώσης και της καινοτομίας και γ) από την επίδρασή τους στην κατανομή του εισοδήματος και την ανάπτυξη της κοινωνικής συνοχής. Οι οικονομικοί θεσμοί, προσδιορίζουν το πλέγμα των κινήτρων (για άτομα και επιχειρήσεις) που λειτουργεί στην κοινωνία, το οποίο διαμορφώνει τα κόστη συναλλαγών (transaction costs). Τα τελευταία, επηρεάζονται και από τεχνολογικούς όρους, και εντέλει προσδιορίζουν τους όρους συμβολαίων λειτουργίας των οικονομικών συναλλαγών. Έτσι σχηματοποιούνται τα οικονομικά αποτελέσματα και η μεγέθυνση στην οικονομία. Προφανώς, αυτό μας φέρνει πίσω στην «αρχή του κόσμου», με την έννοια ότι τα οικονομικά αποτελέσματα και η οικονομική μεγέθυνση (και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της) επηρεάζουν τους πολιτικούς θεσμούς και τον τρόπο διανομής των πόρων στην οικονομία. Έτσι παρακολουθούμε τη διαδικασία αλληλουχίας της μεγέθυνσης σε ένα υψηλότερο (ή χαμηλότερο) επίπεδο. Διάγραμμα 1.1 Η διαμόρφωση των επιπέδων και των ρυθμών μεγέθυνσης και ανάπτυξης

13 Κεφάλαιο 1: Ο μεταβαλλόμενος κόσμος και η Ελληνική οικονομία πριν την κρίση Μικρές ανοιχτές οικονομίες και ανάπτυξη Σύμφωνα με τον Kuznets (1960) μία μικρή ανοιχτή οικονομία προσδιορίζεται από δύο βασικούς παράγοντες. Ο πρώτος παράγοντας αφορά τον πληθυσμό της χώρας όταν αυτός δεν ξεπερνάει το όριο των 15 εκατομ. κατοίκων. Μερικές φορές χρησιμοποιούνται σαν δείκτες μέτρησης της μικρής οικονομίας το ΑΕΠ ή η γεωγραφική έκταση. Ο πληθυσμός όμως σχετίζεται σε υψηλό βαθμό με την έκταση, καθώς επίσης και με το ΑΕΠ, λόγω της πιθανής ύπαρξης περιορισμένων πηγών πρώτων υλών σε αυτές τις χώρες. Ο δεύτερος παράγοντας προσδιορίζεται από το μικρό ύψος των διεθνών συναλλαγών της χώρας σε σχέση με τους εταίρους με τους οποίους συναλλάσσεται. Το ύψος των συναλλαγών της είναι τέτοιο που οι πολιτικές της δεν είναι σε θέση να επηρεάσουν τις παγκόσμιες τιμές, τα επιτόκια ή τα εισοδήματα. Συνεπώς, οι χώρες με μικρές ανοιχτές οικονομίες είναι αποδέκτες τιμών (price takers). Δεν αποτελεί, σε καμία περίπτωση, κανόνα το γεγονός ότι μία μικρή οικονομία δεν θα μπορέσει να ανταγωνιστεί τις μεγάλες οικονομίες και ότι θα είναι ελλειμματική στο εξωτερικό της εμπόριο. Απλά ελλοχεύει μεγαλύτερος κίνδυνος λόγω των μικρών συναλλαγών και του μικρού πληθυσμού αυτής της χώρας που προέρχονται κυρίως από τη μικρότερη παραγωγική δυναμική της. Αν όμως καταφέρει να αναπτύξει τις κατάλληλες δεξιότητες, τότε θα έχει τη δυνατότητα να αντιστρέψει τους όρους, αυξάνοντας την παραγωγική της δυναμική και να ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις τις μεγάλες οικονομίες (Frankel και Romer, 1999). Με αυτό τον τρόπο δίνεται απάντηση στο ερώτημα ότι το μέγεθος της οικονομίας παίζει ρόλο στην οικονομική μεγέθυνση, αλλά όχι τόσο σημαντικό όσο νομίζουν οι περισσότεροι. Είναι γενικά αποδεκτό, ότι οι μικρές οικονομίες στην πλειοψηφία τους, βασίζονται στον τομέα των υπηρεσιών, στον τουρισμό και στις ξένες άμεσες επενδύσεις οι οποίες βοηθούν επιπλέον μια μικρή οικονομία μέσω της διάχυσης της γνώσης (spillover effect) (Hogenbirk και Narula, 1999). 1.4 Οι βασικές παγκόσμιες οικονομικές μεταβολές Η μεσοπρόθεσμη εξέλιξη της παγκόσμιας οικονομίας χαρακτηρίζεται από δύο βασικές συνιστώσες: την ανερχόμενη δυναμική της Κινεζικής οικονομίας και την ικανότητα των ΗΠΑ να διατηρούν θετικά τα επίπεδα δραστηριότητας της οικονομίας τους. Η δυναμική της Κινεζικής οικονομίας έχει τρεις κύριες συνιστώσες: την ικανότητά της να εξάγει αγαθά και υπηρεσίες, την εξαγωγή των κεφαλαιακών της αποθεμάτων κυρίως στις ΗΠΑ με την αγορά Αμερικανικού χρέους και τέλος, τη βελτίωση του εσωτερικού επιπέδου διαβίωσης. Η Κίνα διαθέτει το μισό της σχετικής θέσης των ΗΠΑ στην παγκόσμια παραγωγή προϊόντος 10,8% έναντι 21,4% των ΗΠΑ, (Πίνακας 1.3). Έχει περίπου το ίδιο ποσοστό εξαγωγών 7,8% έναντι 9,6% των ΗΠΑ αλλά έχει το 20,5% του πληθυσμού, έναντι 4,7% των ΗΠΑ, με $2.483 κατά κεφαλήν εισόδημα έναντι $ των ΗΠΑ. Η Ελληνική οικονομία διαθέτει το 0,5% του παγκόσμιου ΑΕΠ, το 3,1% του ΑΕΠ της EΕ 15 και το 2,1% του ΑΕΠ της EΕ 27. Επίσης έχει το 0,4% του συνόλου των εξαγωγών και το 0,2% του παγκόσμιου πληθυσμού. Με βάση τη σχετική αγοραστική δύναμη (PPP), το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελληνικής οικονομίας ήταν το

14 18 Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές 2007 $ έναντι $ της Ευρωζώνης (των 15). Πρόκειται, δηλαδή, για μία πολύ μικρή οικονομία με ένα αρκετά υψηλό κατά κεφαλήν προϊόν και εισόδημα. Έτσι, με μία πρώτη ματιά μπορεί κάποιος να τοποθετηθεί απέναντι στην Ελληνική οικονομία, λαμβάνοντας υπόψη το βιοτικό επίπεδο, τις εξαγωγές και την εισαγωγή κεφαλαίων. Διαμορφώνεται μία εικόνα έντονης σχέσης εισαγωγής κεφαλαίων και ανάπτυξης. Βεβαίως, σε μία οποιαδήποτε οικονομία που αναπτύσσεται θα μπορούσε να επικρατεί μία παρόμοια σχέση. Απαιτείται, λοιπόν, πολύ μεγαλύτερη εμβάθυνση για να αποσαφηνιστεί η σχετική εικόνα. Πίνακας 1.3 Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, εξαγωγές, εισαγωγές κεφαλαίων και πληθυσμός (Δεδομένα 2007) ΑΕΠ Εξαγωγές Πληθυσμός Κατά κεφαλήν ΑΕΠ Χώρες % του παγκόσμιου ΑΕΠ % του συνόλου των εξαγωγών % του παγκόσμιου πληθυσμού Δολάρια ΗΠΑ, με βάση τη σχετική αγοραστική δύναμη (PPP) Αναπτυγμένες Οικονομίες Αναπτυσσόμενες Οικονομίες ΗΠΑ 21,4% 9,6% 4,7% $ Ευρωζώνη 16,1% 29,5% 4,9% $ Ελλάδα 0,5% 0,4% 2 0,2% $ Ιαπωνία 6,6% 4,7% 2,0% $ Ρωσία 3,2% 2,3% 2,2% $9.075 Κίνα 10,8% 7,8% 20,5% $2.483 Ινδία 4,6% 1,3% 17,5% $942 Βραζιλία 2,8% 1,1% 2,9% $6.938 Μεξικό 2,1% 1,7% 1,6% $9.717 Πηγή: Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (World Economic Outlook, Απρίλιος 2008). Σημειώσεις: 1 Πηγή: ΟΟΣΑ, OECD stats (http://stats.oecd.org/wbos/default.aspx?datasetcode=sna_table1) 2 Πηγή: ΟΗΕ, UN data (http://data.un.org/data.aspx?d=cdb&f=srid%3a29940) Η παγκόσμια μεγέθυνση, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες και το επίπεδο επιτοκίων εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από τη συγκεκριμένη σχέση των δύο γιγάντων (ΗΠΑ και Κίνας) της παγκόσμιας οικονομίας (Deloitte, Global Economic Outlook ). Πιο συγκεκριμένα, η Κίνα, στην προσπάθειά της να διατηρήσει ελεγχόμενη (χαμηλή) την ισοτιμία του νομίσματός της έναντι του δολαρίου, και δεδομένου ότι δεν διαθέτει άλλες εναλλακτικές δυνατότητες τοποθέτησης (βλ. αγορές με βάθος) των εισπράξεών της από τις εξαγωγές της, αγοράζει τα ομόλογα του Αμερικανικού δημοσίου. Ας μην προτρέξουμε όμως να «ενοχοποιήσουμε» την Κινεζική χρηματοδότηση για τη «φούσκα» του χρηματοπιστωτικού συστήματος στις ΗΠΑ και τον υπόλοιπο δυτικό κόσμο. Οι πραγματικές ροές κεφαλαίου από την Κίνα είναι υπερβολικά μικρότερες σε σχέση με τη μεγέθυνση των αξιών των νομισματικών προϊόντων (βλ. μέρος 1.5) στη Δύση. Αυτή η εισροή χρηματοδότησης διατήρησε πάντως χαμηλά τα επιτόκια στις ΗΠΑ και συνακόλουθα στον κόσμο, και λίγο πολύ σταθερή την ισοτιμία του (υποτιμημένου) δολαρίου με το (ανατιμημένο) γουάν. Παράλληλα, η Αμερικανική και η Κινεζική ανάπτυξη συνεχιζόταν, ενώ ασκούντο πληθωριστικές πιέσεις μέσω της ζήτησης πρώτων υλών και πετρελαίου στην παγκόσμια οικονομία. Αυτό έφερε και τη σχετική βελτίωση στα οικονομικά των αναπτυσσόμενων χωρών, και ιδιαίτερα αυτών που έχουν πετρέλαιο και πρώτες ύλες.

15 Κεφάλαιο 1: Ο μεταβαλλόμενος κόσμος και η Ελληνική οικονομία πριν την κρίση 19 Έτσι, εμφανίζεται η δεύτερη κρίσιμη εξέλιξη που αφορά τη διαμόρφωση του ρυθμού μεγέθυνσης γενικότερα (πέραν της Κίνας) των αναπτυσσόμενων χωρών (emerging markets) σε σχέση με τις αναπτυγμένες οικονομίες (advanced economies) (Διάγραμμα 1.2). Διάγραμμα 1.2 Ποσοστιαία μεγέθυνση του ΑΕΠ και τάση Πηγή: IMF data, εκτιμήσεις και επεξεργασία στοιχείων. Είναι εμφανές πλέον ότι το επόμενο μακροχρόνιο κύμα ανάπτυξης 1, θα χαρακτηριστεί, είτε από την προσπάθεια των αναπτυσσόμενων χωρών να βελτιώσουν το βιοτικό τους επίπεδο με στόχο να προσεγγίσουν τα επίπεδα των ανεπτυγμένων χωρών μέσω της δημιουργίας μεσαίας τάξεως ( εκατoμ. άτομα) στις κοινωνίες αυτές, είτε από την έλευση μίας η περισσοτέρων δομικών τεχνολογικών μεταβολών. Το ζήτημα της κατεύθυνσης της γεωγραφικής προέλευσης των νέων πηγών μεγέθυνσης έχει εκφραστεί και από τη σχετική μεταβολή της διεθνούς πολιτικής σκηνής, όπως έχει αποτυπωθεί στη δημιουργία μιας νέας ομάδας διαβούλευσης, της G20 η οποία έχει αντικαταστήσει την G7. Ο νέος βασικός πυρήνας της G20 είναι οι BRIC χώρες, δηλαδή οι Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία και Κίνα. 1 Εάν δεχθούμε ότι το προηγούμενο σηματοδοτείται από τις δύο μεγάλες υφέσεις (γύρω στο 1980 και το 2008).

16 20 Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές Θα πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι, η ομαλή μετάβαση σε ένα πολυπολικό κόσμο όπου οι βασικές δυνάμεις και το κέντρο βάρους θα βρίσκονται ανατολικότερα του παλαιού δυτικού κόσμου, προϋποθέτει ότι η ανθρωπότητα θα ξεπεράσει με ειρηνικό τρόπο την ταραχώδη μεταβατική περίοδο (μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 2020;). Εξωτερικές ανισορροπίες, εμφανίζονται στα τέλη της δεκαετίας του 1990 οπότε και ξεπέρασαν το 5% του παγκοσμίου ΑΕΠ το 2008 (από 2% το 1996). Το μεγαλύτερο μέρος των ανισορροπιών αυτών (των συνολικών ελλειμμάτων) προήλθαν από τις ΗΠΑ, των οποίων το μερίδιο στη διαμόρφωση του συνολικού ελλείμματος ξεπέρασε το 70% το 2002 (από 36% το 1996) για να επιστρέψει στο 40% το Πλεονασματικές χώρες θεωρούνται κυρίως η Κίνα, η Γερμανία, οι χώρες που εξάγουν πετρέλαιο και η Ιαπωνία. Διάγραμμα 1.3 Παγκόσμια ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών (% του παγκοσμίου ΑΕΠ) Πηγή: OECD, Economic Outlook No.87 database. Οι ανισορροπίες στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών είναι το ενδογενές αποτέλεσμα μιας γενικής ισορροπίας στην οποία οι συναλλαγματικές ισοτιμίες, επιτόκια και οι υπόλοιπες οικονομικές μεταβλητές αλληλοεπηρεάζονται. Όμως η βιβλιογραφία (Cheung et al., 2010) έχει εντοπίσει μία σειρά από παράγοντες μερικής ισορροπίας που παίζουν ρόλο στη διαμόρφωση των ελλειμμάτων τρεχουσών συναλλαγών. Έτσι παρατηρείται μια θετική σχέση μεταξύ του δημοσιονομικού ισοζυγίου και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (Chinn και Ito, 2008, Gruber και Kamin, 2007, Bussiere et al., 2005) (Δίδυμα ελλείμματα). Πιο συγκεκριμένα, η επίδραση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών,

17 Κεφάλαιο 1: Ο μεταβαλλόμενος κόσμος και η Ελληνική οικονομία πριν την κρίση 21 εξαρτάται από το πώς κατανέμονται οι δημοσιονομικές δαπάνες. Υψηλότερες κοινωνικές δαπάνες, θα μπορούσαν να μειώσουν την αποταμίευση (αύξηση εισαγόμενων) σε αναπτυσσόμενες και αναδυόμενες οικονομίες. Επίσης, η χρηματοδότησή τους μέσω υψηλοτέρων επιπέδων φορολογίας και η ανακατανομή των εισοδημάτων νοικοκυριών με διαφορετική τάση για κατανάλωση, οδηγεί σε μείωση της αποταμίευσης. Στο Διάγραμμα 1.4, παρουσιάζεται το δημοσιονομικό πλεόνασμα ή έλλειμμα ως ποσοστό του ΑΕΠ, για τις ίδιες ομάδες χωρών. Μια αύξηση στο δημοσιονομικό έλλειμμα εφόσον δεν αντισταθμίζεται από μια αύξηση στις ιδιωτικές αποταμιεύσεις, οδηγεί σε διεύρυνση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών πληρωμών και δημιουργεί τα τριπλά ελλείμματα: έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, δημοσιονομικό έλλειμμα και έλλειμμα αποταμιεύσεων σε σχέση με τις επενδύσεις Γερμανία, Κίνα, Εξαγωγείς πετρελαίου ΗΠΑ, Γαλλία, Ισπ ανία, Ιταλία Διάγραμμα 1.4 Δημοσιονομικό έλλειμμα και πλεόνασμα (% ΑΕΠ) Πηγή: OECD, Economic Outlook, No.88, 2010/2. Σημείωση: Για τα δύο γκρουπ χωρών έχει πραγματοποιηθεί στάθμιση με βάση τον πληθυσμό τους ανά έτος. Εξάλλου, σύμφωνα με την υπόθεση του κύκλου της ζωής (life-cycle hypothesis), οι άνθρωποι δανείζονται σε υψηλά επίπεδα κατά τα νεαρά χρόνια της ζωής τους, αποταμιεύουν σε υψηλά επίπεδα κατά τα παραγωγικά χρόνια της ζωής τους και καταλήγουν να καταναλώνουν τις αποταμιεύσεις τους μετά τη συνταξιοδότησή τους. Αυτό συνεπάγεται ότι κοινωνίες με μεγάλο αριθμό νέων και ηλικιωμένων ανθρώπων, αναμένεται να συνδέονται με υψηλότερα δημοσιονομικά ελλείμματα (Chinn και Prasad, 2003, Gruber και Kamin, 2007, Chinn και Ito, 2008). Το στάδιο οικονομικής ανάπτυξης παίζει σημαντικό ρόλο. Οι εκροές κεφαλαίου σε αναδυόμενες οικονομίες, αναμένεται να είναι μικρότερες από τις αναμενόμενες λόγω παραγόντων των τοπικών κοινωνιών (υποανάπτυκτα χρηματοοικονομικά συστήματα, αδύναμοι θεσμοί κλπ.) που μειώνουν τις προσαρμοσμένες στον κίνδυνο αποδόσεις των κεφαλαίων (Lucas, 1988). Εξάλλου το επίπεδο χρηματοοικονομικής ανάπτυξης και ολοκλήρωσης φαίνεται ότι επίσης παίζει ρόλο. Μια εξήγηση για τις μεγάλες παγκόσμιες εξωτερικές ανισορροπίες μπορεί να είναι ότι οι αναδυόμενες οικονομίες, με ανεπαρκείς χρηματοοικονομικές αγορές,

18 22 Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές εξάγουν τα πλεονασματικά κεφάλαιά τους σε πιο αποτελεσματικές οικονομίες (Ju και Wei, 2006), συμβάλλοντας στη μεγέθυνση ενός παγκόσμιου κορεσμού αποταμίευσης. Εάν η παραπάνω πρόταση είναι ορθή, στις χώρες αυτές με χρηματοοικονομικές αγορές με μεγάλο βάθος, θα μειωθούν τα επίπεδα αποταμίευσης και έτσι θα παρατηρηθεί μια αρνητική σχέση μεταξύ της χρηματοοικονομικής ανάπτυξης και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Ωστόσο, και η αντίθετη σχέση μπορεί να παρατηρείται καθώς η χρηματοοικονομική ανάπτυξη παραδοσιακά ενθαρρύνει τις αποταμιεύσεις, μειώνει τα κόστη συναλλαγών και διευκολύνει τη διαχείριση του κινδύνου. Τα καθαρά ξένα περιουσιακά στοιχεία μιας χώρας επηρεάζουν το ισοζύγιο των καθαρών επενδύσεων και άρα τις κινήσεις του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Αδύναμοι θεσμοί σε μία κοινωνία μειώνουν την προσαρμοσμένη στον κίνδυνο απόδοση των κεφαλαίων των αναπτυσσομένων χωρών (Alfaro et al., 2005). Επίσης, η ποιότητα των θεσμών επηρεάζει και τα επίπεδα χρηματοοικονομικής ανάπτυξης (Levine et al., 2000). Ανάλογα με το αν μια χώρα εισάγει ή εξάγει πετρέλαιο και το βαθμό της επίδρασης αυτής της δράσης στο οικονομικό αποτέλεσμα, επηρεάζεται και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Πιο συγκεκριμένα, όσο μεγαλύτερη η πετρελαϊκή εξάρτηση ενός εισαγωγέα, τόσο πιο αργή θα είναι η προσαρμογή της ζήτησης στις μεταβολές της τιμής του πετρελαίου και οι επιδράσεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα είναι μεγαλύτερες. Χώρες με μεγαλύτερη μεγέθυνση της παραγωγικότητάς τους, προσελκύουν περισσότερο διεθνείς εισροές κεφαλαίων, καθώς αναμένεται να επιτύχουν υψηλότερες αποδόσεις. Τέλος, μια χώρα με ιδιαίτερα ανεπτυγμένο εμπόριο και άρα περισσότερο παγκοσμιοποιημένη, αναμένεται να ακολουθεί πολιτικές εμπορίου και συναλλαγών που να επηρεάζουν το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της. Εθνικολογιστικά, το αποτέλεσμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, ταυτίζεται με τη διαφορά εθνικών αποταμιεύσεων και επενδύσεων. Συνεπώς, οι χώρες με θετικό αποτέλεσμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα συνοδεύονται από θετικό ισοζύγιο αποταμιεύσεων επενδύσεων και το αντίθετο ισχύει για τις χώρες με αρνητικό εξωτερικό ισοζύγιο (Διάγραμμα 1.5) Γερμανία, Κίνα, Εξαγωγείς πετρελαίου ΗΠΑ, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία Διάγραμμα 1.5 Αποταμιεύσεις επενδύσεις (% ΑΕΠ) Πηγή: World bank database. Σημείωση: Για τα δύο γκρουπ χωρών έχει πραγματοποιηθεί στάθμιση με βάση τον πληθυσμό τους ανά έτος.

19 Κεφάλαιο 1: Ο μεταβαλλόμενος κόσμος και η Ελληνική οικονομία πριν την κρίση 23 Οι βασικές όμως ανισορροπίες των οικονομιών (ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, δημοσιονομικό ισοζύγιο και ισοζύγιο αποταμιεύσεων και επενδύσεων) συνήθως περικλείουν μια ακόμα τριπλή ανισορροπία: αυτή της σχέσης μεταξύ ισοζυγίου εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών, των καθαρών κινήσεων επενδύσεων και τέλος του ισοζυγίου καθαρών μεταβιβάσεων. Πάντως αυτό που έχει επιβεβαιωθεί σε σημαντικό αριθμό παρατηρήσεων διαστρωματικού και διαχρονικού χαρακτήρα είναι η ύπαρξη των λεγόμενων δίδυμων ελλειμμάτων, του εξωτερικού και των δημοσιονομικών και όχι κατ ανάγκη και των υπόλοιπων ελλειμμάτων παρόλο που μπορούμε να ισχυριστούμε ότι και η εμφάνιση των δύο επόμενων ανισορροπιών (αποταμίευση επένδυση και εμπορικό ισοζύγιο) αποτελούν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της παρούσας κρίσης. Διάγραμμα 1.6 Οι παγκόσμιες ανισορροπίες Οι ανισορροπίες μεταξύ του ισοζυγίου προϊόντων και υπηρεσιών και των μεταβιβάσεων κεφαλαίου (είτε με τη μορφή επενδύσεων, είτε με τη μορφή καθαρών μεταβιβάσεων) είχαν έντονη παρουσία και μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έτσι, οι Βορειοευρωπαϊκές χώρες και ιδιαίτερα οι Γερμανία, Αυστρία και Ολλανδία ανέπτυξαν σημαντικά πλεονάσματα εξωτερικών τρεχουσών πληρωμών τα οποία αντιστοιχούν κατά τρόπο ακριβή με τα ελλείμματα των άλλων Ευρωπαϊκών χωρών (Διάγραμμα 1.7). Το 2007, οι χώρες αυτές ανέπτυξαν ένα πλεόνασμα του τρέχοντος εξωτερικού ισοζυγίου πληρωμών της τάξης των 244 δις (μόνο η Γερμανία 185 δις), ενώ οι υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης ένα αντίστοιχο έλλειμμα του τρέχοντος ισοζυγίου πληρωμών 280 δις το Έτσι, η Γερμανία ήταν το 2007, ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας κεφαλαίων μετά την Κίνα.

20 24 Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές Διάγραμμα 1.7 Εξωτερικό ισοζύγιο τρεχουσών πληρωμών Πηγή: Hans-Werner Sinn, CESifo, Volume 11, (August, 2010). 1.5 Η νομισματική οικονομία Το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα, τις τελευταίες δύο δεκαετίες χαρακτηρίζεται από τη συστηματική διόγκωση των παραγόμενων νομισματικών προϊόντων. Το ύψος του ΑΕΠ παγκοσμίως, για το 2007 διαμορφώθηκε σε $54,5 τρις. Η κεφαλαιοποίηση των χρηματαγορών, τα χρεόγραφα του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα και το ενεργητικό του τραπεζικού συστήματος έφτασαν την ίδια χρονιά να είναι 4,2 φορές μεγαλύτερα, από το μέγεθος του παγκόσμιου ΑΕΠ. Εάν όμως, στο παραγόμενο νομισματικό μέγεθος προστεθεί η «αξία» των εξωχρηματιστηριακών προϊόντων και των παραγώγων, τότε το μέγεθος αυτό γίνεται 16,6. Είναι αξιοσημείωτο ότι, η υπερβολική διόγκωση προέρχεται από τα εξωχρηματιστηριακά παράγωγα προϊόντα και όχι από τα παράγωγα που είναι αντικείμενα συναλλαγών στις αγορές. Βεβαίως, η σχέση πραγματικής οικονομίας (ΑΕΠ) και νομισματικών αξιών δεν είναι ένα άμεσα σχετιζόμενο μέγεθος. Όμως, η σύγκριση αυτή δεν παύει να δίνει ένα μέτρο του ρυθμού διόγκωσης της χρηματοοικονομικής επέκτασης που εντέλει ήταν υπεύθυνη σε μεγάλο βαθμό για την κρίση του Η σχέση νομισματικής και πραγματικής οικονομίας στην Ελληνική οικονομία εμφανίζει μία εικόνα παρόμοια με την παγκόσμια. Η σχέση ενεργητικού του τραπεζικού συστήματος και ΑΕΠ στην Ελλάδα ήταν 1,60, ενώ στη Β. Αμερική 0,90, στην Ευρώπη 2,75 και στον παγκοσμίως 1,55. Οι συγκριτικοί δείκτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και Β. Αμερικής αποτυπώνουν και τη διαφορετικότητα του ρόλου των τραπεζικών συστημάτων στις αντίστοιχες οικονομίες (βλέπε στη συνέχεια), καθώς στην Β. Αμερική η χρηματοδότηση της οικονομίας διέρχεται κυρίως (σε αντίθεση με την

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική 1. Διεθνές εμπόριο, Διεθνής Εμπορική Πολιτική και Διεθνείς Εμπορικές Συμφωνίες και Θεσμοί 2. Μακροοικονομική Ανοικτών

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

INEK ΠΕΟ Ε Τ Η Σ Ι Α Ε Κ Θ Ε Σ Η 2 0 11. Οι δανειακές ανάγκες του δημοσίου στην Κύπρο το 2010 ήταν από τις χαμηλότερες σε διεθνή σύγκριση EU 27

INEK ΠΕΟ Ε Τ Η Σ Ι Α Ε Κ Θ Ε Σ Η 2 0 11. Οι δανειακές ανάγκες του δημοσίου στην Κύπρο το 2010 ήταν από τις χαμηλότερες σε διεθνή σύγκριση EU 27 Gr Ε Τ Η Σ Ι Α Ε Κ Θ Ε Σ Η 2 0 11 10,5 UK 10,4 E 9,2 P 9,1 SK 7,9 F 7,0 EU 27 6,4 Euro area 6,0 SL 5,6 NL 5,4 CY 5,3 I 4,6 A 4,6 B 4,1 D 3,3 2,7 DK 2,5 FIN Οι δανειακές ανάγκες του δημοσίου στην Κύπρο

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη «Μεταρρυθμίσεις και Οικονομική Ανάπτυξη» 20 Μαρτίου 2014 Ευθύμιος Ο. Βιδάλης Αντιπρόεδρος Δ.Σ. ΣΕΒ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr Ερώτηση Α.1 Σε μια κλειστή οικονομία οι αγορές αγαθών και χρήματος βρίσκονται σε ταυτόχρονη ισορροπία (υπόδειγμα IS-LM). Να περιγράψετε και να δείξετε διαγραμματικά το πώς θα επηρεάσει την ισορροπία των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ Απρίλιος 2015 Νο 5 Είναι αλήθεια ότι οι Έλληνες υπερφορολογούνται; της Γεωργίας Καπλάνογλου Επίκου ρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ. Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1

Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ. Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Συνοπτικό συμπέρασμα Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Οκτώβριος 2008 1. Η κρίση είναι αμερικανική και όχι παγκόσμια. Όμως γίνεται παγκόσμια αν δεν αντιμετωπιστεί

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χωρίζεται σε δύο μεγάλες περιοχές: -ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ -ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η συμπεριφορά της οικονομικής μονάδας (καταναλωτής, νοικοκυριό, επιχείρηση, αγορά). Εξετάζει θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (2008-2014)

ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (2008-2014) ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Κ. Κούνεβα Ευρωβουλευτής ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τομέας ΑΚΕΔ, Σπουδαστήριο Οικονομίας ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (2008-2014)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Χάουσμαν: Η λύση βρίσκεται στις εξαγωγές Κέρδος online 10/6/2011 15:26 http://www.kerdos.gr/default.aspx?id=1511781&nt=103 Περισσότερα προβλήματα θα δημιουργούσε παρά θα επέλυε τυχόν έξοδος της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Διάρθρωση Παρουσίασης Α. Γιατί επιδιώκεται η ένταξη στη Ζώνη του Ευρώ από μικρές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών - Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών Σύμφωνα με προσωρινά στοιχεία, το δ τρίμηνο 2014, το βουλγαρικό ΑΕΠ ενισχύθηκε κατά 1,3% σε ετήσια βάση και κατά 0,4% σε τριμηνιαία βάση. Σε ό,τι αφορά το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Η -Ζώνη δεν θα διαλυθεί, μάλλον θα ευημερήσει

Η -Ζώνη δεν θα διαλυθεί, μάλλον θα ευημερήσει Η -Ζώνη δεν θα διαλυθεί, μάλλον θα ευημερήσει Συγκριτική ανάλυση βασικών οικονομικών δεδομένων Φεβρουάριος 2013 Σύνοψη Συμπέρασμα 1 Α. Η ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ ΔΕΝ ΑΝΤΙΚΑΤΟΠΤΡΙΖΕΙ ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ 3 ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση

Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Κεφάλαιο 24 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Ηευημερία(το βιοτικό επίπεδο)

Διαβάστε περισσότερα

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Στην Ελλάδα η μη ρεαλιστική πρόβλεψη του ταμειακού ελλείμματος κατά το έτος 2009, εξαιτίας της υπερεκτίμησης των εσόδων και της αύξησης των

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Τετάρτη, 18 Απριλίου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Έλλειμμα στην Ελληνική οικονομία και δομικά προβλήματα της»

Θέμα: «Έλλειμμα στην Ελληνική οικονομία και δομικά προβλήματα της» Θέμα: «Έλλειμμα στην Ελληνική οικονομία και δομικά προβλήματα της» 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Έλλειμμα στην Ελληνική οικονομία και δομικά προβλήματα της Επιμέλεια κειμένου Τσιρώνης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2008 Υπεύθυνος Έκδοσης: Χρήστος Φαρµάκης-Συµβουλος ΟΕΥ Α Επιµέλεια:Σπυρίδων Οικονόµου, Γραµµατέας ΟΕΥ Α - Sonila-Sofia Kisi Πρεσβεία της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45%

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45% Εµπορικό Ισοζύγιο Για το, ο όγκος εµπορίου της Ιταλίας ανήλθε σε 743 δισ. ευρώ, εκ των οποίων οι ιταλικές εξαγωγές ήταν 365 δισ. ευρώ και οι εισαγωγές 377 δισ. ευρώ. Το έλλειµµα του εµπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου

Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου Ιανουάριος - Απρίλιος Καταναλωτική δαπάνη εισερχόμενου τουρισμού σε έξι Μεσογειακές χώρες, με επιμέρους στοιχεία για την Ελλάδα Αύγουστος 2 Αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Αγορές Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές του Στρατή Κωνσταντίνου in DEEP ANALYSIS Η κατανομή του πλούτου μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Μη Οικονομολόγους Ενότητα 7: Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Θεωρία

Οικονομικά για Μη Οικονομολόγους Ενότητα 7: Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Θεωρία Οικονομικά για Μη Οικονομολόγους Ενότητα 7: Καθηγητής: Κώστας Τσεκούρας Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Σκοποί ενότητας Στην παρούσα ενότητα παρουσιάζονται και αναλύονται

Διαβάστε περισσότερα

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (πηγές) 1. ΕΛΣΤΑΤ : πληθυσμιακά μεγέθη και ηλικιακή δομή Απογραφές πληθυσμού 2001, 2011 (Σύνολο Χώρας, NUTS2-επίπεδο περιφέρειας)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07. Ιούλιος 2013. Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07. Ιούλιος 2013. Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07 Ιούλιος 2013 Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής Σύνοψη Μελέτης Η Ελλάδα είναι μια χώρα ιδιαίτερα εξαρτημένη από το

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Μικροοικονομία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Μικροοικονομία Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Jägerstr. 54-55, D-10117 Berlin Tel. 030-20626 333, Fax 030-2360 99 20 E-mail: ecocom-berlin@mfa.gr, wirtschaft@griechische-botschaft.de

Διαβάστε περισσότερα

ΜAΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Α ΜΕΡΟΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ και ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΜAΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Α ΜΕΡΟΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ και ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜAΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Α ΜΕΡΟΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ και ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΘΗΝΑ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2014 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΣΥΝΤΑΞΗ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΝΙΚΟΣ 1 ΜAΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΕΠ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΔΑΠΑΝΗΣ Y = C + I + G + ( X M) Y

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Θεωρία και Πολιτική

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Θεωρία και Πολιτική ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ Θεωρία και Πολιτική Παντελής Καλαϊτζιδάκης Σαράντης Καλυβίτης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στην οικονομική μεγέθυνση Ορισμός της οικονομικής μεγέθυνσης 15 Μια σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Λ Α Σ Ε Θ Ν Ι ΚΟ Ι Λ Ο Γ Α Ρ Ι Α Σ Μ Ο Ι

Ε Λ Λ Α Σ Ε Θ Ν Ι ΚΟ Ι Λ Ο Γ Α Ρ Ι Α Σ Μ Ο Ι ΙΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤ Ε Λ Λ Α Σ Ε Θ Ν Ι ΚΟ Ι Λ Ο Γ Α Ρ Ι Α Σ Μ Ο Ι Πειραιασ, αυγουστοσ 2011 EΛΛΗΝιΚΗ στατιστικη αρχη ΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Τρέχουσες τιμές, σε εκατομμύρια ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝ, 2000 2010 2000 2001 2002

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 Οκτωβρίου 2010. Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 Οκτωβρίου 2010. Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 20 Οκτωβρίου 2010 Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών Τον Αύγουστο του 2010 το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διαμορφώθηκε σε 259 εκατ.

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24 ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Μικροοικονομική Μακροοικονομική και Δημόσια Οικονομική Θέμα 3ο (κληρώθηκε) α) Ποια μέσα διαθέτει η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου

Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου Κεφάλαιο 6 Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου 6.1 Σύνοψη Στο έκτο κεφάλαιο του συγγράμματος ξεκινάει η ανάλυση της μακροοικονομικής πολιτικής. Περιγράφονται

Διαβάστε περισσότερα

Συναθροιστική Zήτηση στην Aνοικτή Οικονομία

Συναθροιστική Zήτηση στην Aνοικτή Οικονομία Κεφάλαιο 9 Συναθροιστική Zήτηση στην Aνοικτή Οικονομία 9.1 Σύνοψη Στο ένατο κεφάλαιο του συγγράμματος παρουσιάζεται η διαδικασία από την οποία προκύπτει η συναθροιστική ζήτηση (AD) σε μια ανοικτή οικονομία.

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά του Τουρισμού & του Πολιτισμού

Οικονομικά του Τουρισμού & του Πολιτισμού Οικονομικά του Τουρισμού & του Πολιτισμού Μακροοικονομικά Υπεύθυνοι μαθήματος Κ αθηγητής Μιχαήλ Ζ ουμπουλάκης Επίκουρος Καθηγητής Θεόδωρος Μεταξάς ΑΕΠ Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν ή ΑΕΠ (Gross Domestic

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δείκτης Νέων Εργαζομένων της PwC αξιολογεί το κατά πόσο οι χώρες του ΟΟΣΑ συμβάλουν με επιτυχία στην εξέλιξη των νέων τους

Ο Δείκτης Νέων Εργαζομένων της PwC αξιολογεί το κατά πόσο οι χώρες του ΟΟΣΑ συμβάλουν με επιτυχία στην εξέλιξη των νέων τους Δελτίο τύπου Ημερομηνία: 10 Δεκεμβρίου 2015 Υπεύθυνη: Αλεξάνδρα Φιλιππάκη Τηλ: 2106874711 Email: alexandra.filippaki@gr.pwc.com Σελίδες: 5 Περισσότερες πληροφορίες εδώ. Follow/retweet: @pwc_press Ο Δείκτης

Διαβάστε περισσότερα

Φορολογική μεταρρύθμιση: Φορολογική Διοίκηση και Κοινωνικό περιβάλλον

Φορολογική μεταρρύθμιση: Φορολογική Διοίκηση και Κοινωνικό περιβάλλον Φορολογική μεταρρύθμιση: Φορολογική Διοίκηση και Κοινωνικό περιβάλλον Βασίλης Θ. Ράπανος Καθηγητής Πανεπιστήμιο Αθηνών 28-11-2012 1 Μέτρα ή μεταρρύθμιση Στην περίοδο της μεταπολίτευσης έγινε μια ουσιαστική

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης

Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης 1. Εισαγωγή Οι προβλεπόμενες υψηλές χρηματοδοτικές ανάγκες του Ελληνικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης στο μέλλον καθιστούν επιτακτική την αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα 1 Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα Αλεξιάδης, Σ. (Ph.d. in Regional Economics) Κοκκίδης, Σ. (Πτυχιούχος Στατιστικής) Σπανέλλης, Λ. (MSc στην Στατιστική) * Εισαγωγή Ο αγροτικός τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013. Συνέντευξη Τύπου. Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013. Συνέντευξη Τύπου. Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013 Συνέντευξη Τύπου Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Ο ελληνικός τουρισμός παραμένει διεθνώς ανταγωνιστικός και είναι σε

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΣΤΟΧΟΙ Το γνωστικό αντικείµενο της Αναπτυξιακής Οικονοµικής ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Βασικές πηγές στατιστικών στοιχείων σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της καινοτομίας για μικρές επιχειρήσεις. Αθήνα, Μάιος 2015

Η σημασία της καινοτομίας για μικρές επιχειρήσεις. Αθήνα, Μάιος 2015 Η σημασία της καινοτομίας για μικρές επιχειρήσεις Αθήνα, Μάιος 2015 ΜΜΕ Σύνολο επιχειρήσεων (2011): 728.282 κατά μέσο όρο μικρότερες απ ότι απ ότι σε μεγάλες χώρες Μέγεθος εταιρειών μικρό: Ελλάδα / ΕΕ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Προοπτικές Ανάπτυξης της Ασφαλιστικής Αγοράς

Οι Προοπτικές Ανάπτυξης της Ασφαλιστικής Αγοράς Οι Προοπτικές Ανάπτυξης της Ασφαλιστικής Αγοράς Του Μιλτιάδη Νεκτάριου, Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Πρόεδρος INTERNATIONAL LIFE AEAZ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ, Ημερίδα, 5 Μαρτίου 2014. Η Επίδραση της Ιδιωτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

www.onlineclassroom.gr ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών

www.onlineclassroom.gr ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών Β.1 Διαπράττουμε το σφάλμα της σύνθεσης όταν θεωρούμε ότι: α. αυτό που ισχύει για ένα άτομο ισχύει μερικές φορές και για το σύνολο β. αυτό που ισχύει για ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Λευκωσία, 29-03-2010 ΘΕΜΑ: «Το Εξωτερικό Εμπόριο της Κύπρου» Το εξωτερικό εμπόριο της Κύπρου χαρακτηρίζεται από τις δυσανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις.

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις. Κεφάλαιο 1 Η Μακροοικονοµική Επιστήµη 1.1. Μικροοικονοµική και Μακροοικονοµική 1.2. Μακροοικονοµικά Υποδείγµατα 1.3.

Διαβάστε περισσότερα

5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια

5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια 5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια 1. Οι προσδιοριστικοί παράγοντες της συνολικής ζήτησης 2. H βραχυχρόνια ισορροπία στην αγορά προϊόντος 3. Η βραχυχρόνια ισορροπία στην αγορά περιουσιακών

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Χρηματοοικονομική. Διεθνής Χρηματοοικονομική

Διεθνής Χρηματοοικονομική. Διεθνής Χρηματοοικονομική Διεθνής Χρηματοοικονομική 1 Περιγραφή Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να εισαγάγει τους φοιτητές στις βασικές αρχές λειτουργίας των διεθνών αγορών χρήματος και κεφαλαίου και του διεθνούς νομισματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία τηςμελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Η επικαιρότητα Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της μελέτης 0 Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Συνέχιση της διαρθρωτικής κρίσης του κυπριακού τουρισμού Υιοθέτηση του ευρώ Έλλειμμα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία της μελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 1. Ο νόμος της μιας τιμής και η ισοδυναμία των αγοραστικών δυνάμεων (ΙΑΔ) 2. Η νομισματική προσέγγιση της συναλλαγματικής ισοτιμίας 3. Ερμηνεύοντας τα εμπειρικά

Διαβάστε περισσότερα

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού Κανόνας Χρυσού Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1870-1973 Βασικές αρχές λειτουργίας Ιστορικά (ποια περίοδο καλύπτει) Εξωτερική ισορροπία (ισοζύγιο πληρωμών ισοσκελισμένο)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ Ι ΡΥΜΑΤΑ Μάθηµα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής Είναι το πρώτο κεφάλαιο που εξετάζει τα οικονομικά φαινόμενα από μια διαφορετική οπτική, τη μακροοικονομική, και προσεγγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Γκλαβέρη Αναστασία Μάιος 2006 Σκοπός n Σκοπός μας στην παρούσα διπλωματική εργασία είναι να διερευνήσουμε θέματα που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα στην Ελλάδα. n

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Δημοσιονομικά στοιχεία για την περίοδο 2010 2013

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Δημοσιονομικά στοιχεία για την περίοδο 2010 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 13 Οκτωβρίου 2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Δημοσιονομικά στοιχεία για την περίοδο 2010 2013 H Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τα δημοσιονομικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια Κεφάλαιο 2 Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια 2.1 Σύνοψη Στο δεύτερο κεφάλαιο του συγγράμματος περιγράφεται αρχικά η συνθήκη της καλυμμένης ισοδυναμίας επιτοκίων και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010 ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Διεύθυνση Στρατηγικής και Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 1 Η οικοδομή έχει εισέλθει σε περίοδο σημαντικής διόρθωσης Η οικοδομική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ L 247/38 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 18.9.2013 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΑ ΓΡΑΜΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 30ής Ιουλίου 2013 που τροποποιεί την κατευθυντήρια γραμμή ΕΚΤ/2011/23

Διαβάστε περισσότερα