ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ QUARTERLY JOURNAL OF THE HELLENIC MICROBIOLOGY SOCIETY

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ QUARTERLY JOURNAL OF THE HELLENIC MICROBIOLOGY SOCIETY"

Transcript

1 ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ QUARTERLY JOURNAL OF THE HELLENIC MICROBIOLOGY SOCIETY ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος Μάρτιος 2014 VOL. 59 ΙSSUE 1, January March 2014 Επίσηµη Έκδοση της Ελληνικής Μικροβιολογικής Εταιρείας Official Publication of the Hellenic Microbiology Society ISSN

2 Ιανουάριος Μάρτιος 2014 Τόµος 59 Τεύχος 1 ISSN January March 2014 Volume 59 Issue 1 ΚΩ ΙΚΟΣ 3681 ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ QUARTERLY JOURNAL OF THE HELLENIC MICROBIOLOGY SOCIETY ιοικητικό Συµβούλιο Ελληνικής Μικροβιολογικής Εταιρείας Για την Τριετία Πρόεδρος / President Α. Τσακρής / Α. Τsakris Αντιπρόεδρος / Vice President Ε. Κουσκούνη / Ε. Κouskouni Γενικός Γραµµατέας / Secretary General K. Θέµελη ιγαλάκη / Κ. ThemeliDigalaki Ειδικός Γραµµατέας / Secretary A. Aργυροπούλου / Α. Αrgyropoulou Ταµίας / Treasurer Γ. Βρυώνη / G. Vrioni Σύµβουλοι / Members K. Tζανέτου / Κ. Τzanetou Ε. Λεµπέση / E. Lebessi ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ JOURNAL OF THE HELLENIC MICROBIOLOGY SOCIETY Yπεύθυνος Έκδοσης / Publishing Director A. Aργυροπούλου / Α. Argyropoulou ιευθυντές Σύνταξης / Εditors Σ. Πουρνάρας, Ι. Παπαπαρασκευάς, Ο. Ζαρκωτού / S. Pournaras, J. Papaparaskevas, O. Zarkotou Eπιστηµονική Συµβουλευτική Επιτροπή / Scientific Advisory Board Ε. Αναστασίου / Ε. Anastasiou B. Mάµαλη / V. Mamali Γ. Αντωνάκος / G. Antonakos Σ. Μαράκη / S. Maraki Γ. Αρσένης / G. Arsenis Φ. Μάρκου / F. Markou Μ. ΑρβανιτίδουΒαγιωνά / M. ArvanitidouVagiona Α. Μεντής / Α. Mentis Μ. ΒάρλαΛευθεριώτη / M. VarlaLefterioti Σ. Μπάκα / S. Mpaka Α. Βατόπουλος / A. Vatopoulos Χ. Νικολάου / C. Nikolaou Ε. Βογιατζάκης / E. Vogiatzakis Μ. Νταλαµάγκα / M. Dalamaga Α. Βογιατζή / A. Vogiatzi Φ. Παληογιάννη / F. Paliogianni Γ. Βρυώνη / G. Vrioni M. Πανοπούλου / Μ. Panopoulou Μ. Γεωργιακάκη / M. Georgiakaki Α. Παπά / A. Papa Ε. ίζαματαυτσή / E. DizaMataftsi E. Παπαδογεωργάκη / E. Papadogeorgaki Μ. ρογκάρηαπειρανθίτου / Μ. DrogariApeiranthitou X. Παπαδοπούλου / C. Papadopoulou Λ. Ζέρβα / L. Zerva Χ. Παπαστεριάδη / C. Papasteriadi Ε. Ζερβού / E. Zervou E. Παρασκάκη / E. Paraskaki Κ. Θέµελη ιγαλάκη / K. ThemeliDigalaki Π. Παρασκευοπούλου / P. Paraskevopoulou Θ. Θεοδωρίδης / Th. Theodoridis Ε. Πετεινάκη / E. Peteinaki Α. Ινιωτάκη / Α. Iniotaki Ε. Πιπεράκη / Ε. Piperaki M. Κανελλοπούλου / M. Kanell opoulou Ε. Πλατσούκα / E. Platsouka Π. Καραµπογιά / P. Karaboyia Α. Πούλου / A. Poulou Α. Κάρλε / Α. Κarle Λ. Σκούρα / L. Skoura Π. Κάρλε / P. Karle Σ. Σµιλάκου / S. Smilakou Γ. Κατσάνης / G. Katsanis Ν. Σπανάκης / N. Spanakis Β. Καψιµάλη / V. Kapsimali Ι. Σπηλιοπούλου / I. Spiliopoulou Γ. Κουππάρη / G. Kouppari A. Στυλιανάκης / A. Stilianakis Ε. Κουσκούνη / Ε. Kouskouni Κ. Τζανέτου / K. Tzanetou Χ. Κούτσια / C. Koutsia M. Toύτουζα / M. Toutouza Γ. Κυριαζής / G. Kyriazis K. Tσιάµης / K. Tsiamis A. ΚωστούλαTσιάρα / A. KostoulaTsiara Ε. ΤρίκκαΓραφάκου / E. TrikkaGraphakos Σ. ΛεβειδιώτουΣτεφάνου / S. LevidiotouStefanou Α. Τσακρής / A. Tsakris E. Λεµπέση / Ε. Lebessi Σ. Χατζηπαναγιώτου / S. Chatzipanagiotou Ν. Μαλισιόβας / N. Malissiovas M. Xριστοφίδου / M. Cristofidou Γραµµατεία Εταιρείας /Society Secretariat ASCENT, Μιχαλακοπούλου 29, Αθήνα, Τηλ.: , Fax: , website:www.ascentltd.gr ASCENT, 29 Michalakopoulou, GR Athens, Greece, Tel.: , Fax: , website:www.ascentltd.gr Επιστηµονική Αλληλογραφία Περιοδικού / Mailing Address of Journal «ΕΛΤΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ» ASCENT, Μιχαλακοπούλου 29, Αθήνα, Τηλ.: , «ACTA MICROBIOLOGICA HELLENICA» ASCENT, 29 Michalakopoulou, GR Athens, Greece, Tel.: , Ετήσια Συνδροµή Εσωτερικού / Συνδροµές / Annual Subscriptions 30,00. Οι συνδροµές αποστέλλονται µε ταχυδροµική επιταγή στη διεύθυνση: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ASCENT, Γ. Βρυώνη, Μιχαλακοπούλου 29, Αθήνα Συνδροµές Εταιρειών (90,00 ), Εξωτερικού (50,00 ) και Κύπρου (50,00 ) αποστέλλονται µε ταχυδροµική επιταγή στη διεύθυνση: ΑSCENT, Γ. Βρυώνη, Μιχαλακοπούλου 29, Αθήνα Abroad 50,00, Cyprus 50,00, ASCENT, 29 Μιchalakopoulou, G. Vrioni, GR11528 Athens, Greece Υπεύθυνη Έκδοσης Α. Αργυροπούλου Περιλαµβάνεται στους ιστότοπους της ΕΜΕ, IATROTEK & SCOPUS Cited in sites HMS, IATROTEK & SCOPUS

3 REVIEW Proper handling of chemicals in the clinical laboratory A. Grigoratou 7 REVIEW Cedecea: an unknown pathogen in the family of Enterobacteriaceae its clinical importance, detection and identification methods M. Dalamaga, G.P. Sotiropoulos, G. Vrioni, Α. Τsakris 17 Περιεχόµενα Co ntents 4 REVIEW Common oral viral infections V. Karathanasi, M. Bourazani, C. Orfanou, S. Titsinidis, Kl. Tosios, N. Spanakis, G. Vrioni QUESTIONS. ANSWERS OF PREVIEWS ISSUES ORIGINAL PAPER Communityacquired urinary tract infections: isolation frequency and antimicrobial resistance rates of the commonest pathogens K. Tryfinopoulou, M. Polemis, T. Avramidi, K. Amoiridou,... ORIGINAL PAPER HI STO RY OF MI CRO BIO LO GY Microbiological topics of the Hygiene Exhibition of Athens (1938) C. Tsia mis, G. Vrioni, E. PoulakouRebelakou, G. Androutsos, A. Tsakris LI TTE RATURE REVI EW 61

4 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Ασφαλής χειρισµός αντιδραστηρίων στο Κλινικό Εργαστήριο Α. Γρηγοράτου 7 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Cedecea, ένα άγνωστο Εντεροβακτηριακό: κλινική σηµασία σύγχρονοι βιοχηµικοί και µοριακοί τρόποι διάγνωσης και ταυτοποίησης Μ. Νταλαµάγκα, Γ.Π. Σωτηρόπουλος, Γ. Βρυώνη, Α. Τσακρής 17 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Συνήθεις ιογενείς λοιµώξεις του στόµατος Β.Καραθανάση, Μ. Μπουραζάνη, Χ. Ορφανού, Σ. Τιτσινίδης, Κ. Τόσιος, Ν. Σπανάκης, Γ. Βρυώνη 29 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΕΥΧΟΥΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Συχνότητα αποµόνωσης και αντιµικροβιακή αντοχή στελεχών από ουρολοιµώξεις κοινότητας Κ. Τρυφινοπούλου, Μ. Πολέµης, Τ. Αβραµίδη, Κ. Αµοιρίδου, Περιεχόµενα Co ntents ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Μικροβιολογικά θέµατα της Έκθεσης Υγιεινής της Αθήνας (1938) Κ. Τσιάµης, Γ. Βρυώνη, Ε. ΠουλάκουΡεµπελάκου, Γ. Ανδρούτσος, Αθ. Τσακρής 47 5 ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 61

5 Οργάνωση Γραµµατεία: ASCENT Ε.Π.Ε. Μιχαλακοπούλου 29, Αθήνα, Τηλ , Fax web:

6 Α ν α σ κ ό ϖ η σ η Ασφαλής χειρισµός αντιδραστηρίων στο Κλινικό Εργαστήριο Α. Γρηγοράτου Βιοχηµικό Εργαστήριο, Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός», Αθήνα Περίληψη 7 Στο παρόν άρθρο αναλύονται θέµατα που αφορούν την ασφάλεια των εργαζοµένων σε κλινικά εργαστήρια ως προς το χειρισµό και την αποθήκευση των χρησιµοποιούµενων αντιδραστηρίων και υλικών. Τα Φύλλα εδοµένων Ασφαλείας MSDS (Material Safety Data Sheet), που συνοδεύουν κάθε αντιδραστήριο, είναι πηγή πολύτιµων πληροφοριών για τις φυσικές και χηµικές τους ιδιότητες, τα ανώτατα επιτρεπτά όρια έκθεσης, τα προτεινόµενα µέτρα ειδικής προστασίας. Ιδιαίτερη µέριµνα λαµβάνεται για τις διαβρωτικές (όλα τα ισχυρά οξέα, οι ισχυρές βάσεις καθώς και µερικά ασθενή οξέα και βάσεις και οι ανυδρίτες τους), τις εκρηκτικές, τις εύφλεκτες ενώσεις, τους πτητικούς διαλύτες, τα οργανικά υπεροξείδια, τα αζίδια µετάλλων, τις οβίδες αερίων και τις τοξίνες αναπαραγωγής. Σχετικά µε τις καρκινογόνες ενώσεις αναφέρεται επίσης η κατάταξή τους σε καρκινογόνα, πιθανώς καρκινογόνα και ενδεχοµένως καρκινογόνα, σύµφωνα µε το IARC (International Agency for Research on Cancer) και προτείνονται τα ανάλογα µέτρα ασφάλειας. Λέξεις κλειδιά χηµικά αντιδραστήρια, ασφάλεια, κλινικό εργαστήριο Υπεύθυνος αλληλογραφίας Ανδριανή Γρηγοράτου Βιοχηµικό Εργαστήριο ΓΝΑ «ο Ευαγγελισµός» Τηλ.: Fax: ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος Μάρτιος 2014

7 Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ 8 Εισαγωγή Στο εργαστήριο «κανείς δεν είναι ένα νησί»* και τα θέ µατα υγείας και ασφάλειας αφορούν όλους τους εργαζόµενους. Απαιτείται επαγρύπνηση σε όλες τις διαδικασίες, από τα προσωπικά µέτρα ασφάλειας και υγιεινής, τις παραγγελίες και το σχεδιασµό των αναλύσεων µέχρι το χειρισµό των αντιδραστηρίων, θέµα στο οποίο θα εστιάσουµε, την αποθήκευση των υλικών και τη διαχείριση των αποβλήτων. Η καθηµερινή µας εξοικείωση µε τα αντιδραστήρια δεν είναι άλλοθι αδιαφορίας για τον κίνδυνο. * Ερνεστ Χεµινγουέι «Για ποιόν χτυπάει η καµπάνα» 1. Φύλλο εδοµένων Ασφαλείας (Material Safety Data Sheet, MSDS) Κάθε χηµική ένωση, κατά τη συνήθη χρήση της ή σε εξαιρετικές περιπτώσεις, χαρακτηρίζεται ως επιβλαβής. Σύµφωνα µε αυτό τον ορισµό, «αθώες» χηµικές ενώσεις δεν υπάρχουν, καθώς όλες περιλαµβάνονται στην κατηγορία των επιβλαβών. Οι επιβλαβείς χηµικές ενώσεις συνοδεύονται από το Φύλλο εδοµένων Ασφαλείας MSDS (Material Safety Data Sheet) 1, που είναι διαθέσιµο σε κάθε ενδιαφερόµενο από την εταιρεία που παρασκεύασε ή εισήγαγε το αντιδραστήριο. Γι αυτό είναι σηµαντικό να γνωρίζει ο εργαζόµενος µε ποιες ενώσεις έρχεται σε επαφή 2. Για πληρέστερη ενηµέρωση για µια ένωση µπορεί να ανατρέξει στις πληροφορίες που δίνονται στα CLIP (Chemical Laboratory Information Profile), που δηµοσιεύονται στο Journal of Chemical Education. Τα MSDS είναι απαραίτητα και για διαλύµατα µε συγκέντρωση µεγαλύτερη του 1% ή, εάν πρόκειται για καρκινογόνο ουσία, το όριο µειώνεται στο 0.1%. Το MSDS περιλαµβάνει απαντήσεις σε 16 τυποποιηµένα ερωτήµατα: Τα στοιχεία της εταιρείας που παρασκεύασε το αντιδραστήριο, δηλαδή το όνοµα της εταιρείας, τη διεύθυνση, το τηλέφωνο και την ηµεροµηνία παρασκευής. Το όνοµα της χηµικής ένωσης, τις φυσικές της ιδιότητες (εµφάνιση, οσµή, ειδικό βάρος, τάση ατµών, σηµείο ζέσεως, σηµείο τήξεως), τις χηµικές της ιδιότητες (ιδίως αντίδραση µε το νερό και τη διαλυτότητά της σε αυτό). Τα ανώτατα επιτρεπτά όρια έκθεσης στην ουσία [Lethal Concentration (LC50), Lethal Dose (LD50), Lowest reported (LCLO50), Permissive Exposure Limit (PEL) για εργασία 40h εβδοµαδιαίως], αν υπάρχουν και είναι γνωστά, τις οδούς εισόδου της ουσίας (εισπνοή, κατάποση, επιδερµίδα, οφθαλ µοί), ποια είναι τα συµπτώµατα οξείας ή χρόνιας έκθεσης στην ουσία, ποιες είναι οι πρώτες βοήθειες και ποιες είναι οι προτεινόµενες εξετάσεις για τη διαπίστωση της κατάστασης του εργαζοµένου και σε ποιες περιπτώσεις η έκθεση στη συγκεκρι µένη ένωση, µπορεί να προκαλέσει επιδείνωση µιας ήδη υπάρχουσας κατάστασης. Πρέπει επίσης να αναγράφεται ο χαρακτηρισµός της ένωσης ως διαβρωτικής, καρκινογόνου ή µεταλλαξιογόνου. Τη θερµοκρασία αυτανάφλεξης της ένωσης και το χαρακτηρισµό της ως εύφλεκτης ή εκρηκτικής και προτεινόµενους τρόπους κατάσβεσης πιθανής πυρκαγιάς. Τους προτεινόµενους τρόπους χειρισµού πιθανής διαρροής της ένωσης ή δηµιουργίας σταγονιδίων της (spills). Τη σταθερότητα της ένωσης και επισηµάνσεις σχετικά µε αυτήν (π.χ. προσοχή σε αύξηση της πίεσης) και τα προϊόντα πολυµερισµού ή αποικοδόµησης της. Τους προτεινόµενους τρόπους αποθήκευσής της. Τα προτεινόµενα µέτρα ειδικής προστασίας, όπως π.χ. συνθήκες αερισµού, γάντια, ειδική στολή. Στο έντυπο του MSDS πρέπει να µην αφήνονται κενά, να συµπληρώνονται όλες οι ζητούµενες πληροφορίες και όχι µόνον κάποιες επιλεκτικά. Στις ΗΠΑ η NFPA (National Fire Protection Association) 3 κατατάσσει τις χηµικές ενώσεις σε 5 κατηγορίες, από 0 οι ασφαλέστερες έως 4 οι πιο επικίνδυνες. Σε κάθε συσκευασία υπάρχει το «διαµάντι» της NFPA, µια τετράχρωµη ετικέτα σε σχήµα ρόµβου µε πληροφορίες που αφορούν το εύφλεκτο (κόκκινο, επάνω), την τοξικότητα (µπλε, αριστερά), τη δραστικότητα (κίτρινο, δεξιά) και ιδιαίτερα χηµικά χαρακτηριστικά, όπως την αντίδραση µε το νερό ή το διαβρωτικό (λευκό, κάτω). Είναι κεφαλαιώδους σηµασίας να µην υπάρχουν «άγνωστα» αντιδραστήρια χωρίς ετικέτες. Πάνω σε όλες τις φιάλες αναγράφονται τα στοιχεία του περιεχοµένου τους. εν πρέπει να υπάρχουν στο εργαστήριο φιάλες χωρίς ετικέτα, µε άγνωστο περιεχόµενο. 2. Ενώσεις διαβρωτικές καυστικές Ενώσεις διαβρωτικές ή καυστικές 4,5 είναι σε υψηλές συγκεντρώσεις όλα τα ισχυρά οξέα, οι ισχυρές βάσεις καθώς και µερικά ασθενή οξέα και βάσεις και οι ανυδρίτες τους. Σε χαµηλές συγκεντρώσεις προκαλούν µόνον ερεθισµό. Μια διαβρωτική ένωση καταστρέφει κάθε υλικό µε το οποίο έρχεται σε επαφή. Πρέπει εποµένως οι πάγκοι του εργαστηρίου και το δάπεδο να είναι κατασκευασµένα από υλικά ανθεκτικά. Τα διαβρωτικά χρησιµοποιούνται ευρέως στην καθηµερινή µας ζωή, π.χ. για αποφράξεις σωληνώσεων. Στους ζωντανούς ιστούς προκαλούν υδρολύσεις αµιδικών ή εστερικών δεσµών, όπως οι δεσµοί που υπάρχουν στα λιπίδια και τις πρωτεΐνες, µε αποτέλεσµα χηµικά εγκαύµατα. Τα εγκαύµατα που προκαλούνται από βάσεις είναι βαθύτερα και σοβαρότερα 6. VOL. 59 ΙSSUE 1, January March 2014

8 ΑΣΦΑΛΗΣ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ ΣΤΟ ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2.1. Είδη διαβρωτικώνκαυστικών ουσιών Το θεϊκό οξύ (H2SO4) είναι ισχυρό οξύ, ισχυρό οξειδωτικό και αφυδατικό, η αντίδραση είναι εξώθερµη και προκύπτουν σοβαρά χηµικά και θερµικά εγκαύ µατα. Το νιτρικό οξύ (HΝO3), είναι επίσης ισχυρό οξύ και ισχυρό οξειδωτικό µέσο. Αντιδρά ταχύτερα από το θεϊκό οξύ, προκαλεί µετουσίωση των πρωτεϊνών, οπότε προκύπτουν κιτρινωποί λεκέδες. Τα πυκνά διαλύµατα του ασθενούς φωσφορικού οξέος (H3PO4) είναι αφυδατικά. Το υπερχλωρικό οξύ (HClO4) είναι ισχυρό οξειδωτικό και σχηµατίζει εκρηκτικές ενώσεις, ιδιαίτερα σε υψηλές θερµοκρασίες. Το άνυδρο υπερχλωρικό οξύ είναι εκρηκτικό σε θερµοκρασία δωµατίου, ενώ οι υπερχλωρικοί εστέρες είναι εξ ίσου «αποτελεσµατικοί» µε τη νιτρογλυκερίνη. Το άνυδρο πικρικό οξύ (2,4,6trinitrophenol) είναι εκρηκτικό, αλλά ασφαλές σε υδατικό διάλυµα. Το ασθενές οξικό οξύ (CH3COOH, ξύδι) έχει χα µηλό σηµείο τήξεως 17 0 C, στερεοποιείται το χειµώνα σε χώρο χωρίς θέρµανση (παγόµορφο), είναι εκρηκτικό και µπορεί να σπάσει το δοχείο στο οποίο περιέχεται. Είναι καυστικό και τα εγκαύµατα που προκαλεί γίνονται αντιληπτά πολύ αργότερα από την επαφή. Προσοχή απαιτείται και στο ph διαλυµάτων κυανιούχων ή νιτριλίων, ώστε να µην παραχθεί HCN. Τα υδροξείδια των αλκαλίων είναι ισχυρές βάσεις (καυστικό νάτριο NaOH, καυστικό κάλιο KOH). Τα πυκνά διαλύµατα αµµωνίας (ΝH3) είναι ύπουλα διαβρωτικά που δεν προκαλούν πόνο αµέσως. Να µην ξεχνάµε επίσης, ότι το νιτρικό και το υδροχλωρικό οξύ (HCl), όπως άλλωστε και η αµµωνία, είναι ερεθιστικά για το αναπνευστικό 4,7,8. Το νατραζίδιο (NaN3) είναι κρυσταλλικό άλας που διαλύµατά του χρησιµοποιούνται σα συντηρητικό αντιδραστηρίων 9,10, ορών ελέγχου (control), βαθµονο µητών (calibrator) και διαλυµάτων buffer. Αναστέλλει την ανάπτυξη των Gramαρνητικών βακτηρίων, προσδενόµενο µη αντιστρεπτά στο σίδηρο της αίµης του ενεργού κέντρου της κυττοχρωµικής οξειδάσης τους. Όταν απορρίπτονται υπολείµµατα αντιδραστηρίων, να γίνεται αραίωση µε νερό, γιατί το περιεχόµενο NaN3 µπορεί να αντιδράσει µε τα τοιχώµατα των σωλήνων της αποχέτευσης, που πιθανό να περιέχουν κράµατα µολύβδου, χαλκού ή κασσιτέρου. Η αντίδραση είναι εκρηκτική και παράγονται επικίνδυνα αέρια. Οι παλαιοί σωλήνες καλύτερα να αντικατασταθούν µε σωλήνες από Teflon που είναι ανθεκτικοί Φύλαξη διαβρωτικών καυστικών ουσιών Οι διαβρωτικές ενώσεις πρέπει για µεγαλύτερη ασφάλεια να φυλάσσονται στα κάτω ράφια ανθεκτικών ντουλαπιών εργαστηρίου, σε δοχεία όχι µεταλλικά, αλλά γυάλινα ή κατά προτίµηση από πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας. Εάν κάποια καυστικά αντιδρούν µεταξύ τους π.χ. οξέα µε βάσεις να αποθηκεύονται χωριστά. Επειδή µπορεί να δηµιουργηθούν ατµοί, καλό θα ήταν να µην υπάρχουν γρήγορες αλλαγές της θερµοκρασίας του εργαστηρίου και να µη γεµίζονται µέχρι πάνω τα δοχεία που περιέχουν οξέα ή βάσεις. ιαλύµατα µε ph πολύ υψηλό ( 12.5) ή πολύ χαµηλό ( 2), πριν απορριφθούν αραιώνονται µε νερό τουλάχιστον 1:10 για να µην καταστραφούν οι σωληνώσεις 4,6,11, Παρασκευή υδατικών διαλυµάτων καυστικών ενώσεων µέτρα προφύλαξης Η παρασκευή υδατικών διαλυµάτων καυστικών ενώσεων γίνεται προσεκτικά 13,14. Η παρασκευή ενός τέτοιου διαλύµατος συνοδεύεται από έκλυση θερµότητας, το διάλυµα ανεβάζει τη θερµοκρασία του, µπορεί ακόµη και να βράζει. Πρέπει πάντοτε να προστίθενται αργά και υπό ανάδευση, µικρές ποσότητες οξέος στο νερό και όχι αντίστροφα γιατί παράγονται επικίνδυνα σταγονίδια. Αν συµβεί κάτι τέτοιο, απαιτείται άµεσα έκπλυση µε άφθονο νερό, ιδίως αν πρόκειται για τους οφθαλµούς. εκαπέντε δευτερόλεπτα επαφής είναι αρκετά για βλάβη στα µάτια. Στο εργαστήριο πρέπει να υπάρχουν ειδικές συσκευές έκπλυσης οφθαλµών και σώµατος, που λειτουργούν εύκολα µόνο τη χρήση µιας λαβής. Η πρόσβαση σε αυτές πρέπει να είναι απρόσκοπτη και γρήγορη, για να αποφευχθούν τα χειρότερα. Οι συσκευές έκπλυσης πρέπε να ελέγχονται ανά τακτά διαστήµατα και το προσωπικό να είναι εξοικειωµένο µε τη χρήση τους Εύφλεκτες ενώσεις Εύφλεκτες 16 είναι οι χηµικές ενώσεις µε σηµείο ανάφλεξης (ΣΑ, FP, Flash Point) χαµηλότερο των 32 0 C. Σηµείο ανάφλεξης είναι η ελάχιστη θερµοκρασία στην οποία, σε πίεση 1 Atm (=760 Torr) δηµιουργούνται αρκετοί ατµοί της πτητικής ουσίας, ώστε το µίγµα τους µε τον αέρα να µπορεί να γίνει, παρουσία φλόγας ή σπινθήρα, εκρηκτικό. Το µίγµα ατµών της πτητικής ουσίας και αέρα είναι εκρηκτικό, µόνον εντός συγκεκριµένων ορίων (Low Explosive Limit, LEL και Upper Explosive Limit, UEL) 4,11. Απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή γιατί οι µετρήσεις FP, LEL και UEL γίνονται σε καθορισµένες εργαστηριακές συνθήκες, συνήθως πίεση 1 Atm και θερµοκρασία δωµατίου, οι οποίες µπορεί να απέχουν από τις συνθήκες του εργαστηρίου στο οποίο βρισκόµαστε. Οι τιµές στους πίνακες είναι µόνον ενδεικτικές. Προσοχή γιατί όσο αυξάνει η θερµοκρασία, αυξάνει και το επικίνδυνο εύρος συγκεντρώσεων της ουσίας, γιατί µειώνεται η LEL και αυξάνει η UEL. Το µοριακό βάρος των εύφλεκτων υγρών 9 ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος Μάρτιος 2014

9 Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ είναι υψηλότερο του 29, που θεωρείται το «µοριακό βάρος» του αέρα και για αυτό και οι ατµοί των διαλυτών βρίσκονται κοντά στο δάπεδο και «ταξιδεύουν» έως και 30 µέτρα. Θα πρέπει να τονισθεί ότι οι ατµοί δεν είναι ορατοί. Εάν χυθεί κατά λάθος µια ποσότητα διαλύτη, αερίζεται καλά το εργαστήριο και έως ότου ολοκληρωθεί ο αερισµός δεν ανοίγονται ελαιόλουτρα, υδατόλουτρα, ηλεκτρικές εστίες, διακόπτες ή εστίες φλόγας ή παραγωγής σπινθήρων ή στατικού ηλεκτρισµού. Ανάλογα µε το σηµείο ανάφλεξης και το σηµείο ζέσεως, οι εύφλεκτες ενώσεις κατατάσσονται σε τάξεις (class) Ι έως ΙΙΙ και A έως C (Πίνακες 1 και 2). Όσο µεγαλύτερης τάξης είναι µια ένωση, τόσο λιγότερο εύφλεκτη είναι. Πυρκαγιές στις οποίες καίγονται ενώσεις τάξης Ι και ΙΙ παίρνουν γρήγορα διαστάσεις. Εύφλεκτες ενώσεις ούτε χρησιµοποιούνται, ούτε φυλάσσονται σε υπόγειους χώρους. Πίνακας 1 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (CLASS) Class IA Class IB Class IC Class II Class IIIA Class IIIB Κατάταξη εύφλεκτων οργανικών ενώσεων ΣΑ* (ºC) FP* (ºF) ΣΑ<23 (FP<73) ΣΑ<23 (FP<73) 38>ΣΑ>23 (100>FP>73) 60>ΣΑ>38 (140>FP>100) 93>ΣΑ>60 (200>FP>140) ΣΑ>93 (FP>200) ΣΖ** (ºC) ΒΡ** (ºF) ΣΖ<38 (ΒΡ<100) ΣΖ>38 (ΒΡ>100) ΣΖ>38 (ΒΡ>100) *ΣΑ, Σηµείο Ανάφλεξης, FP, Flash Point; **ΣΖ, Σηµείο Ζέσεως, BP Boiling Point Πίνακας 2 Κατάταξη συχνά χρησιµοποιούµενων εύφλεκτων οργανικών ενώσεων ΧΗΜΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΧΗΜΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΚΑΤΑΤΑΞΗ (CLASS) ΣΑ* ( 0 C) ΣΖ** ( 0 C) ιαιθυλαιθέρας (ο κοινός αιθέρας) C2H5O C2H5 IA Ακεταλδεύδη CH3 CH=O IA ιαιθυλαµίνη (C2H5)2 NH IB nεξάνιο C6H14 IB Ακετόνη (ασετόν) (CH3)2 C=O IB Βενζόλιο C6H6 IB βουτανόνη CH3 C=O C2H5 IB 9 80 Τολουόλιο (µεθυλοβενζόλιο) CH3 C6H5 IB Μεθανόλη CH3 OH IB Ισοπροπανόλη (CH3)2 CH OH IB Αιθανόλη (οινόπνευµα) CH3 CH2 OH IB οξυλόλιο (1,2 διµεθυλοβενζόλιο) (CH3)2 C6H4 IC βουτανόλη CH3 (CH2)2 OH IC Ανιλίνη C6H5 NH2 IIIA *ΣΑ, Σηµείο Ανάφλεξης; **ΣΖ, Σηµείο Ζέσεως, VOL. 59 ΙSSUE 1, January March 2014

10 ΑΣΦΑΛΗΣ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ ΣΤΟ ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3.1. Χειρισµός, φύλαξη εύφλεκτων ενώσεων και µέτρα προστασίας Επειδή οι ατµοί των πτητικών οργανικών διαλυτών είναι εύφλεκτοι, πρέπει να χρησιµοποιούνται σε απαγωγούς. Μετά την ολοκλήρωση της εργασίας οι φιάλες µε τους διαλύτες κλείνονται καλά και φυλάσσονται σε ειδικά ντουλάπια. Τα ντουλάπια φύλαξης των εύφλεκτων ενώσεων είναι µεταλλικά µε διπλά ατσάλινα τοιχώµατα πάχους τουλάχιστον 38 mm, φέρουν ειδική σήµανση, δεν είναι εκτεθειµένα στο άµεσο ηλιακό φως και ψηλές θερµοκρασίες και στηρίζονται σταθερά στον τοίχο. Τα ράφια να έχουν µικρή κλίση προς το εσωτερικό του ντουλαπιού, ώστε να µην υπάρχει κίνδυνος να πέσουν κάτω οι φιάλες. Προσοχή εύφλεκτα και εκρηκτικά δεν αποθηκεύονται ποτέ µαζί. Σε περίπτωση φωτιάς, υπάρχουν ειδικοί µηχανισµοί ώστε τα ντουλάπια αυτά να παραµένουν κλειστά. Εάν οι πτητικοί διαλύτες φυλάσσονται σε ψυγεία, αυτά είναι ειδικά και όχι τα συνήθη οικιακά ψυγεία, στα οποία υπάρχει πιθανότητα σχηµατισµού ηλεκτρικών σπινθήρων 3,8,9. Να αποφεύγεται η τοποθέτηση φιαλών στο πάτωµα και τους διαδρόµους του εργαστηρίου. Οι λύχνοι Bunsen ανάβονται µόνον όταν οι εύφλεκτες ενώσεις αποµακρυνθούν από το εργαστήριο και σβήνονται µόλις τελειώσει η δουλειά για την οποία τους χρησιµοποιούµε. Για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος οι ποσότητες των εύφλεκτων ουσιών καλό είναι να είναι περιορισµένες και να µην υπερβαίνουν το όριο των 5lit. H ίδια λογική ακολουθείται και στις παραγγελίες. Ο χώρος του εργαστηρίου πρέπει να διαθέτει σύστηµα αερισµού, σύστηµα πυρανίχνευσης και πυρόσβεσης. Όλοι οι εργαζόµενοι να είναι εκπαιδευµένοι στο χειρισµό πυροσβεστήρων. Για την κατάσβεση πυρκαγιάς από εύφλεκτες ενώσεις δεν χρησιµοποιείται νερό, γιατί µπορεί να φέρει τα αντίθετα αποτελέσµατα. Ο αριθµός των πυροσβεστήρων µε τους οποίους είναι εξοπλισµένο ένα εργαστήριο, είναι συνάρτηση του αντικειµένου του 17. Συνήθως χρησιµοποιούνται πυροσβεστήρες µονοξειδίου του άνθρακα, κόνεως (NaΗCO3, KΗCO3) ή halon (αλογονωµένα αλκάνια). Σε κλειστό µη αεριζόµενο χώρο οι πυροσβεστήρες µονοξειδίου του άνθρακα χρησιµοποιούνται µε προσοχή γιατί µπορεί να µειωθεί το διαθέσιµο οξυγόνο. Οµοίως σε κλειστό χώρο οι πυροσβεστήρες κόνεως µειώνουν την ορατότητα και καταστρέφουν υπολογιστές και ηλεκτρονικές συσκευές, ενώ οι πυροσβεστήρες halon προστατεύουν µεν τον ηλεκτρονικό εξοπλισµό, όµως παράγουν τοξικά προϊόντα και χρησιµοποιούνται µόνον όταν είµαστε βέβαιοι ότι έχουν αποµακρυνθεί όλοι οι εργαζόµενοι ή φορούν αναπνευστικές συσκευές. Οι πυροσβεστήρες ελέγχονται σε τακτά χρονικά διαστήµατα για βλάβες, διαρροές ή διάβρωση. Ιδιαίτερα οι πυροσβεστήρες µονοξειδίου του άνθρακα εάν η ένδειξη του µανοµέτρου βρίσκεται στο κόκκινο, χρειάζονται αναγόµωση. 4. Eκρηκτικά αντιδραστήρια Απαιτείται µεγάλη προσοχή στο χειρισµό πολύ δραστικών ενώσεων 4 όπως είναι τα οξειδωτικά µε υψηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο (πχ HClO4, K2Cr2O4) ή µε οξειδοαναγωγικές οµάδες (πχ υδραζίνη, υδροξυλα µίνη, αζίδια), οι ενώσεις µε πυροφωσφορικές οµάδες (P2O7) 4, τα υπεροξείδια (OO) και οι ενώσεις που συν τω χρόνω σχηµατίζουν εκρηκτικά υπεροξείδια (Πίνακας 3). 11 Πίνακας 3 Κατάταξη συχνά χρησιµοποιούµενων εύφλεκτων οργανικών ενώσεων Αιθέρες ευθείας αλυσίδας (πχ ο κοινός αιθέρας) Αιθέρες κυκλικοί (πχ τετραϋδροφουράνιο THF (CH2)4O και 1,4 διοξάνη ) Κυκλοεξάνιο, Βουταδιένιο Βινυλοχλωρίδιο CH2=CHCl Ισοπροπυλική αλκοόλη (CH3)2CHOH 2βουτανόλη, 2προπανόλη Αλκαδιένια µε συζυγιακούς διπλούς δεσµούς (δ.δ) (ακόρεστοι υδρογονάνθρακες µε δύο δ.δ εναλλάξ µε απλούς δεσµούς) Πικρικό οξύ (TNP 2,4,6trinitrophenol ) ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος Μάρτιος 2014

11 Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ 12 Τα υπεροξείδια των αλκαλίων αντιδρούν βίαια µε το νερό. Για τις ενώσεις που µε την παραµονή τους σχηµατίζουν υπεροξείδια, είναι ευαίσθητες στη θερ µότητα, το φως, την τριβή, τις κρούσεις, την επαφή µε µεταλλικές επιφάνειες να µην χρησιµοποιούνται µεταλλικές λαβίδες ή σπάτουλες. Η παρουσία ιχνών υγρασίας σταθεροποιεί τα οργανικά υπεροξείδια, γι αυτό να αποφεύγεται η απόσταξη ή η ξήρανσή τους. Η έκρηξη είναι µια ταχεία και ισχυρά εξώθερµη αντίδραση, της οποίας τα προϊόντα έχουν όγκο πολύ µεγαλύτερο από τον όγκο των αντιδρώντων. Η αύξηση της πίεσης οδηγεί στη δηµιουργία ωστικού κύµατος. Εκρηκτικές ενώσεις σχηµατίζουν οι διαζωνιακές ενώσεις ΑrN2, οι αλογονωµένες αµίνες, τα αζίδια (N3 ), τα οζονίδια (O3 ), οι νιτροενώσεις ( NO2) και νιτροζοενώσεις (NO) Φύλαξη εκρηκτικών αντιδραστηρίων Για την αποθήκευση των εκρηκτικών αντιδραστηρίων λαµβάνονται προφυλάξεις παρόµοιες µε τις προφυλάξεις για τα εύφλεκτα. Χηµικές ενώσεις που αντιδρούν ισχυρά µε το νερό, όπως υδρίδια µετάλλων, ή µέταλλα όπως Νa και K πρέπει να φυλάσσονται σε ξηρό περιβάλλον, προφυλαγµένα µέσα σε φιάλες µε οργανικό διαλύτη. Τα οξειδωτικά που συντηρούν την καύση χωρίς να είναι τα ίδια εύφλεκτα διατηρούνται σε κλειστές φιάλες χώρια από τα αναγωγικά αντιδραστήρια. Οι οβίδες που περιέχουν αέρια σε υψηλή πίεση φυλάσσονται σε όρθια θέση, µακριά από διαβρωτικά ή εύφλεκτα υλικά, σε χώρους µε τις ίδιες προδιαγραφές µε τις εύφλεκτες ενώσεις. Κάθε οβίδα παραµένει δεµένη στον τοίχο σε δυο σηµεία, στο 1/3 και στο 2/3 του ύψους της. Μετά τη χρήση τους οι οβίδες κλείνονται καλά και ο έλεγχος για πιθανή διαρροή γίνεται µε σαπουνάδα και ποτέ µε σπίρτο. Οι ρυθµιστικές βαλβίδες των οβίδων να µην ανοίγονται µέχρι τέλους. Κατά τη µεταφορά τους οι βαλβίδες δεν χρησιµεύουν σα λαβές. Οι οβίδες ακετυλενίου, περιέχουν µικρή ποσότητα ακετόνης και εάν έχουν µετακινηθεί από την όρθια θέση, να ανοίγονται µόνον αφού περάσουν τουλάχιστον 30min, από την επαναφορά τους σε όρθια θέση. Οι φιάλες αερίου δεν αδειάζονται ποτέ µέχρι τέλους και οι κενές φιάλες φυλάσσονται χωριστά και φέρουν σχετική ένδειξη 5,8, Toξικές ενώσεις Οι τοξικές ενώσεις διακρίνονται σε ασφυξιογόνες, νευροτοξικές, δηλητηριώδεις, ερεθιστικές, ηπατοτοξικές (πχ. αρσενκό, τετραχλωράνθρακας, βινυλοχλωρίδιο) και νεφροτοξικές (π.χ. βαρέα µέταλλα, µερικά φάρ µακα: λίθιο, κυκλοσπορίνη, αντιβιοτικά, αντιφλεγµονώδη). Άλλες ενώσεις µπορεί να προκαλέσουν δερµατίτιδα εξ επαφής (ενώσεις του χρυσού, κοβαλτίου, υδραργύρου, χρωµίου, φορµαλδεΰδη) (Πίνακας 4) Καρκινογόνες ενώσεις Στις ΗΠΑ ποσοστό 4% των κακοηθειών αποδίδονται σε επαγγελµατική έκθεση σε καρκινογόνες ενώσεις. To IARC (International Agency for Research on Cancer) κατατάσσει τα καρκινογόνα σε τρεις κατηγορίες: IARC1Α τα βέβαια καρκινογόνα (111 ενώσεις), IARC2Α τα πιθανά καρκινογόνα (66 ενώσεις) και IARC2Β τα ενδεχοµένως καρκινογόνα (285 ενώσεις) (Πίνακες 5α5γ). Οι χρησιµοποιούµενες φράσεις κινδύνου (φράσεις R) είναι R40: πιθανός κίνδυνος µόνιµων επιδράσεων, R45: µπορεί να προκαλέσει κίνδυνο, R48: κίνδυνος σοβαρών βλαβών σε παρατεταµένη χρήση 18, 19, 20. Ο χει Πίνακας 4 Ενδεικτικός κατάλογος τοξικών χηµικών ενώσεων Ασφυξιογόνες Νευροτοξικές ηλητηριώδεις Ερεθιστικές HF, HCl, Cl2 Χλώριο Cl2 Βενζόλιο C6H6, Μεθανόλη Φορµαλδεΰδη HBr, Br2 Βρώµιο Br2 Βαρβιτουρικά Ισοπροπανόλη HNO3, NO2 CO Μονοξείδιο του άνθρακα CO Ρητίνες H2SO4, SO3, SO2 ιθειάνθρακας CS2 Υδροκυάνιο ΗCN Φαινόλες Ακρολεΐνη CH2=CHCHO Υδρόθειο H2S Ακρυλονιτρίλιο CH2=CHC N Στυρόλιο ιµεθυλαµίνη Υδραζίνη NH2 NH2 Ενώσεις του υδραργύρου Παραφίνη Φωσφίνη Μεθυλυδραζίνη Ενώσεις του αρσενικού Λάτεξ, Ένζυµα VOL. 59 ΙSSUE 1, January March 2014

12 ΑΣΦΑΛΗΣ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ ΣΤΟ ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Πίνακας 5α Συνοπτικός πίνακας καρκινογόνων ενώσεων (ΙARC1A) Οργανικές ενώσεις Βενζόλιο C6H6 Aνόργανες ενώσεις Αµίαντος (Asbestos, πυριτικά άλατα του µαγνησίου Mg3(Si2O5)(OH)4 ) Βενζιδίνη (4,4 διάµινοδιφαινύλιο) και τα άλατά της Ναφθυλαµίνες (αµινοναφθαλίνια) Βινυλοχλωρίδιο CH2=CHCl Αφλατοξίνες Kυκλοφωσφαµίδιο Ενώσεις του νικελίου Ni, Ενώσεις του βηρυλλίου Be Ενώσεις του αρσενικού As Ενώσεις του χρωµίου Cr(VI) Αζαθειοπρίνη, Κυκλοσπορίνη Πίνακας 5β Συνοπτικός πίνακας πιθανών καρκινογόνων ενώσεων (IARC2A) Φορµαλδεΰδη HCH=O Υποκατεστηµένα διφαινύλια 1,2διµεθυλυδραζίνη(CH3)NΗ NΗ(CH3) Bενζοπυρένιο Εξαχλωροβενζόλιο C6Cl6 1,4διοξάνιο cisplatin cis[pt(nh3)2(cl)2] ιχλωροδιφαιλυλτριχλωροαιθάνιο (DDT) (Cl C6H5)2 CHCCl3 Ενώσεις του καδµίου Cd 13 Πίνακας 5γ Συνοπτικός πίνακας ενδεχοµένως καρκινογόνων ενώσεων (IARC2AΒ) Τετραχλωράνθρακας CCl4 Μεθυλενοχλωρίδιο CΗ2Cl2 Χλωροφαινόλες C6H4(ΟΗ)Cl Υδραζίνη ΝΗ2ΝΗ2 Ακεταλδεΰδη CH3 CH=Ο Αζασερίνη, Θειοουρακίλη Χλωροφόρµιο CΗCl3 Βενζυλοχλωρίδιο C6H5 CΗ2Cl Νιτροβενζόλιο C6H5NΟ2 Τριχλωροξικό οξύ CCl3CΟΟΗ Ενώσεις του κοβαλτίου Co Ενώσεις του µολύβδου Pb Υποκατεστηµένα χλωροπαράγωγα της βενζιδίνης ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος Μάρτιος 2014

13 Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ ρισµός τους πρέπει να γίνεται µε µεγάλη προσοχή, ώστε να αποφεύγεται η επαφή µε τον εργαζόµενο και η διασπορά τους στο χώρο του εργαστηρίου. Οι καρκινογόνες ενώσεις χρησιµοποιούνται µόνο µέσα σε απαγωγούς, από τους οποίους έχουν αποµακρυνθεί όσα αντικείµενα δεν είναι απαραίτητα. Όλοι οι χειρισµοί και οι µετακινήσεις των δοχείων γίνονται σε δίσκους ανοξείδωτους ή πλαστικούς επικαλυµµένους µε αλουµινόχαρτο και απορροφητικό χαρτί στερεωµένα µε κολλητική ταινία. Προσπαθούµε να µη δηµιουργηθούν επικίνδυνα αεροζόλ (σταγονίδια) 11,21, Φύλαξη καρκινογόνων ενώσεων Μετά το τέλος της εργασίας τα δοχεία κλείνονται καλά και σκουπίζονται επιµελώς µε χαρτί εµβαπτισµένο σε νερό και ακετόνη και ξανά µόνο σε νερό. Με τον ίδιο τρόπο καθαρίζεται και ο απαγωγός. Τα χαρτιά, τα αλουµινόχαρτα, τα τρυβλία Petri µε τα καρκινογόνα συγκεντρώνονται σε πλαστική σακούλα και καίγονται αργότερα σε κλίβανο. Σε περίπτωση επαφής µε την επιδερµίδα καθώς και στο τέλος της εργασίας συνιστάται πλύσιµο µε άφθονο νερό και σαπούνι 9,11. Λαµβανοµένου υπ όψιν του φαινοµένου της συνέργειας δεν έχουν ορισθεί ανώτατα όρια ασφαλείας για τα καρκινογόνα. Μερικά καρκινογόνα προκαλούν επίσης µεταλλάξεις στα γενετικά κύτταρα και συγγενείς ανωµαλίες στους απογόνους. Η εκτίµηση του επαγγελµατικού κινδύνου εργαζοµένων µε καρκινογόνα, µεταλλαξιγόνα ή ραδιενεργά προϋποθέτει την παρακολούθησή τους επί µακρόν για αρκετά ανθρωποέτη (= αριθµός εργαζοµένων Χ έτη). Ο προτεινόµενος χρόνος παρακολούθησης είναι συνήθως 30 έτη, για να συµπεριληφθεί και η πιθανή λανθάνουσα περίοδος. Στη βάση δεδοµένων CAREX (Carcinogen Exposure) 20 περιλαµβάνονται στοιχεία για επαγγελµατική έκθεση σε καρκινογόνα. 7. Τοξίνες αναπαραγωγης Οι τοξίνες αναπαραγωγής (reprotoxins) (Πίνακας 6) 18,23,24 επηρεάζουν την ικανότητα αναπαραγωγής και των δύο φύλων. Όπως και για τα καρκινογόνα, οµοίως και για τις τοξίνες αναπαραγωγής εάν δεν αναφέρεται ότι µια ένωση προκαλεί πρόβληµα, απλά µπορεί να µην έχει γίνει η σχετική µελέτη. Οι εµβρυοτοξίνες επηρεάζουν τη γονιµότητα, την κυοφορία, τη γαλουχία, αλλά προκαλούν και βλάβες στο έµβρυο ή το νεογνό. Σε περίπτωση έκθεσης εγκύου σε τοξίνες αναπαραγωγής, τερατογόνα ή µεταλλαξιγόνα, ο πλακουντιακός φραγµός αποδεικνύεται συχνά ανεπαρκής για την προστασία του εµβρύου, επηρεάζεται η ανάπτυξη ή προκαλούνται βλάβες και τελικά ο θάνατος του εµβρύου. Οι τοξίνες αναπαραγωγής προκαλούν στειρότητα στους άνδρες. 14 Πίνακας 6 Συνοπτικός πίνακας τοξινών αναπαραγωγής (reprotoxins) Βενζόλιο C6H6 Τολουόλιο C6H5(CH3) Ξυλόλια C6H4(CH3)2 Στυρόλιο C6H5 CH=CΗ2 ιχλωροβενζόλιο C6H4Cl2 Ανιλίνη C6H5 ΝΗ2 Φορµαλδεΰδη HCH=O 1,4διοξάνιο Χλωροφόρµιο CHCl3 Τριχλωροαιθυλένιο Cl2C=CΗCl Τετράχλωροαιθυλένιο Cl2C=CCl2 Ακρυλονιτρίλιο H2C=CHCΝ Βινυλοχλωρίδιο H2C=CHCl Θαλιδοµίδη Όζον Ο3 Μονοξείδιο του άνθρακα CO ιοξείδιο του αζώτου ΝΟ2 Bόριο, Βορικό οξύ H3BO3 Pt, ενώσεις του λευκοχρύσου (Pt) Ενώσεις του υδραργύρου Hg Cd, ενώσεις του καδµίου (Cd) Ενώσεις του σεληνίου Se Τh, ενώσεις του θαλλίου (Τh) Te, ενώσεις του τελουρίου (Te) Βe, ενώσεις του βηρυλλίου (Βe) Pb, οργανικές ενώσεις του µολύβδου (Pb) As, ενώσεις του αρσενικού (As) Ενώσεις του χρωµίου Cr(VI) VOL. 59 ΙSSUE 1, January March 2014

14 ΑΣΦΑΛΗΣ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ ΣΤΟ ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8. Νανοσωµατίδια Τα νανοσωµατίδια 22 επιδρούν στην υγεία διαφορετικά από τις κλασσικές χηµικές ενώσεις. Οι επιπτώσεις από τη διασπορά νανοσωµατιδίων βρίσκονται υπό µελέτη. Θα πρέπει µην έρχονται σε επαφή µε την επιδερµίδα, τους βλεννογόνους και τα µάτια. Γενικά όσο δραστικότερο είναι ένα νανοσωµατίδιο, τόσο προσεκτικότερα να το χειριζόµαστε, σε χώρους αρνητικής πίεσης. 8. Μεταλλικός υδράργυρος Ειδική µέριµνα λαµβάνεται για τον µεταλλικό υδράργυρο 4, το µόνο µέταλλο σε υγρή φάση που χρησιµοποιείται στα θερµόµετρα. Οι ατµοί υδραργύρου είναι τοξικοί και δρουν αθροιστικά. Εάν σπάσει ένα υδραργυρικό θερµόµετρο, σκορπίζονται σταγονίδια υδραργύρου, µερικά αόρατα στο γυµνό µάτι, που κρύβονται σε µικροεσοχές του δαπέδου. Αποµακρύνονται µε ηλεκτρική σκούπα µε ειδική σακούλα συλλογής, γιατί οι ατµοί υδραργύρου διαχέονται από τις κοινές σακούλες. Για την αδρανοποίηση του µεταλλικού υδραργύρου σκορπίζεται λεπτή σκόνη ψευδαργύρου ή κασσιτέρου και σχηµατίζονται τα αντίστοιχα αµαλγάµατα. Ακολουθεί παρατεταµένος αερισµός του χώρου. Συµπεράσµατα Η καταγραφή των ατυχηµάτων, καθώς και των παραλίγο ατυχηµάτων, προσφέρει τη δυνατότητα ανάλυσης των προβληµάτων του εργαστηρίου, διόρθωσης των ακολουθούµενων διαδικασιών και βελτίωσης των συνθηκών εργασίας 14. Η τήρηση των κανόνων ασφαλείας δεν είναι πολυτέλεια, αλλά καθήκον όλων µας και έκφραση σεβασµού προς τους συναδέλφους µας. Summa ry Proper handling of chemicals in the clinical laboratory 15 A. Grigoratou Department of Biochemistry, General Hospital Evangelismos, Athens, Greece The article refers to the recommended laboratory techniques, procedures and guidelines that should be followed to promote the safety of the personnel of clinical laboratories. The MSDS (Material Safety Data Sheet) of a substance includes information on physical and chemical properties, on toxicity or other health hazards and proposes the precautionary measures to eliminate the possibility of harm. Following recommendations for corrosive, explosive, flammable chemicals, organic solvents, organic peroxides and peroxide formers, compressed gases, metal azides and reprotoxins we reduce the possible hazards. IARC (International Agency for Research on Cancer) evaluates the occupational exposure to carcinogens and proposes extreme care when using them, only in a specially designed area of the laboratory. Key words chemicals, safety handling, clinical laboratory ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος Μάρτιος 2014

15 16 Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ Βιβλιογραφία 1. MSDS Europe References. R and S phrases (Risk and Safety phrases) b. Chemical Book. Safety Data. 2. Alaimo RJ Ed. Handbook of chemical health and safety. Oxford University Press, NY National Fire Protection Association Standard on Fire Protection for Laboratories Using Chemicals. November Texas A&M University 4. Safety in Academic Chemistry Laboratories. Vol 1, 2: Accident Prevention for College and University Students (έκδοση ACS, αρχείο PDF, 243 KB) 7th Edition. American Chemical Society Joint Board Council Committee on Chemical Safety, Washington, DC pubs.acs.org/cen/safety/ 5. Tietz NW. Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics. 4th ed. WB Saunders Co. Philadelphia, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων. Ταξινόµηση και επισήµανση επικίνδυνων χηµικών ουσιών. 7. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών, Τµήµα Χη µείας. Safety in chemical laboratories. 8. Πανεπιστήµιο Κρήτης, Τµήµα Βιολογίας. Ασφάλεια εργαστηρίων. Κανόνες χρήσης ουσιών. parartima_iii.pdf?rnd International Program on Chemical Safety. IPCS WHO / EURO / ECCLS. European Committee for Clinical Laboratory Standards: On good practice in clinical laboratories. Guidelines. Copenhagen, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών. Βασικές αρχές ασφαλείας εργαστηρίου Canadian Centre for Occupational Health and Safety (CCOHS) 13. USA Department of Labor. Occupational Safety and Health Administration. National Research Council Recommendations concerning chemical hygiene in Laboratories. Regulations. https://www.osha.gov/ 14. Γρηγοράτου Α. Υγιεινή και ασφάλεια στο χώρο του εργαστηρίου. ΕΕΚΧΚΒ, 10ο Σεµινάριο Συνεχιζόµενης Εκπαίδευσης. Η οργάνωση των in vitro διαγνωστικών εργαστηρίων. Αθήνα Τµήµα Χηµείας Πανεπιστηµίου Κύπρου Τµήµα Επιθεώρησης Εργασίας Υπουργείου Εργασίας. Οδηγός ασφάλειας και υγείας στα εργαστήρια, Λευκωσία dli/dli.nsf/all/7431e4729e19f266c2256f020021ad7f/$file/ TEE%20Chemistry%20lab%20guidefinal.pdf 16. Justrite, RedBook. Your guide to handling flammable liquids. 2%20files/RedBkpgs2140_LO_RES.pdf 17. Πανεπιστήµιο Πατρών, Τµήµα Χηµείας. Επιτροπή Υγιεινής και Ασφάλειας 18. Κουτσελίνης Α. Τοξικολογία. Εκδόσεις Παρισιάνου, Αθήνα International Agency for Research on Cancer, WHO Surveillance of Environmental and Occupational Exposures for Cancer Prevention ΚΕΕΛΠΝΟ. Υπουργείο υγείας και κοινωνικής αλληλεγγύης. Κέντρο Ελέγχου και πρόληψης νοσηµάτων. Οδηγός αντιµετώπισης ραδιολογικών, βιολογικών και χηµικών συµβάντων στο νοσοκοµείο. Αθήνα, World Health Organisation. WHO Lab Safety Manual. 3rd Edition. Geneva TOXNET (TOXicology Data NETwork). USA National Library of Medecine Developmental and Reproductive Toxicology Database (DART) VOL. 59 ΙSSUE 1, January March 2014

16 Α ν α σ κ ό ϖ η σ η Cedecea, ένα άγνωστο εντεροβακτηριακό: κλινική σηµασία σύγχρονοι βιοχηµικοί και µοριακοί τρόποι διάγνωσης και ταυτοποίησης Μ. Νταλαµάγκα 1, Γ.Π. Σωτηρόπουλος 1,2, Γ. Βρυώνη 3, Α. Τσακρής 3 1 Εργαστήριο Κλινικής Βιοχηµείας, Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο «Αττικόν», Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών. 2 Θωρακοχειρουργική Κλινική, Ναυτικό Νοσοκοµείο Αθηνών. 3 Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών Περίληψη 17 Τα µέλη της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών (Enterobacteriaceae) εξακολουθούν να παίζουν σηµαντικό ρόλο στις λοιµώξεις τις σχετιζόµενες µε µονάδες παροχής υπηρεσιών υγείας. Αν και τα τελευταία τριάντα χρόνια έχουν περιγραφεί πολλά νέα µέλη της οικογένειας αυτής, λίγα από αυτά προκαλούν λοιµώξεις στον άνθρωπο. Η Cedecea, µέλος της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών, είναι µικρόβιο περιβαλλοντικό και βρίσκεται στο νερό, το έδαφος, τα λύµατα, την αγροτική σκόνη, τα φυτά, τα έντοµα και τα ζώα. Επίσης αποτελεί µέρος της εντερικής χλωρίδας και η παρουσία της στο περιβάλλον αντανακλά την ύπαρξη κοπρανώδους υλικού από τον άνθρωπο ή τα ζώα. Αποτελεί σπάνιο παθογόνο µε αυξανόµενη σηµασία. Τα περισσότερα στελέχη της Cedecea αποµονώθηκαν σε κλινικά δείγµατα ασθενών, κυρίως από αιµοκαλλιέργειες σε ασθενείς µε βακτηριαιµία και σηψαιµία (C. davisae, C. neteri και C. lapagei), από πτύελα, βρογχικές εκκρίσεις και πνευµονικό ιστό, από οφθαλµικά επιχρίσµατα (C. davisae), από κόπρανα, ούρα, από φαρυγγικά επιχρίσµατα, από περιτοναϊκό υγρό (C. neteri και C. lapagei), από απόστηµα οσχέου (C. davisae) και από φλεβικούς καθετήρες. Το γεγονός της αποµόνωσης των συγκεκριµένων στελεχών Cedecea κυρίως από κλινικά δείγµατα ανοσοκατεσταλµένων ασθενών, σε συνδυασµό µε την παρατηρούµενη πολυαντοχή τους, ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος Μάρτιος 2014

17 Μ. ΝΤΑΛΑΜΑΓΚΑ, Γ.Π. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ, Α. ΤΣΑΚΡΗΣ καθιστούν αναγκαίο τον προσδιορισµό του ρόλου τους στην παθογένεια των λοιµώξεων. Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι η περιγραφή των πρόσφατων επιδηµιολογικών, διαγνωστικών και κλινικών δεδοµένων για τα είδη Cedecea, σε συνδυασµό µε την κατανόηση του ρόλου τους στις λοι µώξεις, καθώς και η παρουσίαση τρόπων ταυτοποίησής τους µε νεότερες µοριακές τεχνικές Υπεύθυνος αλληλογραφίας Μαρία Νταλαµάγκα Εργαστήριο Κλινικής Βιοχηµείας, Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο «Αττικόν» Ρίµινι 1, Χαϊδάρι, Αθήνα Τηλ: Λέξεις κλειδιά Cedecea, κλινική σηµασία, διάγνωση Γεωργία Βρυώνη Εργαστήριο Μικροβιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών Μ. Ασίας 75, Αθήνα. Τηλ: Εισαγωγή 1.1 Ταξινόµηση Τα µέλη της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών (Enterobacteriaceae) εξακολουθούν να παίζουν ση µαντικό ρόλο στις νοσοκοµειακές λοιµώξεις. 14 Αν και τα τελευταία τριάντα έτη έχουν περιγραφεί αρκετά νέα γένη αυτής της οικογένειας, τα περισσότερα σπάνια προκαλούν λοίµωξη στον άνθρωπο. 4 Τα τελευταία χρόνια έχει σηµειωθεί εξαιρετική πρόοδος στην ταξινόµηση των βακτηρίων. Ωστόσο υπάρχουν σε εργαστήρια αναφοράς αταυτοποίητα βακτήρια τα οποία κρατούνται σε συλλογή. Το 1977, ερευνητές του Κέντρου Ελέγχου Λοιµώξεων των ΗΠΑ (CDC) έδωσαν σε ένα σύνολο 17 λιπάση θετικών, µη ταυτοποιηµένων, µελών της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών την ιδιωµατική ονοµασία Enteric Group 15 (Εντερική οµάδα 15). 5 Για αυτό για το νέο γένος της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών προτάθηκε το 1980 το όνοµα Cedecea. Το όνοµα αυτό πηγάζει από το αρκτικόλεξο CDC και αντικατέστησε το παλαιότερο CDC Enteric Group 155. Το 1981, µε βάση το γονότυπο και το φαινότυπό τους, είχαν περιγραφεί 5 είδη Cedecea εκ των οποίων τα δύο πρώτα ονοµάστηκαν Cedecea davisae και Cedecea lapagei, ενώ τα υπόλοιπα, που δεν είχαν ταυτοποιηθεί ακόµη, ονοµάστηκαν Cedecea species 3,4 και 5. Η C. davisae ονοµάστηκε έτσι προς τιµήν της µικροβιολόγου Betty Davis από το Βακτηριολογικό Εργαστήριο του CDC της Ατλάντα των ΗΠΑ, η οποίος συνεισέφερε ουσιαστικά στην ορολογική και στη βιοχηµική ταυτοποίηση των Εντεροβακτηριακών και Vibrionaceae. 5 Η C. lapagei έλαβε το όνοµα της από τον Stephen Lapage, έναν Βρετανό µικροβιολόγο µε ιδιαίτερη συµβολή στην ταξινόµηση των Εντεροβακτηριακών, ως εκδότης του Βακτηριολογικού Κώδικα. 4 Για τα υπόλοιπα τρία είδη βρέθηκε από αναλύσεις DNA ότι αποτελούν διαφορετικά είδη Cedecea. 45 Στα είδη αυτά δεν αποδόθηκε κάποια επιστηµονική ονο µασία, καθώς µόνο ένα στέλεχος αντιστοιχούσε σε κάθε είδος. Η κλινική σηµασία των αρχικών 17 βακτηριακών στελεχών Cedecea παρέµενε ασαφής, καθώς κανένα από αυτά δεν είχε αποµονωθεί από αίµα ή εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ) ασθενών. Το 1982, µετά τη µελέτη πολλών βακτηριακών στελεχών προτάθηκε για τη Cedecea 4 το επιστηµονικό όνοµα Cedecea neteri, αφήνοντας τα είδη Cedecea 3 και 5 χωρίς περαιτέρω ονοµασία. 47 Η C. neteri ονοµάστηκε έτσι προς τιµήν του Erwin Neter, ενός Αµερικανού µικροβιολόγου µε µεγάλη συνεισφορά στην κατανόηση της κλινικής σηµασίας των µελών της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών. 6 Πρόσφατα ανακαλύφθηκαν νέα, ασυνήθιστα είδη Cedecea τα οποία φαίνεται να διαφέρουν από τα πέντε που είχαν περιγραφεί παλαιότερα. Για τα είδη αυτά καθιερώθηκε η ονοµασία Cedecea species Μορφολογικά και βιοχηµικά χαρακτηριστικά της Cedecea Τα στελέχη της Cedecea αποτελούν Gramαρνητικά, αερόβια και προαιρετικά αναερόβια, κινητά βακτήρια τα οποία είναι ασπορογόνα και δεν σχηµατίζουν έλυτρο. Αναπτύσσονται σε θρεπτικό άγαρ σε θερµοκρασία 37 o C σχηµατίζοντας κυρτές αποικίες διαµέτρου περίπου 1,5 χιλιοστόµετρων. 45 Αναπτύσσονται σε ph VOL. 59 ΙSSUE 1, January March 2014

18 CEDECEA ΕΝΑ ΑΓΝΩΣΤΟ ΠΑΘΟΓΟΝΟ 79 σε πεπτόνη περιεκτικότητας 04% σε NaCl, καθώς και σε ζωµό τρυπτικάσης σόγιας στους 1537 o C. 5 Είναι καταλάση θετικά, οξειδάση αρνητικά, αραβινόζη αρνητικά, αργινίνη θετικά, ανάγουν τα νιτρικά σε νιτρώδη, διασπούν την εσκουλίνη παρουσία σιδήρου και παράγουν οξύ από την D αραβιτόλη, µαλτόζη, D µαννιτόλη, Dµαννόζη, σαλικίνη και τρεχαλόζη. 5 Αρκετά αποµονωθέντα στελέχη της Cedecea εµφανίζουν ενεργό την οδό της 3ΟΗ υδροξυβουτανόνης (acetoin, C4H8O2) στον καταβολισµό της γλυκόζης, δίνοντας όµως αρνητική την αντίδραση Voges Proskauer µε τη µέθοδο O Meara, εξαιτίας της µικρής παραγωγής 2,3βουτανεδιόλης. 10 Μόνο η C. lapagei δίνει ισχυρή θετική αντίδραση στη δοκιµασία Voges Proskauer µε τη µέθοδο O Meara, ενώ δε φαίνεται να ισχύει το ίδιο και για τα υπόλοιπα είδη Cedecea τα οποία εµφανίζουν αρνητική αντίδραση στη δοκιµασία, εκτός και αν αυτή παραταθεί για αρκετές ώρες µετά την προσθήκη των αντιδραστηρίων. 10 Για τα περισσότερα στελέχη Cedecea τα παρακάτω υποστρώµατα αποτελούν τις αποκλειστικές πηγές άνθρακα και ενέργειας: Dαραβιτόλη, κιτρικά, φουµαρικό, Dφρουκτόζη, Dγαλακτόζη, Dγλυκονικό, Dγλυκοζαµίνη, Dγλυκόζη, Dγλυκουρονικό, γλυκερόλη, Dµαννιτόλη, Dµαννόζη, Dριβόζη, 2κετογλουταρικό, Νακετυλογλυκοζαµίνη, γαλακτικό, πυροσταφυλικό, σαλικίνη, τρεχαλόζη, κ.α. 45. Αξίζει ακόµα να σηµειωθεί ότι παρουσία χλωρίου δεν υπάρχει αναερόβια ανάπτυξη και η δοκιµασία Jordanτρυγικού είναι αρνητική. Φαινοτυπικά το γένος Cedecea δεν µοιάζει µε τα υπόλοιπα της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών. Τα είδη του δε ζυµώνουν την αραβινόζη και τη ρα µνόζη, ούτε παράγουν εξωκυττάρια δεσoξυριβονουκλεάση. 45. Τα είδη Cedecea διακρίνονται από τα είδη Escherichia, Citrobacter, Proteus, Providencia, Salmonellα και Shigella, καθώς είναι θετικά στη δοκιµασία της ονιτροφαινυλβdγαλακτοπυρανοσίδης, τη δοκιµασία VogesProskauer, τη µαννιτόλη, τη λιπάση, την εσκουλίνη και αρνητικά στην παραγωγή υδρόθειου, ινδόλης, στη διάσπαση της ουρίας, στην αποκαρβοξυλίωση της λυσίνης και στην απαµίνωση της φαινυλαλανίνης. 5 Η Cedecea διαφοροποιείται από τα είδη Klebsiella, Erwinia, Enterobacter και Serratia, καθώς είναι αρνητική στην παραγωγή ζελατινάσης που ρευστοποιεί την πηκτή, δεσοξυριβονουκλεάσης, χιτινάσης, αποκαρβοξυλάσης της λυσίνης, πολυγαλακτουρονάσης, ενώ δε διασπά την Lραµνόζη και την Lαραβινόζη. 45 Στους Πίνακες 1α και 1β παρουσιάζονται όλα τα βιοχηµικά χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν το γένος και τα είδη Cedecea στο Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας. Πίνακας 1α Βιοχηµικές δοκιµασίες για τη διάκριση του γένους Cedecea Βιοχηµική οκιµασία Λακτόζη Λιπάση βγαλακτοσιδάση Αποϋδρολάση της αργινίνης Κιτρικά Γλυκόζη DΣορβιτόλη Υδρόλυση της ζελατίνης εσοξυριβονουκλεάση Αποκαρβοξυλάση της ορνιθίνης Αποκαρβοξυλάση της λυσίνης Αραβινόζη Ουρεάση Ινδόλη Καταλάση Οξειδάση Απαµίνωση της τρυπτοφάνης Γένος Cedecea V* * V* * Γένος Enterobacter ** Γένος Serratia V V V 19 (): 90% θετική δοκιµασία, V: 1090% θετική δοκιµασία, (): 10% θετική δοκιµασία, V*: 1090% και ανάλογα του είδους Cedecea (βλ. Πίνακα 1β), *: αντίδραση θετική στη Cedecea davisae, **: αντίδραση βραδέως θετική Προσαρµοσµένο από δεδοµένα των Farmer et al, , Farmer et al, , Abbott και Chester & Moskowitz, ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος Μάρτιος 2014

19 Μ. ΝΤΑΛΑΜΑΓΚΑ, Γ.Π. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ, Α. ΤΣΑΚΡΗΣ Πίνακας 1β Βιοχηµικές δοκιµασίες για τη διάκριση των ειδών Cedecea Βιοχηµική οκιµασία C. davisae C. lapagei C. neteri Cedecea sp. 3 Cedecea sp. 5 Cedecea sp. 6 Οξικό Mαλονικό ODC V V V V Παραγωγή οξέος από Λακτόζη Mελιβιόζη Ραφινόζη Σουκρόζη DΣορβιτόλη DΞυλόζη Ανάπτυξη σε µέσο ελεύθερο θειαµίνης V V V V ΜΚ ΜΚ : 90% θετική δοκιµασία, V: 1090% θετική δοκιµασία, : 10% θετική δοκιµασία, ΜΚ: Μη Καθορισµένο αποτέλεσµα, ODC: αποκαρβοξυλάση της ορνιθίνης Προσαρµοσµένο από δεδοµένα των Janda et al, , Farmer et al, και Farmer at al, Η C. davisae διακρίνεται από τη C. lapagei από την ιδιότητα της να παράγει οξύ από τη Dξυλόζη και τη σουκρόζη, καθώς και µέσω των δοκιµασιών παραγωγής αποκαρβοξυλάσης της ορνιθίνης και ασκορβικού (θετικά στη C. davisae), την παραγωγή της βξυλοσιδάσης από τη C. davisae και τέλος από την ανάγκη της C. davisae σε θειαµίνη για να αναπτυχθεί. 45 Όπως προαναφέρθηκε, η C. lapagei δίνει έντονα θετική την αντίδραση στη δοκιµασία VogesProskauer µε τη µέθοδο O Meara Η C. neteri είναι θετική στη χρώση µε κυανό του µεθυλενίου, δίνει θετική τη δοκιµασία VogesProskauer (όχι τόσο έντονα όσο η C. lapagei), ενώ αναπτύσσεται και σε θρεπτικό υλικό χωρίς θειαµίνη. 6 Όπως φαίνεται στη συγκριτική ανάλυση του DNA, η Cedecea αποτελεί ένα διαφορετικό γένος στην οικογένεια των Εντεροβακτηριακών, απαρτιζό µενο από τουλάχιστον 5 είδη. 45 Συγκεκριµένα διαπιστώθηκε ότι τα είδη της Cedecea εµφανίζουν οµοιότητα 32100% µεταξύ τους και 23% µε άλλα γένη της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών. 5,11 Μία ακόµα ιδιότητα του γένους Cedecea και ειδικότερα της C. lapagei, που τη διακρίνει από άλλα γένη της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών, είναι η οξείδωση της Dγλυκόζης χωρίς την προσθήκη PQQ (pyrroloquinoline quinine) όπως παρατηρείται στις Serratia marcescens, Yersinia frederiksenii και Erwinia cypripedi Αντίθετα, η Ε. coli µπορεί να οξειδώσει τη Dγλυκόζη µόνο παρουσία PQQ. Τα στελέχη του γένους Cedecea µπορούν να διαχωριστούν από τα άλλα γένη της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών µε βάση τη διαφορετική σύσταση των λιπαρών οξέων τους. Τα λιπαρά οξέα του κυτταρικού τοιχώµατος, που εξάγονται ως µεθυλεστέρες λιπαρών οξέων, διαχωρίζονται µε τη βοήθεια αέρια χρωµατογραφίας Σύµφωνα µε την παραγωγή των ενζύµων, τη ρύθµιση της βιοσύνθεσης των αρωµατικών αµινοξέων και τον προσδιορισµό της νουκλεοτιδικής αλληλουχίας του γονιδίου 16S rrna και 5S rrna, η Cedecea ανήκει στην οµάδα των Εντεροβακτηριακών 3 (Enterocluster 3), η οποία περιλαµβάνει τα γένη Kluyvera, Edwardsiella, Hafnia, Yersinia, Proteus, Providencia και Morganella. 15,16 Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της C. davisae όταν αναπτύσσεται σε άγαρ είναι η οσµή «δίκην πατάτας». 16 Στην οικογένεια των Εντεροβακτηριακών, τα περισσότερα στελέχη της Serratia odorifera και της S. ficaria, όπως επίσης λίγα στελέχη της S. rubidea, παράγουν ιδιαίτερη οσµή «δίκην πατάτας», η οποία αποδίδεται στις πυραζίνες, ετεροκυκλικές νιτρώδεις ενώσεις µε µοναδικές οργανοληπτικές ιδιότητες. 16 Τα είδη των πυραζινών που παράγονται ανιχνεύονται µε χρωµατογραφία και φασµατοφωτοµετρία µάζας Οι πυραζίνες που παράγονται από στελέχη των Cedecea, Serratia και Pseudomonas µπορούν να χρησιµοποιηθούν ως εργαλεία στην ταξινόµηση των βακτηρίων, αλλά και στη βιοτεχνολογία. VOL. 59 ΙSSUE 1, January March 2014

20 CEDECEA ΕΝΑ ΑΓΝΩΣΤΟ ΠΑΘΟΓΟΝΟ Με βάση τη βιοχηµική αντίδραση της καταλάσης, που χρησιµοποιείται στην ταυτοποίηση των µελών της Οικογένειας των Εντεροβακτηριακών, η Cedecea spp. ανήκει στην οµάδα που δίνει άµεση θετική αντίδραση µαζί µε τα Εντεροβακτηριακά: Serratia, Yersinia, Proteus, Morganella, Providencia και Hafnia spp. 18 Με τη δοκιµασία της καταλάσης, η Cedecea διακρίνεται από το Enterobacter, το οποίο δίνει καθυστερηµένα θετική τη δοκιµασία της καταλάσης. 18 Τέλος, µε βάση το αντιβιόγραµµα, τα περισσότερα στελέχη της Cedecea spp. είναι ανθεκτικά στην κολιστίνη και την κεφαλοθίνη, όπως και η Serratia spp. 5,19 Η Cedecea είναι συνήθως ευαίσθητη στη στρεπτοµυκίνη, καναµυκίνη, τοµπραµυκίνη, γενταµυκίνη, αµικασίνη,καρµπενικιλλίνη, τριµεθοπρίµησουλφοµεθοξαζόλη, ναλιδιξικό οξύ, νιτροφουραντοΐνη, χλωραµφενικόλη, τετρακυκλίνη και µινοκυκλίνη. 56, Οικολογία και αποµόνωση Η Cedecea είναι µικρόβιο περιβαλλοντικό, όπως το σύνολο των Εντεροβακτηριακών. 4,11 Βρίσκεται στο νερό, το έδαφος, τα λύµατα, την αγροτική σκόνη 22, τα φυτά, τα έντοµα και τα ζώα. 23 Επίσης αποτελεί µέρος της εντερικής χλωρίδας και η παρουσία της στο περιβάλλον αντανακλά την ύπαρξη κοπρανώδους υλικού από τον άνθρωπο ή τα ζώα. 4,11 Τα περισσότερα στελέχη της Cedecea αποµονώθηκαν από κλινικά δείγµατα ασθενών, κυρίως από αιµοκαλλιέργειες ασθενών µε βακτηριαιµία και σηψαιµία (C. davisae, C. neteri και C. lapagei) 1921,24,26, από πτύελα, βρογχικές εκκρίσεις και πνευµονικό ιστό (C. davisae και C. lapagei ) 5,2729, από περιεχόµενο χοληδόχου κύστεως (C. davisae) 5, από τραύµατα 5,30 και εγκαύµατα (C. lapagei) 20, από δερµατικά έλκη 7,21, από οφθαλµικά επιχρίσµατα (C. davisae) 5, από κόπρανα 5,31 ούρα 5, από φαρυγγικά επιχρίσµατα 5, από περιτοναϊκό υγρό (C. neteri και C. lapagei) 32,33, από απόστηµα οσχέου (C. davisae) 34 και από φλεβικούς καθετήρες. 5 Είναι αξιοσηµείωτο ότι κανένα από τα πρωταρχικά 17 στελέχη της Cedecea δεν αποµονώθηκε από αίµα ή ΕΝΥ, µε αποτέλεσµα να της αποδοθεί αρχικά µικρή κλινική ση µασία. 56,10 Σήµερα, η αποµόνωση των στελεχών της Cedecea spp. από τα κλινικά δείγµατα στους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας αυξάνεται συνεχώς και επειδή αφορά κυρίως ανοσοκατεσταλµένους ασθενείς, είναι αναγκαίος ο προσδιορισµός του ρόλου της στην παθογένεια των λοιµώξεων. 2021, Κλινικά χαρακτηριστικά και παθογένεια της λοίµωξης από Cedecea Αρκετά από τα µέλη της οικογένειας των Εντεροβακτηριακών είναι δυνητικά παθογόνοι µικροοργανισµοί και ευθύνονται περίπου για το 50% των λοιµώξεων σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας στις Η.Π.Α.3537 Η Cedecea αποτελεί ένα σπάνιο ευκαιριακά παθογόνο βακτήριο. εν αποµονώνεται συχνά από καλλιέργειες βιολογικών υλικών νοσηλευόµενων ασθενών, µε αποτέλεσµα η κλινική της σηµασία της να είναι εν πολλοίς άγνωστη και να µην έχει µελετηθεί εις βάθος. Παραµένει λοιπόν ασαφής ο ρόλος της Cedecea στις ανθρώπινες λοιµώξεις, ενώ για κάποια βακτηριακά στελέχη δεν υπάρχει ικανός αριθµός δειγµάτων για να διερευνηθεί η κλινική σηµασίας τους. 510 Μία µη δηµοσιευµένη έρευνα στα νοσοκο µεία της Βραζιλίας υπογραµµίζει την αύξηση της συχνότητας ανεύρεσης των ειδών Cedecea, τα οποία αποτελούν λιγότερο από το 1% των καταγεγραµµένων αιτιών νοσοκοµειακών λοιµώξεων. 37 Στην παραπάνω µελέτη, είδη Cedecea αποµονώθηκαν από 52 δείγµατα βιολογικών υλικών ασθενών, κυρίως ούρα, αίµα, φλεβοκαθετήρες και έλκη.37 Συχνότερα απο µονώθηκε το είδος C. lapagei. 37 Στη βιβλιογραφία υπάρχουν λίγες αναφορές περιπτώσεων λοίµωξης οφειλόµενες σε είδη Cedecea, που παρουσιάζονται στον Πίνακα 2. 6,7,10,1921,2430,3841 Tα είδη C. lapagei, C. davisae και C. neteri προκάλεσαν κυρίως βακτηριαιµία σε άτοµα µε σακχαρώδη διαβήτη (Σ ) 20,21,26, χρόνια καρδιοπάθεια 6,19 (π.χ. παθήσεις των καρδιακών βαλβίδων), χρόνια αποφρακτική πνευµονοπάθεια (ΧΑΠ) 19, συστηµατικό ερυθηµατώδη λύκο (ΣΕΛ) 24, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια 26 και οξεία λευχαιµία. 39 Ως νοσοκοµειακή λοίµωξη περιγράφηκε µόνο µία περίπτωση σηψαιµίας σε ανοσοκατασταλ µένο ασθενή µε υποκείµενο ΣΕΛ. 24 Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις λοιµώξεων οφειλόµενων σε C. davisae και C. lapagei δεν είχε παρατηρηθεί έκθεση των ασθενών σε νοσοκοµειακό περιβάλλον πριν τη λοίµωξη. Για το λόγο αυτό, θεωρήθηκαν λοιµώξεις της κοινότητας. 6,1921 Η Cedecea αποτελούσε πιθανότατα µέρος της δερµατικής χλωρίδας Σε τρεις περιπτώσεις υπάρχουν ενδείξεις ότι πηγή της βακτηριαιµίας από C. davisae αποτέλεσε ο κεντρικός φλεβικός καθετήρας και οι γραµµές SwanGanz, καθώς βρέθηκε µεγάλος αριθµός βακτηριακών στελεχών σε καλλιέργειες που ελήφθησαν από το άκρο των καθετήρων αυτών, καθώς και από το αίµα του ασθενούς κατά την οξεία φάση της λοίµωξης. 19,26,39 Οι Magnum και Radish αναφέρουν µία περίπτωση όπου κατά τη νεκροψία αποµονώθηκε Cedecea sp. 3 από αίµα των καρδιακών κοιλοτήτων. 40 Η κλινική σηµασία αυτού του ευρήµατος παραµένει ασαφής, καθώς συνυπήρχε συστηµατική λοίµωξη από Candida albicans, ενώ τα στελέχη Cedecea sp.3 δεν αποµονώθηκαν από αιµοκαλλιέργειες που ελήφθησαν πριν το θάνατο του ασθενούς. 40 Στα εργαστηριακά ευρήµατα της λοίµωξης από Cedecea περιλαµβάνονται η λευκοκυττάρωση µε αριστερή στροφή του τύπου, η τοξική κοκκίωση, η υψηλή ΤΚΕ και οι υψηλές τιµές CRP. 6, ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος Μάρτιος 2014

Α ν α σ κ ό ϖ η σ η. Περίληψη. Α. Γρηγοράτου Βιοχηµικό Εργαστήριο, Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός», Αθήνα

Α ν α σ κ ό ϖ η σ η. Περίληψη. Α. Γρηγοράτου Βιοχηµικό Εργαστήριο, Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός», Αθήνα Α ν α σ κ ό ϖ η σ η Ασφαλής χειρισµός αντιδραστηρίων στο Κλινικό Εργαστήριο Α. Γρηγοράτου Βιοχηµικό Εργαστήριο, Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός», Αθήνα Περίληψη 7 Στο παρόν άρθρο αναλύονται θέµατα που αφορούν την

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ 1η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΑΞΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΛΑΜΙΑ 21 22 22 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2005 ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σύµβολα Επικινδυνότητας

Σύµβολα Επικινδυνότητας Σύµβολα Επικινδυνότητας Με την Οδηγία για τις Επικίνδυνες Ουσίες θεσµοθετήθηκε η χρήση των Συµβόλων επικινδυνότητας για την επισήµανση των επικίνδυνων ουσιών. Η Οδηγία των Επικίνδυνων Ουσιών είναι ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 07/02/2013 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) : RAWASH. Τηλ. 210-4819558 Fax: 210-4823555 R35 R34 1310-58-3 7681-52-9 C C

( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) : RAWASH. Τηλ. 210-4819558 Fax: 210-4823555 R35 R34 1310-58-3 7681-52-9 C C ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΛΥΜΑΝΤΙΚΑ - ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Ονοµασία προϊόντος Μέγεθος συσκευασίας Κατασκευαστής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 6 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος Καθορισμός του ασκούντος την επιχείρηση Εταιρεία: Οδός: Τόπος: LH1132 / LH1134 FINO

Διαβάστε περισσότερα

DESMOS LAC W. Σ. ΚΥΒΡΙΚΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε (ΒΕΡΝΙΚΙΑ ΧΡΩΜΑΤΑ) Φιλιππουπόλεως 30-561 23 Αµπελόκηποι Θεσσαλονίκη-Τηλ. 2310 730759.

DESMOS LAC W. Σ. ΚΥΒΡΙΚΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε (ΒΕΡΝΙΚΙΑ ΧΡΩΜΑΤΑ) Φιλιππουπόλεως 30-561 23 Αµπελόκηποι Θεσσαλονίκη-Τηλ. 2310 730759. Σελίδα 1 από 5 Πολυουρεθανική Λάκα Λευκή δύο (2)Συστατικών βάσης ρητινών ( πολυολών ) σε συνδυασµό µε κατάλληλα πιγκµέντα ( ιοξείδιο του τιτανίου ) απλωτικά µέσα,οργανσικούς διαλύτες ( αρωµατικοί υδρογονάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΡ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΤΗΣΕΩΝ Ε ΑΦΟΥΣ/2 27 εκ 2005

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΡ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΤΗΣΕΩΝ Ε ΑΦΟΥΣ/2 27 εκ 2005 ΠΡΟΣΘΗΚΗ «3» ΣΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ «Β» ΣΤΗΝ Φ. 900/1/26594/Σ. 130 ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΡ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΤΗΣΕΩΝ Ε ΑΦΟΥΣ/2 27 εκ 2005 ΕΛΑΧΙΣTEΣ ΠΡO lαγραφεσ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠlΣΗΜΑΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ

Εργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ Εργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ Εισαγωγή Τα θρεπτικά υλικά περιέχουν τις κατάλληλες ενώσεις για την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό των μικροοργανισμών. Οι ετερότροφοι οργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ I. Γενικότητες Αναλόγως των τροφικών τους απαιτήσεων τα µικρόβια διαιρούνται σε κατηγορίες: - αυτότροφα που χρησιµοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ!

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ! ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ! 1 Καλό το Εργαστήριο και πολύτιμο, αλλά πολυτιμότερη η υγεία και η ασφάλεια των μαθητών και η δική μας. Για να πάνε λοιπόν όλα καλά, ας έχουμε υπόψη μας τα εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Υδρογόνο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou

Υδρογόνο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou Υδρογόνο Γενικά περί ασφάλειας Name Άρης Ιωάννου Prepared by A. Ioannou Ιδιότητες: άχρωμο άγευστο άοσμο μη τοξικό μη διαβρωτικό εξαιρετικά εύφλεκτο όρια αναφλεξιμότητας: 4-75 % κ.ο. στον αέρα (20 o C)

Διαβάστε περισσότερα

ελτίο εδοµένων Ασφαλείας Προϊόντος σύµφωνα µε την υπ αριθµόν 91/155 Οδηγία της Ε.Ε. WINDSCREEN WASH ADDITIVE 250 ml ( ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΟ ΥΓΡΟ ΠΑΡΜΠΡΙΖ )

ελτίο εδοµένων Ασφαλείας Προϊόντος σύµφωνα µε την υπ αριθµόν 91/155 Οδηγία της Ε.Ε. WINDSCREEN WASH ADDITIVE 250 ml ( ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΟ ΥΓΡΟ ΠΑΡΜΠΡΙΖ ) 1/5 ελτίο εδοµένων Ασφαλείας Προϊόντος σύµφωνα µε την υπ αριθµόν 91/155 Οδηγία της Ε.Ε. 1. Στοιχεία του παρασκευάσµατος και της επιχείρησης / εταιρίας Περιγραφή της ουσίας ή του παρασκευάσµατος Όνοµα εταιρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : GROWER 0-0-27 Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανοχημικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

C 100 BUZ X Coat Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 7

C 100 BUZ X Coat Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 7 Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 7 1. Στοιχεία παρασκευάσµατος και εταιρείας / επιχείρησης Ονοµασία του προϊόντος: C 100 BUZ X COAT Χρήση: Έτοιµο προς χρήση Easy- to- Clean για βελτίωση επιφανειών,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με την 91/155/ΕΚ & 93/112/ΕΚ)

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με την 91/155/ΕΚ & 93/112/ΕΚ) ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με την 91/155/ΕΚ & 93/112/ΕΚ) 1. Στοιχεία του παρασκευάσματος και της επιχείρησης 1.1 Εμπορική ονομασία: DALCO-QUAT Aπολυμαντικό χώρων τροφίμων με βάση τεταρτοταγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΦΑΣΟΥΛΑ ΕΥΔΟΞΙΑ ΘερμικάΕπεξεργασμένατρόφιμα: Τρόφιμα τα οποία για να καταναλωθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή και βασικός χειρισµός του οπτικού µικροσκοπίου.

Περιγραφή και βασικός χειρισµός του οπτικού µικροσκοπίου. Περιγραφή και βασικός χειρισµός του οπτικού µικροσκοπίου. Κατά τη µικροσκοπική παρατήρηση η θέση του οργάνου πρέπει να παραµένει σταθερή. Πατήστε το διακόπτη λειτουργίας του µικροσκοπίου και ρυθµίστε την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. σελίδα Πρόλογος 11. περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών ουσιών 16 2.2 Πίνακας µε παραδείγµατα 18

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. σελίδα Πρόλογος 11. περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών ουσιών 16 2.2 Πίνακας µε παραδείγµατα 18 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελίδα Πρόλογος 11 ΕΝΟΤΗΤΑ Ι 1. Χηµικές ουσίες 14 1.1 Γενικά 14 1.2 Χηµικές ουσίες στο εργασιακό περιβάλλον 14 2. Μορφή και τύπος των χηµικών ουσιών στο εργασιακό περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών

Διαβάστε περισσότερα

DW 30 Vamat GH Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 6

DW 30 Vamat GH Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 6 Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 6 1. Στοιχεία παρασκευάσµατος και εταιρείας / επιχείρησης Ονοµασία του προϊόντος: Χρήση: Αλκαλικό καθαριστικό για επαγγελµατικές συσκευές πλύσης, για επαγγελµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Υδρόθειο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou

Υδρόθειο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou Υδρόθειο Γενικά περί ασφάλειας Name Άρης Ιωάννου Prepared by A. Ioannou Ιδιότητες: άχρωμο άγευστο έχει χαρακτηριστική οσμή (σαν χαλασμένα αυγά) τοξικό διαβρωτικό εξαιρετικά εύφλεκτο βαρύτερο του αέρα (σχετική

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ TULIP ΥΓΡΟ ΠΙΑΤΩΝ ΜΕ ΞΥΔΙ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ TULIP ΥΓΡΟ ΠΙΑΤΩΝ ΜΕ ΞΥΔΙ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ TULIP ΥΓΡΟ ΠΙΑΤΩΝ ΜΕ ΞΥΔΙ Ημερ. Έκδοσης : ΙΑΝ 2008 Αναθεώρηση: ΟΚΤ 2011 Έκδοση: 4 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ/ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΡΟΪΟΝ TULIP ΥΓΡΟ ΠΙΑΤΩΝ ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 6 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 6 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος FINOWAX PLUS Κερί βύθισης 20565 Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ & ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ

ΣΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ & ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ ΣΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ & ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ Τηλεφωνικό κέντρο δηλητηριάσεων: 210 7793777 Πρώτες βοήθειες: 166 - Πυροσβεστική υπηρεσία: 199 Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ( ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ : CARBOCAL

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ : CARBOCAL ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΛΥΜΑΝΤΙΚΑ - ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Ονομασία προϊόντος Μέγεθος συσκευασίας Κατασκευαστής

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Φράσεις Ειδικών Κινδύνων (Risk Phrases R phrases)

Φράσεις Ειδικών Κινδύνων (Risk Phrases R phrases) Φράσεις Ειδικών Κινδύνων (Risk Phrases R phrases) Πηγή: www.microkat.gr Κάθε προϊόν που περιέχει επικίνδυνες ουσίες πρέπει να φέρει στη συσκευασία του κατάλληλη ετικέτα µε όλες τις βασικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 22/10/2012 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων Ποιότητα Ορισµός Η έννοια της ποιότητας όπως αυτή ορίζεται από τον ιεθνή Οργανισµό Τυποποίησης (ISO) αναφέρεται στο σύνολο των ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών ενός προϊόντος τα οποία του προσδίδουν τη

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ TETRALUX. info@tetralux.gr 2. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 3. ΣΥΣΤΑΣΗ/ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ TETRALUX. info@tetralux.gr 2. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 3. ΣΥΣΤΑΣΗ/ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Εµπορική ονοµασία προϊόντος : Υ ΡΟΧΡΩΜΑ γενικής χρήσης Συνιστώµενη χρήση : Υδρόχρωµα για βαφή εσωτερικών/εξωτερικών επιφανειών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 16 biosis ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ Όνομα προϊόντος Κιτ προσδιορισμού Τριγλυκεριδίων Εταιρία παραγωγής ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΠΕ ΑΙΓΙΝΗΣ 16 17342 ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ 1907/2006/EC, ΑΡΘΡΟ 31 & 453/2010/ΕΚ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ 1907/2006/EC, ΑΡΘΡΟ 31 & 453/2010/ΕΚ 01. ΠΡΟΪΟΝ PRAKTIKER MEGA (Λευκό & Βάσεις Ρ, D, TR) 1.1 ΤΥΠΟΣ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΥΔΑΤΟΔΙΑΛΥΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΟΙΧΟΥ ΜΕ ΒΑΣΗ PVA- ACRYLVEOVA PΗΤΙΝΕΣ 1.2 ΧΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΧΡΩΜΑ ΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΤΟΙΧΟΥΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σιλικόνες ζύμης δύο συστατικών Σελίδα 1 από 6 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Σιλικόνες ζύμης δύο συστατικών FH1132 / FH1134 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία 1907/2006 (REACH) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ: 06/06/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία 1907/2006 (REACH) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ: 06/06/2010 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία 1907/2006 (REACH) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ: 06/06/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΑΣ/ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ: ΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

DESMOS FLOOR COAT 1F

DESMOS FLOOR COAT 1F Σελίδα 1 από 5 Μίγµα πολυολών σε συνδυασµό µε οργανικούς διαλύτες ( εστέρες, αρωµατικοί) κατάλληλο βερνίκωµα ξύλινων πατωµάτων [απλά και λευκασµένα] για Τοµείς εφαρµογής Χρησιµοποιείται σε ανάµιξη µε το

Διαβάστε περισσότερα

Σýìφωνα ìε την 91/155/ΕΟΚ, 93/112/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΟΚ. Ηìεροìηνßα εκτýπωσηò 01.07.2004 ΑναθεωρÞθηκε την 15.06.2004

Σýìφωνα ìε την 91/155/ΕΟΚ, 93/112/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΟΚ. Ηìεροìηνßα εκτýπωσηò 01.07.2004 ΑναθεωρÞθηκε την 15.06.2004 Σελßδα 1/6 1 Στοιχεßα του παρασκευüσìατοò και τηò επιχεßρησηò Εφαρµογή προϊόντος: Επαγγελµατικό προϊόν για την υγιεινή της κουζίνας Προµηθευτής: Unilever Hellas AEBE Μαρ. Αντύπα 92, 141 21 Ν. Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ]

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ] ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Graph ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: GRAPH Κωδικός: 2.40.050 Intrastat Code: 3403.19.19 Περιγραφή: Το προϊόν είναι εξαιρετικά διεισδυτικό αντισκωριακό με γραφίτη, για μπουλόνια, παξιμάδια, πύρους, σούστες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Σýìφωνα ìε την 91/155/ΕΟΚ, 93/112/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΟΚ. Ηìεροìηνßα εκτýπωσηò 24.09.2004 ΑναθεωρÞθηκε την 24.09.2004

Σýìφωνα ìε την 91/155/ΕΟΚ, 93/112/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΟΚ. Ηìεροìηνßα εκτýπωσηò 24.09.2004 ΑναθεωρÞθηκε την 24.09.2004 Σελßδα 1/5 1 Στοιχεßα του παρασκευüσìατοò και τηò επιχεßρησηò Εφαρµογή προϊόντος: Επαγγελµατικό υγρό γενικού καθαρισµού. Προµηθευτής: Unilever Hellas AEBE Μαρ. Αντύπα 92, 141 21 Ν. Ηράκλειο, Τηλ: 210 2701500

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Nivo 40 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: NIVO 40 Κωδικός: 2.40.010 Intrastat Code: 3402.20.90 Περιγραφή: Εφαρμογή: Υψηλής τεχνολογίας κρέμα καθαρισμού χεριών των εργαζομένων στα συνεργεία. Η υψηλή καθαριστική

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Σύµφωνα µε την Οδηγία 99/45/ΕΚ ( 91/155/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΚ)

ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Σύµφωνα µε την Οδηγία 99/45/ΕΚ ( 91/155/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΚ) ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Σύµφωνα µε την Οδηγία 99/45/ΕΚ ( 91/155/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΚ) Σύνταξη του Α 7/07/2009 Ενηµέρωση 1η έκδοση 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Ονοµασία προϊόντος ΣΚΥΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 27 Μαΐου, 2011 Ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 3. Αλκόολεσ 3.1 Να χαρακτηρίςετε τισ προτάςεισ που ακολουθούν ωσ ςωςτέσ ή ωσ λανθαςμένεσ και να αιτιολογήςετε τισ απαντήςεισ ςασ: 1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΘΕΜΑ Α Α.1. γ Α.2. δ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α.. α. Σωστό, β. Λάθος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 11/10/2012 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/06/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. γ A2. δ A3. α) Σ β) Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ (Σύμφωνα με την οδηγία 2001/58/CE) TRAVERTINO ROMANO Αναθεώρηση: 1

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ (Σύμφωνα με την οδηγία 2001/58/CE) TRAVERTINO ROMANO Αναθεώρηση: 1 Σελίδα 1 από 6 Ημ/νία Αναθεώρηση Περιγραφή 2/11/06 1 Εισαγωγή των τιμών VOC και ανανεωμένο σύμφωνα με την τροποποίηση ΧΧΙΧ της οδηγίας 1999/45/CE 17/03/05 0 Έκδοση 1 Ταυτοποίηση εταιρίας και προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Rad ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: RAD Κωδικός: 2.07.040 Intrastat Code: 3402.20.90 Περιγραφή: Εφαρμογή: Απομακρύνει αποτελεσματικά τις εναποθέσεις αλάτων από το σύστημα ψύξης θέρμανσης. Ρίξτε το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 6 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή 2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Η ιοντική θεωρία των διαλυμάτων Μοριακές και ιοντικές εξισώσεις Αντιδράσεις καταβύθισης Αντιδράσεις οξέων-βάσεων Αντιδράσεις οξείδωσης-αναγωγής Ισοστάθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία 1907/2006 (REACH) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ: 18/09/2014

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία 1907/2006 (REACH) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ: 18/09/2014 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία 1907/2006 (REACH) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ: 18/09/2014 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΑΣ/ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ: AROMA

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο δεδομένων No: 01 Εμπορική ονομασία : Pappy wc block, Θαλάσσια Αύρα Προηγούμενη έκδοση Αναθεώρηση: 26.05.11 Print date: 29-May-14

Δελτίο δεδομένων No: 01 Εμπορική ονομασία : Pappy wc block, Θαλάσσια Αύρα Προηγούμενη έκδοση Αναθεώρηση: 26.05.11 Print date: 29-May-14 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τον Κανονισμό No 1907/2006/ΕΚ, Άρθρο 31 1.ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ/ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Εμπορική ονομασία: PAPPY wc block Θαλάσσια Αύρα Χρήση του προϊόντος: Καθαρίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΚ) αριθμ. 1907/2006 LH2105

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΚ) αριθμ. 1907/2006 LH2105 Σελίδα 1 από 6 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος LH2105 Χρήση τής ουσίας/τού παρασκευάσµατος Συνθετικό ψυχρού πολυμερισμού Καθορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ METEKΠAIΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 2012 2013 ΑΙΘΟΥΣΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ I.ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ (3ος όροφος) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες χρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1. Οι παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ 4: Μέτρα πρώτων βοηθειών Περιγραφή των μέτρων πρώτων βοηθειών Απομακρύνετε άμεσα ιματισμό λερωμένο από το προϊόν.

ΤΜΗΜΑ 4: Μέτρα πρώτων βοηθειών Περιγραφή των μέτρων πρώτων βοηθειών Απομακρύνετε άμεσα ιματισμό λερωμένο από το προϊόν. ΤΜΗΜΑ 1: Ταυτοποίηση ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Ονομασία προϊόντος Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Patoma ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: PATOMA Κωδικός: 2.03.050 Intrastat Code: 3402.20.90 Περιγραφή: Εφαρμογή: Κάνει καλή απολάδωση, στεγνώνει γρήγορα, είναι χαμηλού αφρισμού και δεν χρειάζεται ξέπλυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύμφωνα με την οδηγία 1907/2006/EOK 07970102033

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύμφωνα με την οδηγία 1907/2006/EOK 07970102033 Αριθμός αναθεώρησης 2,02 Επεξεργάστηκε στις 19.01.2010 Ημερομηνία εκτύπωσης 20.01.2010 Σελίδα 1 από 5 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας. 1 Οι εργασίες που γίνονται κατά τη διαδικασία επεξεργασίας ξύλου και παραγωγής επίπλων, εκθέτουν τους εργαζόμενους σε διάφορες επικίνδυνες ουσίες όπως σκόνη ξύλου (κατά τη διάρκεια της μηχανικής επεξεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Φράσεις ειδικών κινδύνων και ασφαλούς χρήσης (R & S Phrases) Εισαγωγή

Φράσεις ειδικών κινδύνων και ασφαλούς χρήσης (R & S Phrases) Εισαγωγή Φράσεις ειδικών κινδύνων και ασφαλούς χρήσης (R & S Phrases) Εισαγωγή Οι αποκαλούμενες φράσεις R (Risk Phrases) δίνουν υποδείξεις για ειδικούς κινδύνους οι οποίοι μπορεί να προέλθουν από τη χρήση επικίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες χρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 7 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος Ομάδα υλικών : Καθορισμός του ασκούντος την επιχείρηση 52192 2. Προσδιορισμός επικινδυνότητας

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF.

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα