ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στην «Επιστήμη των Υλικών» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στην «Επιστήμη των Υλικών» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στην «Επιστήμη των Υλικών» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ «Σύνθεση και μελέτη υβριδικών φωτοβολταϊκών κυττάρων: Νέα πρόκληση για το περιβάλλον και τα κτίρια» ΤΡΥΠΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ Α. Μ. : 24 Πάτρα, Μάιος 2010 Επιβλέπων: Δρ. Ι. Κούτσελας

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ευχαριστώ θερμά τον επιβλέπων μου Δρ. Ι. Κούτσελα, για την συνεργασία και την πολύτιμη βοήθεια του στην επίβλεψη της εργασίας, καθώς και για τις χρήσιμες υποδείξεις του ώστε να κατανοήσω και να εμβαθύνω σε θέματα επιστήμης των υλικών και φωτοβολταϊκής τεχνολογίας. Ευχαριστώ επίσης, την Ελένη Στυλογιάννη, την Εύη Μαράτου και τον Παντελή Μπάμπουλη για την βοήθεια τους στο εργαστήριο. Θέλω επίσης να ευχαριστήσω την οικογένειά μου και τους φίλους μου για την υποστήριξη. Μαρία 1

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ.. 5 ABSTRACT.6 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ενεργειακό πρόβλημα Πηγές Ενέργειας Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) Το Διεθνές ενδιαφέρον για το περιβάλλον.9 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 2. ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ηλιακή ακτινοβολία Φασματική Κατανομή Ηλιακού Φάσματος Ηλεκτρική ενέργεια Ημιαγωγοί Θεωρία ενεργειακών ζωνών Ενέργεια Fermi Μέταλλο, ημιαγωγός, μονωτής Νάνο κρυσταλλικοί ημιαγωγοί Οπτικές και ηλεκτρικές ιδιότητες Φωτοαγωγιμότητα Απορρόφηση φωτός από ημιαγωγούς ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Tα φωτοβολταϊκά στο πέρασμα των χρόνων Το φωτοβολταϊκό φαινόμενο Θεωρία ετερο-επαφών ημιαγωγού-μετάλλου Schottky Απόδοση - Καμπύλη I V ενός φωτοβολταϊκού στοιχείου Κατασκευαστικά στοιχεία φωτοβολταϊκών συστημάτων ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΟΜΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ Τύποι φωτοβολταϊκών Κρυσταλλικά φωτοβολταϊκά

4 Φωτοβολταϊκά λεπτού φιλμ Οργανικά φωτοβολταϊκά Νανοκρυσταλλικά φωτοβολταϊκά Χαρακτηριστικά μορφής φωτοβολταϊκού στοιχείου Ενσωμάτωση φωτοβολταϊκών στα κτίρια ΦΩΤΟ-ΕΥΑΙΣΘΗΤΑ ΗΛΙΑΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΜΕ ΧΡΩΣΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ (DSSC) Η πορεία των φωτο-ευαίσθητων ηλιακών κυττάρων Αρχή λειτουργίας των DSSC Υλικά στρωμάτων Υποστρώματα Ημιαγωγός Ευαισθητοποιητής (χρωστική) Ηλεκτρολύτης Διαδικασία παρασκευής Τεχνικές χαρακτηρισμού οργανολογία Φασματοσκοπίας υπεριώδους-ορατού (UV) Φασματοσκοπίας φωτοφωταύγειας (PL) Περίθλαση ακτίνων Χ (XRD) Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο Σάρωσης SEM Νέες εξελίξεις 95 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 6. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΔΟΚΙΜΙΩΝ Δοκίμιο Α (με χρωστική Nickel(II)phthalocyanine) Χαρακτηριστικά του δοκιμίου Α Παρασκευή του δοκιμίου Α Παραλλαγές στην σύσταση των υλικών του δοκιμίου Α Δοκίμιο Β (με Ιωδιούχο μόλυβδο R 2 PbI 4 ) Χαρακτηριστικά του δοκιμίου Β Παρασκευή του δοκιμίου Β

5 7. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΟΚΙΜΙΩΝ Αποτελέσματα μετρήσεων δοκιμίου Α Αποτελέσματα μετρήσεων στις παραλλαγές του δοκιμίου Α Αποτελέσματα μετρήσεων δοκιμίου Β ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ Διαγράμματα μετρήσεων περίθλασης ακτινών Χ (XRD) XRD διοξειδίου του τιτανίου TiO XRD Ιωδιούχου μολύβδου R 2 PbI Διαγράμματα μετρήσεων UV PL UV Nickel(II)phthalocyanine UV Ιωδιούχου μολύβδου R 2 PbI PL Ιωδιούχου μολύβδου R 2 PbI Διαγράμματα μετρήσεων AFM AFM διοξειδίου του τιτανίου TiO AFM διοξειδίου του τιτανίου TiO 2 με Nickel(II)phthalocyanine Διαγράμματα μετρήσεων SEM Ιωδιούχου μολύβδου R 2 PbI ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ 125 ΕΠΙΛΟΓΟΣ..126 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η διπλωματική μεταπτυχιακή εργασία ειδίκευσης παρουσιάζει μελέτη σε φωτοευαισθητοποιημένα ηλιακά κύτταρα, τα οποία μετατρέπουν την ηλιακή ακτινοβολία σε ηλεκτρική ενέργεια. Στο θεωρητικό μέρος παρουσιάζεται βιβλιογραφική ανασκόπηση των φωτοβολταϊκών κυττάρων και γίνεται εμβάθυνση στον μηχανισμό λειτουργίας των φωτοευαισθητοποιημένων ηλιακών κυττάρων με χρωστική ουσία (Dye-sensitized Solar Cells, DSSC). Αναλύονται τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την σύνθεση του ηλιακού κυττάρου: υποστρώματα από Indium-Tin Oxide (ITO), υμένιο από νανοκρυσταλλικό διοξείδιο του τιτανίου (TiO 2 ), οργανικές χρωστικές ουσίες, υγρός/στερεός ηλεκτρολύτης ιωδίου και αντιηλεκτρόδιο. Επιπλέον, περιγράφονται πειραματικές διατάξεις από ελληνικά και διεθνή εργαστήρια τα οποία παρουσιάζουν τις νέες εξελίξεις στον τομέα των φωτοευαίσθητων φωτοβολταϊκών. Στο πειραματικό μέρος περιγράφεται η διαδικασία σύνθεσης φωτοευαίσθητων ηλιακών κυττάρων στο εργαστήριο. Γίνεται μελέτη των επιμέρους υλικών και σύνθεση νέων ηλιακών κυττάρων, έτσι ώστε να επιτευχθεί αύξηση της απόδοσης και της σταθερότητας των υποστρωμάτων τους. Σύμφωνα με την θεωρία Shockley Queisser, η μέγιστη θεωρητική απόδοση ενός ηλιακού κυττάρου φτάνει το 30% και με επόμενες παρόμοιες μεθόδους υπολογίσθηκε ότι μπορεί να φτάσει το 68%. Παρουσιάζονται επιπλέον, πειραματικές διατάξεις με εφαρμογή χαμηλοδιάστατου ημιαγωγού, με σκοπό την αύξηση της απόδοσης και ταυτόχρονα την μείωση του υλικού και του κόστους του φωτοβολταϊκού. Η μελέτη και ο χαρακτηρισμός των επιμέρους υλικών έγινε με την χρήση τεχνικών οργάνων, όπως: XRD, UV, PL, SEM. Η μέτρηση της απόδοσης των ηλιακών κυττάρων πραγματοποιήθηκε σε εσωτερικό σκοτεινό χώρο με προσομοίωση του ηλιακού φωτός με την χρήση του ηλεκτρομέτρου και υπολογίστηκαν οι αποδόσεις των φωτοβολταϊκών κυττάρων. 5

7 ABSTRACT The present master thesis presents a study on photo-sensitized solar cells, which convert solar radiation into electricity. The theoretical part includes a literature of relevant works on solar cells and a description of the operation mechanism of photo-sensitized solar cells using pigment (Dyesensitized solar cells, DSSC). The materials used for the fabrication of solar cell were Indium-Tin Oxide (ITO) for the substrate, thin film from nanoparticles of titanium dioxide (TiO 2 ), organic pigments, liquid/solid iodide electrolyte and counter electrode. In addition, testing devices and cell fabrication procedures, from national and international laboratories covering the developments in the field of photosensitive solar cells, are also included. In the experimental part, the procedure for the synthesis of photo-sensitized solar cells is extensively described. The used materials and the synthesis mode to achieve new cell types with increased efficiencies and substrate stability are presented. According to Shockley-Queisser theory, the theoretically maximum efficiency of solar cell is up to 30%, which in other methods it has been extended to 68%. In the same part, experimental procedures for other semiconductor application are additionally presented, aiming to a reduction in material and cost. The study and the characterization of the used materials were performed by using suitable equipment as XRD, UV, PL and SEM. The solar cell efficiency was measured in a dark room using electrometer and the efficiency were obtained. 6

8 Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τα πρώτα του βήματα πάνω στη γη ο άνθρωπος αισθάνθηκε την ανάγκη της ενέργειας. Οτιδήποτε κινείται ή προκαλεί κίνηση διαθέτει ενέργεια. Δεν μπορούμε να την παρατηρήσουμε, αλλά αισθανόμαστε την επίδρασή της σε εμάς και γενικότερα στον κόσμο μας. Η πρώτη μορφή ενέργειας, που χρησιμοποίησε ήταν η μυϊκή του δύναμη. Στη συνέχεια χρησιμοποίησε την ενέργεια των ζώων και αργότερα ανακάλυψε τις διάφορες μορφές ενέργειας που του προσέφερε η φύση, του ήλιου, του ανέμου, των υδάτων, των καυσίμων [1]. Ο ήλιος αποτελεί την πρωταρχική πηγή ενέργειας, η οποία εισέρχεται στη γη με την μορφή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας και καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη δομή και τη λειτουργία των οικοσυστημάτων Ενεργειακό πρόβλημα Πηγές Ενέργειας Ο πλανήτης μας τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίζει σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως το φαινόμενο του θερμοκηπίου και η ρύπανση του αέρα και της θάλασσας, τα οποία οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην εντατική χρήση των μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι πηγές αυτές αποκαλούνται έτσι, ακριβώς γιατί δεν είναι δυνατό να ανανεώσουν σε εύλογο για τον άνθρωπο χρονικό διάστημα την αποθηκευμένη τους ενέργεια. Η διαδικασία σχηματισμού τους διήρκεσε εκατομμύρια χρόνια. Στις πηγές αυτές ανήκουν τα στερεά καύσιμα (γαιάνθρακας, λιγνίτης), τα υγρά καύσιμα (πετρέλαιο, βενζίνη) τα αέρια καύσιμα (φυσικό αέριο, υγραέριο), τα οποία αναφέρονται και ως συμβατικά καύσιμα, αλλά και η μη ήπια μορφή ενέργειας, η πυρηνική. Η πυρηνική ενέργεια είναι μια ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη μορφή ενέργειας γιατί παρά το αρκετά χαμηλό κόστος παραγωγής, σε περίπτωση ατυχήματος τα αποτελέσματα θα είναι δραματικά και τα απόβλητα μιας τέτοιας παραγωγικής διαδικασίας είναι ιδιαίτερα ραδιενεργά. 7

9 Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι φανερό ότι οι ενεργειακές ανάγκες συνεχώς θα αυξάνονται, αφού ο πληθυσμός της γης αυξάνεται με γοργούς ρυθμούς αλλά και η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου του ανθρώπου πολλαπλασιάζει τις δραστηριότητές του, οι οποίες τελικά απαιτούν περισσότερη κατανάλωση ενέργειας. Η μόνη απάντηση που προς το παρόν διαφαίνεται ότι θα περιορίσει δραστικά αυτά τα περιβαλλοντικά προβλήματα, είναι η χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (Α.Π.Ε) Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) Ως Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) ή αλλιώς ήπιες μορφές ενέργειας είναι μορφές εκμεταλλεύσιμης ενέργειας που προέρχονται από διάφορες φυσικές διαδικασίες. Πρόκειται για «καθαρές» μορφές ενέργειας, πολύ «φιλικές» στο περιβάλλον, που δεν αποδεσμεύουν υδρογονάνθρακες, διοξείδιο του άνθρακα ή τοξικά και ραδιενεργά απόβλητα, όπως οι υπόλοιπες πηγές ενέργειας. Επιπλέον, για την εκμετάλλευσή τους, δεν απαιτείται κάποια ενεργητική παρέμβαση, όπως εξόρυξη, άντληση ή καύση. Έτσι οι ΑΠΕ θεωρούνται από πολλούς μία αφετηρία για την επίλυση των οικολογικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Γη [3]. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι: Η ηλιακή ενέργεια, είναι η ενέργεια που προέρχεται από τον ήλιο. Η ηλιακή ακτινοβολία αξιοποιείται στις θερμικές εφαρμογές, κυρίως στην θέρμανση εσωτερικών χώρων και νερού οικιακής χρήσης και στις φωτοβολταϊκές εφαρμογές, για την μετατροπή του φωτός σε ηλεκτρισμό. Η αιολική ενέργεια, πρόκειται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τον άνεμο, η οποία πραγματοποιείται με τη χρήση τουρμπίνων ή ανεμογεννητριών. Αποτελεί μορφή καθαρής ενέργειας που δεν μολύνει το περιβάλλον. 8

10 Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μετατροπή της ενέργειας των υδατοπτώσεων με τη χρήση τουρμπίνων παράγει την υδροηλεκτρική ενέργεια. Το κινούμενο νερό, σε συνδυασμό με φραγμάτα και δεξαμενές δημιουργεί μηχανική ενέργεια και μια γεννήτρια την μετατρέπει σε ηλεκτρική. Η γεωθερμική ενέργεια προέρχεται από το εσωτερικό της γης και σχετίζεται με την ηφαιστειότητα και τις ειδικότερες γεωλογικές και γεωτεκτονικές συνθήκες της κάθε περιοχής. Η Βιομάζα είναι η πηγή ενέργειας που προκύπτει από την καύση ξύλου και αγροτικών ή κτηνοτροφικών αποβλήτων. Η καύση της βιομάζας θέτει σε λειτουργία μια γεννήτρια που παράγει ηλεκτρισμό. Εικ.1.1. Ανανεώσιμες πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) Η παραγωγή ενέργειας από τα κύματα ή τις παλιρροϊκές. Η κίνηση του νερού προς μια δεξαμενή κατά την άνοδο της παλίρροιας και από την δεξαμενή κατά την άμπωτη κινεί τουρμπίνες και γεννήτριες πού παράγουν ηλεκτρισμό Το Διεθνές ενδιαφέρον για το περιβάλλον Η χρήση των ορυκτών καυσίμων και της πυρηνικής ενέργειας επηρέασε τις κλιματικές συνθήκες του πλανήτη, συσσώρευσε αέριους ρύπους στην ατμόσφαιρα, ρύπανε σε σημαντική έκταση τα επιφανειακά ύδατα, μείωσε τη βιοποικιλότητα και ακόμη μόλυνε περιοχές λόγω των πυρηνικών αποβλήτων. Η χρήση των μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προκάλεσε και συνεχίζει να προκαλεί έντονη περιβαλλοντική επιβάρυνση. 9

11 Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ανάγκη για παγκόσμιο περιορισμό των εκπομπών των αέριων ρύπων οδήγησε στην Παγκόσμια Συνδιάσκεψη του Ρίο το 1992, όπου, στο πλαίσιο της Συνθήκης για τις Κλιματικές Αλλαγές, οι 106 επικεφαλής των βιομηχανικών χωρών δεσμεύτηκαν μεταξύ τους να μειώσουν μέχρι το 2000 τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Η δέσμευση αυτή ωστόσο δεν τηρήθηκε (π.χ. από τις ΗΠΑ). Στη συνέχεια στην Διάσκεψη του Βερολίνου, το Μάρτιο του 1995, η Γερμανία εξήγγειλε μείωση των εκπομπών άνθρακα κατά 30% έως το Η Τρίτη Διακυβερνητική Διάσκεψη για το Κλίμα στο Κιότο το 1997 δεν άλλαξε το τοπίο, αφού όχι μόνο δεν τηρήθηκε η απόφαση για την περιβόητη μείωση στην εκπομπή ρύπων κατά 5% μέχρι το 2010, αλλά πολλές ευρωπαϊκές χώρες αύξησαν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Η Συνθήκη αναφέρει την εξαγορά δικαιωμάτων και ποσοστών ρύπων των λιγότερο αναπτυγμένων βιομηχανικών χωρών από τις πλέον αναπτυγμένες. Σήμερα, η παγκόσμια αγορά φωτοβολταϊκών είναι της τάξεως του 1 δις δολαρίων με ετήσια παραγωγή 151 MW, αποτελώντας μόλις το 1% της παγκόσμιας παραγωγής. Στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι έως το 2020, οι χώρες να είναι λιγότερο εξαρτημένες από συμβατικά καύσιμα και ταυτόχρονα ενεργειακά αποτελεσματικές. Για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί απαιτείται η χρήση όλων των διαθέσιμων μορφών ενέργειας στην αναλογία που τους αντιστοιχεί, για την κάλυψη των αναγκών και με υπευθυνότητα απέναντι στο περιβάλλον [1]. 10

12 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 11

13 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ 2. ΕΝΕΡΓΕΙΑ 2.1. Ηλιακή ακτινοβολία Ένας αστέρας με μάζα: 2x10 30 kg, ακτίνα: km και ηλικία: 5 δισεκατομμύρια χρόνια αποτελεί την βασική πηγή ενέργειας, απαραίτητη για την ύπαρξη ζωής στον πλανήτη μας. Η επιφανειακή θερμοκρασία του ηλίου εκτιμάται σε K, η θερμοκρασία του πυρήνα του σε K και η μέση απόστασή του από τη γη στα km. Με ταχύτητα km/s, το φως, χρειάζεται περίπου 8,5 min για να τη διανύσει [1]. Καθώς οι ηλιακές ακτίνες περνούν από τη γήινη ατμόσφαιρα, τα φωτόνια σκεδάζονται στους υδρατμούς, τη σκόνη, τον καπνό και τα διάφορα σωματίδια. Ένα μέρος της σκεδαζόμενης ακτινοβολίας φτάνει στην επιφάνεια της γης και το υπόλοιπο διαχέεται προς το διάστημα. Ένα μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας απορροφάται από ορισμένα συστατικά της ατμόσφαιρας, όπως η υπεριώδης ακτινοβολία απορροφάται από τα μόρια του όζοντος. Τέλος, ένα τρίτο μέρος ανακλάται στα σύννεφα και στη συνέχεια διαχέεται προς το έδαφος, όπως φαίνεται και από μετρήσεις δορυφόρων στην εικόνα 2.1. Έτσι, σε κάθε σημείο της γης, και κατ επέκταση σε κάθε ηλιακό συλλέκτη φτάνουν τρεις συνιστώσες της προσπίπτουσας ηλιακής ακτινοβολίας: Η απευθείας ή άμεση Β, η διάχυτη D και η διάχυτη ανακλώμενη από το έδαφος GR [1]. Εικ.2.1. Αναπαράσταση της αντανακλαστικότητας της γης με και χωρίς σύννεφα. 12

14 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ 2.2. Φασματική Κατανομή Ηλιακού Φάσματος Ο ήλιος ακτινοβολεί ενέργεια από τα εξωτερικά του στρώματα προς το διάστημα που κατανέμεται σε όλες τις περιοχές του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Εκπέμπει λοιπόν ακτινοβολία στην περιοχή των ραδιοκυμάτων, του υπέρυθρου, του ορατού και του υπεριώδους, στις ακτίνες Χ και γ. Επιπλέον, ο ήλιος εκπέμπει και σωματιδιακή ακτινοβολία μέσω του ηλιακού ανέμου. Κάθε μία από τις ακτινοβολίες αυτές μεταφέρει πληροφορίες οι οποίες αφορούν διαφορετικά φαινόμενα που συμβαίνουν σε διαφορετικά στρώματα του ήλιου. Το ηλιακό φάσμα είναι σύνθετο με έντονο συνεχές υπόβαθρο που διακόπτεται από χιλιάδες σκοτεινές και λίγες φωτεινές γραμμές διάφορων εντάσεων. Πρώτος το μελέτησε ο Fraunhofer και αυτός είναι ο λόγος που φέρει το όνομά του. Από τη μελέτη του ηλιακού φάσματος ανιχνεύονται τα χημικά στοιχεία από τα οποία αποτελείται ο ήλιος καθώς και οι φυσικές συνθήκες που επικρατούν στην ατμόσφαιρά του. Το συνεχές υπόβαθρο του φάσματος προέρχεται από την φωτόσφαιρα ενώ οι γραμμές απορρόφησης από τα υπερκείμενα στρώματα στα οποία οφείλονται και μερικές λαμπρές γραμμές εκπομπής. Σχηματικά απεικονίζονται οι κύριες κατανομές ακτινοβολίας του ηλιακού φάσματος στη Εικόνα 2.2. Εικ Ηλιακό ηλεκτρομαγνητικό φάσμα 13

15 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Η διαμόρφωση του φάσματος του φωτός που εκπέμπει ο ήλιος προσομοιάζεται συνήθως με την ακτινοβολία ενός μέλανος σώματος θερμοκρασίας περίπου 5800 Κ, όση είναι, κατά μέσο, η θερμοκρασία της φωτόσφαιρας του ήλιου. Η προσέγγιση αυτή είναι επαρκής για τη μελέτη των θερμικών εφαρμογών της ηλιακής ακτινοβολίας, όπως η θέρμανση του νερού. Στις περιπτώσεις αυτές ενδιαφέρει συνήθως η συνολική θερμική ισχύς της ακτινοβολίας και ο μηχανισμός μετάδοσης της θερμότητας όπως στους ηλιακούς συλλέκτες του θερμοσίφωνα ή τους θερμο-συσσωρευτικούς τοίχους των κτιρίων. Η κατανομή της ενέργειας του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος σε κάθε μήκος κύματος στην χρήσιμη περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος απεικονίζεται στην Εικ.2.3. Αντίθετα, η φωτοβολταϊκή μετατροπή της ηλιακής ενέργειας καθορίζεται από τη λεπτομερειακή φασματική κατανομή της ακτινοβολίας, αφού τα ηλεκτρόνια τα οποία απορροφούν ενέργεια για να δημιουργήσουν διαφορά δυναμικού κατέχουν κβαντισμένες ενεργειακές στάθμες και επιπλέον ανήκουν σε κρυσταλλικά τροχιακά, και άρα η απορρόφηση της ακτινοβολίας δεν είναι άμεση για οποιαδήποτε συχνότητα. Εικ.2.3. Καμπύλες φασματικής κατανομής (ένταση για ορισμένες ακτινοβολίες σε σχέση με το μήκος κύματος) α. ηλιακό φάσμα έξω από την ατμόσφαιρα. β. κατανομή ακτινοβολίας από μαύρο σώμα 6016 ο C γ. η ακτινοβολία που έχει διαπεράσει την ατμόσφαιρα κάθετα προς την επιφάνεια της γης δ. διάχυτη ακτινοβολία 14

16 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Το ηλιακό φως που φθάνει στη γη αποκτά τελικά μια πολύ πολύπλοκη φασματική κατανομή, που οφείλεται σε εκλεκτικές απορροφήσεις και σκεδάσεις στα συστατικά της ατμόσφαιρας που διασχίζει [2], όπως φαίνεται και στην Εικ. 2.4 η τελική ισχύς της ηλιακής ακτινοβολίας που φθάνει στην επιφάνεια της γης μετά την απορρόφησή της από τα διάφορα στρώματα και από την ανάκλαση από τα εξωτερικά στρώματα της γης. Παρατηρούμε ότι μεγαλύτερη ισχύ έχουμε στην περιοχή του ορατού φωτός. Εικ Ισχύς φωτεινής ακτινοβολίας σε σχέση με το μήκος κύματος 2.3. Ηλεκτρική ενέργεια Η ηλεκτρική ενέργεια είναι μια ευγενής μορφή ενέργειας επειδή δεν ρυπαίνει το περιβάλλον κατά την εφαρμογή της. Παράγεται από τη μετατροπή της θερμικής ενέργειας των καυσίμων, την υδραυλική, την πυρηνική και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Κάθε μετατροπή από μια μορφή ενέργειας σε μια άλλη συνοδεύεται από απώλειες. Χαρακτηριστικό μέγεθος αποτελεί ο βαθμός απόδοσης n. που ισούται με το πηλίκο του ποσού της νέας μορφής ενέργειας, προς το ποσό της ενέργειας που μετασχηματίστηκε [1]. Ποσό νέας μορφής ενέργειας n= <1 Ποσό ενέργειας που μετασχηματίστηκε Ο βαθμός απόδοσης ενός θερμικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής είναι περίπου n = 0,35. Τα βασικά χαρακτηριστικά μεγέθη της ηλεκτρικής ενέργειας είναι η τάση V (volt), η ένταση Ι (ampere) και η συχνότητα με την οποία μεταβάλλεται f (Hertz) το ηλεκτρικό πεδίο. 15

17 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Διακρίνουμε δύο βασικούς τύπους ηλεκτρικού πεδίου: Το σταθερό (συνεχές ρεύμα, Direct current, DC) όπου η συχνότητα μεταβολής του ηλεκτρικού πεδίου είναι μηδέν Hz. (Τέτοιο είναι και το ρεύμα που παράγουν τα φωτοβολταϊκά και αυτό που μας δίνουν οι μπαταρίες) Το μεταβλητό (ή εάν μεταβάλλεται με σταθερό ρυθμό: εναλλασσόμενο) πεδίο (εναλλασσόμενο ρεύμα, Alternative current, AC) όπου το πλάτος της έντασης του ηλεκτρικού πεδίου μεταβάλλεται. (Τέτοιο είναι το οικιακό ρεύμα. Η τάση του δικτύου της ΔΕΗ είναι 230Volt ενώ η συχνότητα του δικτύου είναι 50Hz περίπου) Στην περίπτωση του τριφασικού εναλλασσόμενου συστήματος η τροφοδοσία γίνεται από τρεις αγωγούς οι οποίοι έχουν φασική τάση 230 Volt ο καθένας αλλά έχουν διαφορά φάσης 120 μοιρών μεταξύ τους. Η πολική τάση (μεταξύ των αγωγών) είναι 400 Volt. Ο ηλεκτρισμός είναι η ροή των ηλεκτρονίων από ένα σημείο με υψηλό δυναμικό σε ένα άλλο με χαμηλό δυναμικό. Εμφανίζεται όταν εφαρμόζουμε ένα ηλεκτρικό πεδίο σε κάποια κατανάλωση (φορτίο). Τα είδη των φορτίων είναι: ωμικά (πχ μια αντίσταση), επαγωγικά (πχ ένα πηνίο, κινητήρας) χωρητικά (πχ ένας πυκνωτής) (στην φύση πάντως δεν υπάρχουν υλικά ή φορτία που να έχουν απόλυτα ωμική, επαγωγική ή χωρητική συμπεριφορά) Η ισχύς P περιγράφει το μέγεθος της στιγμιαίας δυνατότητας ενός συστήματος να παράγει (ή να καταναλώνει) μια μορφή ενέργειας όπως ηλεκτρική, θερμική κλπ. Η ενέργεια που καταναλώνεται ή παράγεται σε κάποιο χρονικό διάστημα ΔΤ ισούται με το ολοκλήρωμα της συνάρτησης της ισχύος P(t) στο χρονικό διάστημα ΔΤ. Μονάδα ηλεκτρικής ισχύος είναι το κιλοβατ (kw). Ενώ μονάδα ηλεκτρικής ενέργειας είναι η κιλοβατώρα (kwh) [3]. 1 kwh = 1 kw x 1h = 1 kilowatt-hour = 1 κιλοβατώρα 16

18 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ 2.4. Ημιαγωγοί Κάθε στερεό σώμα αποτελείται από άτομα και κάθε άτομο περιλαμβάνει έναν πυρήνα και έναν αριθμό ηλεκτρονίων, που περιφέρονται γύρω από αυτόν. Ο πυρήνας φέρει θετικό ηλεκτρικό φορτίο και τα ηλεκτρόνια αρνητικό. Τα ηλεκτρόνια της εξωτερικής στοιβάδας ονομάζονται ειδικότερα ηλεκτρόνια σθένους. Κάθε ηλεκτρόνιο σθένους έχει μια συγκεκριμένη ενέργεια, δηλαδή, βρίσκεται σε μια συγκεκριμένη στάθμη ενέργειας [1]. Ηλεκτρική αγωγιμότητα ονομάζεται η κίνηση των ηλεκτρονίων μέσα σε ένα σώμα. Οι κατηγορίες των φυσικών υλικών σύμφωνα με τα ηλεκτρικά χαρακτηριστικά τους είναι οι αγωγοί του ηλεκτρισμού, οι μονωτές και οι ημιαγωγοί. Η διαφορετικότητα ενός ημιαγωγού έγκειται στον αριθμό των ηλεκτρονίων ενός ατόμου που βρίσκεται στην εξωτερική του στοιβάδα. Ο γνωστότερος ημιαγωγός που χρησιμοποιείται στην κατασκευή των φωτοβολταϊκών κυττάρων είναι το πυρίτιο (Si), το οποίο αποτελεί την πρώτη ύλη για το 90% της αγοράς Εικ Πυρίτιο (Si) των φωτοβολταϊκών. Το διοξείδιο του πυριτίου SiO 2 (κύριο συστατικό της άμμου ) είναι το δεύτερο σε αφθονία υλικό στη φύση μετά το οξυγόνο, η παραγωγή του καθαρού πυριτίου είναι μια περίπλοκη διεργασία, στην οποία και οφείλεται και το μεγάλο κόστος των φωτοβολταϊκών. Το SiO 2 είναι ιδιαίτερα φιλικό προς το περιβάλλον, μορφοποιείται και λιώνει εύκολα και οι ηλεκτρικές του ιδιότητες διατηρούνται μέχρι και στους 125 ο C, γεγονός που επιτρέπει την χρήση του σε ιδιαίτερα δύσκολες περιβαλλοντικές συνθήκες [3] Θεωρία ενεργειακών ζωνών Όταν μεμονωμένα μόρια αλληλεπιδρούν, ώστε να σχηματίσουν ένα στερεό αλλάζει η ενεργειακή κατανομή των σταθμών τους. Η καμπύλη δυναμικής ενέργειας του ενός ατόμου και μέρος της καμπύλης του γειτονικού 17

19 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ του (καθώς τα άτομα αλληλεπιδρούν) αλληλοαναιρούνται και έτσι γίνεται δυνατή η οριζόντια μετακίνηση των ηλεκτρονίων. Κοντά στη επιφάνεια του κρυστάλλου η καμπύλη δυναμικής ενέργειας του τελευταίου ατόμου παραμένει αμετάβλητη και γι αυτό το ονομάζουμε φράγμα δυναμικού [4]. Η αλλαγή των ενεργειακών κατανομών των ηλεκτρονικών και ο σχηματισμός των ενεργειακών ζωνών παρουσιάζεται σε μια αλυσίδα από ίδια άτομα η οποία αυξάνει συνεχώς μέχρι να γίνει άπειρη. Επιπλέον, τα ηλεκτρόνια σθένους τους, ανήκουν μόνο σε καταστάσεις s και p. Έτσι, στη περίπτωση που μόνο δύο άτομα πλησιάζουν μεταξύ τους οι συνδυασμοί των εξωτερικών τροχιακών τους, που είναι εφικτοί, φαίνονται στις παρακάτω εικόνες: Εικ Επικάλυψη δύο s τροχιακών για το σχηματισμό ενός δεσμικού και ενός αντιδεσμικού σ μοριακού τροχιακού Εικ Επικάλυψη δύο p x τροχιακών για το σχηματισμό ενός δεσμικού και ενός αντιδεσμικού σ μοριακού τροχιακού Εικ Επικάλυψη δύο p y τροχιακών και ο σχηματισμός ενός δεσμικού και ενός αντιδεσμικού π μοριακού τροχιακού 18

20 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Παρατηρούμε ότι συνδυάζοντας δύο ατομικά τροχιακά s ή p οδηγούμαστε στη δημιουργία δύο διαφορετικών ειδών μοριακών τροχιακών. Αυτά είναι τα δεσμικά και τα αντιδεσμικά και η κύρια διαφορά τους είναι ως προς τις ενέργειες τους. Γενικά από το μοντέλο του ιόντος του μορίου του υδρογόνου γνωρίζουμε ότι το δεσμικό μοριακό τροχιακό ονομάζεται έτσι γιατί το ηλεκτρόνιο έχει χαμηλότερη ενέργεια σε σύγκριση με τα ηλεκτρόνια των απομονωμένων ατόμων. Ενώ το αντιδεσμικό μοριακό τροχιακό γιατί η ενέργεια του ηλεκτρονίου είναι αυξημένη σε σχέση με την ενέργεια των ηλεκτρονίων των απομονωμένων ατόμων. Στα στερεά το πλήθος των ατόμων είναι της τάξης του Ν~10 23 και άρα μετά την επικάλυψη των ατομικών τροχιακών λαμβάνουμε Ν ενεργειακές στάθμες. Αυτές δημιουργούν ένα σχεδόν συνεχές φάσμα το οποίο αποτελεί τις ενεργειακές ζώνες. Οι κατειλημμένες από ηλεκτρόνια καταστάσεις ορίζουν τη ζώνη σθένους ενώ η ζώνη αγωγιμότητας ορίζεται από τις άδειες καταστάσεις. Εικ Επικάλυψη των s και p τροχιακών στους ημιαγωγούς και σχηματισμός των ενεργειακών ζωνών [http://www.mark-fox.staff.shef.ac.uk/phy475/] Στην Εικ παρατηρούμε πως από την επικάλυψη ενός s και ενός p τροχιακού καταλήγουμε σε άπειρες ενεργειακές στάθμες. Επιπλέον, διακρίνουμε ότι οι επιτρεπτές ενεργειακές ζώνες χωρίζονται μεταξύ τους από απαγορευμένες ζώνες ενεργειών. Το εύρος κάθε απαγορευμένης ενεργειακής ζώνης ονομάζεται ενεργειακό χάσμα Ε g. 19

21 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Σε κάθε σύστημα υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός ηλεκτρονίων που λαμβάνει χώρα στους δεσμούς όπου και αυτά καταλαμβάνουν τις επιτρεπτές στάθμες του κρυσταλλικού πλέγματος. Η τελευταία ζώνη που έχει κατειλημμένα τροχιακά αποκαλείται ζώνη σθένους ενώ η πρώτη ζώνη που δεν έχει όλες τις ενεργειακές στάθμες κατειλημμένες ονομάζεται ζώνη αγωγιμότητας. Οπότε η ζώνη σθένους και η ζώνη αγωγιμότητας χωρίζονται με το Ε g έτσι ώστε το ενεργειακό χάσμα να είναι η ενεργειακή διαφορά μεταξύ της ενέργειας Ε c του κατώτερου άκρου της ζώνης αγωγιμότητας και της ενέργειας E v της κορυφής της ζώνης σθένους, όπου: Ε g = Ε c - Ε v Η ενέργεια που απαιτείται να βρεθεί εκτός κρυστάλλου ένα ηλεκτρόνιο το οποίο βρίσκεται στην κορυφή της ζώνης σθένους ονομάζεται ενεργειακό κατώφλι Ε t και δίνεται από τον τύπο: Ε t = Ε - Ε v Ανάλογα με το αν η τελευταία κατειλημμένη στάθμη των ατόμων που σχηματίζουν το στερεό είναι πλήρως κατειλημμένη ή μη πλήρως, η τελευταία ενεργειακή ζώνη θα είναι επίσης πλήρως ή μη πλήρως κατειλημμένη. Αν μια ζώνη είναι πλήρως κατειλημμένη τα ηλεκτρόνιά της δεν μπορούν να συνεισφέρουν στην αγωγιμότητα του υλικού, δεν μπορούν να πάρουν ενέργεια από εξωτερική πηγή ή ηλεκτρικό πεδίο και να κινηθούν, αφού δεν υπάρχουν για αυτά διαθέσιμες ενεργειακές καταστάσεις κοντά στις συμπληρωμένες [5]. Έτσι, η αγωγιμότητα του κάθε υλικού (ηλεκτρική και θερμική) οφείλεται μόνο στα ηλεκτρόνια των τελευταίων ζωνών. Η κβαντομηχανική μελέτη της κίνησης των ηλεκτρονίων στο στερεό αναφέρει ότι τα ηλεκτρόνια σθένους κινούνται μέσα στον όγκο του στερεού σαν να ήταν ελεύθερα, χωρίς να συγκρούονται με τα ιόντα, λόγω της κυματικής συμπεριφοράς τους Ενέργεια Fermi Η ενέργεια της τελευταίας κατειλημμένης στάθμης ενός συστήματος φερμιονίων στο απόλυτο μηδέν και γενικότερα ενός στερεού ονομάζεται ενέργεια Fermi Ε F [6]. Τυπικές τιμές της ενέργειας Fermi είναι ~5 ev και δίνεται από τον τύπο: 20

22 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ε F = ћ 2 /2m (3π 2 n) 2/3,όπου n ο αριθμός των ηλεκτρονίων ανά μονάδα όγκου. Η πυκνότητα ενεργειακών καταστάσεων g(ε) μας εξυπηρετεί στο να διαπιστώσουμε εάν είναι ομοιόμορφη η κατανομή του αριθμού των ηλεκτρονίων στις διάφορες ενεργειακές καταστάσεις. Ορίζεται ως ο αριθμός των ενεργειακών καταστάσεων ανά μονάδα όγκου, που αντιστοιχούν σε ενέργεια Ε στο ενεργειακό εύρος γύρω από την τιμή de, δηλαδή πόσες καταστάσεις έχουμε ανά μονάδα όγκου με ενέργεια μεταξύ Ε+dE. Εάν dν ο αριθμός των καταστάσεων που οι ενέργειες τους καλύπτουν ενεργειακή περιοχή de τότε η ποσότητα g(ε) ονομάζεται πυκνότητα καταστάσεων και δίνεται από τον τύπο: Εικ Διάγραμμα πυκνότητας καταστάσεων συναρτήσει της ενέργειας[4] Όπως φαίνεται και στην Εικ , η πυκνότητα των ενεργειακών καταστάσεων αυξάνει παραβολικά με την Ε. Αυτό σημαίνει ότι οι περισσότερες καταστάσεις που είναι διαθέσιμες για τα ελευθέρα ηλεκτρόνια είναι σε υψηλότερες ενέργειες. Η πυκνότητα καταστάσεων ανά μονάδα όγκου δίνεται από τον τύπο: Ν(Ε) = g(ε)/v, όπου V είναι ο όγκος του στερεού. 21

23 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μέταλλο, ημιαγωγός, μονωτής Ανάλογα με το αν η τελευταία ενεργειακή ζώνη του στερεού είναι πλήρως κατειλημμένη ή μη πλήρως, τα υλικά διακρίνονται σε μονωτές, αγωγούς (μέταλλα) και ημιαγωγούς. Στους αγωγούς (μέταλλα) η τελευταία ζώνη δεν είναι πλήρως κατειλημμένη. Τα ηλεκτρόνια, ειδικά αυτά που βρίσκονται κοντά στην ενέργεια Fermi, με μια πολύ μικρή θερμοκρασιακή διέγερση ή εφαρμογή ηλεκτρικού πεδίου μπορούν να κινηθούν, έχοντας ως αποτέλεσμα το υλικό να είναι αγώγιμο. Στα μέταλλα τα ηλεκτρόνια, ενώ δεν συγκρούονται με τα ιόντα του κρυστάλλου, συγκρούονται με τις κρυσταλλικές ατέλειες (προσμίξεις, δομικές ατέλειες) και με τις ταλαντώσεις των ιόντων, δηλαδή με οτιδήποτε αποτελεί απόκλιση από την περιοδικότητα. Στους μονωτές δεν υπάρχουν ηλεκτρόνια στη ζώνη αγωγιμότητας και η ζώνη σθένους είναι πλήρως κατειλημμένη και με μεγάλη απόσταση από τη ζώνη αγωγιμότητας (της τάξης των 5-10 ev). Έτσι, τα υλικά αυτά συμπεριφέρονται ως κακοί αγωγοί της θερμότητας και του ηλεκτρισμού. Εκτός από τους μονωτές και τους αγωγούς υπάρχει και μια ενδιάμεση κατηγορία υλικών, με σημαντικές τεχνολογικές εφαρμογές, οι ημιαγωγοί. Η ηλεκτρονική διάταξη των ημιαγωγών είναι όμοια με εκείνη των μονωτών, με διαφορά ότι το χάσμα εδώ είναι πολύ μικρότερο ( ev). Έτσι, ενώ σε Τ=0 Κ οι ημιαγωγοί συμπεριφέρονται ως μονωτές, σε συνηθισμένες θερμοκρασίες αρκετά ηλεκτρόνια έχουν μεταφερθεί στη ζώνη αγωγιμότητας και το υλικό έχει γίνει αγώγιμο. Στα μέταλλα επιπλέον, παρατηρούμε ότι δεν υπάρχει ενεργειακό χάσμα, στους μονωτές είναι πολύ μεγάλο ενώ στους ημιαγωγούς η ζώνη αγωγιμότητας είναι πιο κοντά στη ζώνη σθένους από τους μονωτές. Εικ Διάγραμμα ενεργειακών ζωνών για μέταλλο, μονωτή και ημιαγωγό 22

24 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Επίσης, μπορούμε να διαχωρίσουμε τους ημιαγωγούς σε δύο κύριες κατηγορίες, στους ενδογενείς και στους εξωγενείς. Οι ενδογενείς ημιαγωγοί αποτελούν από υψηλής καθαρότητας ημιαγώγιμα στοιχεία όπως το Si, Ge. Σε χαμηλές θερμοκρασίες έχουν μια συμπληρωμένη ζώνη σθένους και μια κενή ζώνη αγωγιμότητας. Οι εξωγενείς ημιαγωγοί ονομάζονται και ημιαγωγοί προσμίξεων. Μπορούμε να εισάγουμε ένα άτομο( πρόσμιξη) ή να υπάρχει έλλειψη κάποιου. Ανάλογα με την πρόσμιξη χωρίζονται σε, τύπου p, όπου το άτομο της πρόσμιξης είναι δέκτης ηλεκτρονίων και τύπου n όπου το άτομο της πρόσμιξης είναι δότης ηλεκτρονίων. Επομένως, έχουν καταστάσεις δότη ή δέκτη στη ζώνη αγωγιμότητας ή σθένους αντίστοιχα [5] Νανο κρυσταλλικοί ημιαγωγοί Οπτικές και ηλεκτρικές ιδιότητες Η μείωση της διάστασης ενός οποιουδήποτε υλικού από ένα μεγάλο κομμάτι στην κλίμακα των νανομέτρων αλλάζει τις πιο βασικές του ιδιότητες. Η θέση των νανο υλικών είναι ανάμεσα σε δύο πεδία: της χημείας (λιγότερο από 1 nm ή 1000άτομα) και της φυσικής στερεάς κατάστασης (περισσότερο από 10 nm ή άτομα). Τα νανοσωματίδια είναι διαφορετικά από την ογκώδη μορφή του υλικού, δεδομένου του ποσοστού των ατόμων που είναι πάνω ή κοντά στην επιφάνεια. Για την εφαρμογή των νανοκρυσταλλικών ημιαγωγών θα ήταν ουσιαστικό να μπορούμε να ελέγξουμε με ακρίβεια το κρυσταλλικό του μέγεθος, την κρυσταλλική του δομή και την επιφάνεια. Το μέγεθος και η δομή παίζουν κυρίαρχο ρόλο στις τελικές φωτοχημικές και φωτοφυσικές ιδιότητες του ημιαγωγού, όπως είναι το ενεργειακό χάσμα, η απορρόφηση και η φωτοαγωγιμότητα. Εικ Νανοκρυσταλλικός ημιαγωγός 23

25 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Σ έναν ημιαγωγό ο κβαντικός περιορισμός εμφανίζεται όταν ηλεκτρόνια και οπές είναι εγκλωβισμένα από πιθανά φράγματα με κενά χώρου λιγότερα από το μήκος κύματος του de Broglie. Αυτοί οι κβαντικοί περιορισμοί προκαλούν αλλαγές στο οπτικό χάσμα στα υλικά, την διαφορά ενέργειας μεταξύ γεμάτων και κενών ζωνών ενώ μπορούν να κάνουν αυτές τις ζώνες διακεκριμένες. Αυτά τα ηλεκτρόνια και οι οπές είναι επίσης σε πολλές χαμηλοδιάστατες δομές διαθέσιμα για την ώθηση οξειδοαναγωγικής αντίδρασης. Τα ηλεκτρικά φορτία, ηλεκτρόνια και οπές, μπορούν να θέσουν όρια σε 1, 2, 3, χωρικές διαστάσεις: το κβαντικό πηγάδι, το κβαντικό σύρμα και την κβαντική ψηφίδα. Οι νανοκρυσταλλικοί ημιαγωγοί μπορούν να θεωρηθούν κβαντικές ψηφίδες γιατί τα ηλεκτρικά φορτία μπορούν να θέσουν όρια σε 3D χώρο. Μια μείωση στον αριθμό των ατόμων, συνεισφέρει στη μορφοποίηση ξεχωριστών ηλεκτρονιακών επιπέδων. Όσο μειώνεται το κρυσταλλικό τους μέγεθος, λιγότερο από το μέγεθος της διαμέτρου του εξιτονίου, η ηλεκτρονιακή δομή σθένους και οι ταινίες μετάδοσης ηλεκτρισμού γίνονται πιο διακεκριμένες, όπως αναφέρθηκε, και το ενεργειακό χάσμα μεγαλώνει. Πολλές από τις ιδιότητες των ημιαγώγιμων υλικών οφείλονται στα ηλεκτρόνια σθένους και αγωγιμότητας και ειδικότερα οι οπτικές ιδιότητες που σχετίζονται με τα ηλεκτρόνια τα οποία μπορούν να απορροφήσουν ενέργεια και να μεταπηδήσουν σε ενεργειακές στάθμες ανώτερης ενέργειας στην ίδια ή σε άλλη ζώνη. Στην περίπτωση του κβαντικού πηγαδιού ενώ τα ηλεκτρόνια αγωγιμότητας θα είναι απεντοπισμένα ως προς τις δύο μακροσκοπικές διαστάσεις του μέσου, θα είναι περιορισμένα ως προς την τρίτη που βρίσκεται στη νανομετρική περιοχή. Αυτό συμβαίνει γιατί εκεί οι διαστάσεις του υλικού γίνονται συγκρίσιμες με τις αποστάσεις μεταξύ των ατόμων στο πλέγμα. Όταν αυτό συμβαίνει ο απεντοπισμός δεν υφίσταται και τα ηλεκτρόνια υφίστανται κβαντικό περιορισμό. Αυτή η μείωση του μεγέθους των νανοσωματιδίων αποτελεί μια από τις αιτίες εμφάνισης κβαντικών φαινομένων. Αλλαγές στις ηλεκτρονικές και οπτικές ιδιότητες των νανοσωματιδίων μπορούν να οφείλονται και στις διαφορετικές διαστάσεις του. 24

26 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Οι εφαρμογές των χαμηλοδιάστατων ημιαγωγών είναι πολλές και ποικίλες και με ιδιαίτερη ανάπτυξη, κάποιες από αυτές είναι σε φωτοβολταϊκές συσκευές (ηλιακά κελιά), στην βιολογία σε βιοαισθητήρες απεικόνισης, σε διόδους εκπεμπόμενου φως (LEDs), σε κβαντικούς υπολογισμούς, σε στοιχεία μνήμης, σε φωτοανιχνευτές ακόμα και σε λέιζερ, Flat-panel displays. Εικ Εφαρμογή ημιαγώγιμων κβαντικών τελειών σε φωτοβολταικά κελιά Εικ Εφαρμογή ημιαγώγιμων κβαντικών τελειών σε LEDs Εικ Εφαρμογή ημιαγώγιμων κβαντικών τελειών σε lasers 25

27 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Φωτοαγωγιμότητα Φωτοαγωγιμότητα είναι η οποιαδήποτε αύξηση ηλεκτρικής αγωγιμότητας ενός ημιαγωγού ως συνέπεια της έκθεσης του σε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. Οι κβαντικές ψηφίδες έχουν αυτή την ιδιότητα. Δηλαδή με την έκθεση σε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία μπορεί να μεταβάλλεται από μη αγώγιμη σε αγώγιμη. Στην περίπτωση τώρα που έχουμε κβαντική ψηφίδα GaN/AlN παρατηρείται αρνητική φωτοαγωγιμότητα όταν αυτή εκτίθεται σε υπέρυθρη ακτινοβολία και αυτό παρουσιάζεται στην Εικ [9]. Εικ Φάσμα φωτοαγωγιμότητας συναρτήσει του μήκους κύματος και στο εσωτερικό η ακτινοβολία και οι βαθμοί θερμοκρασίας για ένα στρώμα QD Απορρόφηση φωτός από ημιαγωγούς Η απαραίτητη συνθήκη για την απορρόφηση φωτός συχνότητας ν E g ν ν min = από έναν ημιαγωγό είναι: h, αφού το πρώτο επιτρεπτό επίπεδο για ένα ηλεκτρόνιο στην κατάσταση ισορροπίας απέχει ενέργεια E g από την αρχική του θέση. Η απορρόφηση φωτονίων γενικότερα, θα πρέπει να υπακούει στην αρχή διατήρησης της ενέργειας: h. ν = ΔΕ = Ε τελ -Ε αρχ και στην αρχή διατήρησης της ορμής: 26

28 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ h qφωτον ίου = kτελ kαρχ ± κρυσταλλική ορµ ή, όπου k αρχ, τελ είναι η αρχική και τελική ορμή του ηλεκτρονίου και q η ορμή του φωτονίου. Ηλεκτρονικές μεταπτώσεις από τη ζώνη σθένους στη ζώνη αγωγιμότητας αντιστοιχούν σε κάθετη μετάβαση στο διάγραμμα Ε(k), όπως στο σχήμα 2.17, όπου απεικονίζονται οι ζώνες αγωγιμότητας και σθένους για ένα ημιαγωγό συναρτήση της περιοδικότητας k του ηλεκτρονίου στο κρυσταλλικό πλέγμα. Εικ Διαδικασία απορρόφησης φωτός σε ένα ημιαγωγό (εμφανίζονται οι δύο ζώνες αγωγιμότητας και σθένους) α)άμεση μετάβαση του ηλεκτρονίου από τη μια ζώνη στην άλλη χωρίς αλλαγή του κυματανύσματος k β) έμμεση μετάβαση που λαμβάνει χώρα και ένα φωνόνιο Εξαιτίας της μη διατήρησης της ορμής, μεταπτώσεις εντός της ίδιας ζώνης δεν επιτρέπονται. Υπάρχουν όμως τα φωνόνια που συμμετέχουν ενεργά στις μεταπτώσεις, συμβάλλοντας στη διατήρηση της ορμής. Σε αυτή την περίπτωση, φωνόνια εκπέμπονται και απορροφούνται. Ο τύπος για την έκφραση της διατήρησης της ορμής είναι: k ± q = k Ω όπου αρχ φωτονίου τελ φωνονίου Ω είναι η ορμή του φωνονίου. Στις άμεσες μεταπτώσεις, δεν απαιτείται η συνεισφορά των φωνονίων για τη διατήρηση της ορμής και στις έμμεσες, τα φωνόνια είναι απαραίτητα για τη διατήρηση της ορμής. Οι ημιαγωγοί που έχουν έμμεσο ενεργειακό χάσμα παρουσιάζουν χαμηλότερους συντελεστές απορρόφησης α (όπως το ΤiO 2 το οποίο στα 320 nm έχει α= cm -1, που σημαίνει ότι για την απορρόφηση του 90% του φωτός πρέπει αυτό να διανύσει απόσταση 384cm). 27

29 Κεφάλαιο 2: ΕΝΕΡΓΕΙΑ Για παράδειγμα το GaAs έχει συντελεστή απορρόφησης [10] στο ίδιο μήκος κύματος 0.73 cm -1, που σημαίνει ότι σε σχέση με τους ημιαγωγούς που έχουν άμεσο ενεργειακό χάσμα το φως στην τελευταία περίπτωση απορροφάται σε 130μm. Εικ Συντελεστής απορρόφησης για άμεσου χάσματος ημιαγωγού GaN σε θερμοκρασία δωματίου[muth] Εικ Συντελεστής απορρόφησης για εμμέσου χάσματος ημιαγωγό Si σε θερμοκρασία δωματίου[sze] Στην Εικ παρατηρούμε απότομη απορρόφηση για ενέργειες μεγαλύτερες από τα 3.5eV. Επιπλέον, η κορυφή που εμφανίζεται στη αρχή του φάσματος σε χαμηλές ενέργειες οφείλεται στη απορρόφηση φωτός με τη σύζευξη ηλεκτρονίου και οπής. Στην Εικ παρατηρούμε ομαλή απορρόφηση, σε σχέση μ αυτήν στους ημιαγωγούς άμεσου χάσματος. Αυτό συμβαίνει λόγω της εκπομπής φωνονίων στους ημιαγωγούς έμμεσων χασμάτων, γεγονός που δεν ισχύει για τους ημιαγωγούς άμεσων χασμάτων. 28

30 Κεφάλαιο 3: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ 3. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Η σύγχρονη τεχνολογία έδωσε τη δυνατότητα εκμετάλλευσης της ενέργειας της ηλιακής ακτινοβολίας με τη χρήση των ηλιακών φωτοβολταϊκών συστημάτων, η λειτουργία των οποίων στηρίζεται στο φωτοβολταϊκό φαινόμενο, δηλαδή την άμεση μετατροπή της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας σε ηλεκτρικό ρεύμα. Όπως τα φυτά μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια σε χημική έτσι και τα φωτοβολταϊκά μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια σε ηλεκτρική. Τα φωτοβολταϊκά μπορούν να σχεδιαστούν για μια πληθώρα εφαρμογών και λειτουργικών απαιτήσεων και παράλληλα να χρησιμοποιηθούν είτε για κεντρική είτε για κατανεμημένη παραγωγή ισχύος. Τα συστήματα αυτά δεν έχουν κινούμενα μέρη, είναι εύκολα επεκτάσιμα, ακόμη και μεταφέρσιμα σε μερικές περιπτώσεις. Η ενεργειακή ανεξαρτησία και η συμβατότητα με το περιβάλλον είναι δύο από τα ελκυστικότερα χαρακτηριστικά των φωτοβολταϊκών συστημάτων. Το καύσιμο ηλιακό φως είναι δωρεάν και δεν παράγεται θόρυβος ή μόλυνση από τη λειτουργία του συστήματος. Γενικά, τα φωτοβολταϊκά συστήματα που είναι καλά σχεδιασμένα και σωστά εγκατεστημένα, απαιτούν ελάχιστη συντήρηση και έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής. Οι επιστήμονες αντιμετωπίζουν τις νέες προκλήσεις της τεχνολογίας με ενθαρρυντικά αποτελέσματα, αφού τα φωτοβολταϊκά εξελίσσονται σε ένα υλικό που προσφέρει ολοένα και περισσότερα οικολογικά, τεχνολογικά, αισθητικά αρχιτεκτονικά και κοινωνικοοικονομικά οφέλη [14]. 29

31 Κεφάλαιο 3: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ 3.1. Tα φωτοβολταϊκά στο πέρασμα των χρόνων Ο όρος φωτοβολταϊκό (photovoltaic) προέρχεται από την Ελληνική λέξη φως (phos) και βολταϊκός (voltaic) που σημαίνει ηλεκτρικός και προέρχεται από τον Ιταλό επιστήμονα Volta. Ο όρος photo-voltaic χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά το 1849 στην Αγγλία [15]. Το φωτοβολταϊκό φαινόμενο ανακαλύφθηκε από τον Γάλλο Φυσικό Alexandre Edmond Becquerel το Κατά την διάρκεια πειραμάτων του με μια ηλεκτρολυτική επαφή φτιαγμένη από δύο μεταλλικά ηλεκτρόδια, ανακάλυψε ότι μπορεί να παραχθεί ηλεκτρικό ρεύμα όταν συγκεκριμένες κατασκευές εκτεθούν στο φως. Εικ Η πρώτη μηχανή φωτοβολταϊκού στοιχείου του Becquerel Φωτοβολταϊκό σύστημα του 1954 Φωτοβολταϊκά κύτταρα για την χρήση στο διάστημα Το 1873 ο Smith ανακάλυψε την φωτοαγωγιμότητα του σεληνίου και το 1876 οι Αμερικάνοι Adams και Day χρησιμοποιώντας έναν κρύσταλλο σεληνίου έκαναν επίδειξη αυτού του φαινομένου. Η απόδοση στην περίπτωση αυτή ήταν μόνο 1%. Την εξήγηση του φωτοβολταϊκού φαινομένου (υπόθεση του φωτονίου) διατύπωσε το 1905 ο Albert Einstein, για την οποία πήρε το Νόμπελ το Το 1918 η έρευνα του Πολωνού Czochralski είχε ως αποτέλεσμα την μέθοδο παραγωγής ημιαγωγού μονοκρυσταλλικού πυριτίου (Si), η οποία σε βελτιωμένη μορφή χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα [3]. Το 1949, οι Αμερικάνοι Shockley, Bardeen και Brattain ανακάλυψαν το τρανζίστορ διευκρινίζοντας τη φυσική των p-n επαφών των ημιαγώγιμων υλικών. Στο μεταξύ η κβαντική θεωρία είχε ξεδιπλωθεί και ο δρόμος για τις πρώτες πρακτικές εφαρμογές είχε ανοίξει. Το πρώτο φωτοβολταϊκό κύτταρο στα εργαστήρια της Bell με απόδοση κοντά στο 6% κατασκευάστηκε το 1956 [3], ενώ αργότερα κατασκευάστηκε το φωτοβολταϊκό κύτταρο από πυρίτιο, το οποίο λειτουργούσε με απόδοση 10% [15]. 30

32 Κεφάλαιο 3: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Η γρήγορη ανάπτυξη της τεχνολογίας με την εξερεύνηση του διαστήματος δημιούργησε εξαιρετικές προοπτικές για την χρήση των φωτοβολταϊκών κυττάρων. Το 1958, 108 ηλιακά κύτταρα είχαν σταλεί στο διάστημα για δοκιμή. Το 1962 η μεγαλύτερη φωτοβολταϊκή εγκατάσταση στον κόσμο γίνεται σε έναν φάρο στην Ιαπωνία από την εταιρία Sharp,. με εγκατεστημένη ισχύ 242Wp. Το 1970, η ετήσια παραγωγή φωτοβολταϊκών πλαισίων για διαστημικές εφαρμογές ήταν 500m 2, ενώ στα μέσα της δεκαετίας, ξεκίνησε η επίγεια χρήση, παίρνοντας ώθηση από την πετρελαϊκή κρίση του και δίνοντας ερεθίσματα για την εκπόνηση πληθώρας ερευνητικών μελετών. Η προσπάθεια της επιστημονικής κοινότητας ήταν να μειωθεί το κόστος των φωτοβολταϊκών πλαισίων, με την εύρεση νέων, φθηνότερων και αποδοτικότερων υλικών. Οι υψηλές τιμές στα φωτοβολταϊκά ήταν ο σημαντικότερος λόγος που δεν υπήρχε ιδιαίτερη αποδοχή από την αγορά. Ενδεικτικά, η τιμή των φωτοβολταϊκών ξεκινάει το 1956 από τα 500$ ανά εγκατεστημένο Watt, ενώ το 1970 αγγίζει τα 100$/Watt. Το 1973 οι βελτιώσεις στις μεθόδους παραγωγής φέρνουν το κόστος των φωτοβολταϊκών στα 50$/Watt [3]. Η εξέλιξη αρχίζει πλέον να γίνεται με ταχύτερους ρυθμούς. Το 1980 η εταιρία ARCO Solar εγκαθιστά στην Καλιφόρνια 1MW, χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα και σύστημα παρακολούθησης της τροχιάς του ηλίου 2 αξόνων. Το 1983 η παγκόσμια παραγωγή φβ φτάνει τα 22MW. Το 1999 η εταιρία Spectrolab σε συνεργασία με το NREL αναπτύσσουν ένα φωτοβολταϊκό στοιχείο με απόδοση 32,3%. Το στοιχείο αυτό είναι συνδυασμός τριών υλικών (στρώσεων) και ειδικό για εφαρμογές σε συγκεντρωτικά συστήματα CPV. Την ίδια χρονιά το ρεκόρ στην απόδοση των λεπτών υμενίων (thin films) φτάνει στο 18.8%. Η παραγωγή όλων των τεχνολογιών των φβ πλαισίων φτάνει συνολικά τα 200 MW [3]. 31

33 Κεφάλαιο 3: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Σήμερα, τα φωτοβολταϊκά έχουν γίνει μέρος της καθημερινής μας ζωής. Το φάσμα των εφαρμογών τους κυμαίνεται από μικρής κλίμακας συστήματα σε ρολόγια και υπολογιστές τσέπης, μέχρι εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος και ισχύος. Η αργή διείσδυση των φωτοβολταϊκών στην αγορά οφείλεται κυρίως στις τεχνικές και οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι κατασκευαστές στην παραγωγική διαδικασία κατά την προσπάθεια τους να δημιουργήσουν καθαρά ημιαγώγιμα υλικά (όπως το κρυσταλλικό πυρίτιο). Οι νέες τεχνολογίες των λεπτών υμενίων (thin films) έχουν επιτύχει σημαντική μείωση του απαιτούμενου όγκου πυριτίου ή των άλλων υλικών που χρησιμοποιούνται και συνεπώς μείωση στις τιμές των φωτοβολταϊκών. Από το 2004 η μαζική είσοδος μεγάλων εταιρειών στον χώρο των φωτοβολταϊκών φέρνει την μαζική παραγωγή των πλαισίων και αυτή με την σειρά της την μείωση της τιμής τους (6,5 ευρώ/wp) και ταυτόχρονα παγιώνεται στην συνείδηση των επενδυτών αλλά και των καταναλωτών ενέργειας. Σημαντικός παράγοντας της εξέλιξης αποτέλεσε το πρωτόκολλο του Κιότο και άλλες διεθνείς συμφωνίες που ακολούθησαν κάτω από την πίεση των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Η Γερμανία κ αι η Ιαπωνία κ υριαρχούν στην κ ατασκ ευή των φ φωτοβολταϊκών πλαισίων και πλέον στις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες αρχίζουν να υιοθετούν τις τεχνολογίες των φωτοβολταϊκών, είτε με την παραγωγή εξοπλισμού, είτε με την κατασκευή φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων. Η παραγωγή των φωτοβολτα ïκών διπλασιάζεται κάθε 2 χρόνια. Το 2004 έφτασε τα MW φβ, ενώ το 2008, η συνολική παγκόσμια εγκατάσταση φωτοβολταϊκών έφτασε τα MW Το φωτοβολταϊκό φαινόμενο Η άμεση μετατροπή της ηλιακής ενέργειας σε ηλεκτρισμό γίνεται με τα ηλιακά κύτταρα και βασίζεται στο φωτοβολταϊκό φαινόμενο. Το φαινόμενο αυτό στηρίζεται στην εμφάνιση διαφοράς δυναμικού όταν τα φωτόνια του φωτός προσπέσουν σε ημιαγώγιμα υλικάστα οποία υπάρχει εσωτερικό ηλεκτρικό πεδίο. 32

34 Κεφάλαιο 3: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Όταν το φως προσπίπτει σε μια επιφάνεια είτε ανακλάται, είτε την διαπερνά, είτε απορροφάται από το υλικό της επιφάνειας. Η απορρόφηση του φωτός ουσιαστικά σημαίνει την μετατροπή του σε μια άλλη μορφή ενέργειας, σύμφωνα με την αρχή διατήρησης της ενέργειας. Οι ημιαγωγοί είναι υλικά τα οποία έχουν την ιδιότητα να μετατρέπουν την ενέργεια των προσπιπτόντων φωτονίων σε ηλεκτρική [1,11]. Εικ Δομή ενός τυπικού φβ στοιχείου. Εγκάρσια τομή του κυττάρου / σχηματική παράσταση σε τρεις διαστάσεις του φβ στοιχείου Εάν φέρουμε σε επαφή δύο ημιαγωγούς τύπου p και τύπου n, δημιουργείται μια δίοδος, ένα εσωτερικό ηλεκτρικό πεδίο στην επαφή των δύο υλικών το οποίο επιτρέπει την κίνηση ηλεκτρονίων προς μια κατεύθυνση μόνο. Τα δύο αυτά υλικά αποκτούν τις ημιαγώγιμες ιδιότητές τους με πρόσμειξη άλλων στοιχείων (π.χ. βόριο και φωσφόρο) δημιουργώντας ζεύγη ηλεκτρονίων-οπών. Οι προσμείξεις χαρακτηρίζουν τον κρύσταλλο δεκτικό είτε σε θετικά φορτία, υλικό τύπου p, που έχει πλεόνασμα ηλεκτρονίων, είτε σε αρνητικά φορτία, υλικό τύπου n, που έχει πλεόνασμα οπών (άτομα με έλλειμμα ηλεκτρονίων). Τα επιπλέον ηλεκτρόνια της επαφής τύπου n έλκονται από τις οπές τις επαφής τύπου p. Αυτό το ζευγάρι των δύο υλικών είναι το δομικό στοιχείο του φωτοβολταϊκού κελιού και η βάση της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας. 33

35 Κεφάλαιο 3: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Όταν μία επαφή δέχεται ηλιακή ακτινοβολία κάθε φωτόνιό της με ενέργεια hv μεγαλύτερη ή ίση από το ενεργειακό χάσμα Ε g του ημιαγωγού, έχει τη δυνατότητα να απορροφηθεί σε ένα χημικό δεσμό και να ελευθερώνει ένα ηλεκτρόνιο. Το ηλιακό φως προσπίπτει στο φωτοβολταϊκό κελί (επαφή p-n) και ένα μέρος από τα φωτόνια της ηλιακής ακτίνας φτάνει στην διεπιφάνεια των δύο υλικών, διεγείροντας τα ηλεκτρόνια στον κρύσταλλο του ημιαγωγού. Αφού ξεπεράσουν το ενεργειακό χάσμα της περιοχής, απελευθερώνονται και μέσω των ατόμων του ημιαγωγού κινούνται στο κελί και στη συνέχεια στο εξωτερικό κύκλωμα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ηλεκτρικού ρεύματος. Καθώς τα ηλεκτρόνια κινούνται μέσω του εξωτερικού κυκλώματος, απελευθερώνουν την ενέργειά τους με τη μορφή ωφέλιμου έργου και επιστρέφουν στην ηλιακό κελί. Για τη δημιουργία μιας επαφής p-n, παρασκευάζεται αρχικά το βασικό υλικό, του καθαρού ημιαγωγού, όπως το πυρίτιο ή το γερμάνιο κ.α. Στη συνέχεια δημιουργούνται οι περιοχές τύπου n και p, προσθέτοντας, με κατάλληλες μεθόδους άλλα στοιχεία. Πάνω από την περιοχή n, η οποία προσανατολίζεται στον ήλιο, κατασκευάζεται ένα δίκτυο μεταλλικών ηλεκτροδίων για να συλλέγει τα ελεύθερα ηλεκτρόνια και ένα αντιανακλαστικό επίστρωμα SiO 2, το οποίο αντανακλά την ηλιακή ακτινοβολία, επομένως αυξάνει την απορροφούμενη ακτινοβολία [11]. Εικ.3.3. Διάγραμμα κατασκευής φωτοβολταϊκού, 34

36 Κεφάλαιο 3: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ 3.3. Θεωρία ετερο-επαφών ημιαγωγού-μετάλλου Schottky Ένας τύπος επαφής μετάλλου ημιαγωγού είναι οι επαφές φραγμού ή μη ωμικές, που δεν επιτρέπουν εύκολη ροή ηλεκτρονίων από το μέταλλο στον ημιαγωγό για την εξισορρόπηση φορτίων χώρου στον ημιαγωγό. Το πρώτο μοντέλο που περιγράφει ικανοποιητικά τη συμπεριφορά τέτοιων επαφών είναι η θεωρία του Schottky (και Mott) που υποστήριξαν ότι η παρατηρούμενη ανόρθωση μπορεί να εξηγηθεί υποθέτοντας ότι τα ηλεκτρόνια περνούν πάνω από ένα φραγμό δυναμικού μέσω της διαδικασίας της ολίσθησης και διάχυσης. Το δυναμικό φραγμού δημιουργείται λόγω των διαφορετικών επιπέδων των ενεργειών Fermi. Οι βασικές ιδιότητες μιας επαφής μεταξύ δύο υλικών με διαφορετικές ηλεκτρικές ιδιότητες χαρακτηρίζονται από τη διαφορά στα έργα εξαγωγής. Όταν τα υλικά έρθουν σε επαφή, οι ενέργειες Fermi πρέπει να εξισωθούν κατά μήκος της επαφής. Η εξίσωση αυτή της ενέργειας Fermi μπορεί να απαιτήσει μια μεταφορά φορτίου από το ένα υλικό στο άλλο, το οποίο με τη σειρά του έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός εσωτερικού ηλεκτρικού πεδίου. Όταν δύο υλικά με διαφορετικά έργα εξαγωγής έρθουν σε επαφή, δημιουργείται μεταξύ τους μια διαφορά δυναμικού, γνωστή ως φράγμα δυναμικού [12]. Το έργο εξόδου είναι η διαφορά ενέργειας μεταξύ της στάθμης του κενού και της στάθμης Fermi στον ημιαγωγό. Το φράγμα Schottky μεταξύ ενός μετάλλου και ενός ημιαγωγού τύπου n που σχηματίζεται όταν το έργο εξόδου του μετάλλου είναι μεγαλύτερο από αυτό του ημιαγωγού. Η θεωρία τους εκφράζεται ως εξής: Φ bo = Φ m X s,όπου: Φ bo : Φραγμός δυναμικού επαφής, χωρίς εφαρμοζόμενη τάση Φ m : Έργο εξόδου του μετάλλου X s : Ηλεκτρονική συνάφεια (η διαφορά ενέργειας μεταξύ της στάθμης αναφοράς του κενού και του πυθμένα της ταινίας αγωγιμότητας)και δίνεται από τον τύπο: X s = Φ s (E c E f ) όπου Φ s : Έργο εξόδου του ημιαγωγού Ε c : Ενέργεια της ζώνης αγωγιμότητας E f : Στάθμη Fermi 35

37 Κεφάλαιο 3: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Εικ Ένα φράγμα Schottky μεταξύ μετάλλου-ημιαγωγού τύπου n, που σχηματίζεται όταν το έργο εξόδου του μετάλλου είναι μεγαλύτερο από αυτό του ημιαγωγού. Αν ο ημιαγωγός είναι τύπου n, τότε Φ m > Φ s δίνει μια επαφή φραγμού, όπου Φ m έργο εξόδου του μετάλλου και Φ s έργο εξόδου του ημιαγωγού, αν Φ Μ < Φ s τότε δίνει μια ωμική επαφή. Άρα, στην περίπτωση όπου Φ m > Φ s η επαφή μεταξύ του μετάλλου και του ημιαγωγού έχει σαν αποτέλεσμα τη ροή των ηλεκτρονίων από τον ημιαγωγό στο μέταλλο, για να εξισωθούν οι ενέργειες Fermi στα δύο υλικά. Το αποτέλεσμα είναι η συσσώρευση ενός αρνητικού φορτίου στη μεταλλική πλευρά της επαφής και ένα θετικά φορτισμένο στρώμα απογύμνωσης στον ημιαγωγό μ ένα αντίστοιχο φράγμα δυναμικού στη διεπιφάνεια. Αυτό το είδος επαφής ονομάζεται φράγμα Schottky. Στον ημιαγωγό αναπτύσσεται ένα εσωτερικό πεδίο με Φ D = Φ m - Φ s, όπου Φ D το δυναμικό διάχυσης ή δυναμικό επαφής. Η πυκνότητα των ελεύθερων ηλεκτρονίων στο μέταλλο είναι τόσο μεγάλη, ώστε εκεί το στρώμα συσσώρευσης περιορίζεται στα πρώτα ατομικά στρώματα που γειτονεύουν με τη διεπιφάνεια. Η κορυφή του φράγματος βρίσκεται Φ m - X s πάνω από τα στάθμη Fermi στο μέταλλο και Φ D = Φ m - Φ s πάνω από τον πυθμένα της ταινίας αγωγιμότητας στον ημιαγωγό, αφού Φ s - X s είναι η ενεργειακή απόσταση 36

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο Βασίλης Γαργανουράκης Φυσική ήγ Γυμνασίου Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις αλληλεπιδράσεις των στατικών (ακίνητων) ηλεκτρικών φορτίων. Σε αυτό το κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ «Ίσως το φως θα ναι μια νέα τυραννία. Ποιος ξέρει τι καινούρια πράγματα θα δείξει.» Κ.Π.Καβάφης ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ LASER Εισαγωγικές Έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ?

ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ? ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ? Η ηλιακή ενέργεια που προσπίπτει στην επιφάνεια της γης είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία που παράγεται στον ήλιο. Φτάνει σχεδόν αµετάβλητη στο ανώτατο στρώµατηςατµόσφαιρας του

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοβολταϊκά συστήματα και σύστημα συμψηφισμού μετρήσεων (Net metering) στην Κύπρο

Φωτοβολταϊκά συστήματα και σύστημα συμψηφισμού μετρήσεων (Net metering) στην Κύπρο Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών Φωτοβολταϊκά συστήματα και σύστημα συμψηφισμού μετρήσεων (Net metering) στην Κύπρο Βασικότερα τμήματα ενός Φ/Β συστήματος Τα φωτοβολταϊκά (Φ/Β) συστήματα μετατρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές των Laser στην Φ/Β τεχνολογία: πιο φτηνό ρεύμα από τον ήλιο

Εφαρμογές των Laser στην Φ/Β τεχνολογία: πιο φτηνό ρεύμα από τον ήλιο Εφαρμογές των Laser στην Φ/Β τεχνολογία: πιο φτηνό ρεύμα από τον ήλιο Μιχάλης Κομπίτσας Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Ινστιτούτο Θεωρ./Φυσικής Χημείας (www.laser-applications.eu) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα Ηλεκτρική Ενέργεια Σημαντικές ιδιότητες: Μετατροπή από/προς προς άλλες μορφές ενέργειας Μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις με μικρές απώλειες Σημαντικότερες εφαρμογές: Θέρμανση μέσου διάδοσης Μαγνητικό πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα)

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) 1. Αρχαίοι Έλληνες ατομικοί : η πρώτη θεωρία που διατυπώθηκε παγκοσμίως (καθαρά φιλοσοφική, αφού δεν στηριζόταν σε καμιά πειραματική παρατήρηση). Δημόκριτος (Λεύκιπος, Επίκουρος)

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινο & Κοινωνικό Επιχειρείν

Πράσινο & Κοινωνικό Επιχειρείν Πράσινο & Κοινωνικό Επιχειρείν 1 Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) Eίναι οι ενεργειακές πηγές (ο ήλιος, ο άνεμος, η βιομάζα, κλπ.), οι οποίες υπάρχουν σε αφθονία στο φυσικό μας περιβάλλον Το ενδιαφέρον

Διαβάστε περισσότερα

Η ανακλαστικότητα των φωτοβολταϊκών πλαισίων

Η ανακλαστικότητα των φωτοβολταϊκών πλαισίων Η ανακλαστικότητα των φωτοβολταϊκών πλαισίων Γ Έκδοση Ιανουάριος 2009 Το παρόν κείμενο αποτελεί αναδημοσίευση των βασικών σημείων από τη Μελέτη για την Αντανακλαστικότητα Φωτοβολταϊκών Πλαισίων Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωνσταντινιά Τσιρογιάννη. Βασιλική Χατζηκωνσταντίνου (ΠΕ04)

ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωνσταντινιά Τσιρογιάννη. Βασιλική Χατζηκωνσταντίνου (ΠΕ04) ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωνσταντινιά Τσιρογιάννη (ΠΕ02) Βασιλική Χατζηκωνσταντίνου (ΠΕ04) Β T C E J O R P Υ Ν Η Μ Α Ρ Τ ΤΕ Α Ν Α Ν Ε Ω ΣΙ Μ ΕΣ Π Η ΓΕ Σ ΕΝ Ε Ρ ΓΕ Ι Α Σ. Δ Ι Ε Ξ Δ Σ Α Π ΤΗ Ν Κ Ρ Ι ΣΗ 2 Να

Διαβάστε περισσότερα

αγωγοί ηµιαγωγοί µονωτές Σχήµα 1

αγωγοί ηµιαγωγοί µονωτές Σχήµα 1 Η2 Μελέτη ηµιαγωγών 1. Σκοπός Στην περιοχή της επαφής δυο ηµιαγωγών τύπου p και n δηµιουργούνται ορισµένα φαινόµενα τα οποία είναι υπεύθυνα για τη συµπεριφορά της επαφής pn ή κρυσταλλοδιόδου, όπως ονοµάζεται,

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Σκοπός Στο δεύτερο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια του ηλεκτρικού ρεύματος και της ηλεκτρικής τάσης,θα μελετηθεί ένα ηλεκτρικό κύκλωμα και θα εισαχθεί η έννοια της αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. 1. Ηλιακή ακτινοβολία

ΗΛΙΑΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. 1. Ηλιακή ακτινοβολία ΗΛΙΑΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 1. Ηλιακή ακτινοβολία Ο ήλιος ενεργεί σχεδόν, ως μια τέλεια πηγή ακτινοβολίας σε μια θερμοκρασία κοντά στους 5.800 Κ Το ΑΜ=1,5 είναι το τυπικό ηλιακό φάσμα πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Τα φωτοβολταϊκά συστήματα.το μέλλον.μια πράσινη Γη.Όλα αυτά συνδέονται στενά...

Τα φωτοβολταϊκά συστήματα.το μέλλον.μια πράσινη Γη.Όλα αυτά συνδέονται στενά... Τα φωτοβολταϊκά συστήματα.το μέλλον.μια πράσινη Γη.Όλα αυτά συνδέονται στενά... Ξεκινώντας την προσπάθειά μας να αναλύσουμε και να επεξηγήσουμε τις λειτουργείες,τα πλεονεκτήματα και γενικά να αναφερθούμε

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Ενέργεια & Περιβάλλον Το ενεργειακό πρόβλημα (Ι) Σε τι συνίσταται το ενεργειακό πρόβλημα; 1. Εξάντληση των συμβατικών ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

ΥΛΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΛΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ E-mail: gtsigaridas@teilam.gr ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΔΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΤΥΠΟΙ ΣΤΕΡΕΩΝ ΜΟΡΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΜΟΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1. ύο µονοχρωµατικές ακτινοβολίες Α και Β µε µήκη κύµατος στο κενό

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αλλαγή της δομής των ταινιών λόγω κραματοποίησης

Αλλαγή της δομής των ταινιών λόγω κραματοποίησης Αλλαγή της δομής των ταινιών λόγω κραματοποίησης Παράμετροι που τροποποιούν την δομή των ταινιών Σχηματισμός κράματος ή περισσοτέρων ημιαγωγών Ανάπτυξη ετεροδομών ή υπερδομών κβαντικός περιορισμός (quantum

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Στηρίζονται στις αλληλεπιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με την ύλη. Φασματομετρία=

Διαβάστε περισσότερα

2012 : (307) : , 29 2012 : 11.00 13.30

2012  : (307) : , 29 2012 : 11.00 13.30 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : Εφαρµοσµένη Ηλεκτρολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ 6/12/2013 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Κολιπέτρη Φανή Μαθητής Α3 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ- ΗΠΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ- ΗΠΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ- ΗΠΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ http://biostore-aloa.blogspot.com/2007/06/2007.html Ιστορική αναδρομή Γενικά στοιχεία Οι πρόγονοί μας στα πρώτα χρόνια της ζωής τους πάνω στη γη, δε γνώριζαν πολλά πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες Χ (Roentgen) Κ.-Α. Θ. Θωμά

Ακτίνες Χ (Roentgen) Κ.-Α. Θ. Θωμά Ακτίνες Χ (Roentgen) Είναι ηλεκτρομαγνητικά κύματα με μήκος κύματος μεταξύ 10 nm και 0.01 nm, δηλαδή περίπου 10 4 φορές μικρότερο από το μήκος κύματος της ορατής ακτινοβολίας. ( Φάσμα ηλεκτρομαγνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 2.4 Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η αντίσταση ενός αγωγού Λέξεις κλειδιά: ειδική αντίσταση, μικροσκοπική ερμηνεία, μεταβλητός αντισ ροοστάτης, ποτενσιόμετρο 2.4 Παράγοντες που επηρεάζουν την

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή:

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή: 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. Πράσινο και κίτρινο φως

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων

Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων Ιόντα με υψηλές ενέργειες (συνήθως Ar +, O ή Cs + ) βομβαρδίζουν την επιφάνεια του δείγματος sputtering ουδετέρων

Διαβάστε περισσότερα

SUPER THERM ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

SUPER THERM ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Αυτό το σεμινάριο έχει απλώς ως στόχο να δώσει μερικά από τα βασικά της Θερμοδυναμικής, και πως σχετίζεται με τη μόνωση και με τη μόνωση με κεραμικά επιχρίσματα. Η θερμότητα μεταφέρεται με τους παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ: ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΕΡΑ

ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ: ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΕΡΑ ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ: ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΕΡΑ Χρήσεις: Ξήρανση γεωργικών προϊόντων Θέρµανση χώρων dm Ωφέλιµη ροή θερµότητας: Q = c Τ= ρ qc( T2 T1) dt ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ ΗΛΙΑΚΗ ΨΥΧΡΟΣ ΑΕΡΑΣ ΘΕΡΜΟΣ ΑΕΡΑΣ Τ 1 Τ 2 ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Γ Γυμνασίου - Κεφάλαιο 3: Ηλεκτρική Ενέργεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια

Φυσική Γ Γυμνασίου - Κεφάλαιο 3: Ηλεκτρική Ενέργεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια (παράγραφοι ά φ 3.1 31& 3.6) 36) Φυσική Γ Γυμνασίου Εισαγωγή Τα σπουδαιότερα χαρακτηριστικά της ηλεκτρικής ενέργειας είναι η εύκολη μεταφορά της σε μεγάλες αποστάσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΘΛΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΘΛΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΘΛΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΚΥΜΑΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου Η συμβολή και η περίθλαση του φωτός, όταν περνά λεπτή σχισμή ή μικρή

Διαβάστε περισσότερα

1.1.1 H αιολική ενέργεια στην εξέλιξη του Ανθρώπου

1.1.1 H αιολική ενέργεια στην εξέλιξη του Ανθρώπου Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή σε ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά και γεωθερμία Για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές χρησιμοποιούνται ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά κ.α.. Οι ανεμογεννήτριες μετατρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

ιδάσκων: Λευτέρης Λοιδωρίκης Π1 0-7146

ιδάσκων: Λευτέρης Λοιδωρίκης Π1 0-7146 Φωτονικά Υλικά ιδάσκων: Λευτέρης Λοιδωρίκης Π1 0-7146 Τεχνολογίες φωτός σήμερα Το φώς έχει εισχωρήσει προ πολλού στη ζωή μας Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία Καλύπτει πολύ μεγάλο φάσμα Συστατικά τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 3 Μαΐου 015 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΝΙΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Εισαγωγή Άνθρωπος και ενέργεια Σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση του ανθρώπου στη γη,

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 4. Β) Να αιτιολογήσετε την επιλογή σας. Μονάδες 8

Μονάδες 4. Β) Να αιτιολογήσετε την επιλογή σας. Μονάδες 8 Β.1 Μονοχρωματική δέσμη φωτός, περνάει από τον αέρα σε ένα κομμάτι γυαλί. Το μήκος κύματος της δέσμης φωτός όταν αυτή περάσει από τον αέρα στο γυαλί: α. θα αυξηθεί β. θα μειωθεί γ. θα παραμείνει αμετάβλητο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 LASER. Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 LASER. Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 Μαρία Κατσικίνη katsiki@auth.gr users.auth.gr/~katsiki Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας wikipedia Το πρώτο κατασκευάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 25 Ηλεκτρικό Ρεύµα και Αντίσταση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 25 Ηλεκτρικό Ρεύµα και Αντίσταση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 25 Ηλεκτρικό Ρεύµα και Αντίσταση Μπαταρία Ρεύµα Νόµος του Ohm Αντίσταση και Αντιστάσεις Resistivity Ηλεκτρική Ισχύς Ισχύς Οικιακών Συσκευών/Κυκλωµάτων Εναλλασσόµενη Τάση Υπεραγωγιµότητα Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Διάρθρωση της Παρουσίασης

Διάρθρωση της Παρουσίασης Διάρθρωση της Παρουσίασης -Κατηγορίες φωτοβολταϊκών στοιχείων -Φωτοβολταϊκό στοιχείο p-n -Ρεύμα, τάση και απόδοση φωτοβολταϊκών στοιχείων -Ορισμός και χαρακτηριστικές ιδιότητες εξιτονίων -Δημιουργία εξιτονίων

Διαβάστε περισσότερα

«Περιβάλλον Ενεργειακή Επανάσταση-Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας». Σύνθημά μας: «Θέλουμε να ζήσουμε σε ένα ανθρώπινο πλανήτη!

«Περιβάλλον Ενεργειακή Επανάσταση-Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας». Σύνθημά μας: «Θέλουμε να ζήσουμε σε ένα ανθρώπινο πλανήτη! Η ιαδραστική Τηλεδιάσκεψη στην Υπηρεσία του Σύγχρονου Σχολείου Πρόγραµµα Οδυσσέας 1 ος Κύκλος 2009 «Περιβάλλον Ενεργειακή Επανάσταση-Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας». Σύνθημά μας: «Θέλουμε να ζήσουμε σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ ΜΕ ΕΥΕΛΙΞΙΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΣΤΑ ΚΤΙΡΙΑ

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ ΜΕ ΕΥΕΛΙΞΙΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΣΤΑ ΚΤΙΡΙΑ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ ΜΕ ΕΥΕΛΙΞΙΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΣΤΑ ΚΤΙΡΙΑ Μαρία Τρυπαναγνωστοπούλου Πανεπιστήμιο Πατρών Ιωάννης Κούτσελας Πανεπιστήμιο Πατρών ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο κτιριακός τομέας αποτελεί έναν από τους πλέον σημαντικούς

Διαβάστε περισσότερα

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ 1. Ο Ήλιος μας είναι ένας από τους μεγαλύτερους αστέρες της περιοχής μας, του Γαλαξία μας αλλά και του σύμπαντος (NASA Science, εικόνα 1), όντας ο μοναδικός στο ηλιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΥΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΥΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ: Μέτρηση της έντασης της (συνήθως) ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με (φωτοηλεκτρικούς ήάλλους κατάλληλους) μεταλλάκτες, μετάτην αλληλεπίδραση της με

Διαβάστε περισσότερα

dq dt μεταβολή θερμοκρασίας C = C m ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ J mole Θερμικές ιδιότητες Θερμοχωρητικότητα

dq dt μεταβολή θερμοκρασίας C = C m ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ J mole Θερμικές ιδιότητες Θερμοχωρητικότητα ΥΛΙΚΑ Ι ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ 7 κές Ιδιότητες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ κές ιδιότητες Θερμοχωρητικότητα κή διαστολή κή αγωγιμότητα γμ κή τάση Θερμοχωρητικότητα Η θερμοχωρητικότητα

Διαβάστε περισσότερα

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 1 Λέξεις κλειδιά: Ηλεκτρολυτικά διαλύματα, ηλεκτρόλυση,

Διαβάστε περισσότερα

Λαμπτήρες Μαγνητικής Επαγωγής

Λαμπτήρες Μαγνητικής Επαγωγής Φωτισμός οδοποιίας, πάρκων, πλατειών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ-ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΦΩΤΙΣΤΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΕΠΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ LED Λαμπτήρες Μαγνητικής Επαγωγής Light Emitting Diodes LED Αρχή λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Ορισμός «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι οι μη ορυκτές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δηλαδή η αιολική, η ηλιακή και η γεωθερμική ενέργεια, η ενέργεια κυμάτων, η παλιρροϊκή ενέργεια, η υδραυλική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : Εφαρμοσμένη Ηλεκτρολογία

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Μετασχηματιστή

Μελέτη Μετασχηματιστή Μελέτη Μετασχηματιστή 1. Θεωρητικό μέρος Κάθε φορτίο που κινείται και κατά συνέπεια κάθε αγωγός που διαρρέεται από ρεύμα δημιουργεί γύρω του ένα μαγνητικό πεδίο. Το μαγνητικό πεδίο B με την σειρά του ασκεί

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Στις ερωτήσεις 1-4 να επιλέξετε την σωστή απάντηση 1. Μία μονοχρωματική ακτινοβολία, που ανήκει στο ορατό τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, μεταβαίνει από

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ - ΚΥΜΑΤΑ

ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ - ΚΥΜΑΤΑ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ - ΚΥΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α : Για να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÎÕÓÔÑÁ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÎÕÓÔÑÁ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό κάθε µιας από τις παρακάτω ερωτήσεις 1- και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1. Ο ραδιενεργός

Διαβάστε περισσότερα

Διάδοση Θερμότητας. (Αγωγή / Μεταφορά με τη βοήθεια ρευμάτων / Ακτινοβολία)

Διάδοση Θερμότητας. (Αγωγή / Μεταφορά με τη βοήθεια ρευμάτων / Ακτινοβολία) Διάδοση Θερμότητας (Αγωγή / Μεταφορά με τη βοήθεια ρευμάτων / Ακτινοβολία) Τρόποι διάδοσης θερμότητας Με αγωγή Με μεταφορά (με τη βοήθεια ρευμάτων) Με ακτινοβολία άλλα ΠΑΝΤΑ από το θερμότερο προς το ψυχρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ ΚΑΙ ΥΛΗΣ

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ ΚΑΙ ΥΛΗΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ ΚΑΙ ΥΛΗΣ Όταν οι ακτίνες Χ περνούν μέσα από την ύλη (πχ το σώμα του ασθενή) μπορεί να συμβεί οποιοδήποτε από τα 4 φαινόμενα που αναλύονται στις επόμενες σελίδες. Πρέπει να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6-1 6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6.1. ΙΑ ΟΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Πολλές βιοµηχανικές εφαρµογές των πολυµερών αφορούν τη διάδοση της θερµότητας µέσα από αυτά ή γύρω από αυτά. Πολλά πολυµερή χρησιµοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Προβλήματα και προοπτικές Π. Μουρούζης Υπεύθυνος Ε.Κ.Φ.Ε. Κέρκυρας Ενέργεια: το κλειδί της ευημερίας αλλά και η αιτία των πολέμων 2/40 Πώς ένας άρχοντας απολάμβανε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Έργο-Ισχύς-Ενέργεια

Κεφάλαιο 1: Έργο-Ισχύς-Ενέργεια Κεφάλαιο 1: Έργο-Ισχύς-Ενέργεια Έργο «Έργο δύναμης ονομάζουμε το γινόμενο της δύναμης F επί τη μετατόπιση Δχ του σημείου εφαρμογής της, κατά τη διεύθυνση της. Αυτό εκφράζει την ενέργεια που μεταφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ Βασίλης Γκαβαλιάς, διπλ. μηχανολόγος μηχανικός Α.Π.Θ. Ενεργειακός επιθεωρητής`

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ Βασίλης Γκαβαλιάς, διπλ. μηχανολόγος μηχανικός Α.Π.Θ. Ενεργειακός επιθεωρητής` ΕΝΩΣΗ ΠΡΟΣΚΕΚ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ Εισηγητής: Γκαβαλιάς Βασίλειος,διπλ μηχανολόγος μηχανικός ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ Βασίλης Γκαβαλιάς, διπλ. μηχανολόγος

Διαβάστε περισσότερα

7 σειρά ασκήσεων. Για την επίλυση των προβλημάτων να θεωρηθούν γνωστά: σταθερά του Planck 6,63 10-34 J s, ταχύτητα του φωτός στον αέρα 3 10 8 m/s

7 σειρά ασκήσεων. Για την επίλυση των προβλημάτων να θεωρηθούν γνωστά: σταθερά του Planck 6,63 10-34 J s, ταχύτητα του φωτός στον αέρα 3 10 8 m/s η 7 σειρά ασκήσεων Για την επίλυση των προβλημάτων να θεωρηθούν γνωστά: σταθερά του Planck 6,63 10-34 J s, ταχύτητα του φωτός στον αέρα 3 10 8 m/s 1. Εξηγήστε γιατί, όταν φως διαπερνά μία διαχωριστική

Διαβάστε περισσότερα

τα μεταλλικά Μια στρώμα. Για την έννοια πως αν και νανοσωματίδια (με εξάχνωση Al). πρέπει κανείς να τοποθετήσει τα μερικές δεκάδες nm πράγμα

τα μεταλλικά Μια στρώμα. Για την έννοια πως αν και νανοσωματίδια (με εξάχνωση Al). πρέπει κανείς να τοποθετήσει τα μερικές δεκάδες nm πράγμα Φραγή Coulomb σε διατάξεις που περιέχουν νανοσωματίδια. Ι. Φραγή Coulomb σε διατάξεις που περιέχουν μεταλλικά νανοσωματίδια 1. Περιγραφή των διατάξεων Μια διάταξη που περιέχει νανοσωματίδια μπορεί να αναπτυχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΥΠΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΜΑΣ

Η ΕΞΥΠΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΜΑΣ Η ΕΞΥΠΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΜΑΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Για περισσότερες πληροφορίες απευθυνθείτε στα site: ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΥΔΡΟΓΟΝΟ ΩΣ ΠΟΛΥΔΙΑΣΤΑΤΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΨΕΛΩΝ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ

ΤΟ ΥΔΡΟΓΟΝΟ ΩΣ ΠΟΛΥΔΙΑΣΤΑΤΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΨΕΛΩΝ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ ΤΟ ΥΔΡΟΓΟΝΟ ΩΣ ΠΟΛΥΔΙΑΣΤΑΤΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΨΕΛΩΝ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Κ.Π. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη, Ι. Μπρίζας Εργ. Οργανικής Χημείας και ΔιΧηΝΕΤ, Τμήμα Χημείας, Σχολή Θετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Από που προέρχονται τα αποθέµατα του πετρελαίου. Ποια ήταν τα βήµατα σχηµατισµού ; 2. Ποια είναι η θεωρητική µέγιστη απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΔΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΔΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΔΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΛΗ Οτιδήποτε έχει μάζα και καταλαμβάνει χώρο Μάζα είναι η ποσότητα αδράνειας ενός σώματος, μονάδα kilogram (kg) (σύνδεση( δύναμης & επιτάχυνσης) F=m*γ Καταστάσεις της ύλης Στερεά,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : Εφαρμοσμένη Ηλεκτρολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Διαστημικός καιρός. Αποτελεί το σύνολο της ηλιακής δραστηριότητας (ηλιακός άνεμος, κηλίδες, καταιγίδες, εκλάμψεις, προεξοχές, στεμματικές εκτινάξεις ηλιακής μάζας) που επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. : Φυσική γενικής παιδείας. Εξεταστέα Ύλη : : ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ. Ημερομηνία : 07-12-2014 ΘΕΜΑ 1 Ο

: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. : Φυσική γενικής παιδείας. Εξεταστέα Ύλη : : ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ. Ημερομηνία : 07-12-2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Τάξη Μάθημα : Γ ΛΥΚΕΙΟΥ : Φυσική γενικής παιδείας Εξεταστέα Ύλη : Καθηγητής : ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ Ημερομηνία : 07-12-2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Στις παρακάτω ερωτήσεις να βρείτε τη σωστή απάντηση: Α. Σύμφωνα με το

Διαβάστε περισσότερα

Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες

Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες Νίκος Κυλάφης Πανεπιστήµιο Κρήτης Η µελέτη του θέµατος ξεκίνησε ως διδακτορική διατριβή του Δηµήτρη Γιαννίου (Princeton) και συνεχίζεται. Ιωάννινα, 8-9-11 Κατ αρχάς, πώς ξέρομε

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

Α.Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Μελέτη φωτισμού συγκροτήματος γραφείων με τεχνολογία LED Επιβλέπων Καθηγητής: Ιωαννίδης Γεώργιος Σπουδαστής: Ζάρδας Δημήτριος Μάιος2014

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά για µικροκύµατα. ηµιουργία ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων.

Γενικά για µικροκύµατα. ηµιουργία ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 5 1. Άσκηση 1 Γενικά για µικροκύµατα. ηµιουργία ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων. 1.1 Εισαγωγή Τα µικροκύµατα είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία όπως το ορατό φώς, οι ακτίνες

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1-

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1- ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και πως μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΣΙΤΣΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ

ΟΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΣΙΤΣΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ Θέµατα από το βιβλίο µου: Οι ασκήσεις των εξετάσεων φυσικής γενικής παιδείας γ λυκείου (υπό έκδοση ) (Περιέχει 111 ασκήσεις πιθανά θέµατα εξετάσεων µε απαντήσεις) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΘΕΜΑ 1 ο Πόση είναι η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Υλικό Φυσικής-Χημείας 1 ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Υλικό Φυσικής-Χημείας 2 Το Φως 1) Δέσμη λευκού φωτός προσπίπτει στην επιφάνεια ενός πρίσματος όπως δείχνει το σχήμα και κατά την έξοδο από

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc Αρχές ενεργειακού σχεδιασμού κτηρίων Αξιοποίηση των τοπικών περιβαλλοντικών πηγών και τους νόμους ανταλλαγής ενέργειας κατά τον αρχιτεκτονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ 8. Δυναμικός ηλεκτρισμός

ΔΙΑΛΕΞΗ 8. Δυναμικός ηλεκτρισμός ΔΙΑΛΕΞΗ 8 Δυναμικός ηλεκτρισμός ΗΛΕΚΣΡΙΚΗ ΑΓΩΓΙΜΟΣΗΣΑ Ηλεκτρική Αγωγιμότητα ονομάζουμε την ευκολία με την οποία το ηλεκτρικό ρεύμα περνά μέσα από τα διάφορα σώματα. Σα στερεά σώματα παρουσιάζουν διαφορετική

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Οπτικά Μικροσκόπια

Νέα Οπτικά Μικροσκόπια Νέα Οπτικά Μικροσκόπια Αντίθεση εικόνας (contrast) Αντίθεση πλάτους Αντίθεση φάσης Αντίθεση εικόνας =100 x (Ι υποβ -Ι δειγμα )/ Ι υποβ Μικροσκοπία φθορισμού (Χρησιμοποιεί φθορίζουσες χρωστικές για το

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας ΜΜΚ 312 Μεταφορά Θερμότητας Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής Διάλεξη 1 MMK 312 Μεταφορά Θερμότητας Κεφάλαιο 1 1 Μεταφορά Θερμότητας - Εισαγωγή Η θερμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο31 Εξισώσεις Maxwellκαι ΗλεκτροµαγνητικάΚύµατα. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο31 Εξισώσεις Maxwellκαι ΗλεκτροµαγνητικάΚύµατα. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο31 Εξισώσεις Maxwellκαι ΗλεκτροµαγνητικάΚύµατα ΠεριεχόµεναΚεφαλαίου 31 Τα µεταβαλλόµενα ηλεκτρικά πεδία παράγουν µαγνητικά πεδία. Ο Νόµος του Ampère-Ρεύµα µετατόπισης Νόµος του Gauss s στο µαγνητισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ Σελίδα 1 από 16 1. Το φως 1.1. Η φύση του φωτός Οι μαθητές και μαθήτριες να: 5 1.1.1. Η κυματική φύση του φωτός. Ηλεκτρομαγνητική

Διαβάστε περισσότερα

6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC

6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC 6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC Θεωρητικό µέρος Αν µεταξύ δύο αρχικά αφόρτιστων αγωγών εφαρµοστεί µία συνεχής διαφορά δυναµικού ή τάση V, τότε στις επιφάνειές τους θα

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων έργα εκ του µηδενός σε ιστορικά πλαίσια ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια 2 Ο ηλιακός θερµοσίφωνας αποτελεί ένα ενεργητικό ηλιακό σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing).

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Κεφάλαιο 4 Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Οι ενδείξεις (τάσεις εξόδου) των θερμοζευγών τύπου Κ είναι δύσκολο να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ. Φωτοβολταϊκά Χρήση και εφαρμογές Οικολογικά χωριά

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ. Φωτοβολταϊκά Χρήση και εφαρμογές Οικολογικά χωριά ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Φωτοβολταϊκά Χρήση και εφαρμογές Οικολογικά χωριά ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ των σπουδαστών Χρήστου Τσαγκαράκη Στυλιανού

Διαβάστε περισσότερα

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014)

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014) > Φυσική Γ Γυμνασίου >> Αρχική σελίδα ΗΛΕΚΤΡΙΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΕΕρρωττήήσσεει ιςςαασσκκήήσσεει ιςς χχωρρί ίςς ααππααννττήήσσεει ιςς (σελ. ) ΕΕρρωττήήσσεει ιςςαασσκκήήσσεει ιςς μμεε ααππααννττήήσσεει ιςς (σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΠΗΓΕΣ / ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος

ΘΕΜΑ : ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΠΗΓΕΣ / ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος ΘΕΜΑ : ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΠΗΓΕΣ / ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ; Η ενέργεια υπάρχει παντού παρόλο που δεν μπορούμε να την δούμε. Αντιλαμβανόμαστε την ύπαρξη της από τα αποτελέσματα της.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Εργασία στο μάθημα Οικολογία για μηχανικούς Παπαλού Ελευθερία Α.Μ. 7483 Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Α εξάμηνο έτος 2009-2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ηλιακή ενέργεια και φωτοβολταϊκά 2.

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακά συστήµατα-φωτοβολταϊκά & εξοικονόµηση ενέργειας

Ενεργειακά συστήµατα-φωτοβολταϊκά & εξοικονόµηση ενέργειας Επιστηµονικό Τριήµερο Α.Π.Ε από το Τ.Ε.Ε.Λάρισας.Λάρισας 29-30Νοεµβρίου,1 εκεµβρίου 2007 Ενεργειακά συστήµατα-φωτοβολταϊκά & εξοικονόµηση ενέργειας Θεόδωρος Καρυώτης Ενεργειακός Τεχνικός Copyright 2007

Διαβάστε περισσότερα