ΠΑΤΡΑ ΕΥΘΥΜΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΕΙΡΑΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΤΡΑ ΕΥΘΥΜΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΕΙΡΑΙΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΤΡΑ ΕΥΘΥΜΙΑ «Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ» ιπλωµατική Εργασία για την απόκτηση Μεταπτυχιακού ιπλώµατος Ειδίκευσης Πειραιάς, 2013 I

2 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΤΡΑ ΕΥΘΥΜΙΑ Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ «Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ Επιβλέπων Καθηγητής: Ντάνος Αναστάσιος ΠΛΑΙΣΙΟ» ιπλωµατική Εργασία για την απόκτηση Μεταπτυχιακού ιπλώµατος Ειδίκευσης Πειραιάς, 2013 II

3 MASTER OF SCIENCE IN UNIVERSITY OF PIRAEUS HEALTH MANAGEMENT PATRA EFTHIMIA TECHNOLOGICAL EDUCATIONAL INSTITUTE OF PIRAEUS «The Mental Health history in Greece and the Greek Legislation» Supervisor : Danos Anastasios Thesis for the Degree of Master of Science Piraeus, 2013 III

4 και µόνο η ανάµνηση αυτού του νοσοκοµείου συνδέεται µε τη µεγαλύτερη δυνατή αθλιότητα, µε το χάσιµο της προσωπικότητας και της πιο απλής ανθρώπινης αξιοπρέπειας των όσων είναι εκεί µέσα ας φανταστούµε λίγο πως µπορεί να είναι ένα ψυχιατρείο, µε την αναπόφευκτη ασχήµια του και τ απελπιστικά του θεάµατα. Κι όµως, αυτοί που δε στοιβάχτηκαν σ ορισµένους υπερπλήρεις θαλάµους ή που ποτέ δεν είχαν την ευκαιρία να επισκεφτούν τους αρρώστους σ αυτούς τους χώρους, δεν µπορούν να καταλάβουν και την φρίκη (κι αυτή η λέξη δεν είναι αρκετά δυνατή) των συνθηκών που ζουν αυτοί που τους έτυχε το χειρότερο υπάρχουν ορισµένοι άρρωστοι χαντακωµένοι, αποµονωµένοι από τους υπόλοιπους ζωντανούς, πεταµένοι σαν κάτι άχρηστο και σπασµένο σε ένα σωρό σκουπίδια... Κάθε παράγκα που είναι χτισµένη για 40 κρεβάτια- είναι τόσο κατάφορα ανεπαρκής επειδή οι άρρωστοι αυξάνουν ασταµάτητα, που αντί για 40, είµαστε 120 για 40 κρεβάτια. Οι απίθανα ανεπαρκείς κοιτώνες χρειάζονταν παραπανίσια στρώµατα: αυτά λοιπόν, τα βάζουµε στη σειρά κάθε βράδυ στο αναψυκτήριο, το µπάνιο, παντού όπου υπήρχε χώρος για έναν άνθρωπο που ήλθε να ξαπλώσει. Κάθε πρωί νωρίς- νωρίς όλοι αυτοί έπρεπε να είναι στο πόδι για να ελευθερώσουν το αναψυκτήριο ώστε να αφήσουν τις καθαρίστριες να καθαρίσουν. Καθένας έπαιρνε το στρώµα του και πήγαινε στο µπάνιο ή αλλού κι έφτιαχνε µε αυτά µια θλιβερή πυραµίδα. Αυτό, όµως, δεν ήταν το χειρότερο. Το χειρότερο είναι πως είµαστε ο ένας πάνω στον άλλο να περπατάµε σε µια αίθουσα που µόνο να έβλεπε κανείς πως φερόταν ο καθένας µέσα σε αυτήν τον έπιανε απόγνωση. Μερικοί που ήταν µέσα πολύ καιρό κουβαλούσαν την µιζέρια τους µ όλη της την δόξα, συγκρατώντας τα παντελόνια τους µε ένα σπάγκο ή µε το χέρι µαραµένο ή δεν τα κρατούσαν καθόλου. Οι άλλοι αποδιοργανωµένοι, αποβλακωµένοι, χαζοί, ξάπλωναν κολλητά στους τοίχους ή κάτω από τα τραπέζια. Έπρεπε να τους αιχµαλωτίζουν µέσα σ ατελείωτους κύκλους που έκαναν περπατώντας πρωί- βράδυ, µε την ψυχή νεκρή και µε κάποια ή καθόλου συνείδηση της κατάρρευσης τους (Roger Gentis,1983) Το παραπάνω απόσπασµα κειµένου, ανήκει σε τρόφιµο ενός ψυχιατρείου και το παραθέτω πιστεύοντας ότι µπορεί να σκιαγραφήσει την εικόνα που επικρατούσε στα ψυχιατρεία στο παρελθόν, καθώς και την ανάγκη της ψυχιατρικής µεταρρύθµισης η οποία ήδη υλοποιείται µέσω των προγραµµάτων «Ψυχαργώς». IV

5 ΠEΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα µελέτη γίνεται µια απόπειρα να αποδώσουµε σε αδρές γραµµές τη διαδροµή που έχει διανύσει µέχρι σήµερα η ψυχική υγεία της Ελλάδας καθώς και το νοµικό της πλαίσιο, αποσκοπώντας τελικά σε µια συγκριτική προσέγγιση των δύο συστηµάτων, τόσο στην παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας όσο και στην προάσπιση των δικαιωµάτων των ψυχικά ασθενών στην Ελλάδα. Στην διπλωµατική εργασία γίνεται προσπάθεια συγκέντρωσης, καταγραφής και σχολιασµού του τοµέα της ψυχικής υγείας καθώς και των νόµων του ελληνικού κράτους (από συστάσεως µέχρι σήµερα) που ρυθµίζουν την παροχή της ψυχιατρικής περίθαλψης. Από τον αρχικό σχετικό βασιλικό νόµο του 1862 ως και του πλέον πρόσφατου νόµου του 2003,η προσπάθεια σχολιασµού εστιάζεται στο κατά πόσο οι υπό εξέταση νόµοι συνέβαλαν στην διαρκή προσπάθεια εκσυγχρονισµού της ψυχικής περίθαλψης και σεβασµού των δικαιωµάτων των ψυχικά ασθενών. Η εργασία κατέδειξε ότι τόσο η ψυχιατρική περίθαλψη όσο και το νοµικό πλαίσιο της, έχουν να παρουσιάσουν αρκετές αρετές αλλά και αρκετές ελλείψεις ως προς την ρύθµιση της οργάνωσης της παρεχόµενης ψυχιατρικής περίθαλψης και της προστασία των δικαιωµάτων των ψυχικά ασθενών, παρά τις µεταρρυθµίσεις που πραγµατοποιήθηκαν και στα δύο συστήµατα τόσο στην οργάνωση όσο και στην φιλοσοφία αντιµετώπισης του ψυχικά ασθενή. Αρωγός µας στην προσπάθεια αυτή θα αποτελέσει και µια αναφορά στη φιλοσοφία και τις θεµελιώδεις αρχές που διέπουν την Ψυχιατρική Μεταρρύθµιση, ενώ τέλος η ανασκόπηση των ανωτέρω οδηγεί στη διαπίστωση πως η πραγµατική µεταρρύθµιση θα συντελεστεί όταν θα αλλάξει ο τρόπος σκέψης των ατόµων και θα καταρριφθούν τα στερεότυπα και οι διακρίσεις ως προς τους ψυχικά ασθενείς. Είναι γεγονός ότι ο τρόπος αντιµετώπισης του ψυχικά ασθενή αποτελεί σηµαντικό δείκτη για τον πολιτισµό µιας κοινωνίας, και καθώς η παγκόσµια κοινότητα δεν έχει καταφέρει να αντιµετωπίσει αποτελεσµατικά τα συνεχώς διευρυνόµενα κοινωνικά ελλείµµατα, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη για την υιοθέτηση µιας µεταρρυθµιστικής πνοής ικανής να αποτρέψει τη διεύρυνση του υγειονοµικού ελλείµµατος της περιθωριοποίησης και του κοινωνικού αποκλεισµού. Λέξεις κλειδιά : Ψυχική Υγεία, Ψυχιατρική Περίθαλψη, Ψυχιατρική Μεταρρίθµιση, Αποϊδρυµατοποίηση, Τοµεοποίηση, Ψυχαργώς, Κοινοτική Ψυχιατρική, Ψυχοκοινωνική V

6 Αποκατάσταση Ψυχικών ασθενών, Στίγµα, Συνηγορία για την ψυχική υγεία, Ακούσια νοσηλεία, Νοµικό πλαίσιο ψυχικής υγείας, ικαιώµατα Ψυχικών Ασθενών, Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας. VI

7 ABSTRACT At any one time one adult in four suffers from one or other form of mental illness. However, mental illness is not well understood, it frightens people and all too often carries a stigma. Despite its prevalence and importance mental illness has not had the attention it deserves. Mental health services are still not fully recognised they are stigmatized, under funded and underprovided this has lead to the reform of those services in a large number of countries throughout the world. In an attempt to extract good examples of practice that can be applied regardless of the cultural context of a particular country, we make a comparative approach of the Psychiatric Reform and laws of mental illness in the Greece. An overview of the mental health system in Greece is essential in our attempt to examine grosso modo the achievements and the perspectives of such a reform. Modernising mental health services ought to be one of every Government s core national priorities, in a quest for a model of social democracy able to cope with segregation and social exclusion. Key-words: Mental Health, Mental Reform, Psycargos, Stigma, Advocacy, Laws of mental illness, Rights of mental illness VII

8 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα καθηγητή της διπλωµατικής εργασίας µου κύριο Ντάνο. Επίσης να εκφράσω την ευγνωµοσύνη µου στους γονείς µου για την διαρκή τους υποστήριξη και την συµβολή τους στην επιτυχή διεκπεραίωση των σπουδών µου. Πάτρα Ευθυµία Πειραιάς, Ιούνιος 2013 VIII

9 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Εισαγωγή...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ : Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α. Κεφάλαιο 1 ο ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ 1.1 Προϊστορικά χρόνια Η Ψυχιατρική κατά τους Μυθολογικούς χρόνους Αρχαία Ελλάδα Αλεξανδρινή περίοδος Ελληνορωµαϊκή περίοδος Βυζαντινή περίοδος Η Ψυχιατρική στην Οθωµανική αυτοκρατορία Μεσαίωνας ιαφωτισµός Ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα : Ιστορικό πλαίσιο Πρώτη περίοδο ( από την ίδρυση του ελληνικού κράτους έως το 1914) Οι πρώτοι σταθµοί Υγειονοµικής και ασυλιακής περίθαλψης στο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος (1833 µέχρι το 1900) Τα πρώτα Ψυχιατρικά Νοσοκοµεία (από την ίδρυση του ελληνικού κράτους µέχρι το 1914) Παραδοσιακή περίοδος ( ) Μεταρρυθµιστική περίοδος (1983 έως σήµερα ) Το Εθνικό πρόγραµµα Ψυχαργώς...22 Κεφάλαιο 2 ο ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ 2.1 Κοινοτική Ψυχιατρική Βασικές αρχές της Κοινοτικής Ψυχιατρικής...28 IX

10 Κεφάλαιο 3 ο ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 3.1. Κοινοτικές Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Θεσµοθετηµένες Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα των κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας Άτυπες κοινοτικές Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα των άτυπων κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας Ιδρυµατικές υπηρεσίες σε ψυχιατρικά νοσοκοµεία Εξειδικευµένες ιδρυµατικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας Πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα των ειξιδικευµένων ιδρυµατικών υπηρεσιών στα Ψυχιατρικά Νοσοκοµεία Ειδικά Ψυχιατρικά Νοσοκοµεία Πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα των Ψυχιατρικών Νοσοκοµείων Κεφάλαιο 4 ο ΤΡΟΠΟΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 4.1 Αρχές οργάνωσης των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Εφαρµογή βέλτιστου µείγµατος Υπηρεσιών Ένταξη των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας στα Γενικά Νοσοκοµεία ηµιουργία θεσµοθετηµένων και άτυπων Κοινοτικών Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Περιορισµός των Ψυχιατρικών Νοσοκοµείων...48 ΜΕΡΟΣ ΕΥΤΕΡΟ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Κεφάλαιο 1ο 1.1 Ψυχιατρική και Νοµική Επιστήµη Ιστορική αναδροµή ικαίου και Ψυχιατρικής Αρχαία Ελλάδα...54 X

11 1.2.2 Αρχαία Ρώµη και Βυζάντιο Μεσαίωνας Ψυχιατρική και ίκαιο τον 17 ο και 18 ο αιώνα ιαφωτισµός Ψυχιατρική και ίκαιο στον 19 ο αιώνα Ψυχιατρική και ίκαιο στον 20 ο αιώνα...58 Κεφάλαιο 2ο ΑΚΟΥΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ 2.1 Τα πρώτα Νοµοθετήµατα : ΨΜΒ/1862 ΚΑΙ Ν 104/ Γ2Β/3036/1973 Απόφαση «Περί εφαρµογής του άρθρου 4 του ΥΙΓ αριθ. 104/73 Ν.. περί ψυχικής υγιεινής και περιθάλψεως των ψυχικά πασχόντων» Βασικές διατάξεις της Υπουργικής Απόφασης Απόφαση Α2Β/5345/ «Περί αντικαταστάσεως του άρθρου 2 της υπ αριθµ. Γ2Β3036/73 Αποφάσεως περι ψυχικής υγιεινής και περιθάλψεως των ψυχικά πασχόντων» Βασικές διατάξεις της Υπουργικής Απόφασης Νόµος 1397/1983 «ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΓΕΙΑΣ» ( ) Βασικές διατάξεις του νόµου Τα προγράµµατα του Κανονισµού 815/84 Το πενταετές πρόγραµµα και η εφαρµογή του.69 XI

12 2.5.1 Βασικές διατάξεις του Κανονισµού Εξέλιξη της εφαρµογής Π.. 83/90 «Τροποποίηση και συµπλήρωση του υπ αριθµ. 112/1989 Π.. Οργανισµός Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων» Βασικές διατάξεις του Π Ν. 2071/1992 «Εκσυγχρονισµός και Οργάνωση Συστήµατος Υγείας» Ν.2519/97 «Ανάπτυξη και Εκσυγχρονισµός του Εθνικού Συστήµατος Υγείας, Οργάνωση των Υγειονοµικών Υπηρεσιών, Ρυθµίσεις για το φαρµακείο και άλλες διατάξεις» Ν. 2716/1999 «Ανάπτυξη και εκσυγχρονισµός των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και άλλες διατάξεις» Ν.3204/03 «Ρυθµίσεις των θεµάτων οργάνωσης των Περιφερειακών Συστηµάτων Υγείας και Πρόνοιας ((Πε.Σ.Υ.Π.)» 75 Κεφάλαιο 3ο ΙΑΤΡΙΚΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ Ν.2071/ ιαπιστώσεις και προβληµατισµοί...76 Κεφάλαιο 4 ο Η ΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ 4.1 Τα δικαιώµατα των ασθενών ιακήρυξη δικαιωµάτων και νοµική προστασία του ψυχικά ασθενούς...82 Κεφάλαιο 5 ο ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ...86 XII

13 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...93 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ XIII

14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερα στη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, τις Ηνωµένες Πολιτείες και την Ιταλία παρατηρείται µεταπολεµικά µια στροφή από το «ασυλιακό» στο «κοινοτικό µοντέλο» ψυχιατρικής περίθαλψης. Το ασυλιακό µοντέλο βασίζεται κυρίως στο θεσµό του ψυχιατρικού ασύλου και τη µετεξέλιξή του σε ψυχιατρικό νοσοκοµείο και ακολουθεί τη λογική της κοινωνικής αποµόνωσης: οι ψυχιατρικοί ασθενείς αποµονώνονται προκειµένου αφενός να προστατευτούν οι ίδιοι από τις βλαβερές κοινωνικές επιδράσεις και αφετέρου για να απαλλαγεί η ίδια η κοινωνία από µια µορφή παρεκκλίνουσας συµπεριφοράς. Η αποµόνωση συνοδεύεται από µια εξατοµικευµένη θεώρηση της ψυχοπαθολογίας, βιολογικής ή ψυχοδυναµικής κατεύθυνσης. H ψυχική νόσος παραµένει έτσι ανεξήγητη για το πλατύ κοινό, το οποίο ασπάζεται πλήθος λαθεµένες απόψεις, προκαταλήψεις, δοξασίες, και φόβους, που της προσδίδουν το στοιχείο του στίγµατος. Οι διακρίσεις που συνοδεύουν το στίγµα επιτείνουν τις δυσκολίες που αντιµετωπίζουν τα άτοµα µε κάποια σοβαρή ψυχική ασθένεια στην προσπάθεια τους να επανακτήσουν την κοινωνική λειτουργικότητα τους και να ενταχθούν στην κοινωνία. Οι διακρίσεις όµως που συνοδεύουν το πάσχον άτοµο δεν περιορίζονται µόνο σε αυτό, περιλαµβάνουν αντίθετα οτιδήποτε και οποιονδήποτε σχετίζεται µε το άτοµο αυτό: τη φαρµακευτική αγωγή που χρησιµοποιείται για να ελεγχθούν τα συµπτώµατα, τα µέλη της οικογένειας, τους επαγγελµατίες ψυχικής υγείας, ακόµα και τα ψυχιατρικά νοσοκοµεία ή τις εξωνοσοκοµειακές δοµές στις οποίες αντιµετωπίζονται τα άτοµα που πάσχουν. Το στίγµα και οι διακρίσεις που το συνοδεύουν είναι αναπόφευκτες συνέπειες του ασυλιακού µοντέλου περίθαλψης. Αντίθετα, το κοινοτικό µοντέλο ψυχιατρικής περίθαλψης βασίζεται σε ένα σύνολο από διαφοροποιηµένους θεσµούς (κοινοτικές στεγαστικές δοµές, κινητή µονάδα, νοσοκοµείο ηµέρας, επαγγελµατικά εργαστήρια, κέντρο ψυχικής υγείας, ψυχιατρικός τοµέας γενικού νοσοκοµείου, και άλλα ) και ακολουθεί τη λογική της διατήρησης των ατόµων µε ψυχιατρικές διαγνώσεις µε κάθε τρόπο εντός του κοινωνικού ιστού µε σκοπό την σταδιακή ενσωµάτωση τους σε αυτόν. Τα εν λόγω δύο µοντέλα ψυχιατρικής περίθαλψης βασίζονται σε διαφορετικές θεωρήσεις του ανθρώπου, της ανθρώπινης φύσης, της υγείας του και της ασθένειάς του και διαβλέπουν διαφορετικά τις δυνατότητες της θεραπευτικής παρέµβασης. Οι στεγαστικές δοµές κοινοτικού τύπου (ξενώνες, οικοτροφεία, θεραπευτικά διαµερίσµατα) 1

15 αποτελούν βασική συνιστώσα των προγραµµάτων επανένταξης και αποκατάστασης των ατόµων µε ψυχιατρικές διαγνώσεις. Στην Ελλάδα, η προσπάθεια για την αντικατάσταση την ασυλιακής ψυχιατρικής περίθαλψης από το κοινοτικό µοντέλο (Κοινοτική Ψυχιατρική) ψυχιατρικής περίθαλψης, χρονολογείται από το έτος 1990, µε αφορµή την δηµοσιοποίηση στοιχείων στην Ευρώπη, που αφορούσαν το Ψυχιατρείο της Λέρου και τον τρόπο περίθαλψης και διαβίωσης των χρόνιων ψυχιατρικών ασθενών. Η υπόθεση της Λέρου καθώς και τα υπόλοιπα ψυχιατρεία της χώρας, γνώρισαν τεράστιες και αρνητικές κρητικές από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την ψυχιατρική περίθαλψη, την ανυπαρξία ψυχικού τοµέα µε σύγχρονες µονάδες ψυχικής υγείας, την καταπάτηση των δικαιωµάτων των ψυχικά ασθενών καθώς και την ελλιπή νοµοθεσία σε θέµατα που είχαν να κάνουν µε τους κανόνες λειτουργίας των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και την νοσηλεία τους. Από την εποχή της Λέρου (1990), οι ελληνικές κυβερνήσεις κατέβαλαν προσπάθειες για την αποϊδρυµατοποίηση των ασθενών και κατάργηση των ασύλων και των ψυχιατρείων στην Ελλάδα, προσεγγίζοντας το κοινοτικό µοντέλο όπως εφαρµοζόταν ήδη και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Επιχειρήθηκε στην Ελλάδα ο σχεδιασµός και η ανάπτυξη υπηρεσιών ψυχικής υγείας, µέσω χρηµατοδότησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην προσπάθεια µεταρρύθµισης του συστήµατος ψυχικής υγείας. Η µεταρρυθµιστική αυτή προσπάθεια ονοµάστηκε «Ψυχαργώς», ξεκίνησε το έτος 2001 και ολοκληρώθηκε το έτος 2010, αφορούσε την ανάπτυξη και λειτουργία επαρκών και αποδοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην κοινότητα, και την τοµεοποίησή τους. Ακόµη αυτή η επιτακτική µεταρρύθµιση στο χώρο της ψυχικής υγείας είχε και ένα άλλο σκοπό, την χάραξη µιας ενιαίας και αποτελεσµατικής στρατηγικής πολιτικής στον τοµέα της Ψυχικής Υγείας που θα συµπληρώνεται από µια εκσυγχρονισµένη νοµοθεσία στα θέµατα ψυχικής υγείας. Σκοπός και αντικείµενο της εργασίας είναι η περιγραφή του τρόπου ανάπτυξης και λειτουργίας του τοµέα της ψυχικής υγείας, ο οποίος δε ταυτίζεται µε την ιστορική εξέλιξη της ψυχιατρικής περίθαλψης στην Ελλάδα καθώς και την περιγραφή της νοµοθεσίας από την σύσταση του ελληνικού κράτους η οποία αναφέρεται στην στη ψυχική υγεία της χώρας µας. Κύριος στόχος είναι να αναδείξουµε τους λόγους για τους οποίους για πολλά χρόνια ο χώρος της ψυχικής υγείας ήταν παραµεληµένος από την πλευρά της κοινωνίας, της πολιτείας και της ελληνικής νοµοθεσίας, καθώς επίσης τα αποτελέσµατα της ψυχιατρικής µεταρρύθµισης και η θέσπιση Νόµων που προάγουν την ψυχική υγεία καθώς και την άσκηση της Ψυχιατρικής. 2

16 Η µεθοδολογία που ακολουθήθηκε για την συγγραφή της παρούσας εργασίας είναι η µέθοδος της ανασκόπησης της αντίστοιχης βιβλιογραφίας ελληνικής και ξένης, η συλλογή σχετικών άρθρων και κριτικών από έλληνες και ξένους συγγραφείς για την ψυχική υγεία στην Ελλάδα και το νοµικό πλαίσιο. Κατά την διάρκεια συγγραφής της παρούσας πτυχιακής εργασίας γίνεται προσπάθεια να απαντηθούν συγκεκριµένα ερωτήµατα σχετικά µε τους τρόπους και τους λόγους αποµόνωσης και εγκλεισµού των ψυχικά ασθενών στην Ελλάδα, οι περιφρονητικοί τρόποι αντιµετώπισης της διαφορετικότητας των ανθρώπων µε ψυχικές διαταραχές η προκατάληψη, ο εγκλεισµός, τα βασανιστήρια, η περιθωριοποίηση που πηγάζουν από τα προϊστορικά χρόνια και στιγµατίζουν τους ανθρώπους µε ψυχική νόσο ακόµη και σήµερα. Επίσης η αδράνεια της πολιτικής ηγεσίας και της νοµοθεσίας για την ύπαρξη ενός οργανωµένου και αποτελεσµατικού τοµέα ψυχικής υγείας από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους µέχρι και την υλοποίηση και εφαρµογή της ψυχιατρικής µεταρρύθµισης. Για την ανάπτυξη του θέµατος ακολουθήθηκε η παρακάτω δοµή χωρίζοντας την εργασία σε δύο µέρη. Το πρώτο µέρος αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια, στο κεφάλαιο ένα γίνεται εκτενή αναφορά στην ιστορική εξέλιξη της ψυχιατρικής στην Ελλάδα, το δεύτερο κεφάλαιο αφορά την κοινοτική ψυχιατρική και στο τρίτο και τέταρτο κεφάλαιο αναφέρονται οι τύποι υπηρεσιών υγείας και ο τρόπος οργάνωσής τους. Το δεύτερο µέρος περιλαµβάνει τέσσερα κεφάλαια, στα δύο πρώτα κεφάλαια παρουσιάζεται η ελληνική ψυχιατρική νοµοθεσία από την αρχαιότητα µέχρι και σήµερα, στο τρίτο κεφάλαιο τίθονται ζητήµατα και προβληµατισµοί σχετικά µε την ισχύουσα νοµοθεσία και στο τέταρτο κεφάλαιο αναφέρονται τα δικαιώµατα των ψυχικά ασθενών. Στο πέµπτο κεφάλαιο περιγράφεται η κριτική προσέγγιση του θέµατος µέσα από την βιβλιογραφική ανασκόπηση και τέλος ακολουθούν τα συµπεράσµατα τα οποία έχουν προκύψει µέσα από την συγγραφή της πτυχιακής εργασίας. 3

17 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ 1.1 Προϊστορικά χρόνια Κατά τους προϊστορικούς χρόνους δεν υπήρχε διαφοροποίηση της ψυχικής ασθένειας από την σωµατική και οι δύο αυτές µορφές αποδίδονταν στην µαγεία και στα κακά πνεύµατα που καταλάµβαναν το πνεύµα και το σώµα του ασθενή. Για την απελευθέρωση του πνεύµατος από το σώµα επινοήθηκε η τεχνική του τρυπανισµού κατά την οποία άνοιγαν τρύπες στο κεφάλι του ψυχικά ασθενή για να βρει το πνεύµα διέξοδο και να αποδεσµευτεί από το σώµα. Παράλληλα άρχισαν να διεξάγουν τελετές εξορκισµού για το άγιασµα του δαιµονισµένου ψυχικά ασθενή [1]. 1.2 Η Ψυχιατρική κατά τους µυθολογικούς χρόνους. Η ψυχοπάθεια αναφέρεται και στους µυθολογικούς χρόνους και περιλαµβάνεται στα φιλοσοφικά και στα θρησκευτικά συστήµατα των χρόνων εκείνων. Στους µυθολογικούς χρόνους παρουσιάζεται ένα επίπεδο ανώτερης κοινωνικής οργανώσεως σε σχέση προς τους πρωτόγονους. Κατά τους χρόνους λοιπόν αυτούς, εκτός από τις σχετικές αντιλήψεις των πρωτογόνων που εξακολουθούσαν ακόµη να καλλιεργούνται, βλέπουµε να δέχονται και άλλους αιτιολογικούς παράγοντες στη γένεση της ψυχοπάθειας. Από τους σπουδαιότερους γιατρούς της ελληνικής µυθολογίας διακρίνονται ο Μέλαµπους, ο Αµφιάραος, ο Χείρων και ο Ασκληπιός. Ο Μέλαµπους, ο οποίος χαρακτηρίστηκε ως τον πρώτο Έλληνα ιατρό που βρήκε την θεραπεία µε τα φάρµακα και τους καθαρµούς, ακόµη υπήρξε ο πρώτος ψυχοφαρµακολόγος, ψυχοθεραπευτής και µύστης δηλαδή ιατροµάντης. Καθώς χαρακτηρίστηκε ως γενάρχης µιας σειράς περίφηµων µάντεων όπως οι Αµφιάραιος, ο Αλκµαίων, και ο Οϊκλής και Μεγιστείας. Τα αρχαία κείµενα µας παρέδωσαν τρεις 4

18 σηµαντικές ψυχιατρικές επιτεύξεις του, όπως, την θεραπεία των Προιτίδων και των άλλων Αργείων γυναικών, που έπαθαν οµαδική παραφροσύνη, την θεραπεία του Ιφίκλου- βασιλιά της Θεσσαλικής πόλεως Φυλάκης, που έπασχε από ψυχογενή ανικανότητα και την θεραπεία του Αλκάθου-βασιλιά των Μεγάρων, που έπασχε από µελαγχολία [2]. Το έργο του Μέλαµπου το συνέχισε ο εγγονός του ο Αµφιάραος, επίσης σπουδαίος ιατροµάντης. Πιστοποιείται ιδιαίτερα από το γνωστό «Αµφιαράειον», στην Σκάλα Ωρωπού Αττικής. Το Αµφιαράειον ήταν ένα είδος Ναού- Ψυχοθεραπευτηρίου, το οποίο κατασκευάστηκε στους κλασσικούς χρόνους και χρησίµευε ως χώρος µουσικοθεραπείας, το οποίο βοηθούσε στην ψυχική νόσο. Ακολουθεί ο Χείρων, και έπειτα ο µαθητής του ο περίφηµος Ασκληπιός ο σπουδαιότερος εκπρόσωπος της ελληνικής προοµηρικής Ιατρικής [3]. Ο Ασκληπιός ήταν γιος του Απόλλωνα και της Θνητής Κορωνίδας, αναγνωρίστηκε από πολλούς εξέχοντες άντρες της αρχαιότητος ως ο µέγας ιατρός. Η λατρεία του πρωτοεµφανίζεται των 5ο π.χ. αιώνα και κορυφώνεται τον 4ο π.χ. αιώνα, χωρίς να πάψει να είναι δηµοφιλής µέχρι το τέλος του αρχαίου πολιτισµού. Χάρη σε αυτόν έχουµε τα γνωστά σε όλους Ασκληπιεία, τα όποια ήταν θρησκευτικά ιδρύµατα εκείνη την εποχή αφιερωµένα στον Ασκληπιό. Η µεγάλη τους φήµη οφείλονταν στα θεραπευτικά αποτελέσµατα προς τους ασθενείς µε αποτέλεσµα να ονοµαστούν έτσι δοξάζοντας τον θαυµατουργό γιατρό Ασκληπιό. 1.3 Αρχαία Ελλάδα Στην αρχαία Ελλάδα ξεκίνησαν να µπαίνουν οι βάσεις για την σηµερινή ψυχοπαθολογία και ψυχοθεραπεία, όπου ξεκίνησε να µελετάται η ψυχική διάσταση του ανθρώπου. Οι ναοί έπαιξαν το ρόλο των νοσοκοµείων, τρων ασύλων για τους ψυχικά άρρωστους και ακόµη σαν θεραπευτήρια. Τα καθήκοντα των γιατρών και των ψυχιάτρων ασκούσαν οι ιερείς των ναών. Οι ναοί - νοσοκοµεία στην αρχαία Ελλάδα συνολικά ήταν 320. Από τα οποία τα πιο γνωστά ήταν της Τρίκκης (Τρίκαλα), της Επιδαύρου, της Τιτάνης, των Αθηνών, της Κω, της Λισσού, της Λεβήνος, της Κυρήνης καθώς επίσης δεν υπήρχε σχεδόν ελληνική πόλη που να µην είχε το Ασκληπιείο της. Πρώτος ο Ιπποκράτης ( π. Χ.) µελέτησε και περιέγραψε τις κύριες ψυχικές διαταραχές, το όνοµα του, έχει συνδεθεί µε τις απαρχές της κλινικής 5

19 παρατήρησης και της ολιστικής προσέγγισης του ανθρώπινου οργανισµού και των νόσων του. Η ιατρική γενικά και η ψυχιατρική ειδικότερα έκαναν µε τον Ιπποκράτη ένα ποιοτικό άλµα προς τα εµπρός όπου πέρασαν για πρώτη φορά στο στάδιο της επιστηµονικής σκέψης µε τα εξής χαρακτηριστικά της: την παρατήρηση, το πείραµα, την αιτιοκρατία, την αντικειµενικότητα και την πρόγνωση. Οι θεραπείες του βασίστηκαν στην εµπειρική παρατήρηση, την ολιστική θεώρηση των αιτίων και την αποκατάσταση των ισορροπιών, στη βάση των αιτιο-παθογενετικών υποθέσεων της αρχαίας Ιατρικής, κυρίως τη θεωρία των τεσσάρων χυµών και των ισορροπιών τους [4]. Μπορούµε να πούµε πως η πρώτη ταξινόµηση των ψυχικών νόσων και ψυχιατρικών όρων ανήκει στον Ιπποκράτη, τα οποία χρησιµοποιούνται µέχρι και σήµερα και είναι τα κάτωθεν : 1. Μανία ( εννοώντας την µανική ψυχοκινητική διέγερση και την ψύχωση γενικά), 2. Μελαγχολία (εννοώντας τις παθολογικές εκδηλώσεις που απορρέουν από τη διαταραχή της µελαίνης χολής, δηλαδή είναι µελαγχολία το να υπάρχουν, για µεγάλο χρονικό διάστηµα φόβος και δυσθυµία ), 3. Φρενίτις (εννοώντας την οξεία εµπύρετη παθολογική κατάσταση που συνοδεύεται από ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις ), 4. Παραφροσύνη (εννοώντας τις ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις που συνδέονται µε τις διαταραχές των νοητικών, κυρίως, λειτουργιών), 5. Παρακοπή ( παρακοπή του νου), 6. Παράνοια(εννοώντας την ψύχωση γενικότερα), 7. Παράκρουση (εννοώντας, στην ουσία, την παραφροσύνη), 8. Υστερία και 9. Επιληψία, επισηµαίνοντας ότι η αιτία της επιληψίας, όπως και όλων των ψυχικών διαταραχών βρίσκεται στον εγκέφαλο. 10. Ψύχωση της εγκυµοσύνης 11. Αλκοολική ψύχωση Παράλληλα ο Αριστοτέλης ( π.χ.) προτείνει το θέατρο ως µέσον για την κάθαρση της ψυχικής ασθένειας. 6

20 Μετά τον Ιπποκράτη υπήρξε ο Πλάτων ( π.χ), κατά τον οποίον κάθε κατάσταση παραληρήµατος και µανίας έχει θεϊκή προέλευση και σαν απόδειξη φέρει την ετυµολογία της λέξης µ α ν τ ι κ ή (= µαίνοµαι, µανία), δέχεται τη θεϊκή παρέµβαση όχι µόνο στην εκδήλωση της ασθένειας αλλά και στην θεραπεία της. O Πλάτων πίστευε στην ύπαρξη τριών πνευµάτων ή ψυχών στον άνθρωπο, την θρεπτική µε έδρα το ήπαρ, την ζωτική µε έδρα την καρδιά και την λογική µε έδρα τον εγκέφαλο. 1.4 Αλεξανδρινή περίοδος Οι διάδοχοι του Ιπποκράτη, υπήρξαν κυρίως µιµητές του χωρίς να προσθέσουν κανένα νέο στοιχείο στις Ιατρικές έννοιες για την ψυχοπάθεια. Ο ιοκλής από την Κάρυστο, «ο νεώτερος Ιπποκράτης», πρότεινε να θεραπεύουν τους ψυχοπαθείς µε τα λουτρά. Μεταξύ των επιφανών Αλεξανδρινών ιατρών υπήρξαν ο Ηρόφιλος και ο Ερασίστρατος. Ξεκινώντας κι οι δυο από τις Ιπποκρατικές αρχές για τη σηµασία της παρατήρησης και του ορθού λόγου στην Ιατρική, επέκτειναν την έννοια της πρώτης πέρα από τα όρια που της έθετε η Ιπποκρατική σχολή. 1.5 Ελληνορωµαϊκή περίοδος Η Ρωµαϊκή Ιατρική παρά τις επαφές που είχαν οι Ρωµαίοι σε προγενέστερους χρόνους µε τους Έλληνες και την στενή γειτνίαση τους µε τις ιατρικές σχολές τις Σικελίας, βασιζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην µαγεία. Η θεραπευτική δύναµη ανήκε µόνο στους θεούς. Η Ρώµη πριν εγκατασταθούν εκεί οι απόδηµοι Έλληνες γιατροί, δεν είχε αληθινούς επαγγελµατίες γιατρούς, σιγά σιγά όµως αποκαταστάθηκε η θέση των Ρωµαίων που είχαν σπουδάσει στις ελληνικές σχολές, ο δε Ασκληπιάδης, που ήρθε από την Προύσα στη Ρώµη, στις αρχές του πρώτου π.χ. αιώνα, και έγινε φίλος του Κικέρωνα, του Κράσσου και του Μάρκου Αυρήλιου, αποκατέστησε οριστικά τις θέσεις των γιατρών στη Ρώµη. Στην ρωµαϊκή περίοδο άρχισαν να λειτουργούν τα πρώτα ιδρύµατα για τους ψυχικά ασθενείς και γίνονται οι πρώτες προσπάθειες θεραπείας. Παράλληλα θεσπίζονται οι πρώτοι νόµοι που ελαφρύνουν όσους πάσχουν από κάποια ψυχική διαταραχή. Ο Ασκληπιάδης τον 2ο - 1ο αιώνα µ.χ. ήταν αρχηγός της Μεθοδικής ή Λογικής Σχολής της Ιατρικής, ξεκινώντας από την ατοµική φιλοσοφία, θεωρούσε ότι τι σώµα 7

21 αποτελείται από «ανόρµους όγκους» και από «αραιώµατα». Οι πρώτοι διαφέρουν από τα «άτοµα» του δηµόκριτου και αντιστοιχούν µάλλον προς τα µόρια, ενώ τα δεύτερα αντιστοιχούν στο δηµοκρίτειο «κενό». Ακόµη ο Ασκληπιάδης απέδιδε τις ασθένειες σε παρακώλυση της λειτουργίας των µορίων του σώµατος γι' αυτό και την θεραπευτική την στήριζε όχι στα πολλά φάρµακα όσο στην κατάλληλη δίαιτα, στην αλλαγή συνθηκών ζώνης και κλίµατος. Επίσης απέκλειε από τις θεωρίες του τους µεταφυσικούς συλλογισµούς. Η ψυχή κατά τον Ασκληπιάδη υπήρχε στην κίνηση των ψυχικών ατόµων. Υπήρξε σπουδαίος παρατηρητής των ψυχικών νοσηµάτων και είναι ο πρώτος που διαίρεσε τις ψυχοπάθειες σε οξείες, µε πυρετό, και σε χρόνιες, χωρίς πυρετό, ή σε Μανία και σε Μελαγχολία. Μελέτησε επίσης τις διαταραχές της αντιλήψεως θεωρώντας ότι αυτές αφορούν καθαρά ψευδαισθήσεις και παραισθήσεις. Ο ίδιος παρατήρησε όχι χωρίς έκπληξη το πέρασµα της µανίας στη µελαγχολία, και αντίστροφα, και ξεκινώντας από αυτήν την παρατήρηση συνέστησε, την χρησιµοποίηση της µέθης σαν γενική θεραπευτική των ψυχικών νοσηµάτων. Τα σηµαντικότερα έργα του είναι: "Περί σφυγµών", "Περί αναπνοής", "Περί ψυχής", "Περί περιοδικών πυρετών", "Περί καρδιακής νόσου" και άλλα. Επίσης ο Κέλσος τον 1ο αιώνα µ.χ. θαυµάστηκε στα χρόνια του ώστε τον απεκάλεσαν «Κικέρωνα της Ιατρικής» και «Ρωµαίο Ιπποκράτη», στο βιβλίο του που ήταν από τα πρώτα ιατρικά βιβλία που τυπώθηκαν(1478) έγραψε λίγες σελίδες για την ψυχοπάθεια. Αντί του όρου Alienatio Mentis του Ασκληπιάδη, δηλαδή ψυχοπάθεια στην γενικότερη έννοια της, ο Κέλσος προτίµησε τον όρο Insania, για τα τρία είδη ψυχοπάθειας : 1) την φρενίτιδα (Insania Acuta), 2) την µελαγχολία και το τρίτο το οποίο υποδιαιρούσε σε α) ψευδαισθητικό παραλήρηµα (εύθυµο ή θλιµµένο) χωρίς παραλήρηµα ( Imaginibus non Mente Falluntur) και β) στο γενικό και µερικό παραλήρηµα (Animi Desipiunt). Μια άλλη µορφή παραφροσύνης είναι η παράνοια που προσβάλλει εξίσου την διάνοια και το τµήµα συγκινήσεων του εγκεφάλου. Μεταξύ δε των γενικών παθήσεων αναφέρεται και η επιληψία. Ο Κέλσος επεκτείνεται περισσότερο κατά τον Ε. Regis, στο θεραπευτικό πρόβληµα, υποδεικνύοντας τους πιο λογικούς και γνωστικούς κανόνες υγιεινής και ηθικής θεραπείας. υστυχώς όµως υπάρχει µια κηλίδα στην θεωρία του, που συνίσταται στις καθαρές υποδείξεις της προσφυγής σε νηστείες, αλυσίδες και τιµωρίες για την τιθάσευση του φρενοβλαβούς, ευθύς µόλις οι πράξεις του και τα λόγια του δείχνουν 8

22 σηµεία παραλογισµού : «Ubi Perperam Dixit Aut Fecit, Fame, Vinculis, Plagis Coersentus Est». Ακόµη ο Αρεταίος από την Καππαδοκία (80 µ.χ.), άφησε εποχή µε τις θαυµάσιες σε ακρίβεια και αλήθεια περιγραφές του για τις διάφορες µορφές ψυχοπάθειας και ιδιαίτερα της Μανίας και της Μελαγχολίας, όντας ο πρώτος που παρατήρησε πως αποτελούσαν τις δυο φάσεις της ίδιας νόσου. Την µελαγχολία ο Αρεταίος την θεωρούσε σαν θλίψη της ψυχής µε συγκέντρωση της σκέψεως σε µια έµµονη ιδέα, χωρίς πυρετό. Σαν µια ψυχοπάθεια µε περιορισµένο και περιγεγραµµένο παραλήρηµα, γεγονός που την διαχώριζε από την µανία την οποία θεωρούσε σαν γενικό και συνεχές απύρετο παραλήρηµα, σαν γενική διαταραχή της ευφυΐας και την οποία (µανία) διαχώριζε επίσης από τα τοξικά παραληρήµατα που προκαλούνται από το κρασί, τον µανδραγόρα και την υοσκυαµίνη, λόγω του ότι αυτά αρχίζουν και τελειώνουν απότοµα, ενώ η µανία είναι σταθερή και διαρκείας. Σηµειώνει δε, ότι η διανοητική έξαρση στη µανία, δυναµώνει σε µερικούς αρρώστους τις λειτουργίες της µνήµης και της φαντασίας σε τέτοιο βαθµό που οι ασθενείς ωθούνται στο να µιλάνε για αστρονοµία, για φιλοσοφία κ.λπ. και να κάνουν ποίηση χωρίς να την έχουν µάθει. Ο Αρεταίος περιγράφει επίσης, θαυµάσια και τα σωµατικά συµπτώµατα που συνοδεύουν την µελαγχολία, όπως την δυσκοιλιότητα, την ολιγουρία, τα ρεψίµατα, την δυσοσµία της αναπνοής, το µικρό σφυγµό κ.λπ. Σε πολλά σηµεία αναφέρει, ότι η µελαγχολία είναι µια αρχή ή ένα είδος µισοµανίας και ότι αφ' ετέρου, όταν τείνει να εξαφανισθεί, εναλλάσσεται µερικές φορές µε µανία, περισσότερο από την πρόοδο παρά από την ένταση του κακού. Παρατήρησε επίσης πως και οι µανιακοί παροξυσµοί µπορεί να ακολουθηθούν από περίοδο µελαγχολίας. Όσον αφορά την θεραπευτική, από ότι ξέρουµε, µπορούµε να υποθέσουµε (Regis), πως ο Αρεταίος αντέδρασε στις αντιλήψεις του Κέλσου, δεδοµένου ότι πουθενά δεν µιλάει για δεσµά και ιµάντες ακόµα και προκειµένου για τους θηριώδεις φρενοβλαβείς. Επίσης σε αυτή την περίοδο έχουµε τον Σωρανό και τον Γαληνό, εξίσου περίφηµοι γιατροί εκείνης της εποχής. Ο Σωρανός ήταν από την ν Έφεσσο,(2ος αιώνας µ.χ.), που έζησε στην Ρώµη στα χρόνια του Αδριανού και του Τραϊανού. Ο Σωρανός ήταν από τους πρώτους που µελέτησαν την προνοσηρά προσωπικότητα των ψυχιατρικών ασθενών και είναι ιδιαίτερα γνωστός για τις πραγµατικά ανθρωπιστικές αρχές του κατά την θεραπεία και την νοσηλεία των ψυχοπαθών. Καταπολέµησε τις µεθόδους τιµωρίας 9

23 και καταναγκασµού και υποστήριζε την ψυχοθεραπευτική αγωγή. Αντετάχθει επίσης στην αποµόνωση του αρρώστου σε σκοτεινά µέρη. Ήθελε τα δωµάτια τους να είναι σε ήσυχο µέρος και τις επισκέψεις των συγγενών περιορισµένες. Επέµενε να είναι το νοσηλευτικό προσωπικό εκπαιδευµένο ώστε να είναι συµπαθητικό και στοργικό. Αρνήθηκε την χρήση φυλακτών και περιφρονούσε την χρήση των εξορκισµών. Κατά τα φωτεινά διαλείµµατα τους οι νοσηλευόµενοι ψυχοπαθείς ενθαρρύνονταν να διαβάζουν και να συζητούν, ύστερα αυτό που διάβασαν. Ενθαρρύνονταν να συµµετέχουν σε δραµατικές θεατρικές παραστάσεις (ή τραγωδία συνίστατο για αντίπραξη στη µανία και η κωµωδία για αντίπραξη στην µελαγχολία). Ο Σωρανός τους ενθάρρυνε επίσης να συζητούν σε οµαδικές συγκεντρώσεις(mora). Ο Γαληνός ήταν από την Πέργαµο ( µ.χ.), διασηµότερος γιατρός της περιόδου εκείνης τον µεγαλύτερο, µετά τον Ιπποκράτη, γιατρό της αρχαιότητας, τον «αυτοκράτορα των γιατρών». Οι ιδέες του Γαληνού διατήρησαν την έντονη ακτινοβολία τους για 1400 χρόνια, ως την Αναγέννηση. Μέσα στα 500 βιβλία, που έγραψε φαίνεται πως πολύ λίγο ασχολήθηκε µε την ψυχοπάθεια. Εκείνο που υπερέχει από την άποψη αυτή στα γραπτά του, είναι η διαίρεση που κάνει ανάµεσα στην ιδιοπαθή ψυχοπάθεια και στην συµπαθητική ή κατά συγκατάβαση ψυχοπάθεια καθώς και η σπουδαιότητα που δίνει στην τελευταία. Πάντως διέκρινε σαφώς το παραλήρηµα των οξειών νόσων του εγκεφάλου, την φρενίτιδα, από την χρόνια ψυχοπάθεια. ιέκρινε δε επίσης και συµπτωµατική ψύχωση από παθήσεις των εσωτερικών οργάνων. 1.6 Βυζαντινή περίοδος Η Βυζαντινή Ιατρική αποτελεί συνέχεια της αρχαίας Ιατρικής. Χρειάστηκε να προσαρµοστεί στη Χριστιανική αντίληψη του κόσµου, σε µια µακρόχρονη πορεία που µας περιγράφει ο Τ.S. Miller [5]. Ανεξάρτητα από τη συνέχιση της αρχαίας ιατρικής παράδοσης, το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Βυζαντινής Ιατρικής είναι η ύπαρξη ιδρυµάτων κοινωνικής πρόνοιας και νοσηλείας, που ήταν άγνωστα στα αρχαία χρόνια. Παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η περιγραφή της γέννησης και της εξέλιξης των νοσοκοµείων παράλληλα µε την εξέλιξη των θεσµών της αυτοκρατορίας και της ανατολικής ορθόδοξης εκκλησίας. Οι συγκρούσεις µε τις αιρέσεις έγιναν και γύρω από την οργάνωση προνοιακών ιδρυµάτων, π.χ. µε τους Αρειανούς και τους Νεστοριανούς. Συχνά, οι εξόριστοι Νεστοριανοί έφεραν την αρχαία ελληνική γραµµατεία και την 10

24 Ιατρική στα Περσικά και τα Αραβικά κράτη. Μπορούµε λοιπόν να µιλάµε για νοσοκοµεία µε την έννοια ιδρυµάτων µε ιατρικό-θεραπευτικό χαρακτήρα. Ο όρος αυτός συναντιέται από τον ' αιώνα και µετά, ενώ από τον Η' αιώνα ο όρος «ξενών» τον υποκαθιστά, ενώ ως νοσοκοµείο αναφέρεται συνήθως ο χώρος νοσηλείας των µοναχών, καθώς οι «ξενώνες» αποτελούσαν µέρος ενός µοναστηριακού συγκροτήµατος. Υπήρχαν επίσης πτωχοκοµεία ή γηροκοµεία, µε ευκαιριακή ή ανύπαρκτη ιατρική παρουσία. 'Ένα από τα γνωστότερα ιδρύµατα, η «Βασιλειάδα» της Καισάρειας, φαίνεται ότι είχε µια ενδιάµεση φυσιογνωµία. Ορισµένοι ψυχικά ασθενείς έγιναν δεκτοί σε αυτά τα ιδρύµατα, αλλά δεν µπορούµε να µιλήσουµε για ειδικά ψυχιατρικά νοσοκοµεία. Άλλωστε, οι προτεινόµενες θεραπείες δεν είχαν τίποτα το ειδικό για τις ψυχικές νόσους. Τη διδασκαλία της Ιατρικής εξασφάλιζαν τα Βυζαντινά νοσοκοµεία, οι ξενώνες και επώνυµοι ιατροί, όπως ο Ιατρός του Αυτοκράτορα. Παρά το θεοκρατικό χαρακτήρα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η ψυχική ασθένεια διαφοροποιείται από το δαιµονισµό και εισάγονται από νωρίς αυστηρά κριτήρια διαγνωστικά και διαφοροδιαγνωστικά. Μάλιστα η ψυχική ασθένεια θεωρείται βαρύτερη και σοβαρότερη της σωµατικής: «των σωµατικών ιαµάτων κρείττων είναι τα ψυχικά». Η ψυχική ασθένεια αναγνωρίζεται και αντιµετωπίζεται ολιστικά. O ψυχικά ασθενής δεν αποµονώνεται, ενώ αναγνωρίζεται και η σηµασία του περιβάλλοντος για τη θεραπεία του ασθενή, η οποία γίνεται συνήθως στο σπίτι του και η εισαγωγή του σε ίδρυµα µόνο σε πολύ σοβαρές περιπτώσεις. Βασική καινοτοµία αυτήν την περίοδο είναι η νοµοθετική διασφάλιση του ψυχιατρικού ασθενή. Θεσπίζεται ο θεσµός του επιτρόπου κι ο προγαµιαίος έλεγχος για την προστασία των µελλονύµφων από ασθένειες συµπεριλαµβανοµένων και των ψυχικών. Θεσπίζεται ο θεσµός των περιοδευόντων ιατρών (πρόδροµοι των σηµερινών κινητών µονάδων) κι έχουµε για πρώτη φορά την αρχή της τοµεοποίησης. 1.7 Η Ψυχιατρική στην Οθωµανική αυτοκρατορία Στην Κωνσταντινούπολη υπήρξε ένας αριθµός ιδρυµάτων που δέχονταν ψυχασθενείς. Στα µέσα του 16ου αιώνα τοποθετείται η ίδρυση του Νοσοκοµείου του Γαλατά των Γεµιντζήδων, δηλαδή των ναυτικών, που δεχόταν ψυχοπαθείς. Το 1780 ιδρύθηκε το Νοσοκοµείο του Σταυροδροµίου, ενώ το 1839 ιδρύθηκε το Νοσοκοµείο του Επταπυργίου πάνω στα θεµέλια του παλιού ξύλινου νοσοκοµείου που λειτουργούσε από 11

25 το 1739 και είχε καταστραφεί από πυρκαγιά. Οι λεγόµενοι «φρενόληπτοι» µεταφέρθηκαν το 1848 σε ειδικό κτίριο στο χώρο του νοσοκοµείου. Το 1855 ιδρύθηκε το Άσυλο La Paix στην Κωνσταντινούπολη από καθολικές καλόγριες. Το 1748 ιδρύθηκε, από τους Χιώτες Μαυρογορδάτο και Σεβαστόπουλο, το Γραικικό νοσοκοµείο της Σµύρνης µε τµήµα φρενοκοµείου και ειδικό θεραπευτήριο. Με δωρεά του Πέτρου Σκυλίτζη χτίστηκε το 1750 µε το νοσοκοµείο στην πόλη της Χίου που ανακατασκευάστηκε µετά τους καταστροφικούς σεισµούς του 1881 και περιλάµβανε τµήµα ψυχασθενών, το οποίο όµως έπαψε να λειτουργεί το Στην Κωνσταντινούπολη, από πλευράς Οθωµανών, ιδρύθηκαν δυο φρενοκοµεία : το 1465 το Νοσοκοµείο του Τζαµιού Φατίχ, που είχε ιδρύσει ο Μωάµεθ Β και ήταν το πρώτο φρενοκοµείο, και το 1527 το δεύτερο, που εγκαταστάθηκε στο Νοσοκοµείο του Τζαµιού στο Σουλεϊµάν. Το 1583 ιδρύθηκε, από τη Σουλτάνα Βαλιντέ, το οµώνυµο νοσοκοµείο, ενώ το 1580 ιδρύθηκε το Νοσοκοµείο Τοπ Ταχί. Και τα δυο αυτά ιδρύµατα δέχονταν ψυχικά αρρώστους. Στην Αδριανούπολη το 1485 ιδρύθηκε από τον Βαγιαζήτ Β ένα νοσοκοµείο που δεχόταν και ψυχικά αρρώστους. Στα άσυλα αυτά υπήρχε συνήθως µεικτός πληθυσµός, δηλαδή ψυχωσικοί, µανιακοί, µελαγχολικοί, αλκοολικοί, πόρνες, οργανικά γέροντες, άποροι ή ορφανοί νέοι. Οι πλούσιοι συνήθως πλήρωναν κάποιο νοσήλιο. Η θεραπευτική αντιµετώπιση περιλάµβανε, κατά κανόνα, υδροθεραπεία µε καταιονισµούς, χαµάµ ή µασάζ, καθήλωση µε αλυσίδες από τα άκρα, τη µέση ή το λαιµό και ραβδισµούς ή µανδύα καθήλωσης για τους διεγερτικούς αρρώστους. Συχνά γινόταν χρήση αφαιµάξεων, καθαρτικών και άλλων «ιαµατικών» παρασκευασµάτων. 1.8 Μεσσαίωνας Κατά την περίοδο του µεσαίωνα κυρίαρχη δοξασία παραµένει ότι οι ψυχιατρικές αρρώστιες οφείλονται σε εξωανθρώπινες δυνάµεις. Η κύρια διαφορά όµως από την αντίστοιχη θεώρηση της προηγούµενης περιόδου είναι ότι οι εξωανθρώπινες δυνάµεις δεν είναι πια οι θεϊκές, αλλά οι δυνάµεις των δαιµόνων. Ο ψυχοπαθής δεν είναι πια ο θεόληπτος, αλλά ο δαιµονισµένος. Η διαφορετική αυτή αντίληψη είχε δραµατικές συνέπειες στην αντιµετώπιση των ασθενών. Τώρα πια, δεν πρέπει να εξευµενισθεί η θεϊκή δύναµη µε την πειθώ, την προσευχή την ικεσία αλλά αντίθετα πρέπει να αφανιστεί. 12

26 Από τον 11 ο αιώνα η δαιµονολογία σκεπάζει ολόκληρο το χριστιανικό κόσµο. Στην Ανατολή οι συνθήκες για τους ψυχικά αρρώστους είναι πολύ καλύτερες. Στα 750 µ.χ. ιδρύεται στη Βαγδάτη το πρώτο ψυχιατρικό άσυλο, όπου εφαρµόζονται ανθρωπιστικές µέθοδοι θεραπείας. Κατά τον 19 ο αιώνα το τέλος του ψυχιατρικού µεσαίωνα είχε ήδη αρχίσει να διαφαίνεται. Στη µεταβατική αυτή περίοδο αρχίζουν να δηµιουργούνται ειδικά ιδρύµατα όπως το νοσοκοµείο Μπέντλαµ στο Λονδίνο που λειτούργησε αρχικά σαν πτωχοκοµείο (1247) και από το 1547 σαν άσυλο για επιληπτικούς, το Γενικό Νοσοκοµείο στο Παρίσι (1656) και στη συνέχεια ανάλογα ιδρύµατα σε όλη την Ευρώπη. Στα ιδρύµατα αυτά σωρεύονται οι φτωχοί, οι άνεργοι, οι ζητιάνοι, οι απόκληροι και οι τρελοί. Η φιλοσοφία των ιδρυµάτων αυτών συνιστά την επίσηµη σύνδεση της φτώχιας µε την τρέλα [6]. 1.9 ιαφωτισµός Με την εξέλιξη των πραγµάτων, πλησιάζει ο καιρός για ένα σηµαντικό διανοητικό κίνηµα που έχει µείνει στην ιστορία µε το όνοµα ιαφωτισµός. Ο ιαφωτισµός θα επηρεάσει σε όλα τα επίπεδα την ανθρώπινη σκέψη και ασφαλώς και τις απόψεις τις σχετικές µε την ψυχική αρρώστια. Κυριότερος εκφραστής του ιαφωτισµού στο χώρο της ψυχιατρικής µπορεί να θεωρηθεί ο Φίλιππος Πινέλ( ) στον οποίον αποδίδεται η συµβολική κίνηση του σπασίµατος των αλυσίδων των ψυχοπαθών, κίνηση που οριοθετεί την αρχή της πρωτοεπιστηµονικής περιόδου της ψυχιατρικής. Η κίνηση αυτή του Ph. Pinel θεώρειται ως η πρώτη ψυχιατρική επανάσταση η οποία ακολουθείται στον 20 ο αιώνα από άλλες τρεις. Η δεύτερη επανάσταση είναι αυτή πού επέφερε ο Φρόιντ. Τρίτη επανάσταση θεωρείται η εφαρµογή των ψυχοφαρµάκων, ενώ η κοινοτική ψυχιατρική έχει γίνει αποδεκτή ως η τέταρτη επανάσταση. Στις αρχές του 21ου αιώνα και µετά από τόσες αλλαγές και ανακατατάξεις, η ψυχιατρική καλείται να αντιµετωπίσει µια πλειάδα ψυχιατρικών και ψυχοκοινωνικών προβληµάτων σε παγκόσµιο επίπεδο [7] Η Ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα : Ιστορικό πλαίσιο Πρώτη περίοδο ( από την ίδρυση του ελληνικού κράτους έως το 1914). Η ανάπτυξη και οργάνωση του τοµέα της ψυχικής υγείας γίνεται παράλληλα µε την δηµιουργία του ίδιου του ελληνικού κράτους. Η πορεία του κράτους επηρεάζει και 13

27 χαρακτηρίζει τόσο την υγειονοµική περίθαλψη όσο και την ίδια την ψυχιατρική περίθαλψη. Τα χαρακτηριστικά αυτής της περιόδου είναι πρωτίστως η απουσία πολιτικής σταθερότητας και η έλλειψη χρηµατικών πόρων. Το νεοσύστατο ελληνικό κράτος προσπαθεί να οργανώσει κυρίως τους τοµείς της άµυνας, της κεντρικής διοίκησης και την εξωτερική του πολιτική και αδυνατεί να χαράξει µια υγειονοµική πολιτική που να δίνει έµφαση στην ανάπτυξη και οργάνωση υπηρεσιών υγείας. Την περίοδο αυτή η περίθαλψη στους ψυχικά ασθενείς όπως και στο γενικότερο σύνολο των αρρώστων γινότανε από ένα δίκτυο ιδρυµάτων που υποστηρικτές ήταν η εκκλησία, οι δήµοι και οι κοινότητες καθώς και από τους πλούσιους φιλάνθρωπους της επικράτειας. Τα νοσοκοµεία ιδρύονται στις εύπορες περιοχές της Ελλάδας όπως ο Πειραιάς, η Σύρος όπου δεν εποπτεύονται από το κράτος αλλά από ιδιώτες. Ψυχιατρικά τµήµατα λειτουργούσαν επίσης στα νοσοκοµεία, τα οποία δεν λειτουργούσαν µε σκοπό την παροχή ιατρικών υπηρεσιών αλλά κοινωνικών. Χαρακτηριστικό γνώρισµα των ελληνικών νοσοκοµείων σε σχέση µε το πρότυπο αυτής της εποχής το Γαλλικό Γενικό Νοσοκοµείο ήταν ότι οι άρρωστοι, άποροι, άστεγοι, ορφανοί και φρενοπαθείς έβρισκαν καταφύγιο στο νοσοκοµείο προκειµένου να εξασφαλίσουν στέγη και τροφή παρά ιατρική φροντίδα. Πριν από την δηµιουργία του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους καθώς και χρόνια αργότερα οι ψυχικά ασθενείς είτε τριγυρνούσαν ελεύθεροι στους δρόµους των πόλεων και των χωριών τους ή έβρισκαν καταφύγιο στα µοναστήρια και τις εκκλησίες προκειµένου να τους παρασχεθεί η θεραπεία τους. Ιδιαίτερα σηµαντικό είναι να αναφερθούµε στο ότι υπήρχαν εκκλησιαστικά ιδρύµατα που αντιµετώπισαν στον ψυχικά ασθενή µε κύριο µέληµα τη θεραπεία του σε άλλα πάλι σαν στόχο είχαν τον εγκλεισµό του. Χαρακτηριστικό παράδειγµα µοναστηριού αυτής της περιόδου είναι το µοναστήρι του Άγιο Γεράσιµου στην Κεφαλονιά, γνωστό για την ιδιαίτερη θεραπευτική αντιµετώπιση των ψυχοπαθών. Επίσης φηµισµένο µοναστήρι ήταν η µονή του αφνιού µε κυρίως φυλακτικούς σκοπούς. Τα εκκλησιαστικά ιδρύµατα ως θεραπεία των ψυχικά ασθενών χρησιµοποιούσαν την αποµόνωση των αρρώστων από τις οικογένειές τους σε ειδικούς ξενώνες ή µέσα στον εκκλησιαστικό χώρο υποβάλλοντάς τους σε αυστηρή νηστεία µε αποτέλεσµα την σωµατική τους εξάντληση. Επίσης άλλοι τρόποι αντιµετώπισης ήταν να τους υποχρεώνουν σε ολονυχτίες, διάβασµα προσευχών, εξορκισµοί, χρήση µανδύα καταναγκασµού (ζουρλοµανδύα ) ή αλυσόδεµα και άσκηση σωµατικής βίας. 14

28 Κυρίαρχη αντίληψη αυτής της περιόδου ήταν ότι µέσω της Θείας επεµβάσεως που γινόταν στα µοναστήρια και στις εκκλησίες οι ψυχικά άρρωστοι βρίσκανε την θεραπεία τους και επανερχότανε η υγεία τους. Ως εκ τούτου τα εκκλησιαστικά ιδρύµατα λειτουργούσαν ως χώροι θεραπείας και δευτερευόντως λόγω έλλειψης δοµών, µετατρέπονταν σε άσυλα. Η χρήση των ασύλων µέσα στα εκκλησιαστικά ιδρύµατα φαίνεται να συνεχίστηκε µέχρι και την δεκαετία του Η εκκλησία συνοψίζοντας έπαιξε το καθοριστικότερο ρόλο αυτή την περίοδο στην Ελλάδα για την αντιµετώπιση των ψυχικά ασθενών µέχρι και τα τέλη του 19 ου αιώνα, σε αντίθεση µε τα βυζαντινά χρόνια που παρατηρείται ότι οι ασθενείς µε ψυχική νόσο ήταν φορείς Θείου µηνύµατος και άξιοι ιδιαίτερης φροντίδας [8] Οι πρώτοι σταθµοί υγειονοµικής και ασυλιακής περίθαλψης στο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος ( ) Λίγα χρόνια µετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, τον Ιανουάριο του 1833, οργανώθηκε η πρώτη Υγειονοµική Υπηρεσία, επρόκειτο για το Υγειονοµικό Τµήµα ή Αστυνοµία που ανήκε στη Γραµµατεία (Υπουργείο) των Εσωτερικών ( , Βασιλικό ιάταγµα του Όθωνα) µε πρώτο οργανωτή της Υπηρεσίας το Βαυαρό γιατρό των ανακτόρων Witmer. Το 1914, το Υγειονοµικό Τµήµα έγινε ιεύθυνση ηµόσιας Υγείας και ηµόσιας Αντιλήψεως (Ν. 516/1914) στο Υπουργείο Εσωτερικών. Το 1917, η ιεύθυνση µετατράπηκε σε αυτοτελές «Υπουργείο Περιθάλψεως και ( ηµόσιας Αντιλήψεως» (Β 8/7/1917). Το 1922, µετά την Μικρασιατική Καταστροφή, συνεστήθη Υπουργείο Υγιεινής, Πρόνοιας και Αντιλήψεως (Ν ), ενώ το 1928 δηµιουργήθηκε Υφυπουργείο Υγιεινής το οποίο το 1929 µετατράπηκε σε αυτοτελές Υπουργείο Υγιεινής, το 1932 όµως καταργήθηκε και µετατράπηκε σε Γενική ιεύθυνση Υγιεινής στο Υπουργείο Κρατικής Υγιεινής και Αντιλήψεως. Ακολούθησε µια σειρά συγχωνεύσεων και ανεξαρτητοποιήσεων κατά τα έτη 1935, 1936, 1940, 1945, 1952, 1964, 1967, Επίσης το έτος 1835 λειτούργησε η Ιατρική Εταιρεία Αθηνών, το έτος 1837 ιδρύθηκε το Πανεπιστήµιο Αθηνών. Στο οποίο η διδασκαλία της Νευρολογίας και των «Φρενικών νόσων» ανατέθηκε σε εντεταλµένους καθηγητές, που ενδιαφέρθηκαν περισσότερο για άλλα αντικείµενα. Πρώτος καθηγητής ήταν ο Μ. Κατσαράς ( ). Παρέµεινε από το 1893 ως το 1930, µε µια διετή αποµάκρυνση από την έδρα, το 1909, µετά το κίνηµα στο Γουδί [9]. 15

29 Στον ελλαδικό χώρο τα πρώτα άσυλα ιδρύθηκαν σε συγκεκριµένους τόπους, το πρώτο άσυλο ιδρύθηκε στην Κέρκυρα, το 1838, υπό βρετανική διοίκηση επί του αρµοστή E. Douglas. Το άσυλο στεγάστηκε στους στάβλους του ιππικού στην συνοικία του Σαρόκκου της πόλης της Κέρκυρας. Πρώτος διευθυντής του χρηµάτισε ο Hadway, Άγγλος γιατρός, µε υποδιευθυντή τον Π. Ζαγκαρόλα. Από το 1876 έως το 1887 διευθυντής του ψυχιατρείου διετέλεσε ο Χριστόδουλος Τσιριγώτης, που είχε σπουδάσει Ιατρική στην Ιταλία και ακολουθούσε ουµανιστική προσέγγιση στην Ψυχιατρική [10]. Το 1840 ιδρύθηκε στην Κεφαλονιά, από τους Άγγλους, ένα άσυλο σε ένα στρατώνα κατά το πρότυπο της ίδρυσης του ασύλου στην Κέρκυρα. Το 1885 λειτουργούσε στην Μαγνησία ένα µικρό άσυλο για ψυχασθενείς Τα πρώτα ψυχιατρικά νοσοκοµεία (από την ίδρυση του ελληνικού κράτους µέχρι το 1914). Το πρώτο Ψυχιατρικό Νοσοκοµείο στην Ελλάδα δηµιουργήθηκε το έτος 1864 µε την προσάρτηση των Ιονίων νήσων αποκτά και το ιδρυθέν από το έτος 1838 «Εν Κερκύρας Φρενοκοµείο», καθώς και το Άσυλο ψυχοπαθών στο Αργοστόλι της Κεφαλονιάς που επίσης ιδρύθηκε κατά την περίοδο της βρετανικής κυριαρχίας επί του Sir.Douglas. Χαρακτηριστικό αυτής της προσάρτησης είναι ότι µεταφέρεται και η εξέλιξη και η φιλοσοφία του υπόλοιπου υτικού κόσµου σχετικά µε τον τρόπο αντιµετώπισης του ψυχικά ασθενή και της ίδιας της ψυχιατρικής επιστήµης. Στον υτικό κόσµο είχε ήδη αναγνωριστεί η αυτονοµία της Ψυχιατρικής ως ένα γνωστικό πεδίο στα πλαίσια ενός γενικότερου ιατρικού πεδίου. Είχαν προσδιοριστεί οι σκοποί και οι ρόλοι των ιδρυµάτων, υπήρχαν ειδικοί φρενολόγοι-ιατροί που ήταν αποκλειστικά αφιερωµένοι στην αντιµετώπιση των ψυχικά ασθενών.τα ιδρύµατα αυτά ονοµαζόντουσαν «Άσυλα(Asile)». Το ροµοκαϊτειο Θεραπευτήριο για τους ψυχικά ασθενείς, εγκαινιάστηκε το έτος 1887 όπου ήταν δωρεά του Ζώρζη ροµοκαϊτη. Η φιλανθρωπική χειρονοµία του Ζ. ροµοκαϊτη να δωρίσει χρήµατα µε σκοπό τη σύσταση φρενοκοµείου στην Αθήνα και την καλή φήµη του Θεραπευτηρίου που πήρε και το όνοµά του, ώθησε και άλλους µεγάλους ευεργέτες και εύπορους φιλάνθρωπους να δωρίσουν χρήµατα µε σκοπό την ίδρυση θεραπευτηρίων για τους ψυχικά ασθενείς ή γηροκοµεία. 16

30 Άλλα ψυχιατρικά ιδρύµατα που λειτούργησαν την περίοδο εκείνη στο ελληνικό κράτος ήταν τα εξής: Το άσυλο ψυχοπαθών στην Μαγνησία το έτος 1885 όπου δεχόταν τους πάσχοντες των γύρω περιοχών. Το παλαιό νοσοκοµείο της Χίου το οποίο είχε κτιστεί το έτος µε δωρεά των φιλανθρώπων οικογενειών Σκυλίτση, Αργέντη και άλλες, ανακατασκευάστηκε µετά το 1881 πάλι µε δωρεά από τις ιδίες οικογένειες και το 1886 λειτούργησε στα πλαίσια παλαιότερων παραδόσεων µε τµήµατα εκτός από τα φρενοκοµεία αλλά και µε γηροκοµείο, ορφανοτροφείο, παθολογικό και χειρουργικό [ Πλουµπίδης,1989]. Το φρενοκοµείο έπαψε να λειτουργεί µετά την ίδρυση της αποικίας των ψυχοπαθών στη Λέρο το έτος Το Τµήµα Ψυχοπαθών του Νοσοκοµείου Χίρς αποτέλεσε το άσυλο των ψυχοπαθών της Εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Το νοσοκοµείο λειτουργούσε ήδη από το 1885 µε το ψυχιατρικό τµήµα του να αναπτύσσεται το Μετά το Ολοκαύτωµα έχασε τον αρχικό του χαρακτήρα και το 1945 ονοµάστηκε Ιπποκράτειο. Το έτος 1905 µε κληροδότηµα του καθηγητή αστρονοµίας ιονυσίου Αιγινίτη, εγκαινιάστηκε η πρώτη πανεπιστηµιακή ψυχιατρική κλινική στην Ελλάδα, το Αιγινίτειο Νοσοκοµείο. Επίσης το έτος 1908, υπήρξε το άσυλο φρενοπαθών στην Σύρο, ιδρύθηκε µε φιλανθρωπία στην Ερµούπολη της Σύρου όπου και σταµάτησε να λειτουργεί µετά την ίδρυση της αποικίας των ψυχοπαθών στην Λέρο. Τέλος, υπήρξε το άσυλο των φρενοβλαβών στην Σούδα από την Κρητική Πολιτεία το έτος 1910 µε το αρ. 63/ Νοµοθετικό ιάταγµα µε «σκοπόν την περισσυλογήν ή περίθαλψιν των εκ των φρενικών νοσηµάτων πασχόντων και επικίνδυνων τη ηµόσια ασφάλεια». Μετά τους Βαλκανικούς πολέµους του και την ένωση της Κρήτης µε την Ελλάδα προσκτήθηκε από αυτήν. Στην πορεία το άσυλο µετανοµάστηκε σε ηµόσιο Ψυχιατρείο Σούδας, σε Ψυχιατρικό Νοσοκοµείο Χανίων και αργότερα σε Θεραπευτήριο Ψυχικών Παθήσεων Χανίων Παραδοσιακή περίοδος ( ). Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από την έντονη ενεργή παρέµβαση του ελληνικού κράτους στον υγειονοµικό χώρο όπου είχε σαν αποτέλεσµα την αναδιοργάνωση της χώρας στον τοµέα της υγείας. Αυτό το πόρισµα προκύπτει µέσα από την έκδοση µεγάλου αριθµού νόµων και διαταγµάτων, την ίδρυση νοσοκοµείων τόσο γενικών όσο και ειδικών ψυχιατρείων καθώς και την καθιέρωση της ασφάλειας της 17

31 υγείας. Η προσπάθεια αυτή περιορίστηκε στην συνέχεια λόγω των κοινωνικών γεγονότων που συνέβηκαν όπως η Μικρασιατική καταστροφή και οι πόλεµοι περιόρισαν την εξέλιξη και την ανάπτυξη των υπηρεσιών υγείας και της πρόνοιας εκ µέρους του κράτους. Η αυξηµένη παρουσία των ψυχικά ασθενών στην Αθήνα, οι οποίοι σε µεγάλο ποσοστό κρατιούνταν µαζί µε τους κακοποιούς στα κρατητήρια των αστυνοµικών τµηµάτων µε σκοπό να αποκαστάται η δηµόσια τάξη και η ασφάλεια των κατοίκων οδήγησε στο να δηµιουργηθεί ένα προσωρινό Άσυλο φρενοβλαβών κρατικού χαρακτήρα υπό την αστυνοµική εποπτεία. Το άσυλο αυτό δεχόταν ένα πολυάριθµο αριθµό ψυχικά ασθενών µε αποτέλεσµα γύρω στα ένας αριθµός από τους τρόφιµους να µεταφερθούν σε ένα άλλο χώρο στην Καλλιθέα της Αθήνας που ονοµάστηλε το Άσυλο της Αγίας Ελεούσας προκειµένου να αποσυµφορηθούν τα αστυνοµικά κρατητήρια. Την ίδια χρονική περίοδο η Ελλάδα δέχτηκε µεγάλο αριθµό προσφύγων λόγω της Μικρασιατικής καταστροφής µε αποτέλεσµα και στην Αθήνα να καταφθάνουν πρόσφυγες οι οποίοι χρήζαν ψυχιατρικής περίθαλψης. Οι αρχές προκειµένου να αντιµετωπίσουν το ασφυκτικό αυτό πρόβληµα τους οδήγησε στο να ξεκινήσουν τα έργα ανέργεσης των πρώτων κτιρίων στο αφνί για την µεταφορά των ψυχικά ασθενών. Στην συνέχεια µετά την ολοκλήρωση του Ψυχιατρικού Νοσοκοµείου Αττικής ( αφνί) όπως ονοµάστηκε καταργήθηκε το Άσυλο της Αγίας Ελεούσας αφού ήδη είχε προηγηθεί η µεταφορά όλων των ασθενών. Στις αρχές του 20 ου αιώνα δυναµική παρουσία σηµειώθηκε από την είσοδο των ιδιωτικών ψυχιατρικών κλινικών. Η άνθισή τους δικαιολογείται από την κακή έως τότε περίθαλψη και των συνθηκών διαβίωσης των ψυχικά ασθενών στα δηµόσια άσυλα. Η αύξηση του αστικού πληθυσµού που µπορούσε να καταβάλει τα νοσήλια και η εδραίωση του ψυχιατρικού θεσµού ευνόησε την ανάπτυξη των ιδιωτικών κλινικών. Η πρώτη ιδιωτική ψυχιατρική κλινική λειτούργησε το έτος 1904 από τον Σιµεωνίδη Βλαβιανό µε την ονοµασία «Νοσοκοµείον Νευρικών Νοσηµάτων, Maison de Sante». Κατόπιν το 1907 ιδρύθυκε η ιδιωτική νευρολογικη και φρενολογική κλινική «Γαληνός» από τους Κωνσταντίνο Τσιµηνάκη και Μιλτιάδη Οικονοµάκη. Το έτος 1910 ιδρύθηκε το «Ιπποκράτειο», του καθηγητή Ψυχιατρικής Μ.Κατσαρά. Μέχρι το 1929 λειτουργούσαν στην Αθήνα περίπου δέκα ιδιωτικές κλινικές οι οποίες νοµοθετικά δεν καθορίζονταν από το ψυχιατρικό νόµο του 1862 και χρειάστηκε να περάσουν είκοσι χρόνο για να περιέλθουν στον νόµο του 1923 ως προς την νοµοθετική λειτουργία τους. 18

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΜΟΝΑ ΑΣ. 1.1: Ταυτότητα και σύντοµο ιστορικό του Νοσοκοµείου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΜΟΝΑ ΑΣ. 1.1: Ταυτότητα και σύντοµο ιστορικό του Νοσοκοµείου 13 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΜΟΝΑ ΑΣ 1.1: Ταυτότητα και σύντοµο ιστορικό του Νοσοκοµείου Η πρώτη κίνηση για την περισυλλογή των ψυχοπαθών άρχισε στην Κέρκυρα το έτος 1836 υπό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α. Εισαγωγή

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α. Εισαγωγή ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 3 Η Ψυχιατρική στους Ελληνικούς Μυθολογικούς Χρόνους. 5 Μελάµπους -ο πρώτος ψυχίατρος.. 5 Αµφιάραος... 5 Ασκληπιός-Ασκληπιεία... 6 Οι Ψυχικές ιαταραχές στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913. Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1

Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913. Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1 Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913 Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1 ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ Η Κρητική Πολιτεία κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια για την βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΕΤΡΑΣ ΟΛΥΜΠΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΕΤΡΑΣ ΟΛΥΜΠΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΕΤΡΑΣ ΟΛΥΜΠΟΥ Ζάραγκα Τριάδα Εισηγήτρια: κ. Ζιώγου Θεολογία Θεσσαλονίκη 2010 Ψυχιατρική: κλάδος Ιατρικής που µε βάση τις γνώσεις από τις βιολογικές και κοινωνικές επιστήµες

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 2:Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση και η Ιστορική Εξέλιξη της Νοσηλευτικής Ψυχικής Υγείας Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ασθένεια και stress Ο φόβος της πιθανής ασθένειας και η αγωνία για την επιβίωση Ο φόβος της απώλειας του ελέγχου ζωτικών λειτουργιών Ο φόβος της καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM).

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή στη θεραπεία είναι πράξη θάρρους Οι πρώτες καταγραφές συμμετοχής νοσούντων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΧΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΕ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΑΡΟΧΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΕ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΡΟΧΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΕ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αποτελέσματα από την παρέμβαση των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στα κέντρα κράτησης μεταναστών ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 www.msf.gr Εισαγωγή Οι

Διαβάστε περισσότερα

Ο Χάρτης του εθελοντισµού προς τα παιδιά στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Ο Χάρτης του εθελοντισµού προς τα παιδιά στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Ο Χάρτης του εθελοντισµού προς τα παιδιά στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μάνθου Γιώτα Ψυχολόγος / Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικού Σεμιναρίου με θέμα: «Κατανόηση και Αντιμετώπιση της Αυτοκαταστροφικής Συμπεριφοράς»

Αναλυτικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικού Σεμιναρίου με θέμα: «Κατανόηση και Αντιμετώπιση της Αυτοκαταστροφικής Συμπεριφοράς» Αναλυτικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικού Σεμιναρίου με θέμα: «Κατανόηση και Αντιμετώπιση της Αυτοκαταστροφικής Συμπεριφοράς» ΗΜΕΡΟ ΜΗΝΙΑ Πέμπτη 11/06/09 ΘΕΜΑ 1. Εισαγωγική Συνάντηση: o Η λειτουργία της Γραμμής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ 1. Με βάση διαφορετικές πλευρές της υγείας σας σήµερα, όπως τις περιγράψατε προηγουµένως, πού θα τοποθετούσατε

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΜΕΝΕΙ ΕΚΤΟΣ»

«ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΜΕΝΕΙ ΕΚΤΟΣ» «Κ Α Ν Ε Ι Σ Δ Ε Ν Μ Ε Ν Ε Ι Ε Κ Τ Ο Σ» π ρ ό γ ρ α μ μ α π ρ ό λ η ψ η ς κ α ι π α ρ έ μ β α σ η ς γ ι α ν έ ο υ ς σ ε κ ί ν δ υ ν ο έ λ λ ε ι ψ η ς σ τ έ γ η ς φ ο ρ έ α ς υ λ ο π ο ί η σ η ς με την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΠΕΙΡIΑ ΤΩΝ ΓΤΚ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟXH ΙΑΤΡΟΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΣΕ ΕΥΑΛΩΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΟΜΑΔΕΣ

Η ΕΜΠΕΙΡIΑ ΤΩΝ ΓΤΚ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟXH ΙΑΤΡΟΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΣΕ ΕΥΑΛΩΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΟΜΑΔΕΣ Η ΕΜΠΕΙΡIΑ ΤΩΝ ΓΤΚ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟXH ΙΑΤΡΟΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΣΕ ΕΥΑΛΩΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΟΜΑΔΕΣ Ελένη Χρονοπούλου, Κοινωνική Λειτουργός Συντονίστρια Πολυιατρείου Περάματος socialperama@mdmgreece.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ηράκλειο 29 /9 /2011 Αρ. Πρωτ. : ΘΕΜΑ: Πρόσκληση σε Ηµερίδα

Ηράκλειο 29 /9 /2011 Αρ. Πρωτ. : ΘΕΜΑ: Πρόσκληση σε Ηµερίδα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ: ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχυδροµική ιεύθυνση: Σµύρνης 26, ΤΚ: 71201, Ηράκλειο Κρήτης,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Παναγιώτης Μπαμίδης Επίκ. Καθηγητής Ιατρικής Πληροφορικής Ιατρικής Εκπαίδευσης Τριπλή αποστολή και ποικιλομορφία στην Ι.Σ.Α.Π.Θ. Εκπαίδευση Έρευνα Προσφορά φροντίδας υγείας

Διαβάστε περισσότερα

TMHMA ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΑΠΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

TMHMA ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΑΠΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ TMHMA ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΑΠΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Παρουσίαση: ρ Μαρία Λαβδανίτη Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Νοσηλευτικής Ορισμός της Νοσηλευτικής Η Νοσηλευτική είναι ανθρωπιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE Τ.Θ. 5, Πανε ιστήµιο Πατρών, 650 Πάτρα, P.O. Box 5, University of Patras, 6 50 Patra ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΙ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ (ΝΟΜΟΣ 2477/1997 Συνήγορος του Πολίτη και Σώµα Ελεγκτών-Επιθεωρητών ηµόσιας ιοίκησης Άρθρο 4, Παράγραφος 6) [ΑΡ. ΠΡΩΤ. ΑΝΑΦΟΡΑΣ 10488/21-10-1999] Θέµα: Προστασία ψυχικά

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Ενότητα 8: Σωματεία και ιδρύματα Δρ. Ανδρονίκη Καταραχιά Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχιατρική Περίθαλψη στην Ελλάδα Γ ΤΟΜΕΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

Ψυχιατρική Περίθαλψη στην Ελλάδα Γ ΤΟΜΕΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ Ψυχιατρική Περίθαλψη στην Ελλάδα Γ ΤΟΜΕΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ Κυρίτση Ελένη, Ευαγγέλου Ελένη, Βλάχου Ευγενία, Νταφογιάννη Χρυσούλα Δούσης Ευάγγελος, Κουτελέκος Ιωάννης, Μισουρίδου Ευδοκία Το

Διαβάστε περισσότερα

Σεµινάριο: «θεσµοί κοινωνικής ευθύνης & κοινωνική αλληλεγγύη» Εργασία: «Παρουσίαση της οργάνωσης: Γιατροί χωρίς σύνορα (MSF)»

Σεµινάριο: «θεσµοί κοινωνικής ευθύνης & κοινωνική αλληλεγγύη» Εργασία: «Παρουσίαση της οργάνωσης: Γιατροί χωρίς σύνορα (MSF)» Σεµινάριο: «θεσµοί κοινωνικής ευθύνης & κοινωνική αλληλεγγύη» Εργασία: «Παρουσίαση της οργάνωσης: Γιατροί χωρίς σύνορα (MSF)» Παρουσίαση: Φίκα Ιλιάς Κωνσταντίνα Η ονοµασία της οργάνωσης Οι Γιατροί Χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΑΝΕΡΓΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΑΝΕΡΓΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΑΝΕΡΓΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Στοιχεία προγράμματος ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Πρωτόκολλα και διαδικασίες (διοικητικές, ιατρικές, νοσηλευτικές) στις Δημόσιες Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 το όραμα φιλοδοξούμε σε ένα κόσμο που η ανθρωπότητα πλήγεται καθημερινά από ασθένειες,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Γ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Γ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Γ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ. Πρόλογος Ο Εσωτερικός Κανονισµός Λειτουργίας της Γ' Πανεπιστηµιακής Ψυχιατρικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΕΠΕΝ ΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ. 7.2 Κατηγορίες επενδύσεων Λήψη επενδυτικής απόφασης ιαδικασία επιλογής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΕΠΕΝ ΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ. 7.2 Κατηγορίες επενδύσεων Λήψη επενδυτικής απόφασης ιαδικασία επιλογής 214 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΕΠΕΝ ΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 7.1 Εισαγωγή Η υλοποίηση και επιτυχία του επιχειρησιακού σχεδίου του Ψυχιατρικού Νοσοκοµείου Κέρκυρας, έχει άµεση σχέση µε τις αποφάσεις που λαµβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΔΟΜΕΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ» Τ Ε I

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέµα: ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: ρ. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ 17 1.1 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ Κοι.Σ.Π.Ε. 18 ΕΠΩΝΥΜΙΑ: ΝΕΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ΚΥΡΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ: ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: ΟΠΩΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ: ΧΑΤΖΗΧΡΗΣΤΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΙΟΙΚΗΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Το μοντέλο του Εθνικού Συστήματος Υγείας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Ιταλία και άλλες,

Το μοντέλο του Εθνικού Συστήματος Υγείας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Ιταλία και άλλες, Το μοντέλο του Εθνικού Συστήματος Υγείας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Ιταλία και άλλες, διέπεται από τις αρχές του προτύπου Beveridge. «το κόστος

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Αντωνίου, Σκέψεις, προτάσεις για την εκπαίδευση των Τσιγγανοπαίδων στο νοµό Μαγνησίας

Ελένη Αντωνίου, Σκέψεις, προτάσεις για την εκπαίδευση των Τσιγγανοπαίδων στο νοµό Μαγνησίας Ελένη Αντωνίου, Σκέψεις, προτάσεις για την εκπαίδευση των Τσιγγανοπαίδων στο νοµό Μαγνησίας Στην περιοχή της Μαγνησίας µέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '60 δεν υπήρχαν µόνιµα εγκατεστηµένοι Τσιγγάνοι, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία ψυχιατρικού νοσοκοµείου Πέτρας Ολύµπου

Ιστορία ψυχιατρικού νοσοκοµείου Πέτρας Ολύµπου Ιστορία ψυχιατρικού νοσοκοµείου Πέτρας Ολύµπου 1 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 2.ΚΛΑ ΟΙ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ 7 3.1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ 8 3.1.1. Από την αρχαιότητα έως τον 5 ο αιώνα µ.χ. 8 3.1.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υγεία-Πρόνοια» 2000-2006

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υγεία-Πρόνοια» 2000-2006 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υγεία-Πρόνοια» 2000-2006 Σημαντικό όχημα του Υπουργείου και Κοινωνικής Αλληλεγγύης για τη βελτίωση και την αναβάθμιση των υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας Το Επιχειρησιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ: Συστημικές και Κοινωνικές Αποτυπώσεις» ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ στους ΟΤΑ και ΜΕΤΑΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ: Συστημικές και Κοινωνικές Αποτυπώσεις» ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ στους ΟΤΑ και ΜΕΤΑΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ 24 Απριλίου 2015 09:00-15:00 - Αμφιθέατρο Γ.Ν.Αττικής ΚΑΤ Γ.Ν.Αττικής ΚΑΤ/ Τμήμα Κοινωνικής Εργασίας ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ: Συστημικές και Κοινωνικές Αποτυπώσεις»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΟΥ Ε.Σ.Υ. ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΟΥ Ε.Σ.Υ. ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΟΥ Ε.Σ.Υ. ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ (ΣΥ.ΝΟ.ΨΥ.ΝΟ. - Ε.Σ.Υ. Ν. ΑΤΤΙΚΗΣ) ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΤΟΥ ΕΣΥ ΠΑ.ΣΥ.Ν.Ο.-Ε.Σ.Υ. Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C., ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. Λ. ΣΤΟ Π.Γ.Ν.Λ. ΧΑΡΙΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Τ.Ε. Ειδική Χειρουργική Νοσηλεύτρια - Μ.Sc, Υπεύθυνη Τοµέα Εκπαίδευσης Ν.Υ. - Π.Γ.Ν.Λ., Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α Ο όρος «προσφορά υπηρεσιών υγείας» εκφράζει την παροχή υπηρεσιών που προέρχονται από προµηθευτές υγείας (γιατρούς, νοσοκοµεία κ.τ.λ). Οι παράγοντες που προσδιορίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 12 ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ 12.1. Το Ταµείο εγκρίνει στα άµεσα µέλη του και στα έµµεσα µέλη της ιδίας οικογενείας που πάσχουν από ιδιαίτερα σοβαρή ασθένεια, τη µετάβαση σε ενδεδειγµένα θεραπευτήρια

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέµα: Η Α ΥΝΑΜΙΑ ΠΡΟΣΚΟΜΙΣΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΗΛΩΣΕΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΩΣ ΛΟΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Δικαιώματα του Παιδιού στον τομέα της Ψυχικής Υγείας» Κείμενο Εισήγησης Γιώργου Μόσχου, Βοηθού Συνηγόρου του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού

«Τα Δικαιώματα του Παιδιού στον τομέα της Ψυχικής Υγείας» Κείμενο Εισήγησης Γιώργου Μόσχου, Βοηθού Συνηγόρου του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ: ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Ημερίδα, 5 Φεβρουαρίου 2009 «Τα Δικαιώματα του Παιδιού στον τομέα της Ψυχικής Υγείας» Κείμενο Εισήγησης Γιώργου Μόσχου,

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΘ-ΞΚΨ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αθήνα, 28-3-2013 Αρ. Γ.Π. οικ.

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΘ-ΞΚΨ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αθήνα, 28-3-2013 Αρ. Γ.Π. οικ. ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ταχ. Δ/νση : Αριστοτέλους 17 Ταχ. Κώδικας : 101 87 Πληροφορίες : Κ. Βουρλιώτου Αθ. Λύτρα Αικ. Δαμίγου Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 1., Παπαδόπουλος Π., Νταϊλιάνης Κ., Παναγούλιας Ευστ. Κ.Ψ.Υ. Περιστερίου: οι 6 πρώτοι μήνες 12ο Πανελλήνιο Ψυχιατρικό Συνέδριο Βόλος, 18-21 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Περί Νοσηλευτικής και Μαιευτικής Νόμοι 1988-2012

Περί Νοσηλευτικής και Μαιευτικής Νόμοι 1988-2012 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΚΑΙ ΜΑΙΩΝ CYPRUS NURSES AND MIDWIVES ASSOCIATION Περί Νοσηλευτικής και Μαιευτικής Νόμοι 1988-2012 Κανονισμοί δυνάμει της παραγράφου (στ) του άρθρου 22 ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας»

Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας» 1 Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας» Συντονιστής: κ. Αιμίλιος Νεγκής, δημοσιογράφος, Pharma & Health Business,Virus.com.gr Ομιλητές: Δρ. Μιλτιάδης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αθανασίου Γεωργία Μόσχος Παύλος Τσορδιά Ειρήνη Γεωργία Τσορδιάς Δημήτρης Πάτρα,12 Δεκεμβρίου 2012 2 Ευχαριστίες : Ευχαριστούµε πολύ την επιβλέπουσα καθηγήτρια αυτής της εργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ. Πίνακας περιεχοµένων

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ. Πίνακας περιεχοµένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος Α ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ Πίνακας περιεχοµένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ... ΜΕΡΟΣ Α ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι Είμαστε Από το 1976

Ποιοι Είμαστε Από το 1976 Παναγία Ελεούσα Ποιοι Είμαστε Από το 1976 Η Παναγία η Ελεούσα ξεκίνησε να λειτουργεί σαν στέγη ηλικιωμένων από το 1976. Δημιουργήθηκε από την κυρία Μαρούλλα Γρηγοριάδου για να καλύψει ένα ποιοτικό κενό

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας: Ένα βήμα μετά την συγχώνευση των Μονάδων Κοινωνικής Φροντίδας Διασύνδεση Μονάδων Υγείας με τα Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας

Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας: Ένα βήμα μετά την συγχώνευση των Μονάδων Κοινωνικής Φροντίδας Διασύνδεση Μονάδων Υγείας με τα Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας: Ένα βήμα μετά την συγχώνευση των Μονάδων Κοινωνικής Φροντίδας Διασύνδεση Μονάδων Υγείας με τα Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας Τσιαλκούτη Μαρία Κοινωνικός Λειτουργός Υπεύθυνη τμ.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987)

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Διάγραμμα Περιεχομένων ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Εισαγωγικά...23 Ι. Θρησκευτική Ελευθερία...25 Α. Γενικά...25 Β. Ελευθερία της θρησκευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συµπλήρωση οδηγιών και διευκρινήσεις για την εγκύκλιο 67/07 περί κατάργησης επιτροπών Μαγνητικής Τοµογραφίας και καθιέρωση νέας διαδικασίας έγκρισης.

Συµπλήρωση οδηγιών και διευκρινήσεις για την εγκύκλιο 67/07 περί κατάργησης επιτροπών Μαγνητικής Τοµογραφίας και καθιέρωση νέας διαδικασίας έγκρισης. Συµπλήρωση οδηγιών και διευκρινήσεις για την εγκύκλιο 67/07 περί κατάργησης επιτροπών Μαγνητικής Τοµογραφίας και καθιέρωση νέας διαδικασίας έγκρισης. Γ.Ε.: Γ32/ 978/31-5-2007 ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΟΠΥΥ: Ένας χρόνος λειτουργίας. Προβλήµατα και οφέλη

ΕΟΠΥΥ: Ένας χρόνος λειτουργίας. Προβλήµατα και οφέλη ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ: ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΟΠΥΥ: Ένας χρόνος λειτουργίας. Προβλήµατα και οφέλη Κυριάκος Σουλιώτης Επίκουρος Καθηγητής Πολιτικής Υγείας Πανεπιστήµιο Πελοποννήσου Φωτεινή Γιαλαµά Υποψήφια Διδάκτωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΤΗΛΕΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΩΣ ΜΕΣΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΤΗΛΕΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΩΣ ΜΕΣΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΤΗΛΕΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΩΣ ΜΕΣΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ Ι. Α. Μαλογιάννης, Χ. Ζαχαροπούλου, Κ. Κατσαδώρος Μη Κυβερνητική

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηµατολόγιο για τη συνολική εκτίµηση της ικανοποίησης από τη νοσηλεία

Ερωτηµατολόγιο για τη συνολική εκτίµηση της ικανοποίησης από τη νοσηλεία Ερωτηµατολόγιο για τη συνολική εκτίµηση της ικανοποίησης από τη νοσηλεία COMPREHENSIVE ASSESSMENT OF SATISFACTION WITH CARE Τη σύνταξη του ερωτηµατολογίου έκαναν οι: A. Bredart D. Razavi Ν. Deelvuax Tην

Διαβάστε περισσότερα

Βασίλης Τσιάντος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Μέλος της ΑΔΙΠ ΠΑΤΡΑ

Βασίλης Τσιάντος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Μέλος της ΑΔΙΠ ΠΑΤΡΑ Βασίλης Τσιάντος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Μέλος της ΑΔΙΠ ΠΑΤΡΑ 12 ΜΑ ΙΟΥ 2014 ΑΡΧΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Α.ΔΙ.Π) Hellenic Quality Assurance and Accreditation Agency

Διαβάστε περισσότερα