Περιεχόμενα. ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η σούπα κρυώνει ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Παιδική ηλικία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περιεχόμενα. ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ... 13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η σούπα κρυώνει... 17. ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Παιδική ηλικία 1452-1466"

Transcript

1

2 Περιεχόμενα ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η σούπα κρυώνει ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Παιδική ηλικία ΓΕΝΝΗΣΗ ΟΙ ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΚΑΤΕΡΙΝΑ «Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΑΝΑΜΝΗΣΗ...» ΣΤΟ ΜΥΛΟ ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΜΕ ΤΑ ΖΩΑ Η «ΠΑΡΘΕΝΟΣ ΤΟΥ ΧΙΟΝΙΟΥ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Μαθητεία Η ΠΟΛΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟI TO BOTTEGA (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ) ΤΟΥ ΑΝΤΡΕΑ ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΘΕΑΜΑΤΑ ΠΑΝΩ ΣΤΟΝ ΠΥΡΓΙΣΚΟ ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ Ο ΔΡΑΚΟΣ ΤΖΙΝΕΒΡΑ Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΣΑΛΤΑΡΕΛΙ «ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ ΣΤΗΝ ΠΙΣΤΟΪΑ»

3 10 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ Ανεξαρτησία ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ Ο ΑΠΑΓΧΟΝΙΣΜΕΝΟΣ ΤΖΟΡΟΑΣΤΡΟ Ο ΤΕΧΝΟΛΟΓΟΣ «ΠΟΙΗΤΕΣ ΕΚ ΤΟΥ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ» Ο ΜΟΥΣΙΚΟΣ Ο ΑΓΙΟΣ ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΛΙΟΝΤΑΡΙ ΟΙ ΚΗΠΟΙ ΤΩΝ ΜΕΔΙΚΩΝ Η ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ Νέοι Ορίζοντες ΜΙΛΑΝΟ ΕΚΠΑΤΡΙΣΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ Η ΠΑΡΘΕΝΟΣ ΤΩΝ ΒΡΑΧΩΝ ΤΡΟΠΟΙ ΔΙΑΦΥΓΗΣ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΑ ΑΠΙΘΑΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ, ΜΙΚΡΑ ΑΙΝΙΓΜΑΤΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΕΡΓΑ Η ΕΡΩΜΕΝΗ ΤΟΥ ΜΑΥΡΙΤΑΝΟΥ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΤΟ ΜΙΛΑΝΟ Ο ΑΝΑΤΟΜΟΣ Ο ΕΦΙΠΠΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΤΟΥ ΣΦΟΡΤΣΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΤΕ ΒΕΚΙΑ ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ Στην Αυλή ΘΕΑΤΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ «ΤΗΣ ΣΚΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ» Ο ΜΙΚΡΟΣ ΔΑΙΜΟΝΑΣ ΚΥΝΗΓΩΝΤΑΣ ΑΡΚΟΥΔΕΣ ΚΑΛΟΥΠΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΛΟΓΟ

4 ΠEPIEXOMENA 11 «ΗΡΘΕ Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ...» ΑΠΟΗΧΟΙ ΠΟΛΕΜΟΥ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΜΥΣΤΙΚΟΥ ΔΕΙΠΝΟΥ Η «ΑΚΑΔΗΜΙΑ» ΤΟ ΠΕΡΙΒΟΛΙ ΤΟΥ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ «ΠΟΥΛΑ Ο,ΤΙ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΠΑΡΕΙΣ ΜΑΖΙ ΣΟΥ» ΜΕΡΟΣ ΕΚΤΟ Σε Κίνηση ΜΑΝΤΟΥΑ ΚΑΙ ΒΕΝΕΤΙΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ Η ΠΕΙΣΜΑΤΑΡΑ ΜΑΡΚΗΣΙΑ Ο ΒΟΡΓΙΑΣ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ ΣΤΗΝ ΙΜΟΛΑ ΜΙΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΟΥΛΤΑΝΟ Η ΕΚΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ H ΚΥΡΙΑ ΛΙΖΑ Η ΝΩΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΑΝΓΚΙΑΡΙ (Ι) Ο ΜΙΧΑΗΛ ΑΓΓΕΛΟΣ ΕΝΑΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ Η ΝΩΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΑΝΓΚΙΑΡΙ (ΙΙ) ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΠΟΥΛΙΟΥ ΜΕΡΟΣ ΕΒΔΟΜΟ Επιστροφή στο Μιλάνο Ο ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ «ΚΑΛΗ ΣΟΥ ΜΕΡΑ, ΔΑΣΚΑΛΕ ΦΡΑΝΤΣΕΣΚΟ» ΑΔΕΡΦΙΑ ΣΕ ΠΟΛΕΜΟ ΑΝΑΤΟΜΕΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΟΥ FΕ^TES MILANAISES Η ΚΡΕΜΟΝΑ ΟΙ «ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ» ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΜΕΛΤΣΙ Η ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ ΕΝΟΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ ΣΤΑ ΕΞΗΝΤΑ ΤΟΥ

5 12 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI ΜΕΡΟΣ ΟΓΔΟΟ Τα Τελευταία Χρόνια ΤΡΑΒΩΝΤΑΣ ΝΟΤΙΑ ΣΤΟ ΜΠΕΛΒΕΝΤΕΡΕ Ο ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΚΧΟΣ Ο ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΣ ΑΡΡΩΣΤΙΑ, ΕΞΑΠΑΤΗΣΗ, ΚΑΤΟΠΤΡΑ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗ ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ ΜΕΤΡ ΛΙΕΝΑΡ Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΝΑΛΙΟΥ «Η ΝΥΧΤΑ ΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΦΥΓΗ» Η ΜΕΓΑΛΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ

6 Η δημιουργία του Mυστικού Δείπνου ΠΑΙΔΙ ΑΚΟΜΗ, ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1490, ο μελλοντικός μυθιστοριογράφος Ματέο Μπαντέλο ήταν δόκιμος μοναχός στο δομινικανό μοναστήρι της Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε του Μιλάνου, όπου ηγούμενος ήταν ο θείος του, ο Βιντσέντσο. Εκεί θα περνούσε την ώρα του παρακολουθώντας τον Λεονάρντο ντα Βίντσι να εργάζεται στον βορινό τοίχο της τραπεζαρίας του μοναστηριού, ζωγραφίζοντας το μεγάλο αριστούργημα της περιόδου των Σφόρτσα, τον Cenacolo ή Μυστικό Δείπνο (εικόνα 17). Έφτανε από νωρίς, σκαρφάλωνε στη σκαλωσιά και στρωνόταν στη δουλειά. Κάπου κάπου έμενε εκεί από το χάραμα ως τη δύση, ξεχνώντας να φάει και να πιει, ζωγραφίζοντας ακατάπαυστα. Άλλοτε πάλι περνούσαν δυο, τρεις, ακόμα και τέσσερις μέρες χωρίς να αγγίξει το πινέλο του, αλλά ξοδεύοντας αρκετές ώρες την ημέρα μπροστά στο έργο, με τα χέρια του σταυρωμένα, παρατηρώντας και σχολιάζοντας τις μορφές μιλώντας στον εαυτό του. Τον είδα επίσης, σπρωγμένο από κάποια ακατανίκητη παρόρμηση, μέσα στο καταμεσήμερο, ενώ ο ήλιος βρισκόταν στο απόγειό του, να αφήνει την Κόρτε Βέκια, όπου εργαζόταν πάνω στο υπέροχο πήλινο άλογό του, για να έρθει στη Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε, χωρίς να γυρεύει σκιά, να σκαρφαλώνει στη σκαλωσιά, να παίρνει το πινέλο, να προσθέτει μια δυο πινελιές και έπειτα να φεύγει. 83 Αυτά έγραψε ο Μπαντέλο αρκετές δεκαετίες μετά το γεγονός. Η περιγραφή του είναι μάλλον συνοπτική: ίσως ο Λεονάρντο να είχε αρχίσει να ζωγραφίζει τον Μυστικό Δείπνο το 1495 και, ως εκ τούτου, την ίδια περίοδο να μην «εργαζόταν πάνω» στο πήλινο άλογο το οποίο εκτέθηκε στα τέλη του Μολαταύτα, πρόκειται για μια αυθεντική περιγραφή του maestro σε ώρα εργασίας. Εκφράζει τον δημιουργικό ρυθμό του, τα ξεσπάσματα της δραστηριότητας, διάσπαρτα από εκείνες τις αινιγματικές περιόδους σιωπηλού διαλογισμού, τις οποίες οι άλλοι ειδικότερα οι εργοδότες του έτειναν να θεωρούν εσφαλμένα ως την αδράνεια ενός ονειροπόλου. Μας μετα-

7 422 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI φέρει επίσης μια μοναδική εικόνα του Λεονάρντο ενώ περιδιαβαίνει τους δρόμους μέσα στο λιοπύρι του μεσημεριού, χωρίς να σκέφτεται τη βολή του ή κάποια σκιά, ή οτιδήποτε άλλο πέρα από μια ξαφνική έκλαμψη που θα του έδινε την ευκαιρία να λύσει το πρόβλημα κάποιας συνθετικής λεπτομέρειας. Εκείνες οι «μια δυο πινελιές» μάς φέρνουν στο νου την επιμελώς συσσωρευτική φύση της τέχνης του. Αυτό το συμπαγές σάρωμα οπτικής αφήγησης που προκαλεί το θαυμασμό πάνω στον τοίχο της Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε είναι προϊόν χιλιάδων μικροσκοπικών πινελιών, χιλιάδων μικροσκοπικών αποφάσεων. Η εξοικείωση με έναν πίνακα παγκοσμίου φήμης τον κάνει κατά κάποιον τρόπο να μοιάζει αναπόφευκτος και πώς αλλιώς θα μπορούσε να είναι;, αλλά είναι δουλεμένος μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια. Ο ναός της Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε βρίσκεται πέρα από την παλιά Πόρτα Βερτσελίνα, στη δυτική πλευρά του κάστρου. Για μερικά χρόνια (όπως λέγεται) υπήρξε ένα κανονικό εργοτάξιο. Το χοροστάσιο και η αψίδα κατεδαφίστηκαν το 1492 για να παραχωρήσουν τη θέση τους σε ένα νέο βήμα και θόλο πάνω σε σχέδια του Μπραμάντε και, παράλληλα με αυτό, αποφασίστηκε η επέκταση των γειτονικών κτιρίων της μονής. Η ανακαίνιση της τραπεζαρίας ολοκληρώθηκε σίγουρα το 1495 αυτή η ημερομηνία χαράχτηκε στη νωπογραφία της Σταύρωσης του Μοντόρφανο, η οποία κοσμεί τον νότιο τοίχο και την ίδια χρονιά μπορεί να άρχισε ο Μυστικός Δείπνος στον απέναντι τοίχο. Αυτό το συνολικό πρόγραμμα ανακαίνισης παραγγέλθηκε και πληρώθηκε από τον Λουντοβίκο, ο οποίος σκόπευε να χρησιμοποιήσει τον νέο περιβάλλοντα χώρο ως μαυσωλείο των Σφόρτσα, ως ένα αντιπροσωπευτικό μνημείο της δουκικής δυναστείας. Το κίνητρο αυτό έγινε πιο επιτακτικό μετά τον αιφνίδιο θάνατο της συζύγου του, της Βεατρίκης, και της κόρης του, της Μπιάνκα, το Οι απώλειες αυτές έπεσαν βαριές στους ώμους του Μαυριτανού και εγκαινίασαν μια περίοδο καταθλιπτικής θρησκοληψίας: η επένδυσή του στην Γκράτσιε απέκτησε συναισθηματικό όσο και οικονομικό χαρακτήρα και γευμάτιζε συχνά στην τραπεζαρία. Ως εκ τούτου, η έξοχη τοιχογραφία του Λεονάρντο από τεχνικής άποψης δεν πρόκειται για νωπογραφία, εφόσον έχει φιλοτεχνηθεί με λάδι έγινε σήμα κατατεθέν για ένα φιλόδοξο σχέδιο του Σφόρτσα: ένα ολότελα σύγχρονο έργο που θα κοσμούσε εκείνη την κομψή αναπαλαίωση. 84

8 ΣTHN AYΛH Σπουδές για τον Μυστικό Δείπνο. Επάνω: πρώιμα σκίτσα για τη σύνθεση πάνω σε ένα φύλλο που βρίσκεται στο Ουίνδσορ. Κάτω: σπουδές από τα κεφάλια του Ιούδα (αριστερά) και του Ιάκωβου του Πρεσβύτερου. Για να παρακολουθήσει κανείς τη δημιουργία «αυτού του αεικίνητου αριστουργήματος», όπως το αποκάλεσε ο Μπούρκχαρτ, πρέπει να στραφεί σε ένα φύλλο στο Ουίνδσορ, το οποίο περιλαμβάνει μια σύνθεση σε γραφίδα και μελάνι. 85 Έχει τις ρίζες του στην παραδοσιακή εικονογραφία του Μυστικού Δείπνου ο Ιούδας, στη θέση του αποκλεισμένου, φαίνεται από πίσω, κοντά στην άκρη του τραπεζιού, ενώ ο Άγιος Ιωάννης μοιάζει να κοιμάται πλάι στον Χριστό, μια παραπομπή στη στάση του «που γέρνει στον κόρφο του Ιησού» όταν ανακοινώθηκε η προδοσία. Οι δύο αυτές μορφές θα αφαιρούνταν στην τελική εκδοχή. Στο φύλλο υπάρχουν δυο ξεχωριστά σχέδια. Το αριστερό σκίτσο

9 424 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI περιλαμβάνει δέκα μορφές: το φύλλο μάλλον έχει κοπεί με ψαλίδι και οι υπόλοιπες τρεις λείπουν. Πίσω από την ομάδα διακρίνονται αμυδρά κάποιες αψίδες οι πρώτες ιδέες για το φόντο του πίνακα, το «επάνω δωμάτιο» στο οποίο διαδραματίστηκε ο δείπνος. Το δεξί σκίτσο δείχνει τέσσερις μορφές, αλλά στην ουσία πρόκειται για σπουδή του Χριστού και του Ιούδα. Εδώ ο Λεονάρντο εστιάζεται στη δραματική στιγμή της αναγνώρισης: «O εμβάψας μετ εμού εν τω πινακίω την χείρα, ούτος θέλει με παραδώσει» (Ματθαίος 26:23). Ο Ιούδας έχει πεταχτεί από το σκαμνί του και σκύβει μπροστά με το χέρι του προς το πιάτο. Το χέρι του Χριστού δοκιμάζεται σε δυο θέσεις υψωμένο σαν να είναι έτοιμο να τεντωθεί μπροστά, και έχοντας φτάσει στο πιάτο μένοντας μετέωρο σε μια στιγμή θλιβερής επαφής με το χέρι του ανθρώπου που τον προδίδει. Αυτό το μικρότερο σκίτσο έχει τονίσει την ουσία, έχει βρει το δραματικό υπομόχλιο εκείνη την απόκοσμη στιγμή της επαφής. Εστιάζοντας σε αυτήν τη στιγμή, ο Λεονάρντο έχει ήδη μετατοπίσει την ιστορία μερικά κάδρα πιο πίσω από την πιο συμβατική απεικόνιση του Μυστικού Δείπνου, επισημαίνοντας την καθιέρωση της Θείας Κοινωνίας. Η άλλη συνιστώσα αυτού του μικρότερου σκίτσου είναι η μορφή του Αγίου Ιωάννη που μοιάζει σαν να κοιμάται, ενώ το χέρι του Ιησού ακουμπά στην πλάτη του: μια ένδειξη τρυφερότητας, η οποία παραπέμπει στην Αγία Γραφή ο Ιωάννης είναι ο αγαπημένος μαθητής του Ιησού. Σύμφωνα όμως με κάποιους πιο σκεπτικιστικούς, λιγότερο θρησκευτικά προκατειλημμένους κύκλους, ο τρόπος που «γέρνει στον κόρφο του Ιησού» παραπέμπει στην ομοφυλοφιλία. Ανάμεσα στις βλασφημίες που αποδόθηκαν στον Κρίστοφερ Μάρλοου εκατό χρόνια αργότερα, ήταν ότι ο Χριστός είχε αγαπήσει τον Άγιο Ιωάννη «με μια αγάπη ασυνήθιστη» και «τον χρησιμοποίησε όπως οι αμαρτωλοί στα Σόδομα». Ας μην ξεχνάμε το επεισόδιο του Σαλταρέλι, με την υποβόσκουσα σημασία της επίσημης αποδοκιμασίας για τα θηλυπρεπή νεαρά μοντέλα, τα οποία είχαν χρησιμοποιηθεί για να απεικονίσουν αγγέλους και Χριστούς με αγορίστικα χαρακτηριστικά. Στην τελική εκδοχή του πίνακα ο Λεονάρντο χώρισε τις μορφές, αν και από όλους τους μαθητές ο Ιωάννης παραμένει ο νεότερος και ομορφότερος. Ίσως λίγο μεταγενέστερο είναι το σκίτσο που βρίσκεται στην Ακαδημία της Βενετίας, όπου ένα άλλο χέρι έχει καλύψει με μελάνι την κόκκινη κιμωλία με την οποία έχει σχεδιαστεί. 86 Φαίνεται πιο

10 ΣTHN AYΛH άτεχνο, κυρίως εξαιτίας του μελανιού, αλλά μέσα από το ρυθμό της σύνθεσης του τελικού πίνακα κάτι αναδύεται. Οι μαθητές σχηματίζουν δύο ομάδες και τα χαρακτηριστικά του καθενός αποδίδονται με ιδιαίτερη έμφαση. Προσδιορίζονται με επικεφαλίδες που έχουν γραφτεί βιαστικά (ο Φίλιππος αναφέρεται δυο φορές). Ο Ιούδας ωστόσο εξακολουθεί να βρίσκεται στη γνωστή πλευρά του τραπεζιού και ο Ιωάννης εξακολουθεί να γέρνει σαν κοιμισμένος. Πρόκειται για φευγαλέες ματιές στις πρώτες μεθοδεύσεις του Λεονάρντο προτού καταλήξει στην τελική σύλληψη του πίνακα: σχέδια-μινιατούρες, φτιαγμένα βιαστικά με προσήλωση και με μια διάθεση προβληματισμού άραγε με αυτό τον τρόπο ή με τον άλλο; Όμως, όπως συμβαίνει πολύ συχνά με τον Λεονάρντο, οι ρίζες του πίνακα προχωρούν βαθύτερα και, παρόλο που αυτές είναι οι πρώτες ουσιαστικές σπουδές για τον Μυστικό Δείπνο της Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε, στη δεξαμενή των τετραδίων ιχνογραφίας του βρίσκουμε ένα πολύ παλαιότερο φύλλο που χρονολογείται περίπου στα 1480, με τρία σκίτσα, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους: μια ομάδα που κάθεται σε ένα τραπέζι, μια μεμονωμένη μορφή που κρατά το κεφάλι στα χέρια της και μια μορφή που είναι σίγουρα ο Χριστός και δείχνει με το δάχτυλό του προς το μοιραίο πιάτο. 87 Δεν πρόκειται ακριβώς για σπουδές ενός Μυστικού Δείπνου: η ομάδα δεν είναι μαθητές αλλά πέντε άτομα που κάθονται σε ένα τραπέζι και περνούν την ώρα τους κουβεντιάζοντας και χειρονομώντας μπορεί να βρισκόμαστε στο πανηγύρι ενός χωριού με άνδρες που κάθονται γύρω από τραπέζια στερεωμένα πάνω σε τρίποδες. Κάτι όμως που έχει ερεθίσει τη σκέψη του Λεονάρντο παίρνει σάρκα και οστά στο βιαστικό, διαπεραστικό σκίτσο του Χριστού των Αχράντων Μυστηρίων στο ίδιο φύλλο και, δεκαπέντε χρόνια αργότερα, αποφέρει καρπούς στη μεγάλη μιλανέζικη τοιχογραφία. Από τις σπουδές στη σύνθεση που βρίσκονται στο Ουίνδσορ και στη Βενετία, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στα χαρακτηριστικά των μεμονωμένων μορφών, και με αυτό τον τρόπο φτάνουμε στη διάσημη σειρά από κεφάλια του Ουίνδσορ, κυρίως με κόκκινη κιμωλία, μερικά από τα οποία είναι σχεδόν ολοκληρωμένα. Βλέπουμε τους χαρακτήρες σαν να αναδύονται μέσα από μια ομίχλη: Ο Ιούδας, ο Πέτρος, ο Άγιος Ιάκωβος ο Πρεσβύτερος, ο Άγιος Φίλιππος (είναι σχεδόν σίγουρο ότι οι δυο τελευταίοι έχουν σχεδιαστεί με βάση το ίδιο μοντέλο, παρόλο που στον πίνακα παρουσιάζουν δια-

11 426 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI φορετικά χαρακτηριστικά). Υπάρχει μια όμορφη σπουδή για τα χέρια του Αγίου Ιωάννη και για το μανίκι του Αγίου Πέτρου. 88 Οι σπουδές αυτές συμπληρώνονται από σύντομα σχόλια στα σημειωματάρια του Κώδικα Φόρστερ, σύμφωνα με τα οποία το χέρι κάποιου Αλεσάντρο από την Πάρμα χρησιμοποιήθηκε ως πρότυπο για το χέρι του Χριστού και «το κεφάλι του Κριστόφανο ντα Καστιλιόνε, που ζει στην Πιετά, είναι κατάλληλο». Σε μια άλλη σημείωση με την απλή επικεφαλίδα «crissto», ο Λεονάρντο γράφει: «Ο Τζοβάνι Κόντε, εκείνος με τον Καρδινάλιο του Μορτάρο». Αυτό μπορεί τελικά να μας αποκαλύπτει το όνομα του μοντέλου που χρησιμοποιήθηκε για τον Χριστό. Σύμφωνα με τον καλά πληροφορημένο Λουίτζι της Αραγώνας, ο οποίος είδε τον πίνακα το 1517, ορισμένοι από τους μαθητές ήταν «αυθεντικές προσωπογραφίες μιλανέζων αυλικών και επιφανών πολιτών». 89 Σε ένα πολύ γνωστό απόσπασμα, ο Λεονάρντο καταγράφει μερικές από τις αντιδράσεις των μαθητών: Ένας που έπινε έχει αφήσει το ποτήρι του στη θέση του και έχει στρέψει το κεφάλι του προς τον ομιλητή. Ένας άλλος σφίγγει γερά τα δάχτυλα των χεριών του, στρέφεται βλοσυρά προς το σύντροφό του, και εκείνος, με τα χέρια του απλωμένα, δείχνει τις παλάμες και σηκώνει τους ώμους ως τα αυτιά ανοίγοντας το στόμα του με έκπληξη Ένας άλλος που έχει στραφεί, κρατώντας ένα μαχαίρι στο χέρι του, αναποδογυρίζει ένα ποτήρι πάνω στο τραπέζι Ένας άλλος γέρνει μπροστά για να δει τον ομιλητή, σκιάζοντας με το χέρι του τα μάτια του. 90 Μερικές από τις μορφές αυτές βρίσκουν τη θέση τους στον ολοκληρωμένο πίνακα ο Άγιος Ανδρέας με τη λευκή γενειάδα (τρίτος από αριστερά) δείχνει τις παλάμες του και ανασηκώνει τους ώμους του. Κάποιοι άλλοι είναι αλλαγμένοι: ο άνδρας που στρέφεται κρατώντας ένα μαχαίρι (ο Άγιος Πέτρος) έχει αποσπαστεί από τον άνδρα που αναποδογυρίζει ένα ποτήρι και που, με τη σειρά του, γίνεται ένας άνδρας (ο Ιούδας) που αδειάζει μια αλατιέρα. Τουλάχιστον μία από τις χειρονομίες αυτές έχει ήδη εδραιωθεί σε εκείνο το πρώτο σκίτσο-σύνθεση που βρίσκεται στο Ουίνδσορ: στη μικρότερη ομάδα, η μορφή ανάμεσα στον Χριστό και τον Ιούδα «σκιάζει με το χέρι του τα μάτια του».

12 ΣTHN AYΛH Σε αυτήν τη συναισθηματική δυναμική, όπως και στο σχεδιασμό της σύνθεσης, βρίσκεται η ριζικά νέα σύλληψη για τον Μυστικό Δείπνο του Λεονάρντο, που κόβει τους δεσμούς με μια παράδοση που είχε κληρονομηθεί από τον Μεσαίωνα και σύμφωνα με την οποία οι μαθητές είναι ένα αυστηρά γραμμικό σύνολο από μορφές αραδιασμένες κατά μήκος του τραπεζιού. Στη Φλωρεντία θα είχε δει παραλλαγές των Ταντέο Γκάντι, Αντρέα ντελ Καστάνιο, Φρα Αντζέλικο και Ντομένικο Γκιρλαντάιο. 91 Η καλαίσθητη, σχεδόν νωθρή νωπογραφία του τελευταίου στην τραπεζαρία της μονής των Ονισάντι είχε ολοκληρωθεί λίγο πριν από την αναχώρηση του Λεονάρντο για το Μιλάνο. Στην εκδοχή του Λεονάρντο η γραμμή των μορφών που δειπνούν διασπάται με τρόπο μαγικό. Αντ αυτής, έχουμε μια ομάδα, το περίγραμμα της οποίας μοιάζει να δημιουργεί κυματισμούς. Ο Πιέτρο Μαράνι την έχει συγκρίνει με τα οπτικά διαγράμματα του σημειωματαρίου MS C των Παρισίων. 92 Τα κύματα σχηματίζονται από τέσσερις υποομάδες τρεις μαθητές για την καθεμιά: όμιλοι και πηγαδάκια από αναστατωμένους ανθρώπους. Ο Λεονάρντο έχει βρει επίσης τη δική του δραματική στιγμή: δεν είναι η καθιέρωση της Θείας Κοινωνίας ούτε ο προσδιορισμός της ταυτότητας του Ιούδα, αλλά ο αρχικός αιφνιδιασμός από την ανακοίνωση του Χριστού «Αληθώς σάς λέγω ότι είς εξ υμών θέλει να με παραδώσει. Και λυπούμενοι σφόδρα» (Ματθαίος 26:21-2). Κατ αυτό τον τρόπο, η νέα ευγλωττία της σύνθεσης είναι εν μέρει προϊόν μιας αφηγηματικής σχεδόν κινηματογραφικής απόφασης: η στιγμή που αφηγείται την ιστορία. Αυτό περιγράφεται παραστατικά από έναν από τους πρώτους καταγεγραμμένους σχολιαστές του πίνακα, τον Λούκα Πατσόλι. Στην αφιέρωση της Divina proportione (Θεία προοπτική) του, με χρονολογία 14 Δεκεμβρίου 1498, γράφει: Είναι αδύνατον να φανταστεί κανείς μια πιο απόλυτη προσήλωση των αποστόλων στο άκουσμα της φωνής που δηλώνει την ανομολόγητη αλήθεια, «Unus vestrum me traditurus est». Μέσα από τις πράξεις και τις χειρονομίες τους δείχνουν να συνδιαλέγονται μεταξύ τους, ο ένας με τον άλλο, και εκείνος με έναν τρίτο, υποφέροντας από μια έντονη αίσθηση απορίας. Έτσι, τόσο άξια, το δημιούργησε ο Λεονάρντο μας με το κομψό του χέρι. 93 Η περιγραφή του Πατσόλι παρουσιάζει ενδιαφέρον εξαιτίας της στενής σχέσης του με τον Λεονάρντο εκείνη την περίοδο: περιέχει,

13 428 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI ίσως, μια αντανάκλαση των δηλώσεων του ίδιου του Λεονάρντο για την ποιότητα της «προσήλωσης» και της «απορίας», η οποία περιορίζει τη δραματική ένταση της εστίασης πάνω στον Χριστό και την αίσθηση της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους αποστόλους. Με αυτό τον τρόπο λειτουργεί ο πίνακας: οι μορφές δεν είναι παραταγμένες σε μια σειρά, αλλά συμπλέκονται, κουβεντιάζοντας «l uno a l altro e l altro a l uno», «ο ένας στον άλλο και ο άλλος στον έναν». Υπάρχει και ο Ιούδας: ο αχρείος της υπόθεσης που, παρ όλα αυτά, στο προφίλ της σπουδής του Ουίνδσορ (σ. 423) είναι ένας άνδρας πιο άσχημος και από το κακό σχεδόν αποκρουστικός, αλλά με νύξεις μεταμέλειας και αποστροφής απέναντι στον εαυτό του, οι οποίες «επενδύουν» το προφίλ με μια έκφραση που παραπέμπει σε τραγωδία ή, στην ουσία, σε χριστιανική άφεση. (Η πρόσφατη συντήρηση του πίνακα έχει αποκαλύψει λεπτομέρειες από τα πρόσωπα που βρίσκονταν θαμμένες κάτω από μεταγενέστερες επεμβάσεις στον πίνακα. Ο Ιούδας είναι παράδειγμα ενός προσώπου που σήμερα πια παραπέμπει περισσότερο στο προπαρασκευαστικό σχέδιο απ ό,τι πριν από τη συντήρηση.) Αντιδρά έντονα στα λόγια του Χριστού, μολονότι το χέρι του κινείται αμετάκλητα προς το κομμάτι με το ψωμί που θα βουτήξει στο πιάτο. Για το πρόσωπο του Ιούδα στον Μυστικό Δείπνο του Λεονάρντο ο Βαζάρι αναφέρει ένα πολύ γνωστό ανέκδοτο: ο ηγούμενος της Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε πίεζε συνεχώς τον Λεονάρντο «να βιαστεί και να τελειώνει το έργο», και παραπονιόταν στο δούκα για την αναβλητικότητα του καλλιτέχνη. Αντιδρώντας, ο Λεονάρντο εξήγησε στον Λουντοβίκο ότι δεν είχε βρει ακόμη ένα πρόσωπο αρκετά διαβολικό για να αναπαραστήσει τον Ιούδα, αλλά σε περίπτωση που τελικά δεν τα κατάφερνε «μπορούσε πάντα να χρησιμοποιήσει το κεφάλι εκείνου του αδιάκριτου και ανυπόμονου ηγούμενου» ως μοντέλο. Ακούγοντας τα λόγια αυτά, ο δούκας ξέσπασε σε γέλια και «ο δύσμοιρος ηγούμενος αποσύρθηκε συγχυσμένος για να παιδέψει τους κηπουρούς του». Αυτό είναι ένα από τα ανέκδοτα του Βαζάρι που αποδεικνύεται ότι έχει κάποια βάση αλήθειας ή τουλάχιστον απηχεί κάποια σύγχρονη μαρτυρία. Η ιστορία προέρχεται από τους Discorsi (Διάλογοι) του Τζαμπατίστα Τζιράλντι Τσίντιο, που δημοσιεύτηκε το 1554, ενώ ο Τσίντιο, με τη σειρά του, την είχε ξεσηκώσει από τον πατέρα του, τον Κριστόφορο Τζιράλντι, ένα διπλωμάτη από τη Φεράρα που είχε γνωρίσει προσωπικά τον Λεονάρντο στο Μιλάνο. Η

14 ΣTHN AYΛH εκδοχή του Τζιράλντι για την ιστορία φέρεται να καταγράφει τα ίδια τα λόγια του Λεονάρντο: Απομένει να φτιάξω το κεφάλι του Ιούδα, ο οποίος, όπως ο καθένας γνωρίζει, υπήρξε ο μέγας προδότης, και επομένως αξίζει να αποκτήσει ένα πρόσωπο που να εκφράζει όλη τη μοχθηρία του... Συνεπώς, εδώ και ένα χρόνο, μπορεί και περισσότερο, επισκέπτομαι καθημερινά, πρωί και βράδυ, το Μποργκέτο, εκεί που ζουν όλα τα αξιοκαταφρόνητα και φαύλα άτομα, ελπίζοντας ότι θα συναντήσω κάποιο πρόσωπο κατάλληλο γι αυτό τον καταχθόνιο άνθρωπο. Μέχρι σήμερα όμως δεν βρήκα κανέναν και αν οι προσπάθειές μου αποβούν άκαρπες, θα αναγκαστώ να χρησιμοποιήσω τα χαρακτηριστικά αυτού του σεβάσμιου πατέρα, του ηγούμενου. 94 Ασχέτως αν η ιστορία αυτή είναι ή όχι αληθινή, δεν απέχουμε πολύ από μια αυθεντική αναφορά του Λεονάρντο. Έτσι τον θυμάται ή τον φαντάζεται να μιλάει ο Κριστόφορο Τζιράλντι, ο οποίος τον γνώριζε: «Ogni giorno, sera e mattina, mi sono ridotto in Borghetto». Η δημιουργία του Μυστικού Δείπνου άρχισε με το σοβάντισμα του τοίχου της τραπεζαρίας με ένα ομαλό στρώμα από intὸnaco (ασβεστοκονίαμα), το οποίο σχηματίζει τη δομική βάση για την τοιχογραφία. 95 Το intὸnaco στο μεσαίο τμήμα όπου επρόκειτο να απεικονιστεί η κυρίως δράση είναι πιο τραχύ ώστε να εξασφαλίζεται η καλύτερη εφαρμογή των στρωμάτων της μπογιάς στο επάνω μέρος: η ένωση ανάμεσα στα δυο τμήματα γίνεται αντιληπτή ως μια αμυδρή οριζόντια γραμμή κοντά στο μέσον της προοπτικής απεικόνισης του ταβανιού. Μια από τις ανακαλύψεις που έφερε στο φως η τελευταία συντήρηση είναι τα υπολείμματα μιας σινώπιας, ή ενός περιγραμματικού σχεδίου, το οποίο έχει γίνει απευθείας πάνω στο σοβά «άκρως λιτές κόκκινες γραμμές που έχουν εκτελεστεί με το χέρι και με μια ρευστή πινελιά για να ορίσει τις μάζες για τη σύνθεσή του». Έπειτα από αυτό εφαρμόστηκε το γκέσο ή το έδαφος: σύγχρονες αναλύσεις δείχνουν ότι πρόκειται για «ένα ελαφρώς κοκκώδες μείγμα πάχους εκατομμυριοστόμετρων που αποτελείται από ανθρακικό ασβέστιο και μαγνήσιο με ένα πρωτεϊνούχο δεσμευτικό μέσο». Το επάνω μέρος περάστηκε με ένα λεπτό επίστρωμα από λευκό μόλυβδο. Στο στάδιο αυτό, έγιναν αρκετές μικρές τομές πάνω

15 430 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI στην επιφάνεια, κυρίως για να ορίσουν τη μορφή και την προοπτική του αρχιτεκτονικού σκηνικού, και μια απόκοσμη στιγμή ακρίβειας στο κέντρο της εικαστικής περιοχής ανοίχτηκε μια μικρή οπή: το σημείο τομής των παραλλήλων. Η οπή αυτή διακρίνεται σε μεγεθυσμένη φωτογραφία: βρίσκεται σε ένα σημείο στον δεξιό κρόταφο του Χριστού. Όλες αυτές οι προετοιμασίες μάς υπενθυμίζουν ότι επρόκειτο για μια συλλογική εργασία στο εργαστήριο (κάτι που παραβλέπει η αφήγηση του Μπαντέλο, με την παραπλανητική της αίσθηση της καλλιτεχνικής απομόνωσης). Για τη δημιουργία του πίνακα ο Λεονάρντο δεν εργάστηκε μόνος, όπως ο Μιχαήλ Άγγελος στην Καπέλα Σιξτίνα, πράγμα για το οποίο απέκτησε μεγάλη φήμη, αλλά είχε στη διάθεσή του μια ομάδα από βοηθούς. Ανάμεσά τους θα πρέπει να ήταν ο Μάρκο ντ Οτζόνο, υπεύθυνος για την αναπαραγωγή ενός από τα πρώτα αντίγραφα της τοιχογραφίας, ο δεκαεξάχρονος πλέον Σαλάι, που θα εργαζόταν ως garzone (μαθητευόμενος), και ο Τομάζο Μαζίνι, η συμμετοχή του οποίου έχει καταγραφτεί σε μια μεταγενέστερη τοιχογραφία μικρότερης κλίμακας (στη νωπογραφία της Μάχης του Ανγκιάρι στη Φλωρεντία). Σε αυτούς τους έμπιστους βοηθούς μπορεί να προστεθεί η φουρνιά μαθητών και βοηθών, τα ονόματα των οποίων έχουν καταγραφτεί σε δυο φύλλα του Ατλαντικού Κώδικα: 96 Ο Ιόντιτι ήρθε στις 8 Σεπτεμβρίου με 4 δουκάτα το μήνα. Ο Μπενεντέτο ήρθε στις 17 Οκτωβρίου με 4 δουκάτα το μήνα. Η χρονολογία της καταγραφής είναι το 1496 ή το Τέσσερα δουκάτα είναι το ποσό που χρεώνει ο Λεονάρντο για τη retta τους, δηλαδή για τη σίτιση και τη στέγασή τους. Έναντι αυτού του ποσού, μπορούν να κερδίζουν χρήματα για τις εργασίες που εκτελούν ως garzoni. Ως εκ τούτου, μέχρι το τέλος του χρόνου ο Μπενεντέτο έχει κερδίσει σχεδόν 39 λίρες κάτι λιγότερο από 10 δουκάτα δηλαδή όσα περίπου όφειλε για τη retta του εκείνη την περίοδο των δέκα εβδομάδων. Το όνομα του Μπενεντέτο εμφανίζεται επίσης σε ένα αχρονολόγητο φύλλο, εν μέρει κομμένο στο περιθώριο, το οποίο καταγράφει το προσωπικό του εργαστηρίου την ίδια περίπου περίοδο:

16 ΣTHN AYΛH [ ]νκο 4 [ ]ιμπέρντο 4 Τζανμαρία 4 Μπενεντέτο 4 Τζανπέτρο 4 Σαλάι 3 Μπαρτολομέο 3 Τζιράρντο 4 Το πρώτο όνομα είναι πιθανόν «Φράνκο» και μπορεί να αναφέρεται στον Φραντσέσκο Γκάλι, που είναι γνωστός ως Il Νapoletano (Ο Ναπολιτάνος), και το πέμπτο στον Τζαμπιετρίνο Ριτσόλι. Ο προτελευταίος, εκείνος που πληρώνει τη χαμηλότερη retta των 3 δουκάτων, μπορεί να είναι ο Μπαρτολομέο Σουάρντι, γνωστός ως Il Bramantino (Ο Μπραμαντίνο), ο μαθητής του Μπραμάντε, του φίλου του Λεονάρντο. Το έργο πιθανόν να ξεκίνησε με τη φιλοτέχνηση τριών εραλδικών μισοφέγγαρων πάνω από τη σκηνή της απεικόνισης. Σήμερα είναι σχεδόν κατεστραμμένα, αλλά διακρίνονται ακόμη τμήματα των επιγραφών και των οικοσήμων, καθώς και ένα υπέροχο στεφάνι από φρούτα και πρασινάδες. Η δημιουργία της κεντρικής σκηνής ίσως ξεκίνησε από τα αριστερά. Εδώ αρχίζει η περίοδος της εντατικής εργασίας και της μελέτης των σταυρωμένων χεριών, την οποία περιέγραψε ο Ματέο Μπαντέλο. Η περιγραφή του Μπαντέλο εμπλουτίζεται από στοιχεία τεχνικής φύσεως: «Η αργή πρόοδος του Λεονάρντο επιβεβαιώνεται από μερικές pentimenti [αναθεωρήσεις] και από την εντατική τελειοποίηση σημαντικών λεπτομερειών Κάθε μορφή και κάθε αντικείμενο πάνω στο τραπέζι εμφανίζει ασήμαντες ή σημαντικές βελτιώσεις στα περιγράμματα, τα οποία διαχέονται στα γειτονικά χρώματα, γεγονός που μαρτυρά ότι ο Λεονάρντο επέτρεπε στον εαυτό του να επιστρέφει πολλές φορές σε ένα συγκεκριμένο μοτίβο». 97 Ανάμεσα στις pentimenti που αναγνωρίστηκαν από τους συντηρητές είναι η τροποποίηση της θέσης των δαχτύλων του Χριστού, τα οποία στην αρχική εκδοχή ήταν μακρύτερα. Το καλοκαίρι του 1496, ενώ εργαζόταν πάνω στον Μυστικό Δείπνο, ο Λεονάρντο διακοσμούσε ορισμένα δωμάτια (camerini) ενδεχομένως τα διαμερίσματα της Δούκισσας Βεατρίκης στο Καστέλο Σφορ-

17 432 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI τσέσκο. Είναι η ίδια εργασία που αναφέρει στη σκισμένη επιστολή που παρέθεσα νωρίτερα: «Θυμηθείτε την ανάθεση για τη ζωγραφική στα δωμάτια». Στις 8 Ιουνίου του 1496 έγινε κάποιο επεισόδιο που είχε ως αποτέλεσμα να χάσει την ψυχραιμία του, κάτι που συνέβαινε σπανίως. Το επισημαίνει ένας από τους γραμματείς του δούκα, ο οποίος γράφει: «Ο ζωγράφος που διακοσμεί τα camerini προκάλεσε σήμερα ένα είδος σκανδάλου που είχε ως αποτέλεσμα την αποχώρησή του». 98 Η ένταση αυτή μπορεί να συνδέεται με ένα άλλο αποσπασματικό προσχέδιο επιστολής προς το δούκα, στο οποίο ο Λεονάρντο εκφράζει τη δυσαρέσκειά του για την οικονομική του δυσπραγία: «Μου προκαλεί θλίψη το γεγονός ότι με έχετε βρει σε κατάσταση ανάγκης, και το γεγονός ότι είμαι υποχρεωμένος να κερδίζω τα προς το ζην με έχει αναγκάσει να ασχολούμαι με ασήμαντα πράγματα αντί να συνεχίζω το έργο το οποίο μου έχει αναθέσει η Εξοχότητά σας». 99 Το σημαντικό έργο είναι σχεδόν σίγουρα ο Μυστικός Δείπνος, και τα «ασήμαντα» πράγματα που τον έχουν αποσπάσει από αυτό μπορεί να είναι η διακόσμηση των δωματίων της δούκισσας. Ο τόνος της επιστολής αυτής είναι ιδιαιτέρως πικρόχολος: αρκεί να να προσέξουμε τον συγκαλυμμένο σαρκασμό της φράσης «είμαι υποχρεωμένος να κερδίζω τα προς το ζην» μια έκφραση δυσαρέσκειας με την οποία ο δούκας δεν ήταν εξοικειωμένος. Και συνεχίζει: «Ίσως η Εξοχότητά σας να μην έδωσε περαιτέρω εντολές στον Μεσέρ Γκουαλτιέρι, πιστεύοντας ότι έχω αρκετά χρήματα Αν η Εξοχότητά σας είχε την εντύπωση ότι είχα χρήματα, τότε η Εξοχότητά σας έκανε λάθος». Η αναφορά είναι για τον Γκουαλτιέρο Μπασκαπέ, ο οποίος σε άλλα σημεία περιγράφεται ως ducalis iudex dationum, ο κριτής των δώρων του δούκα, δηλαδή ο διαχειριστής των πληρωμών του. Όπως φαίνεται, μερικά αναμενόμενα «δώρα» δεν είχαν φτάσει: ο όρος «δώρα» σημαίνει κατ ουσίαν πληρωμές που καταβάλλονταν σε πολύ άτακτα χρονικά διαστήματα για να θεωρούνται μισθός. Οι εκτιμήσεις για το ποσόν που έλαβε ο Λεονάρντο για τον Μυστικό Δείπνο ποικίλλουν. Σύμφωνα με τον Μπαντέλο ελάμβανε ετήσιο μισθό δουκάτα, όμως άλλες, καλά ενημερωμένες πηγές (ο Τζιρόλαμο Μπουγκάτι, ένας μοναχός στη Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε στα μέσα του 16ου αιώνα) αναφέρουν ότι ο Μαυριτανός τού έδινε μόνο 500 δουκάτα ετησίως. 100 Αυτό πάλι θα μπορούσε να συγκριθεί με την Παρθένο των βράχων, για την οποία ο Λεονάρ-

18 ΣTHN AYΛH ντο και ο Αμπρότζο ντε Πρέντις είχαν ζητήσει λίρες περίπου 300 δουκάτα. Χάρη σε αυτήν τη συναρπαστική επιστολή, σε αυτό το αναπάντεχο ξέσπασμα των νεύρων «ένα είδος σκανδάλου» στο κάστρο έχουμε το προνόμιο να βλέπουμε τον Λεονάρντο τη στιγμή της υπερβολικής δημιουργικής πίεσης για τον Μυστικό Δείπνο, μια πίεση που, αντί να μειώνεται, μονίμως αυξάνεται από τις αναποδιές. Είναι ο ίδιος Λεονάρντο που έχει απαθανατιστεί από τη «φωτογραφική μηχανή» του Μπαντέλο να βαδίζει βλοσυρός προς τη Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε μέσα στο λιοπύρι. Ο Μπαντέλο αφηγείται άλλη μια ιστορία, στην οποία η διάθεση του Λεονάρντο φαίνεται να είναι πιο χαλαρή κουβεντιάζει με έναν διακεκριμένο επισκέπτη στη Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε, τον Καρδινάλιο Ρεμόν Περό, Επίσκοπο του Γκουρκ. Υπάρχουν έγγραφα τα οποία επιβεβαιώνουν την παρουσία του Καρδινάλιου στο Μιλάνο στα τέλη Ιανουαρίου του Ο Λεονάρντο κατεβαίνει από τη σκαλωσιά για να τον προϋπαντήσει. «Συνομίλησαν για πολλά πράγματα» θυμάται ο Μπαντέλο «και ειδικότερα για την υπεροχή της ζωγραφικής, ενώ ορισμένοι από τους παρόντες δήλωσαν ότι μακάρι να μπορούσαν να δουν εκείνους τους πίνακες της αρχαιότητας που τόσο έχουν εξυμνήσει οι μεγάλοι συγγραφείς προκειμένου να κρίνουν αν οι σημερινοί ζωγράφοι μπορούν να συγκριθούν με τους αρχαίους». Ο Λεονάρντο διασκεδάζει επίσης τη συντροφιά με την περιπετειώδη ιστορία του νεαρού Φιλίπο Λίπι που είχε αιχμαλωτιστεί από «Σαρακηνούς» και είχε κρατηθεί ως σκλάβος προτού τελικά κερδίσει την ελευθερία του λόγω της δεξιοτεχνίας του στη ζωγραφική. Η ιστορία περιγράφεται από τον Βαζάρι στον Βίο του Φιλίπο Λίπι. 102 Ωστόσο προκύπτουν δυο ερωτήματα: Μήπως ο Βαζάρι είχε αντιγράψει την ιστορία από τον Μπαντέλο; Και μήπως ο Μπαντέλο την είχε ακούσει αρχικά από τον Λεονάρντο ντα Βίντσι; Το μόνο που μπορεί να πει κανείς για αυτή την περίπτωση είναι: πιθανόν. Οι Novelle (Νουβέλες) του Μπαντέλο δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά στη Λούκα το 1554 τέσσερα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση των Βίων, σίγουρα όμως είχαν γραφτεί νωρίτερα και ενδεχομένως να ήταν διαθέσιμες σε χειρόγραφη μορφή. Όσο για τον Λεονάρντο, ενδέχεται να έχει ακούσει την ιστορία από τον Φιλιπίνο, το γιο του Φιλίπο, με τον οποίο διατηρούσε εγκάρδιες σχέσεις μετά τη γνωριμία τους στη Φλωρεντία κατά τη δεκαετία του Δεν αποκλείεται

19 434 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI μάλιστα ο καιροσκόπος Μπαντέλο να εμπλούτιζε μια ήδη καλή ιστορία, αποδίδοντάς την ψευδώς στον Λεονάρντο. Το καλοκαίρι του 1497, ο Λεονάρντο εξακολουθούσε να είναι απασχολημένος με τον Μυστικό Δείπνο. Στο λογιστικό βιβλίο της μονής για εκείνο το χρόνο υπάρχει μια καταχώριση με την καταβολή του ποσού των 37 λιρών σε κάποιους εργάτες «για εργασίες που εκτελέστηκαν σε ένα παράθυρο της τραπεζαρίας όπου ο Λεονάρντο ζωγραφίζει τους Αποστόλους». Και στις 29 Ιουνίου του 1497, ο Λουντοβίκο γράφει μια επιστολή προς το γραμματέα του, Μαρκεζίνο Στάνγκα, και σε κάποιο σημείο της εκφράζει την ελπίδα «ότι ο Λεονάρντο ο Φλωρεντινός θα ολοκληρώσει σύντομα το έργο που έχει αρχίσει στην τραπεζαρία» ώστε να μπορέσει «να αρχίσει τον άλλο τοίχο της τραπεζαρίας». 103 Στην προκειμένη περίπτωση μπορεί να διαφαίνεται κάποια νότα ανυπομονησίας εκ μέρους του δούκα. Όπως είναι γνωστό, η μεγάλη τοιχογραφία του Λεονάρντο υπήρξε πρωτότυπη και κατά κάποιους άλλους λιγότερο ευοίωνους τρόπους. Χρησιμοποίησε ένα μείγμα από λάδι και τέμπερα για τον πίνακα αντί για την παραδοσιακή τεχνική του buon fresco, δηλαδή της ζωγραφικής πάνω σε φρέσκο σοβά. Αυτό του επέτρεψε να εργάζεται με πιο αργούς ρυθμούς και να ζωγραφίζει από πάνω προς τα κάτω. Σύντομα όμως τα μειονεκτήματα αυτής της μεθόδου έγιναν ορατά καθώς η μπογιά άρχισε να ξεφλουδίζει. Ένα άλυτο πρόβλημα με την υγρασία επιδείνωσε την κατάσταση. Η φθορά της επιφάνειας του πίνακα ήταν ήδη ορατή στη διάρκεια της ζωής του δημιουργού της. Το 1517, ο χρονικογράφος Αντόνιο ντε Μπεάτις επισήμανε ότι η τοιχογραφία «άρχιζε να φθείρεται», και όταν ο Βαζάρι την είδε κατά τη δεκαετία του 1550, δεν «φαινόταν τίποτα πέρα από μια θάλασσα από λεκέδες». 104 Δίχως αμφιβολία αυτός είναι ένας λόγος για τα πολλά πρώιμα αντίγραφά της, δυο από αυτά του Μάρκο ντ Οτζόνο και του Τζαμπιετρίνο από ζωγράφους που ενδεχομένως είχαν λάβει μέρος στη δημιουργία της πρωτότυπης. Αυτός επίσης είναι ο λόγος για τις εκτεταμένες και σκληρές εργασίες συντήρησης, η παλαιότερη από τις οποίες έχει καταγραφτεί στις αρχές του 18ου αιώνα χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει πως είναι και η πρώτη. Στη δεκαετία του 1930, συγκρίνοντας την τρέχουσα κατάσταση της τοιχογραφίας με αυτά τα πρώτα αντίγραφα και με τις προπαρασκευαστικές σπουδές στο Ουίνδσορ, ο Κένεθ Κλαρκ παραπονέθηκε για την απώλεια των

20 ΣTHN AYΛH λεπτομερειών της έκφρασης κάτω από το ανάλγητο χέρι του συντηρητή: σκέφτηκε ότι «οι χαρακτήρες με τους υπερβολικούς μορφασμούς, με την αίσθηση της Δευτέρας Παρουσίας του Μιχαήλ Άγγελου», έδιναν την εντύπωση πως είχαν γίνει από «έναν άνευρο μανιεριστή του 16ου αιώνα». 105 Ο εγγενής, εύθραυστος χαρακτήρας του πίνακα σήμερα θεωρείται μέρος της μαγείας του. Και μόνο ότι σώζεται μέχρι σήμερα είναι θαύμα, καθώς σε διάστημα λίγων δεκαετιών είχε καταντήσει μια «θάλασσα από λεκέδες» και στη συνέχεια είχε υποστεί βανδαλισμούς από στρατιώτες του Ναπολέοντα στις αρχές του 19ου αιώνα, ενώ μόλις γλίτωσε από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς το καλοκαίρι του Η τελευταία και πιο φιλόδοξη συντήρηση, υπό την καθοδήγηση του Πινίν Μπραμπίγια Μπαρσελόν (Pinin Brambilla Barcelon), παρουσιάστηκε το 1999, έπειτα από εργασίες που διήρκεσαν για περισσότερο από είκοσι χρόνια και κόστισαν περίπου 20 δισεκατομμύρια λιρέτες (κατά προσέγγιση 6 εκατομμύρια λίρες). Ένας από τους βασικούς στόχους της ήταν η αφαίρεση των στρωμάτων των προηγούμενων συντηρήσεων: η επίστρωση των λούστρων και των χρωμάτων αφαιρέθηκε με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προσοχή, με την ελπίδα ότι αποκάτω θα είχε παραμείνει κάποια από την αρχική χρωστική ύλη. Σύμφωνα με τον Μπραμπίγια Μπαρσελόν, μεταχειρίστηκαν τον πίνακα «σαν να έπασχε από κάποια σοβαρή αναπηρία». 106 Όπως πάντα, δεν έλειψαν οι επικριτές της αποκατάστασης είχε «χαθεί η ψυχή» του πρωτοτύπου, αλλά αυτό που βλέπουμε σήμερα μοιάζει περισσότερο με το έργο που είχαν ζωγραφίσει στον τοίχο ο Λεονάρντο και οι βοηθοί του πριν από 500 χρόνια και το οποίο είχαν παρακολουθήσει τα έκπληκτα μάτια του μικρού Μπαντέλο. Μοιάζει, αλλά δεν είναι το ίδιο σώζεται περίπου μόλις ένα 20 τοις εκατό από την επιφάνεια της αρχικής εικόνας. Ο πίνακας αιωρείται σαν φάντασμα πάνω στον τοίχο, υποτυπώδης και ταυτόχρονα εντυπωσιακά πλούσιος σε εκφράσεις και χειρονομίες, και στις απλές αλλά επιβλητικές λεπτομέρειες του τελευταίου δείπνου: τα μισογεμάτα κύπελλα με το κρασί, η χρυσοκέντητη ύφανση στο τραπεζομάντιλο, το μαχαίρι που πάνω στην ένταση της στιγμής γραπώνει ο Άγιος Πέτρος σαν φονικό όπλο.

21

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ 1 Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν Ιταλός αρχιτέκτονας, ζωγράφος, γλύπτης, μουσικός, εφευρέτης, μηχανικός, ανατόμος, γεωμέτρης

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι Υ Ο Μ Σ Η Φ Α Ρ Γ ΙΟ Α ΤΟ ΤΕΤΡ Μάθετε να γράφετε 4/5 ετών Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής να κάνετε στο σπίτι 2 Από το σχολείο στο σπίτι Από το σχολείο στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕNOTHTA 16 ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ. Διαφήμιση. Β Γυμνασίου

ΕNOTHTA 16 ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ. Διαφήμιση. Β Γυμνασίου ΕNOTHTA 16 ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ Διαφήμιση Β Γυμνασίου 1 ΚΕΙΜΕΝΟ 1 2 ΚΕΙΜΕΝΟ 2 3 ΚΕΙΜΕΝΟ 3 4 A. Τι είναι η διαφήμιση και πώς φτιάχνεται. 1ο μέρος Στις μέρες μας διαφημίσεις υπάρχουν παντού: στις εφημερίδες, στα περιοδικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΗΜ/ΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σεπτέμβριος Αφόρμηση: ίνω στα παιδιά σε χαρτόνι φωτοτυπημένη μια σβούρα και τους

Διαβάστε περισσότερα

«ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» Γούτου Ελένη (Β ΤΑΞΗ) ΣΟΧΟΙ. Άςκηςη ςτην αφήγηςη και τη δραματοποίηςη των μύθων.

«ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» Γούτου Ελένη (Β ΤΑΞΗ) ΣΟΧΟΙ. Άςκηςη ςτην αφήγηςη και τη δραματοποίηςη των μύθων. ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ Α & Β ΣΑΞΗ 1 ο ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΣΤΚΑΜΠΟΤ ΧΟΛΙΚΟ ΕΣΟ 2013-2014 «ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» ΘΕΜΑ: «ΑΙΣΩΠΟΥ ΜΥΘΟΙ» ΣΑΞΕΙ: Α & Β ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟΙ: Παρτάλα Μαριάνθη (Α ΤΑΞΗ) Γούτου Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που φιλοξενεί όλους Ο Αβραάμ και η Σάρρα Μια μέρα, ο Αβραάμ καθόταν μπροστά στη σκηνή του κάτω από μια βελανιδιά. Ήταν μεσημέρι κι έκανε πολλή ζέστη. Τρεις άγνωστοι

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Τι σκεφτόμαστε; Διδακτική πρόταση 5: Τι να σκέφτονταν οι άνθρωποι της Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Πρόοδος από το προηγούμενο μάθημα Τα παιδιά μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου Antoine de Saint-Exupéry Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου 1 13 Ο τέταρτος πλανήτης ήταν αυτός του επιχειρηματία. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο πολύ απασχολημένος που δεν σήκωσε

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ.

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. Ι. (151) Όλα τα πράγµατα είναι αντίλαλοι της Φωνής του Θεού. 2 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ 18 Sunday Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΠΑΕΙ ΤΑ ΕΣΜΑ ΤΗΣ Ίσως είναι το πιο αναγνωρίσιμο μνημείο παγκοσμίως, συνυφασμένο με τη δημοκρατία που γεννήθηκε και ζει(;) σε αυτήν τη χώρα. Και

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ - 119 - ΑΝΟΨΕΙΣ ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΑΛΟΝΙ Στον χώρο του σαλονιού αλλά και της τραπεζαρίας επιθυμία του ιδιοκτήτη της κατοικίας ηταν η πρόβλεψη διακόσμησης των οροφών αυτών κυρίως των χώρων με ζωγραφική. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Να ποια είναι τα υλικά που θα χρειαστείς: γκρι χαρτόνι (100 γραμμαρίων)

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια Με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα O προγραμματισμός αποτελεί ένα τρόπο επίλυσης προβλημάτων κατά τον οποίο συνθέτουμε μια ακολουθία εντολών με σκοπό την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Ας ξεκινήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Πιάστε τους! Φίλιππος Μανδηλαράς, Μαρία Παπαγιάννη Εικονογράφηση: Μιχάλης Κουντούρης Σελ. 260 Έπαινος Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου ραστηριότητες για την Ε & την

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μύλος των ξωτικών Τα πιο γλυκά Χριστούγεννα

Ο Μύλος των ξωτικών Τα πιο γλυκά Χριστούγεννα Ο Μύλος των ξωτικών Τα πιο γλυκά Χριστούγεννα 9 Δεκεμβρίου 2011 γεννήθηκε ένα παραμύθι Ο Μύλος των Ξωτικών είναι η μεγαλύτερη και πιο πετυχημένη Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στη Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους;

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους; Τι έχει τέσσερις τοίχους; Ένα δωμάτιο. Τι υπάρχει απέναντι από το πάτωμα; Το ταβάνι η οροφή. Πού υπάρχουν λουλούδια και δέντρα; Στον κήπο. Πού μπορώ να μαγειρέψω; Στην κουζίνα. Πού μπορώ να κοιμηθώ; Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

Περισσότερες λεπτομέρειες και τρελά βίντεο σας περιμένουν στο: skull-and-roses.com

Περισσότερες λεπτομέρειες και τρελά βίντεο σας περιμένουν στο: skull-and-roses.com Οι συμμορίες τσοπεράδων, επέλεγαν παραδοσιακά τους αρχηγούς τους με έναν διαγωνισμό που ονομάζεται Πίσω στο Πεζοδρόμιο, στον οποίο οι υποψήφιοι προσπαθούσαν να αντέξουν περισσότερο, όσο τους τραβούσε μια

Διαβάστε περισσότερα

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5 Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας....5 Page 1Τ Το κυνήγι της φώκιας Λεξιλόγιο Καταλαβαίνεις τις λέξεις; 1. Ολοκληρώνομαι

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Μπενάκη 110ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12.

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. 13/06/12. Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. Υπό την καθοδήγηση και αιγίδα του Άγιου Γερμανού. Εκδόσεις: ΤΟ ΜΩΒ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ Copyright 2012 Εκδόσεις Το

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου. στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates

Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου. στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates Όνομα - Επώνυμο : Αλίκη-Μαρία Θώδα Email: alice_thod@hotmail.com Ίδρυμα που πήγα (δώσε και ιστοσελίδα): Universita degli studi di

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (5-9/10/2015) ΤΗΣ Β ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ»

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (5-9/10/2015) ΤΗΣ Β ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (5-9/10/2015) ΤΗΣ Β ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» Η πρώτη εβδομάδα του δεύτερου κύκλου της Εκπαίδευσης «ΜΑΖΙ & ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» πραγματοποιήθηκε από τις 5 έως

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Της Χρυσής Τσιώτα Θα ξεκινήσω κάνοντας μια προσπάθεια να απαντήσω σε μερικά από τα ερωτήματα που θέτει η Συραγώ Τσιάρα στο κείμενό - αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Ε, τότε, παιδιά, θα έλεγα να βάλουµε όλοι το χαρτζιλίκι µας να αγοράσουµε το βιβλίο για τη µικρή µας φίλη, πρότεινε η Νάντια και όλοι συµφώνησαν. Το πολυπόθητο βιβλίο έγινε δικό της χάρη στην αγάπη των

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο...

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ - ΘΕΠΡΩΤΙΑ ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... Η ΕΦΟ Ρ ΕΙΑ Π ΡΟ Ϊ ΤΟ ΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Στα πλαίσια της «Ευρωπαϊκής εβδομάδας πολιτισμού» συμμετείχαμε τα τμήματα Δ 1 και Δ 2 και το τμήμα Ε 2 του σχολείου μας, σε μια περιήγηση στα πολιτιστικά μέρη του Γερίου

Διαβάστε περισσότερα

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών Νομισματικό Μουσείο Αθηνών 24o Δημοτικό Αχαρνών Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου 1 Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Συμμετέχοντες Σχολείο: 24o Δημοτικό Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ PROJECT

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ PROJECT ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ PROJECT Την Πέμπτη 30 Απριλίου 2009 έκανα για 20 λεπτά περίπου μάθημα για να γνωρίσω καλύτερα τους/τις μαθητές/τριες, για να τους/τις χωρίσω σε ομάδες και για να τους γνωστοποιήσω πώς θα

Διαβάστε περισσότερα

Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης. Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς

Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης. Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς Τα δεδομένα Παρατηρήθηκε Απαξιωτική στάση/συμπεριφορά για το σχολείο, τα μαθήματα και το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια.

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. 3E ERGASION_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 3:02 μ.μ. Page 1 Aνοίγει η αυλαία Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. θέατρο παράσταση σκηνή χορός

Διαβάστε περισσότερα

Η μοναδικότητά σου! Της Jill Douka MBA, ACC Coach, Εισηγήτρια, Συγγραφέας. Η μοναδικότητά σου!

Η μοναδικότητά σου! Της Jill Douka MBA, ACC Coach, Εισηγήτρια, Συγγραφέας. Η μοναδικότητά σου! Η μοναδικότητά σου! Της Jill Douka MBA, ACC Coach, Εισηγήτρια, Συγγραφέας Ε- book Της Jill Douka MBA, ACC Coach, Εισηγήτρια, Συγγραφέας Η μοναδικότητά σου! 2 Συνήθης ή μοναδικός; Είναι ο καθένας μας ξεχωριστός

Διαβάστε περισσότερα

Οι «πουλάκηδες», το FaceBook, ο Αριστοτέλης, και το BBC.

Οι «πουλάκηδες», το FaceBook, ο Αριστοτέλης, και το BBC. Αγαπητοί Φίλοι, Σας ευχαριστούμε ιδιαίτερα για την τιμή που κάνετε στην εκδήλωσή μας, για την τιμή που κάνετε στον τόπο μας, στη Μυτιλήνη. Σε μια κοινή εκδήλωση, μαζί με το Σύλλογο Καλλονιατών Λέσβου,

Διαβάστε περισσότερα