Περιεχόμενα. ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η σούπα κρυώνει ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Παιδική ηλικία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περιεχόμενα. ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ... 13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η σούπα κρυώνει... 17. ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Παιδική ηλικία 1452-1466"

Transcript

1

2 Περιεχόμενα ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η σούπα κρυώνει ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Παιδική ηλικία ΓΕΝΝΗΣΗ ΟΙ ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΚΑΤΕΡΙΝΑ «Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΑΝΑΜΝΗΣΗ...» ΣΤΟ ΜΥΛΟ ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΜΕ ΤΑ ΖΩΑ Η «ΠΑΡΘΕΝΟΣ ΤΟΥ ΧΙΟΝΙΟΥ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Μαθητεία Η ΠΟΛΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟI TO BOTTEGA (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ) ΤΟΥ ΑΝΤΡΕΑ ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΘΕΑΜΑΤΑ ΠΑΝΩ ΣΤΟΝ ΠΥΡΓΙΣΚΟ ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ Ο ΔΡΑΚΟΣ ΤΖΙΝΕΒΡΑ Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΣΑΛΤΑΡΕΛΙ «ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ ΣΤΗΝ ΠΙΣΤΟΪΑ»

3 10 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ Ανεξαρτησία ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ Ο ΑΠΑΓΧΟΝΙΣΜΕΝΟΣ ΤΖΟΡΟΑΣΤΡΟ Ο ΤΕΧΝΟΛΟΓΟΣ «ΠΟΙΗΤΕΣ ΕΚ ΤΟΥ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ» Ο ΜΟΥΣΙΚΟΣ Ο ΑΓΙΟΣ ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΛΙΟΝΤΑΡΙ ΟΙ ΚΗΠΟΙ ΤΩΝ ΜΕΔΙΚΩΝ Η ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ Νέοι Ορίζοντες ΜΙΛΑΝΟ ΕΚΠΑΤΡΙΣΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ Η ΠΑΡΘΕΝΟΣ ΤΩΝ ΒΡΑΧΩΝ ΤΡΟΠΟΙ ΔΙΑΦΥΓΗΣ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΑ ΑΠΙΘΑΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ, ΜΙΚΡΑ ΑΙΝΙΓΜΑΤΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΕΡΓΑ Η ΕΡΩΜΕΝΗ ΤΟΥ ΜΑΥΡΙΤΑΝΟΥ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΤΟ ΜΙΛΑΝΟ Ο ΑΝΑΤΟΜΟΣ Ο ΕΦΙΠΠΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΤΟΥ ΣΦΟΡΤΣΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΤΕ ΒΕΚΙΑ ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ Στην Αυλή ΘΕΑΤΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ «ΤΗΣ ΣΚΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ» Ο ΜΙΚΡΟΣ ΔΑΙΜΟΝΑΣ ΚΥΝΗΓΩΝΤΑΣ ΑΡΚΟΥΔΕΣ ΚΑΛΟΥΠΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΛΟΓΟ

4 ΠEPIEXOMENA 11 «ΗΡΘΕ Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ...» ΑΠΟΗΧΟΙ ΠΟΛΕΜΟΥ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΜΥΣΤΙΚΟΥ ΔΕΙΠΝΟΥ Η «ΑΚΑΔΗΜΙΑ» ΤΟ ΠΕΡΙΒΟΛΙ ΤΟΥ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ «ΠΟΥΛΑ Ο,ΤΙ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΠΑΡΕΙΣ ΜΑΖΙ ΣΟΥ» ΜΕΡΟΣ ΕΚΤΟ Σε Κίνηση ΜΑΝΤΟΥΑ ΚΑΙ ΒΕΝΕΤΙΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ Η ΠΕΙΣΜΑΤΑΡΑ ΜΑΡΚΗΣΙΑ Ο ΒΟΡΓΙΑΣ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ ΣΤΗΝ ΙΜΟΛΑ ΜΙΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΟΥΛΤΑΝΟ Η ΕΚΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ H ΚΥΡΙΑ ΛΙΖΑ Η ΝΩΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΑΝΓΚΙΑΡΙ (Ι) Ο ΜΙΧΑΗΛ ΑΓΓΕΛΟΣ ΕΝΑΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ Η ΝΩΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΑΝΓΚΙΑΡΙ (ΙΙ) ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΠΟΥΛΙΟΥ ΜΕΡΟΣ ΕΒΔΟΜΟ Επιστροφή στο Μιλάνο Ο ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ «ΚΑΛΗ ΣΟΥ ΜΕΡΑ, ΔΑΣΚΑΛΕ ΦΡΑΝΤΣΕΣΚΟ» ΑΔΕΡΦΙΑ ΣΕ ΠΟΛΕΜΟ ΑΝΑΤΟΜΕΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΟΥ FΕ^TES MILANAISES Η ΚΡΕΜΟΝΑ ΟΙ «ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ» ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΜΕΛΤΣΙ Η ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ ΕΝΟΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ ΣΤΑ ΕΞΗΝΤΑ ΤΟΥ

5 12 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI ΜΕΡΟΣ ΟΓΔΟΟ Τα Τελευταία Χρόνια ΤΡΑΒΩΝΤΑΣ ΝΟΤΙΑ ΣΤΟ ΜΠΕΛΒΕΝΤΕΡΕ Ο ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΚΧΟΣ Ο ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΣ ΑΡΡΩΣΤΙΑ, ΕΞΑΠΑΤΗΣΗ, ΚΑΤΟΠΤΡΑ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗ ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ ΜΕΤΡ ΛΙΕΝΑΡ Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΝΑΛΙΟΥ «Η ΝΥΧΤΑ ΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΦΥΓΗ» Η ΜΕΓΑΛΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ

6 Η δημιουργία του Mυστικού Δείπνου ΠΑΙΔΙ ΑΚΟΜΗ, ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1490, ο μελλοντικός μυθιστοριογράφος Ματέο Μπαντέλο ήταν δόκιμος μοναχός στο δομινικανό μοναστήρι της Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε του Μιλάνου, όπου ηγούμενος ήταν ο θείος του, ο Βιντσέντσο. Εκεί θα περνούσε την ώρα του παρακολουθώντας τον Λεονάρντο ντα Βίντσι να εργάζεται στον βορινό τοίχο της τραπεζαρίας του μοναστηριού, ζωγραφίζοντας το μεγάλο αριστούργημα της περιόδου των Σφόρτσα, τον Cenacolo ή Μυστικό Δείπνο (εικόνα 17). Έφτανε από νωρίς, σκαρφάλωνε στη σκαλωσιά και στρωνόταν στη δουλειά. Κάπου κάπου έμενε εκεί από το χάραμα ως τη δύση, ξεχνώντας να φάει και να πιει, ζωγραφίζοντας ακατάπαυστα. Άλλοτε πάλι περνούσαν δυο, τρεις, ακόμα και τέσσερις μέρες χωρίς να αγγίξει το πινέλο του, αλλά ξοδεύοντας αρκετές ώρες την ημέρα μπροστά στο έργο, με τα χέρια του σταυρωμένα, παρατηρώντας και σχολιάζοντας τις μορφές μιλώντας στον εαυτό του. Τον είδα επίσης, σπρωγμένο από κάποια ακατανίκητη παρόρμηση, μέσα στο καταμεσήμερο, ενώ ο ήλιος βρισκόταν στο απόγειό του, να αφήνει την Κόρτε Βέκια, όπου εργαζόταν πάνω στο υπέροχο πήλινο άλογό του, για να έρθει στη Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε, χωρίς να γυρεύει σκιά, να σκαρφαλώνει στη σκαλωσιά, να παίρνει το πινέλο, να προσθέτει μια δυο πινελιές και έπειτα να φεύγει. 83 Αυτά έγραψε ο Μπαντέλο αρκετές δεκαετίες μετά το γεγονός. Η περιγραφή του είναι μάλλον συνοπτική: ίσως ο Λεονάρντο να είχε αρχίσει να ζωγραφίζει τον Μυστικό Δείπνο το 1495 και, ως εκ τούτου, την ίδια περίοδο να μην «εργαζόταν πάνω» στο πήλινο άλογο το οποίο εκτέθηκε στα τέλη του Μολαταύτα, πρόκειται για μια αυθεντική περιγραφή του maestro σε ώρα εργασίας. Εκφράζει τον δημιουργικό ρυθμό του, τα ξεσπάσματα της δραστηριότητας, διάσπαρτα από εκείνες τις αινιγματικές περιόδους σιωπηλού διαλογισμού, τις οποίες οι άλλοι ειδικότερα οι εργοδότες του έτειναν να θεωρούν εσφαλμένα ως την αδράνεια ενός ονειροπόλου. Μας μετα-

7 422 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI φέρει επίσης μια μοναδική εικόνα του Λεονάρντο ενώ περιδιαβαίνει τους δρόμους μέσα στο λιοπύρι του μεσημεριού, χωρίς να σκέφτεται τη βολή του ή κάποια σκιά, ή οτιδήποτε άλλο πέρα από μια ξαφνική έκλαμψη που θα του έδινε την ευκαιρία να λύσει το πρόβλημα κάποιας συνθετικής λεπτομέρειας. Εκείνες οι «μια δυο πινελιές» μάς φέρνουν στο νου την επιμελώς συσσωρευτική φύση της τέχνης του. Αυτό το συμπαγές σάρωμα οπτικής αφήγησης που προκαλεί το θαυμασμό πάνω στον τοίχο της Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε είναι προϊόν χιλιάδων μικροσκοπικών πινελιών, χιλιάδων μικροσκοπικών αποφάσεων. Η εξοικείωση με έναν πίνακα παγκοσμίου φήμης τον κάνει κατά κάποιον τρόπο να μοιάζει αναπόφευκτος και πώς αλλιώς θα μπορούσε να είναι;, αλλά είναι δουλεμένος μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια. Ο ναός της Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε βρίσκεται πέρα από την παλιά Πόρτα Βερτσελίνα, στη δυτική πλευρά του κάστρου. Για μερικά χρόνια (όπως λέγεται) υπήρξε ένα κανονικό εργοτάξιο. Το χοροστάσιο και η αψίδα κατεδαφίστηκαν το 1492 για να παραχωρήσουν τη θέση τους σε ένα νέο βήμα και θόλο πάνω σε σχέδια του Μπραμάντε και, παράλληλα με αυτό, αποφασίστηκε η επέκταση των γειτονικών κτιρίων της μονής. Η ανακαίνιση της τραπεζαρίας ολοκληρώθηκε σίγουρα το 1495 αυτή η ημερομηνία χαράχτηκε στη νωπογραφία της Σταύρωσης του Μοντόρφανο, η οποία κοσμεί τον νότιο τοίχο και την ίδια χρονιά μπορεί να άρχισε ο Μυστικός Δείπνος στον απέναντι τοίχο. Αυτό το συνολικό πρόγραμμα ανακαίνισης παραγγέλθηκε και πληρώθηκε από τον Λουντοβίκο, ο οποίος σκόπευε να χρησιμοποιήσει τον νέο περιβάλλοντα χώρο ως μαυσωλείο των Σφόρτσα, ως ένα αντιπροσωπευτικό μνημείο της δουκικής δυναστείας. Το κίνητρο αυτό έγινε πιο επιτακτικό μετά τον αιφνίδιο θάνατο της συζύγου του, της Βεατρίκης, και της κόρης του, της Μπιάνκα, το Οι απώλειες αυτές έπεσαν βαριές στους ώμους του Μαυριτανού και εγκαινίασαν μια περίοδο καταθλιπτικής θρησκοληψίας: η επένδυσή του στην Γκράτσιε απέκτησε συναισθηματικό όσο και οικονομικό χαρακτήρα και γευμάτιζε συχνά στην τραπεζαρία. Ως εκ τούτου, η έξοχη τοιχογραφία του Λεονάρντο από τεχνικής άποψης δεν πρόκειται για νωπογραφία, εφόσον έχει φιλοτεχνηθεί με λάδι έγινε σήμα κατατεθέν για ένα φιλόδοξο σχέδιο του Σφόρτσα: ένα ολότελα σύγχρονο έργο που θα κοσμούσε εκείνη την κομψή αναπαλαίωση. 84

8 ΣTHN AYΛH Σπουδές για τον Μυστικό Δείπνο. Επάνω: πρώιμα σκίτσα για τη σύνθεση πάνω σε ένα φύλλο που βρίσκεται στο Ουίνδσορ. Κάτω: σπουδές από τα κεφάλια του Ιούδα (αριστερά) και του Ιάκωβου του Πρεσβύτερου. Για να παρακολουθήσει κανείς τη δημιουργία «αυτού του αεικίνητου αριστουργήματος», όπως το αποκάλεσε ο Μπούρκχαρτ, πρέπει να στραφεί σε ένα φύλλο στο Ουίνδσορ, το οποίο περιλαμβάνει μια σύνθεση σε γραφίδα και μελάνι. 85 Έχει τις ρίζες του στην παραδοσιακή εικονογραφία του Μυστικού Δείπνου ο Ιούδας, στη θέση του αποκλεισμένου, φαίνεται από πίσω, κοντά στην άκρη του τραπεζιού, ενώ ο Άγιος Ιωάννης μοιάζει να κοιμάται πλάι στον Χριστό, μια παραπομπή στη στάση του «που γέρνει στον κόρφο του Ιησού» όταν ανακοινώθηκε η προδοσία. Οι δύο αυτές μορφές θα αφαιρούνταν στην τελική εκδοχή. Στο φύλλο υπάρχουν δυο ξεχωριστά σχέδια. Το αριστερό σκίτσο

9 424 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI περιλαμβάνει δέκα μορφές: το φύλλο μάλλον έχει κοπεί με ψαλίδι και οι υπόλοιπες τρεις λείπουν. Πίσω από την ομάδα διακρίνονται αμυδρά κάποιες αψίδες οι πρώτες ιδέες για το φόντο του πίνακα, το «επάνω δωμάτιο» στο οποίο διαδραματίστηκε ο δείπνος. Το δεξί σκίτσο δείχνει τέσσερις μορφές, αλλά στην ουσία πρόκειται για σπουδή του Χριστού και του Ιούδα. Εδώ ο Λεονάρντο εστιάζεται στη δραματική στιγμή της αναγνώρισης: «O εμβάψας μετ εμού εν τω πινακίω την χείρα, ούτος θέλει με παραδώσει» (Ματθαίος 26:23). Ο Ιούδας έχει πεταχτεί από το σκαμνί του και σκύβει μπροστά με το χέρι του προς το πιάτο. Το χέρι του Χριστού δοκιμάζεται σε δυο θέσεις υψωμένο σαν να είναι έτοιμο να τεντωθεί μπροστά, και έχοντας φτάσει στο πιάτο μένοντας μετέωρο σε μια στιγμή θλιβερής επαφής με το χέρι του ανθρώπου που τον προδίδει. Αυτό το μικρότερο σκίτσο έχει τονίσει την ουσία, έχει βρει το δραματικό υπομόχλιο εκείνη την απόκοσμη στιγμή της επαφής. Εστιάζοντας σε αυτήν τη στιγμή, ο Λεονάρντο έχει ήδη μετατοπίσει την ιστορία μερικά κάδρα πιο πίσω από την πιο συμβατική απεικόνιση του Μυστικού Δείπνου, επισημαίνοντας την καθιέρωση της Θείας Κοινωνίας. Η άλλη συνιστώσα αυτού του μικρότερου σκίτσου είναι η μορφή του Αγίου Ιωάννη που μοιάζει σαν να κοιμάται, ενώ το χέρι του Ιησού ακουμπά στην πλάτη του: μια ένδειξη τρυφερότητας, η οποία παραπέμπει στην Αγία Γραφή ο Ιωάννης είναι ο αγαπημένος μαθητής του Ιησού. Σύμφωνα όμως με κάποιους πιο σκεπτικιστικούς, λιγότερο θρησκευτικά προκατειλημμένους κύκλους, ο τρόπος που «γέρνει στον κόρφο του Ιησού» παραπέμπει στην ομοφυλοφιλία. Ανάμεσα στις βλασφημίες που αποδόθηκαν στον Κρίστοφερ Μάρλοου εκατό χρόνια αργότερα, ήταν ότι ο Χριστός είχε αγαπήσει τον Άγιο Ιωάννη «με μια αγάπη ασυνήθιστη» και «τον χρησιμοποίησε όπως οι αμαρτωλοί στα Σόδομα». Ας μην ξεχνάμε το επεισόδιο του Σαλταρέλι, με την υποβόσκουσα σημασία της επίσημης αποδοκιμασίας για τα θηλυπρεπή νεαρά μοντέλα, τα οποία είχαν χρησιμοποιηθεί για να απεικονίσουν αγγέλους και Χριστούς με αγορίστικα χαρακτηριστικά. Στην τελική εκδοχή του πίνακα ο Λεονάρντο χώρισε τις μορφές, αν και από όλους τους μαθητές ο Ιωάννης παραμένει ο νεότερος και ομορφότερος. Ίσως λίγο μεταγενέστερο είναι το σκίτσο που βρίσκεται στην Ακαδημία της Βενετίας, όπου ένα άλλο χέρι έχει καλύψει με μελάνι την κόκκινη κιμωλία με την οποία έχει σχεδιαστεί. 86 Φαίνεται πιο

10 ΣTHN AYΛH άτεχνο, κυρίως εξαιτίας του μελανιού, αλλά μέσα από το ρυθμό της σύνθεσης του τελικού πίνακα κάτι αναδύεται. Οι μαθητές σχηματίζουν δύο ομάδες και τα χαρακτηριστικά του καθενός αποδίδονται με ιδιαίτερη έμφαση. Προσδιορίζονται με επικεφαλίδες που έχουν γραφτεί βιαστικά (ο Φίλιππος αναφέρεται δυο φορές). Ο Ιούδας ωστόσο εξακολουθεί να βρίσκεται στη γνωστή πλευρά του τραπεζιού και ο Ιωάννης εξακολουθεί να γέρνει σαν κοιμισμένος. Πρόκειται για φευγαλέες ματιές στις πρώτες μεθοδεύσεις του Λεονάρντο προτού καταλήξει στην τελική σύλληψη του πίνακα: σχέδια-μινιατούρες, φτιαγμένα βιαστικά με προσήλωση και με μια διάθεση προβληματισμού άραγε με αυτό τον τρόπο ή με τον άλλο; Όμως, όπως συμβαίνει πολύ συχνά με τον Λεονάρντο, οι ρίζες του πίνακα προχωρούν βαθύτερα και, παρόλο που αυτές είναι οι πρώτες ουσιαστικές σπουδές για τον Μυστικό Δείπνο της Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε, στη δεξαμενή των τετραδίων ιχνογραφίας του βρίσκουμε ένα πολύ παλαιότερο φύλλο που χρονολογείται περίπου στα 1480, με τρία σκίτσα, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους: μια ομάδα που κάθεται σε ένα τραπέζι, μια μεμονωμένη μορφή που κρατά το κεφάλι στα χέρια της και μια μορφή που είναι σίγουρα ο Χριστός και δείχνει με το δάχτυλό του προς το μοιραίο πιάτο. 87 Δεν πρόκειται ακριβώς για σπουδές ενός Μυστικού Δείπνου: η ομάδα δεν είναι μαθητές αλλά πέντε άτομα που κάθονται σε ένα τραπέζι και περνούν την ώρα τους κουβεντιάζοντας και χειρονομώντας μπορεί να βρισκόμαστε στο πανηγύρι ενός χωριού με άνδρες που κάθονται γύρω από τραπέζια στερεωμένα πάνω σε τρίποδες. Κάτι όμως που έχει ερεθίσει τη σκέψη του Λεονάρντο παίρνει σάρκα και οστά στο βιαστικό, διαπεραστικό σκίτσο του Χριστού των Αχράντων Μυστηρίων στο ίδιο φύλλο και, δεκαπέντε χρόνια αργότερα, αποφέρει καρπούς στη μεγάλη μιλανέζικη τοιχογραφία. Από τις σπουδές στη σύνθεση που βρίσκονται στο Ουίνδσορ και στη Βενετία, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στα χαρακτηριστικά των μεμονωμένων μορφών, και με αυτό τον τρόπο φτάνουμε στη διάσημη σειρά από κεφάλια του Ουίνδσορ, κυρίως με κόκκινη κιμωλία, μερικά από τα οποία είναι σχεδόν ολοκληρωμένα. Βλέπουμε τους χαρακτήρες σαν να αναδύονται μέσα από μια ομίχλη: Ο Ιούδας, ο Πέτρος, ο Άγιος Ιάκωβος ο Πρεσβύτερος, ο Άγιος Φίλιππος (είναι σχεδόν σίγουρο ότι οι δυο τελευταίοι έχουν σχεδιαστεί με βάση το ίδιο μοντέλο, παρόλο που στον πίνακα παρουσιάζουν δια-

11 426 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI φορετικά χαρακτηριστικά). Υπάρχει μια όμορφη σπουδή για τα χέρια του Αγίου Ιωάννη και για το μανίκι του Αγίου Πέτρου. 88 Οι σπουδές αυτές συμπληρώνονται από σύντομα σχόλια στα σημειωματάρια του Κώδικα Φόρστερ, σύμφωνα με τα οποία το χέρι κάποιου Αλεσάντρο από την Πάρμα χρησιμοποιήθηκε ως πρότυπο για το χέρι του Χριστού και «το κεφάλι του Κριστόφανο ντα Καστιλιόνε, που ζει στην Πιετά, είναι κατάλληλο». Σε μια άλλη σημείωση με την απλή επικεφαλίδα «crissto», ο Λεονάρντο γράφει: «Ο Τζοβάνι Κόντε, εκείνος με τον Καρδινάλιο του Μορτάρο». Αυτό μπορεί τελικά να μας αποκαλύπτει το όνομα του μοντέλου που χρησιμοποιήθηκε για τον Χριστό. Σύμφωνα με τον καλά πληροφορημένο Λουίτζι της Αραγώνας, ο οποίος είδε τον πίνακα το 1517, ορισμένοι από τους μαθητές ήταν «αυθεντικές προσωπογραφίες μιλανέζων αυλικών και επιφανών πολιτών». 89 Σε ένα πολύ γνωστό απόσπασμα, ο Λεονάρντο καταγράφει μερικές από τις αντιδράσεις των μαθητών: Ένας που έπινε έχει αφήσει το ποτήρι του στη θέση του και έχει στρέψει το κεφάλι του προς τον ομιλητή. Ένας άλλος σφίγγει γερά τα δάχτυλα των χεριών του, στρέφεται βλοσυρά προς το σύντροφό του, και εκείνος, με τα χέρια του απλωμένα, δείχνει τις παλάμες και σηκώνει τους ώμους ως τα αυτιά ανοίγοντας το στόμα του με έκπληξη Ένας άλλος που έχει στραφεί, κρατώντας ένα μαχαίρι στο χέρι του, αναποδογυρίζει ένα ποτήρι πάνω στο τραπέζι Ένας άλλος γέρνει μπροστά για να δει τον ομιλητή, σκιάζοντας με το χέρι του τα μάτια του. 90 Μερικές από τις μορφές αυτές βρίσκουν τη θέση τους στον ολοκληρωμένο πίνακα ο Άγιος Ανδρέας με τη λευκή γενειάδα (τρίτος από αριστερά) δείχνει τις παλάμες του και ανασηκώνει τους ώμους του. Κάποιοι άλλοι είναι αλλαγμένοι: ο άνδρας που στρέφεται κρατώντας ένα μαχαίρι (ο Άγιος Πέτρος) έχει αποσπαστεί από τον άνδρα που αναποδογυρίζει ένα ποτήρι και που, με τη σειρά του, γίνεται ένας άνδρας (ο Ιούδας) που αδειάζει μια αλατιέρα. Τουλάχιστον μία από τις χειρονομίες αυτές έχει ήδη εδραιωθεί σε εκείνο το πρώτο σκίτσο-σύνθεση που βρίσκεται στο Ουίνδσορ: στη μικρότερη ομάδα, η μορφή ανάμεσα στον Χριστό και τον Ιούδα «σκιάζει με το χέρι του τα μάτια του».

12 ΣTHN AYΛH Σε αυτήν τη συναισθηματική δυναμική, όπως και στο σχεδιασμό της σύνθεσης, βρίσκεται η ριζικά νέα σύλληψη για τον Μυστικό Δείπνο του Λεονάρντο, που κόβει τους δεσμούς με μια παράδοση που είχε κληρονομηθεί από τον Μεσαίωνα και σύμφωνα με την οποία οι μαθητές είναι ένα αυστηρά γραμμικό σύνολο από μορφές αραδιασμένες κατά μήκος του τραπεζιού. Στη Φλωρεντία θα είχε δει παραλλαγές των Ταντέο Γκάντι, Αντρέα ντελ Καστάνιο, Φρα Αντζέλικο και Ντομένικο Γκιρλαντάιο. 91 Η καλαίσθητη, σχεδόν νωθρή νωπογραφία του τελευταίου στην τραπεζαρία της μονής των Ονισάντι είχε ολοκληρωθεί λίγο πριν από την αναχώρηση του Λεονάρντο για το Μιλάνο. Στην εκδοχή του Λεονάρντο η γραμμή των μορφών που δειπνούν διασπάται με τρόπο μαγικό. Αντ αυτής, έχουμε μια ομάδα, το περίγραμμα της οποίας μοιάζει να δημιουργεί κυματισμούς. Ο Πιέτρο Μαράνι την έχει συγκρίνει με τα οπτικά διαγράμματα του σημειωματαρίου MS C των Παρισίων. 92 Τα κύματα σχηματίζονται από τέσσερις υποομάδες τρεις μαθητές για την καθεμιά: όμιλοι και πηγαδάκια από αναστατωμένους ανθρώπους. Ο Λεονάρντο έχει βρει επίσης τη δική του δραματική στιγμή: δεν είναι η καθιέρωση της Θείας Κοινωνίας ούτε ο προσδιορισμός της ταυτότητας του Ιούδα, αλλά ο αρχικός αιφνιδιασμός από την ανακοίνωση του Χριστού «Αληθώς σάς λέγω ότι είς εξ υμών θέλει να με παραδώσει. Και λυπούμενοι σφόδρα» (Ματθαίος 26:21-2). Κατ αυτό τον τρόπο, η νέα ευγλωττία της σύνθεσης είναι εν μέρει προϊόν μιας αφηγηματικής σχεδόν κινηματογραφικής απόφασης: η στιγμή που αφηγείται την ιστορία. Αυτό περιγράφεται παραστατικά από έναν από τους πρώτους καταγεγραμμένους σχολιαστές του πίνακα, τον Λούκα Πατσόλι. Στην αφιέρωση της Divina proportione (Θεία προοπτική) του, με χρονολογία 14 Δεκεμβρίου 1498, γράφει: Είναι αδύνατον να φανταστεί κανείς μια πιο απόλυτη προσήλωση των αποστόλων στο άκουσμα της φωνής που δηλώνει την ανομολόγητη αλήθεια, «Unus vestrum me traditurus est». Μέσα από τις πράξεις και τις χειρονομίες τους δείχνουν να συνδιαλέγονται μεταξύ τους, ο ένας με τον άλλο, και εκείνος με έναν τρίτο, υποφέροντας από μια έντονη αίσθηση απορίας. Έτσι, τόσο άξια, το δημιούργησε ο Λεονάρντο μας με το κομψό του χέρι. 93 Η περιγραφή του Πατσόλι παρουσιάζει ενδιαφέρον εξαιτίας της στενής σχέσης του με τον Λεονάρντο εκείνη την περίοδο: περιέχει,

13 428 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI ίσως, μια αντανάκλαση των δηλώσεων του ίδιου του Λεονάρντο για την ποιότητα της «προσήλωσης» και της «απορίας», η οποία περιορίζει τη δραματική ένταση της εστίασης πάνω στον Χριστό και την αίσθηση της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους αποστόλους. Με αυτό τον τρόπο λειτουργεί ο πίνακας: οι μορφές δεν είναι παραταγμένες σε μια σειρά, αλλά συμπλέκονται, κουβεντιάζοντας «l uno a l altro e l altro a l uno», «ο ένας στον άλλο και ο άλλος στον έναν». Υπάρχει και ο Ιούδας: ο αχρείος της υπόθεσης που, παρ όλα αυτά, στο προφίλ της σπουδής του Ουίνδσορ (σ. 423) είναι ένας άνδρας πιο άσχημος και από το κακό σχεδόν αποκρουστικός, αλλά με νύξεις μεταμέλειας και αποστροφής απέναντι στον εαυτό του, οι οποίες «επενδύουν» το προφίλ με μια έκφραση που παραπέμπει σε τραγωδία ή, στην ουσία, σε χριστιανική άφεση. (Η πρόσφατη συντήρηση του πίνακα έχει αποκαλύψει λεπτομέρειες από τα πρόσωπα που βρίσκονταν θαμμένες κάτω από μεταγενέστερες επεμβάσεις στον πίνακα. Ο Ιούδας είναι παράδειγμα ενός προσώπου που σήμερα πια παραπέμπει περισσότερο στο προπαρασκευαστικό σχέδιο απ ό,τι πριν από τη συντήρηση.) Αντιδρά έντονα στα λόγια του Χριστού, μολονότι το χέρι του κινείται αμετάκλητα προς το κομμάτι με το ψωμί που θα βουτήξει στο πιάτο. Για το πρόσωπο του Ιούδα στον Μυστικό Δείπνο του Λεονάρντο ο Βαζάρι αναφέρει ένα πολύ γνωστό ανέκδοτο: ο ηγούμενος της Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε πίεζε συνεχώς τον Λεονάρντο «να βιαστεί και να τελειώνει το έργο», και παραπονιόταν στο δούκα για την αναβλητικότητα του καλλιτέχνη. Αντιδρώντας, ο Λεονάρντο εξήγησε στον Λουντοβίκο ότι δεν είχε βρει ακόμη ένα πρόσωπο αρκετά διαβολικό για να αναπαραστήσει τον Ιούδα, αλλά σε περίπτωση που τελικά δεν τα κατάφερνε «μπορούσε πάντα να χρησιμοποιήσει το κεφάλι εκείνου του αδιάκριτου και ανυπόμονου ηγούμενου» ως μοντέλο. Ακούγοντας τα λόγια αυτά, ο δούκας ξέσπασε σε γέλια και «ο δύσμοιρος ηγούμενος αποσύρθηκε συγχυσμένος για να παιδέψει τους κηπουρούς του». Αυτό είναι ένα από τα ανέκδοτα του Βαζάρι που αποδεικνύεται ότι έχει κάποια βάση αλήθειας ή τουλάχιστον απηχεί κάποια σύγχρονη μαρτυρία. Η ιστορία προέρχεται από τους Discorsi (Διάλογοι) του Τζαμπατίστα Τζιράλντι Τσίντιο, που δημοσιεύτηκε το 1554, ενώ ο Τσίντιο, με τη σειρά του, την είχε ξεσηκώσει από τον πατέρα του, τον Κριστόφορο Τζιράλντι, ένα διπλωμάτη από τη Φεράρα που είχε γνωρίσει προσωπικά τον Λεονάρντο στο Μιλάνο. Η

14 ΣTHN AYΛH εκδοχή του Τζιράλντι για την ιστορία φέρεται να καταγράφει τα ίδια τα λόγια του Λεονάρντο: Απομένει να φτιάξω το κεφάλι του Ιούδα, ο οποίος, όπως ο καθένας γνωρίζει, υπήρξε ο μέγας προδότης, και επομένως αξίζει να αποκτήσει ένα πρόσωπο που να εκφράζει όλη τη μοχθηρία του... Συνεπώς, εδώ και ένα χρόνο, μπορεί και περισσότερο, επισκέπτομαι καθημερινά, πρωί και βράδυ, το Μποργκέτο, εκεί που ζουν όλα τα αξιοκαταφρόνητα και φαύλα άτομα, ελπίζοντας ότι θα συναντήσω κάποιο πρόσωπο κατάλληλο γι αυτό τον καταχθόνιο άνθρωπο. Μέχρι σήμερα όμως δεν βρήκα κανέναν και αν οι προσπάθειές μου αποβούν άκαρπες, θα αναγκαστώ να χρησιμοποιήσω τα χαρακτηριστικά αυτού του σεβάσμιου πατέρα, του ηγούμενου. 94 Ασχέτως αν η ιστορία αυτή είναι ή όχι αληθινή, δεν απέχουμε πολύ από μια αυθεντική αναφορά του Λεονάρντο. Έτσι τον θυμάται ή τον φαντάζεται να μιλάει ο Κριστόφορο Τζιράλντι, ο οποίος τον γνώριζε: «Ogni giorno, sera e mattina, mi sono ridotto in Borghetto». Η δημιουργία του Μυστικού Δείπνου άρχισε με το σοβάντισμα του τοίχου της τραπεζαρίας με ένα ομαλό στρώμα από intὸnaco (ασβεστοκονίαμα), το οποίο σχηματίζει τη δομική βάση για την τοιχογραφία. 95 Το intὸnaco στο μεσαίο τμήμα όπου επρόκειτο να απεικονιστεί η κυρίως δράση είναι πιο τραχύ ώστε να εξασφαλίζεται η καλύτερη εφαρμογή των στρωμάτων της μπογιάς στο επάνω μέρος: η ένωση ανάμεσα στα δυο τμήματα γίνεται αντιληπτή ως μια αμυδρή οριζόντια γραμμή κοντά στο μέσον της προοπτικής απεικόνισης του ταβανιού. Μια από τις ανακαλύψεις που έφερε στο φως η τελευταία συντήρηση είναι τα υπολείμματα μιας σινώπιας, ή ενός περιγραμματικού σχεδίου, το οποίο έχει γίνει απευθείας πάνω στο σοβά «άκρως λιτές κόκκινες γραμμές που έχουν εκτελεστεί με το χέρι και με μια ρευστή πινελιά για να ορίσει τις μάζες για τη σύνθεσή του». Έπειτα από αυτό εφαρμόστηκε το γκέσο ή το έδαφος: σύγχρονες αναλύσεις δείχνουν ότι πρόκειται για «ένα ελαφρώς κοκκώδες μείγμα πάχους εκατομμυριοστόμετρων που αποτελείται από ανθρακικό ασβέστιο και μαγνήσιο με ένα πρωτεϊνούχο δεσμευτικό μέσο». Το επάνω μέρος περάστηκε με ένα λεπτό επίστρωμα από λευκό μόλυβδο. Στο στάδιο αυτό, έγιναν αρκετές μικρές τομές πάνω

15 430 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI στην επιφάνεια, κυρίως για να ορίσουν τη μορφή και την προοπτική του αρχιτεκτονικού σκηνικού, και μια απόκοσμη στιγμή ακρίβειας στο κέντρο της εικαστικής περιοχής ανοίχτηκε μια μικρή οπή: το σημείο τομής των παραλλήλων. Η οπή αυτή διακρίνεται σε μεγεθυσμένη φωτογραφία: βρίσκεται σε ένα σημείο στον δεξιό κρόταφο του Χριστού. Όλες αυτές οι προετοιμασίες μάς υπενθυμίζουν ότι επρόκειτο για μια συλλογική εργασία στο εργαστήριο (κάτι που παραβλέπει η αφήγηση του Μπαντέλο, με την παραπλανητική της αίσθηση της καλλιτεχνικής απομόνωσης). Για τη δημιουργία του πίνακα ο Λεονάρντο δεν εργάστηκε μόνος, όπως ο Μιχαήλ Άγγελος στην Καπέλα Σιξτίνα, πράγμα για το οποίο απέκτησε μεγάλη φήμη, αλλά είχε στη διάθεσή του μια ομάδα από βοηθούς. Ανάμεσά τους θα πρέπει να ήταν ο Μάρκο ντ Οτζόνο, υπεύθυνος για την αναπαραγωγή ενός από τα πρώτα αντίγραφα της τοιχογραφίας, ο δεκαεξάχρονος πλέον Σαλάι, που θα εργαζόταν ως garzone (μαθητευόμενος), και ο Τομάζο Μαζίνι, η συμμετοχή του οποίου έχει καταγραφτεί σε μια μεταγενέστερη τοιχογραφία μικρότερης κλίμακας (στη νωπογραφία της Μάχης του Ανγκιάρι στη Φλωρεντία). Σε αυτούς τους έμπιστους βοηθούς μπορεί να προστεθεί η φουρνιά μαθητών και βοηθών, τα ονόματα των οποίων έχουν καταγραφτεί σε δυο φύλλα του Ατλαντικού Κώδικα: 96 Ο Ιόντιτι ήρθε στις 8 Σεπτεμβρίου με 4 δουκάτα το μήνα. Ο Μπενεντέτο ήρθε στις 17 Οκτωβρίου με 4 δουκάτα το μήνα. Η χρονολογία της καταγραφής είναι το 1496 ή το Τέσσερα δουκάτα είναι το ποσό που χρεώνει ο Λεονάρντο για τη retta τους, δηλαδή για τη σίτιση και τη στέγασή τους. Έναντι αυτού του ποσού, μπορούν να κερδίζουν χρήματα για τις εργασίες που εκτελούν ως garzoni. Ως εκ τούτου, μέχρι το τέλος του χρόνου ο Μπενεντέτο έχει κερδίσει σχεδόν 39 λίρες κάτι λιγότερο από 10 δουκάτα δηλαδή όσα περίπου όφειλε για τη retta του εκείνη την περίοδο των δέκα εβδομάδων. Το όνομα του Μπενεντέτο εμφανίζεται επίσης σε ένα αχρονολόγητο φύλλο, εν μέρει κομμένο στο περιθώριο, το οποίο καταγράφει το προσωπικό του εργαστηρίου την ίδια περίπου περίοδο:

16 ΣTHN AYΛH [ ]νκο 4 [ ]ιμπέρντο 4 Τζανμαρία 4 Μπενεντέτο 4 Τζανπέτρο 4 Σαλάι 3 Μπαρτολομέο 3 Τζιράρντο 4 Το πρώτο όνομα είναι πιθανόν «Φράνκο» και μπορεί να αναφέρεται στον Φραντσέσκο Γκάλι, που είναι γνωστός ως Il Νapoletano (Ο Ναπολιτάνος), και το πέμπτο στον Τζαμπιετρίνο Ριτσόλι. Ο προτελευταίος, εκείνος που πληρώνει τη χαμηλότερη retta των 3 δουκάτων, μπορεί να είναι ο Μπαρτολομέο Σουάρντι, γνωστός ως Il Bramantino (Ο Μπραμαντίνο), ο μαθητής του Μπραμάντε, του φίλου του Λεονάρντο. Το έργο πιθανόν να ξεκίνησε με τη φιλοτέχνηση τριών εραλδικών μισοφέγγαρων πάνω από τη σκηνή της απεικόνισης. Σήμερα είναι σχεδόν κατεστραμμένα, αλλά διακρίνονται ακόμη τμήματα των επιγραφών και των οικοσήμων, καθώς και ένα υπέροχο στεφάνι από φρούτα και πρασινάδες. Η δημιουργία της κεντρικής σκηνής ίσως ξεκίνησε από τα αριστερά. Εδώ αρχίζει η περίοδος της εντατικής εργασίας και της μελέτης των σταυρωμένων χεριών, την οποία περιέγραψε ο Ματέο Μπαντέλο. Η περιγραφή του Μπαντέλο εμπλουτίζεται από στοιχεία τεχνικής φύσεως: «Η αργή πρόοδος του Λεονάρντο επιβεβαιώνεται από μερικές pentimenti [αναθεωρήσεις] και από την εντατική τελειοποίηση σημαντικών λεπτομερειών Κάθε μορφή και κάθε αντικείμενο πάνω στο τραπέζι εμφανίζει ασήμαντες ή σημαντικές βελτιώσεις στα περιγράμματα, τα οποία διαχέονται στα γειτονικά χρώματα, γεγονός που μαρτυρά ότι ο Λεονάρντο επέτρεπε στον εαυτό του να επιστρέφει πολλές φορές σε ένα συγκεκριμένο μοτίβο». 97 Ανάμεσα στις pentimenti που αναγνωρίστηκαν από τους συντηρητές είναι η τροποποίηση της θέσης των δαχτύλων του Χριστού, τα οποία στην αρχική εκδοχή ήταν μακρύτερα. Το καλοκαίρι του 1496, ενώ εργαζόταν πάνω στον Μυστικό Δείπνο, ο Λεονάρντο διακοσμούσε ορισμένα δωμάτια (camerini) ενδεχομένως τα διαμερίσματα της Δούκισσας Βεατρίκης στο Καστέλο Σφορ-

17 432 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI τσέσκο. Είναι η ίδια εργασία που αναφέρει στη σκισμένη επιστολή που παρέθεσα νωρίτερα: «Θυμηθείτε την ανάθεση για τη ζωγραφική στα δωμάτια». Στις 8 Ιουνίου του 1496 έγινε κάποιο επεισόδιο που είχε ως αποτέλεσμα να χάσει την ψυχραιμία του, κάτι που συνέβαινε σπανίως. Το επισημαίνει ένας από τους γραμματείς του δούκα, ο οποίος γράφει: «Ο ζωγράφος που διακοσμεί τα camerini προκάλεσε σήμερα ένα είδος σκανδάλου που είχε ως αποτέλεσμα την αποχώρησή του». 98 Η ένταση αυτή μπορεί να συνδέεται με ένα άλλο αποσπασματικό προσχέδιο επιστολής προς το δούκα, στο οποίο ο Λεονάρντο εκφράζει τη δυσαρέσκειά του για την οικονομική του δυσπραγία: «Μου προκαλεί θλίψη το γεγονός ότι με έχετε βρει σε κατάσταση ανάγκης, και το γεγονός ότι είμαι υποχρεωμένος να κερδίζω τα προς το ζην με έχει αναγκάσει να ασχολούμαι με ασήμαντα πράγματα αντί να συνεχίζω το έργο το οποίο μου έχει αναθέσει η Εξοχότητά σας». 99 Το σημαντικό έργο είναι σχεδόν σίγουρα ο Μυστικός Δείπνος, και τα «ασήμαντα» πράγματα που τον έχουν αποσπάσει από αυτό μπορεί να είναι η διακόσμηση των δωματίων της δούκισσας. Ο τόνος της επιστολής αυτής είναι ιδιαιτέρως πικρόχολος: αρκεί να να προσέξουμε τον συγκαλυμμένο σαρκασμό της φράσης «είμαι υποχρεωμένος να κερδίζω τα προς το ζην» μια έκφραση δυσαρέσκειας με την οποία ο δούκας δεν ήταν εξοικειωμένος. Και συνεχίζει: «Ίσως η Εξοχότητά σας να μην έδωσε περαιτέρω εντολές στον Μεσέρ Γκουαλτιέρι, πιστεύοντας ότι έχω αρκετά χρήματα Αν η Εξοχότητά σας είχε την εντύπωση ότι είχα χρήματα, τότε η Εξοχότητά σας έκανε λάθος». Η αναφορά είναι για τον Γκουαλτιέρο Μπασκαπέ, ο οποίος σε άλλα σημεία περιγράφεται ως ducalis iudex dationum, ο κριτής των δώρων του δούκα, δηλαδή ο διαχειριστής των πληρωμών του. Όπως φαίνεται, μερικά αναμενόμενα «δώρα» δεν είχαν φτάσει: ο όρος «δώρα» σημαίνει κατ ουσίαν πληρωμές που καταβάλλονταν σε πολύ άτακτα χρονικά διαστήματα για να θεωρούνται μισθός. Οι εκτιμήσεις για το ποσόν που έλαβε ο Λεονάρντο για τον Μυστικό Δείπνο ποικίλλουν. Σύμφωνα με τον Μπαντέλο ελάμβανε ετήσιο μισθό δουκάτα, όμως άλλες, καλά ενημερωμένες πηγές (ο Τζιρόλαμο Μπουγκάτι, ένας μοναχός στη Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε στα μέσα του 16ου αιώνα) αναφέρουν ότι ο Μαυριτανός τού έδινε μόνο 500 δουκάτα ετησίως. 100 Αυτό πάλι θα μπορούσε να συγκριθεί με την Παρθένο των βράχων, για την οποία ο Λεονάρ-

18 ΣTHN AYΛH ντο και ο Αμπρότζο ντε Πρέντις είχαν ζητήσει λίρες περίπου 300 δουκάτα. Χάρη σε αυτήν τη συναρπαστική επιστολή, σε αυτό το αναπάντεχο ξέσπασμα των νεύρων «ένα είδος σκανδάλου» στο κάστρο έχουμε το προνόμιο να βλέπουμε τον Λεονάρντο τη στιγμή της υπερβολικής δημιουργικής πίεσης για τον Μυστικό Δείπνο, μια πίεση που, αντί να μειώνεται, μονίμως αυξάνεται από τις αναποδιές. Είναι ο ίδιος Λεονάρντο που έχει απαθανατιστεί από τη «φωτογραφική μηχανή» του Μπαντέλο να βαδίζει βλοσυρός προς τη Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε μέσα στο λιοπύρι. Ο Μπαντέλο αφηγείται άλλη μια ιστορία, στην οποία η διάθεση του Λεονάρντο φαίνεται να είναι πιο χαλαρή κουβεντιάζει με έναν διακεκριμένο επισκέπτη στη Σάντα Μαρία ντέλε Γκράτσιε, τον Καρδινάλιο Ρεμόν Περό, Επίσκοπο του Γκουρκ. Υπάρχουν έγγραφα τα οποία επιβεβαιώνουν την παρουσία του Καρδινάλιου στο Μιλάνο στα τέλη Ιανουαρίου του Ο Λεονάρντο κατεβαίνει από τη σκαλωσιά για να τον προϋπαντήσει. «Συνομίλησαν για πολλά πράγματα» θυμάται ο Μπαντέλο «και ειδικότερα για την υπεροχή της ζωγραφικής, ενώ ορισμένοι από τους παρόντες δήλωσαν ότι μακάρι να μπορούσαν να δουν εκείνους τους πίνακες της αρχαιότητας που τόσο έχουν εξυμνήσει οι μεγάλοι συγγραφείς προκειμένου να κρίνουν αν οι σημερινοί ζωγράφοι μπορούν να συγκριθούν με τους αρχαίους». Ο Λεονάρντο διασκεδάζει επίσης τη συντροφιά με την περιπετειώδη ιστορία του νεαρού Φιλίπο Λίπι που είχε αιχμαλωτιστεί από «Σαρακηνούς» και είχε κρατηθεί ως σκλάβος προτού τελικά κερδίσει την ελευθερία του λόγω της δεξιοτεχνίας του στη ζωγραφική. Η ιστορία περιγράφεται από τον Βαζάρι στον Βίο του Φιλίπο Λίπι. 102 Ωστόσο προκύπτουν δυο ερωτήματα: Μήπως ο Βαζάρι είχε αντιγράψει την ιστορία από τον Μπαντέλο; Και μήπως ο Μπαντέλο την είχε ακούσει αρχικά από τον Λεονάρντο ντα Βίντσι; Το μόνο που μπορεί να πει κανείς για αυτή την περίπτωση είναι: πιθανόν. Οι Novelle (Νουβέλες) του Μπαντέλο δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά στη Λούκα το 1554 τέσσερα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση των Βίων, σίγουρα όμως είχαν γραφτεί νωρίτερα και ενδεχομένως να ήταν διαθέσιμες σε χειρόγραφη μορφή. Όσο για τον Λεονάρντο, ενδέχεται να έχει ακούσει την ιστορία από τον Φιλιπίνο, το γιο του Φιλίπο, με τον οποίο διατηρούσε εγκάρδιες σχέσεις μετά τη γνωριμία τους στη Φλωρεντία κατά τη δεκαετία του Δεν αποκλείεται

19 434 ΛEONAPNTO NTA BINTΣI μάλιστα ο καιροσκόπος Μπαντέλο να εμπλούτιζε μια ήδη καλή ιστορία, αποδίδοντάς την ψευδώς στον Λεονάρντο. Το καλοκαίρι του 1497, ο Λεονάρντο εξακολουθούσε να είναι απασχολημένος με τον Μυστικό Δείπνο. Στο λογιστικό βιβλίο της μονής για εκείνο το χρόνο υπάρχει μια καταχώριση με την καταβολή του ποσού των 37 λιρών σε κάποιους εργάτες «για εργασίες που εκτελέστηκαν σε ένα παράθυρο της τραπεζαρίας όπου ο Λεονάρντο ζωγραφίζει τους Αποστόλους». Και στις 29 Ιουνίου του 1497, ο Λουντοβίκο γράφει μια επιστολή προς το γραμματέα του, Μαρκεζίνο Στάνγκα, και σε κάποιο σημείο της εκφράζει την ελπίδα «ότι ο Λεονάρντο ο Φλωρεντινός θα ολοκληρώσει σύντομα το έργο που έχει αρχίσει στην τραπεζαρία» ώστε να μπορέσει «να αρχίσει τον άλλο τοίχο της τραπεζαρίας». 103 Στην προκειμένη περίπτωση μπορεί να διαφαίνεται κάποια νότα ανυπομονησίας εκ μέρους του δούκα. Όπως είναι γνωστό, η μεγάλη τοιχογραφία του Λεονάρντο υπήρξε πρωτότυπη και κατά κάποιους άλλους λιγότερο ευοίωνους τρόπους. Χρησιμοποίησε ένα μείγμα από λάδι και τέμπερα για τον πίνακα αντί για την παραδοσιακή τεχνική του buon fresco, δηλαδή της ζωγραφικής πάνω σε φρέσκο σοβά. Αυτό του επέτρεψε να εργάζεται με πιο αργούς ρυθμούς και να ζωγραφίζει από πάνω προς τα κάτω. Σύντομα όμως τα μειονεκτήματα αυτής της μεθόδου έγιναν ορατά καθώς η μπογιά άρχισε να ξεφλουδίζει. Ένα άλυτο πρόβλημα με την υγρασία επιδείνωσε την κατάσταση. Η φθορά της επιφάνειας του πίνακα ήταν ήδη ορατή στη διάρκεια της ζωής του δημιουργού της. Το 1517, ο χρονικογράφος Αντόνιο ντε Μπεάτις επισήμανε ότι η τοιχογραφία «άρχιζε να φθείρεται», και όταν ο Βαζάρι την είδε κατά τη δεκαετία του 1550, δεν «φαινόταν τίποτα πέρα από μια θάλασσα από λεκέδες». 104 Δίχως αμφιβολία αυτός είναι ένας λόγος για τα πολλά πρώιμα αντίγραφά της, δυο από αυτά του Μάρκο ντ Οτζόνο και του Τζαμπιετρίνο από ζωγράφους που ενδεχομένως είχαν λάβει μέρος στη δημιουργία της πρωτότυπης. Αυτός επίσης είναι ο λόγος για τις εκτεταμένες και σκληρές εργασίες συντήρησης, η παλαιότερη από τις οποίες έχει καταγραφτεί στις αρχές του 18ου αιώνα χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει πως είναι και η πρώτη. Στη δεκαετία του 1930, συγκρίνοντας την τρέχουσα κατάσταση της τοιχογραφίας με αυτά τα πρώτα αντίγραφα και με τις προπαρασκευαστικές σπουδές στο Ουίνδσορ, ο Κένεθ Κλαρκ παραπονέθηκε για την απώλεια των

20 ΣTHN AYΛH λεπτομερειών της έκφρασης κάτω από το ανάλγητο χέρι του συντηρητή: σκέφτηκε ότι «οι χαρακτήρες με τους υπερβολικούς μορφασμούς, με την αίσθηση της Δευτέρας Παρουσίας του Μιχαήλ Άγγελου», έδιναν την εντύπωση πως είχαν γίνει από «έναν άνευρο μανιεριστή του 16ου αιώνα». 105 Ο εγγενής, εύθραυστος χαρακτήρας του πίνακα σήμερα θεωρείται μέρος της μαγείας του. Και μόνο ότι σώζεται μέχρι σήμερα είναι θαύμα, καθώς σε διάστημα λίγων δεκαετιών είχε καταντήσει μια «θάλασσα από λεκέδες» και στη συνέχεια είχε υποστεί βανδαλισμούς από στρατιώτες του Ναπολέοντα στις αρχές του 19ου αιώνα, ενώ μόλις γλίτωσε από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς το καλοκαίρι του Η τελευταία και πιο φιλόδοξη συντήρηση, υπό την καθοδήγηση του Πινίν Μπραμπίγια Μπαρσελόν (Pinin Brambilla Barcelon), παρουσιάστηκε το 1999, έπειτα από εργασίες που διήρκεσαν για περισσότερο από είκοσι χρόνια και κόστισαν περίπου 20 δισεκατομμύρια λιρέτες (κατά προσέγγιση 6 εκατομμύρια λίρες). Ένας από τους βασικούς στόχους της ήταν η αφαίρεση των στρωμάτων των προηγούμενων συντηρήσεων: η επίστρωση των λούστρων και των χρωμάτων αφαιρέθηκε με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προσοχή, με την ελπίδα ότι αποκάτω θα είχε παραμείνει κάποια από την αρχική χρωστική ύλη. Σύμφωνα με τον Μπραμπίγια Μπαρσελόν, μεταχειρίστηκαν τον πίνακα «σαν να έπασχε από κάποια σοβαρή αναπηρία». 106 Όπως πάντα, δεν έλειψαν οι επικριτές της αποκατάστασης είχε «χαθεί η ψυχή» του πρωτοτύπου, αλλά αυτό που βλέπουμε σήμερα μοιάζει περισσότερο με το έργο που είχαν ζωγραφίσει στον τοίχο ο Λεονάρντο και οι βοηθοί του πριν από 500 χρόνια και το οποίο είχαν παρακολουθήσει τα έκπληκτα μάτια του μικρού Μπαντέλο. Μοιάζει, αλλά δεν είναι το ίδιο σώζεται περίπου μόλις ένα 20 τοις εκατό από την επιφάνεια της αρχικής εικόνας. Ο πίνακας αιωρείται σαν φάντασμα πάνω στον τοίχο, υποτυπώδης και ταυτόχρονα εντυπωσιακά πλούσιος σε εκφράσεις και χειρονομίες, και στις απλές αλλά επιβλητικές λεπτομέρειες του τελευταίου δείπνου: τα μισογεμάτα κύπελλα με το κρασί, η χρυσοκέντητη ύφανση στο τραπεζομάντιλο, το μαχαίρι που πάνω στην ένταση της στιγμής γραπώνει ο Άγιος Πέτρος σαν φονικό όπλο.

21

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Υπεύθυνοι μαθητές Τζούρι Άρτεμις Σίμος Νίκος Πέτσιος Αναστάσης Σακελλίων Γρηγόρης Υπεύθυνοι καθηγητές: Αδαμάρα Ζούλας

Διαβάστε περισσότερα

Πέτερ Μπρέγκελ ( ):

Πέτερ Μπρέγκελ ( ): ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ Πέτερ Μπρέγκελ (1525 1569) Πέτερ Μπρέγκελ (1525 1569): Ήταν ένας από τους μεγαλύτερους Ολλανδούς ζωγράφους και χαράκτες της εποχής του, πρωτοπόρος της Βορειοευρωαπαϊκής Αναγέννησης. Ασχολήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Τα µαθηµατικά και η τέχνη, αν και φαινοµενικά τουλάχιστον, αποτελούν δύο ξεχωριστά πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας, είναι δυνατόν να συνδυαστούν και να δώσουν δηµιουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ Ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι γεννήθηκε στην πόλη Αντσιάνο κοντά στο Βίντσι της Ιταλίας στις 15 Απριλίου του 1450 και απεβίωσε στις 2 Μαΐου του 1519 στη Γαλλία μετά την εγκατάστασή του από

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 14 η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 1. Λίγα λόγια για το αρχοντικό 2 2. Το παραμύθι της τοιχογραφίας! (Πρόταση) 3 3. Βρες τη λέξη! (Λύση) 9 4. Ζήσε στον 18 ο αιώνα..

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ 1 Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν Ιταλός αρχιτέκτονας, ζωγράφος, γλύπτης, μουσικός, εφευρέτης, μηχανικός, ανατόμος, γεωμέτρης

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

...Μια αληθινή ιστορία...

...Μια αληθινή ιστορία... ...Μια αληθινή ιστορία... Στην αρχή ήταν μια άδεια σελίδα. Την είχε ο Καλός Ζωγράφος, που ήταν γνωστός για την ικανότητά του να ζωγραφίζει τέλειες εικόνες. Μια μέρα ο Ζωγράφος άρχισε να ζωγραφίζει αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 Θα ακούσετε δύο (2) φορές έναν συγγραφέα να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με θέμα τη ζωή του παππού του. Αυτά που ακούτε σας αρέσουν, γι αυτό κρατάτε

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Καραβάτζιο, Η κλήση του Ματθαίου. Εκκλησία Αγίου Λουδοβίκου των Γάλλων, Ρώµη

Καραβάτζιο, Η κλήση του Ματθαίου. Εκκλησία Αγίου Λουδοβίκου των Γάλλων, Ρώµη Καραβάτζιο, Η κλήση του Ματθαίου Εκκλησία Αγίου Λουδοβίκου των Γάλλων, Ρώµη Διδακτικό υλικό Μάθηµα: Θρησκευτικά Πρότυπο Πειραµατικό Σχολείο Πανεπιστηµίου Αθηνών Τάξη: Β Γυµνασίου Καθηγητής: Γ. Παπαδάκης

Διαβάστε περισσότερα

Μιλώντας με τα αρχαία

Μιλώντας με τα αρχαία Επίσκεψη στο μαντείο της Δωδώνης Πώς έβλεπαν το μέλλον οι αρχαίοι; Πώς λειτουργούσε το πιο αρχαίο μαντείο της Ελλάδας; Τι μορφή, σύμβολα και ρόλο είχε ο κύριος θεός του, ο Δίας; Τι σημασία είχαν εκεί οι

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολή. Κρυμμένος Θησαυρός. Λίνα Σωτηροπούλου. Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη

Αποστολή. Κρυμμένος Θησαυρός. Λίνα Σωτηροπούλου. Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη διαβάζω ιστορίες Αποστολή Κρυμμένος Θησαυρός Λίνα Σωτηροπούλου Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Το δώρο της γιαγιάς Μόλις χτύπησε το ξυπνητήρι, με έπιασε πανικός. Δεν μπορούσα να καταλάβω για ποιον

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας

Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας ΜΑΡΚ ΜΑΖΑΟΥΕΡ Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας Μια προσωπική αναδρομή Απόψε θα εκφράσω μερικές προσωπικές σκέψεις για όσα είδα να συμβαίνουν στην Ελλάδα, την οποία επισκέφθηκα για πρώτη φορά πριν από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος 14 Φτάνοντας λοιπόν ο Νικήτας σε μια από τις γειτονικές χώρες, εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο και την ομορφιά της. Πολλά ποτάμια τη διέσχιζαν και πυκνά δάση κάλυπταν τα βουνά της, ενώ τα χωράφια ήταν εύφορα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Τι ξέρω για την Ελλάδα Μοιάζει η τάξη σου με αυτή που βλέπεις εδώ; Τι θα ήθελες να αλλάξει στην τάξη σου και στο μάθημα των ελληνικών;

Τι ξέρω για την Ελλάδα Μοιάζει η τάξη σου με αυτή που βλέπεις εδώ; Τι θα ήθελες να αλλάξει στην τάξη σου και στο μάθημα των ελληνικών; Τι ξέρω για την Ελλάδα Μοιάζει η τάξη σου με αυτή που βλέπεις εδώ; Τι θα ήθελες να αλλάξει στην τάξη σου και στο μάθημα των ελληνικών; Η Ελένη, η Ναόκο και οι συμμαθητές τους κάνουν σήμερα το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda Alexandra - Book review

ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda Alexandra - Book review Ημερομηνία 20/7/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://www.culture21century.gr/ Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/07/belinda-alexandra-book-review.html ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ. Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ. Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες. ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες. Μέχρι πριν λίγες μέρες βρισκόμουν στο χωριό μου το Ριζοκάρπασο, αλλά μετά την εισβολή ήρθαμε με την μητέρα μου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. 5η Ενότητα: Συζητώντας για την εργασία και το επάγγελμα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Εισαγωγικά κείμενα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. 5η Ενότητα: Συζητώντας για την εργασία και το επάγγελμα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Εισαγωγικά κείμενα ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικά κείμενα 2. Βαθμοί επιθέτων και επιρρημάτων Η σύγκριση 3. Το β συνθετικό Λεξιλόγιο 4. Οργάνωση και συνοχή της περιγραφής και της αφήγησης 5. Δραστηριότητες παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικά όργανα. Κουδουνίστρα. Υλικά κατασκευής: Περιγραφή κατασκευής: Λίγα λόγια γι αυτό:

Μουσικά όργανα. Κουδουνίστρα. Υλικά κατασκευής: Περιγραφή κατασκευής: Λίγα λόγια γι αυτό: Μουσικά όργανα Κουδουνίστρα Υλικά κατασκευής: 5 άδεια κουτιά από φωτογραφικό φιλμ ένα παλιό ξύλινο σκουπόξυλο 5 καρφάκια με κεφάλι σποράκια πετραδάκια, χάντρες σέγα σφυρί Περιγραφή κατασκευής: Με τη σέγα

Διαβάστε περισσότερα

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σχολική Χρονιά 2012-2013 Κ ε ί μ ε ν α Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κείμενα προς συνανάγνωση συνεξέταση Έριχ Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΗΜ/ΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σεπτέμβριος Αφόρμηση: ίνω στα παιδιά σε χαρτόνι φωτοτυπημένη μια σβούρα και τους

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα - για περισσότερη εκπαίδευση

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -  για περισσότερη εκπαίδευση 1 Τρίτο Μάθημα Οδηγός Δραστηριότητας Επισκόπηση... 3 Περίληψη... 3-6 Ώρα για δράση... 7-17 Σημειώσεις... 18 2 Μάθημα Τρίτο - Επισκόπηση Σε αυτό το μάθημα θα μάθεις τις 7 συνήθειες των πετυχημένων ανθρώπων.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας

Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας Τετάρτη, 13 Ιανουαρίου 2016 Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας Η συγγραφέας Μαρία Τζιρίτα Η Μαρία Τζιρίτα μιλά για το τελευταίο της βιβλίο «Ιόλη», στο Πινάκιο, μέσω

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Ανδριοπούλου Αγγελική Σταθοπούλου Σωτηρία Χαλούλη Αλεξία Ψαράκη Κωνσταντίνα. Leonardo Da Vinci. Ανατομία Ενός Μυαλού

Ανδριοπούλου Αγγελική Σταθοπούλου Σωτηρία Χαλούλη Αλεξία Ψαράκη Κωνσταντίνα. Leonardo Da Vinci. Ανατομία Ενός Μυαλού Οι μαθητές με αφορμή το πολύπλευρο έργο του Λεονάρντο Ντα Βίντσι προσέγγισαν επιστημονικά και καλλιτεχνικά πεδία του ενδιαφέροντός τους σε μία προσπάθεια να «αποκωδικοποιήσουν» τον επιστήμονα και καλλιτέχνη

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1 Γ1 1 Επίπεδο Γ1 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη για τη σημασία της τέχνης στη ζωή μας. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη, όταν γράφει, και

Διαβάστε περισσότερα

Η πορεία προς την Ανάσταση...

Η πορεία προς την Ανάσταση... Η νύχτα της Ανάστασης Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου χτυπούν χαρούμενα οι καμπάνες. Οι χριστιανοί φορούν τα γιορτινά τους και πηγαίνουν στην εκκλησία για να γιορτάσουν την Ανάσταση του Χριστού. Στα

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό.

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Το διάγραμμα του χρόνου Εποχή Αβραάμ Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου Γέννηση Ιησού Χριστού Άλωση Κων/πολης 2000 1900 1800 1700 1600 1500 1400

Διαβάστε περισσότερα

: 20cmX15cm ( ), 40cmX15 (ANOIKTO) 01 E. Μια γκρίζα εκδροµή

: 20cmX15cm ( ), 40cmX15 (ANOIKTO) 01 E. Μια γκρίζα εκδροµή 01 E Μια γκρίζα εκδροµή 02 03 Ένα βράδυ, γύρω στις 03:00 π.μ. ο Φίλιππος, 17 ετών, κάλεσε στην Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS 1056. Ήταν ένα δύσκολο βράδυ για εκείνον, παραμονές των τελικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ 18 Sunday Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΠΑΕΙ ΤΑ ΕΣΜΑ ΤΗΣ Ίσως είναι το πιο αναγνωρίσιμο μνημείο παγκοσμίως, συνυφασμένο με τη δημοκρατία που γεννήθηκε και ζει(;) σε αυτήν τη χώρα. Και

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ.

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. Ι. (151) Όλα τα πράγµατα είναι αντίλαλοι της Φωνής του Θεού. 2 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια Με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με

Διαβάστε περισσότερα

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης 1. Εισαγωγή στη διαμεσολάβηση (30 ) Στόχοι Να εντοπίσουν παρακολουθήσουν τη διαδικασία διαμεσολάβησης. Διαδικασία Έχουμε από πριν καλέσει δυο μέλη (ένα αγόρι Α και ένα κορίτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 1 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ Στο 1 ο Δημοτικό Σχολείο Γλυφάδας εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πρόγραμμα προαγωγής ψυχικής υγείας, το οποίο σχεδιάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία;

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία; Δευτέρα, Ιουνίου 23, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ ΚΑΙ ΘΟΔΩΡΗ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Η Λία Ζώτου και ο Θοδωρής Καραγεωργίου γεννήθηκαν σε δύο γειτονικά χωριά της Καβάλας. Η Λία σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα M A R K E T I N G R E S E A R C H S E R V I C E S Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα Δεκέμβριος 2010 Εισαγωγή Φέτος, είπαμε να γιορτάσουμε τα Χριστούγεννα με μια έρευνα που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Bίντεο 1: Η Αµµόχωστος του σήµερα (2 λεπτά) ήχος θάλασσας

Bίντεο 1: Η Αµµόχωστος του σήµερα (2 λεπτά) ήχος θάλασσας ΘΥΜΑΜΑΙ; Πρόσωπα Ήρωας: Λούκας Αφηγητής 1: Φράνσις Παιδί 1: Ματθαίος Παιδί 2: Αιµίλιος Βασίλης (αγόρι):δηµήτρης Ελένη (κορίτσι): Αιµιλία Ήλιος: Περικλής Θάλασσα: Θεοδώρα 2 ΘΥΜΑΜΑΙ; CD 1 Ήχος Θάλασσας Bίντεο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που φιλοξενεί όλους Ο Αβραάμ και η Σάρρα Μια μέρα, ο Αβραάμ καθόταν μπροστά στη σκηνή του κάτω από μια βελανιδιά. Ήταν μεσημέρι κι έκανε πολλή ζέστη. Τρεις άγνωστοι

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσες και Κηφήνες

Μέλισσες και Κηφήνες Μέλισσες και Κηφήνες 21.01.2016 Σήμερα είχα μια πολύ ενδιαφέρουσα μέρα στο γραφείο. Ανοίγοντας την αλληλογραφία, ανάμεσα στις επιστολές από δικαστήρια και δημόσιες υπηρεσίες, ήταν και το ετήσιο φιρμάνι.

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι Υ Ο Μ Σ Η Φ Α Ρ Γ ΙΟ Α ΤΟ ΤΕΤΡ Μάθετε να γράφετε 4/5 ετών Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής να κάνετε στο σπίτι 2 Από το σχολείο στο σπίτι Από το σχολείο στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ξεχωριστός κόσμος των διδύμων», η Εύη Σταθάτου μιλά στο Mothersblog, για το πρώτο της συγγραφικό εγχείρημα!

«Ο ξεχωριστός κόσμος των διδύμων», η Εύη Σταθάτου μιλά στο Mothersblog, για το πρώτο της συγγραφικό εγχείρημα! Ημερομηνία 14/02/2017 Μέσο Συντάκτης Link www.mothersblog.gr Κατερίνα Ηλιάκη http://www.mothersblog.gr/synenteyxeis/item/43377-o-ksexoristos-kosmos-tondidymon--i-eyi-stathatou-mila-sto-mothersblog--gia-to-proto-tis-syggrafikoegxeirima

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης 7ο Γυμνάσιο Αθηνών Η καθημερινή ζωή και το ένδυμα στην αρχαία Ελλάδα -

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Τι σκεφτόμαστε; Διδακτική πρόταση 5: Τι να σκέφτονταν οι άνθρωποι της Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Πρόοδος από το προηγούμενο μάθημα Τα παιδιά μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Результаты теста Греческий

Результаты теста Греческий 04.11.2016 Результаты теста Греческий 1. -Από πού είστε; - είμαι Ρωσία 1. από τη - ваш ответ 2. στη 3. από στη 4. τη 2. Πώς πηγαίνεις στη δουλειά σου; - μετρό. 1. με το - ваш ответ 2. στο 3. από το 4.

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας

Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας Της Αθανασίας Κωνσταντίνου Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας Με δεδομένες τις αρχές στις οποίες στηρίχτηκε η οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτότητα εκπαιδευτικού σεναρίου

Ταυτότητα εκπαιδευτικού σεναρίου Ταυτότητα εκπαιδευτικού σεναρίου Τίτλος: Συμβάντα και ενέργειες - Το πολύχρωμο σκαθάρι Σύντομη περιγραφή: Ένα εκπαιδευτικό σενάριο για την διδασκαλία των συμβάντων και ενεργειών στον προγραμματισμό, με

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα