π Oƒπ O ªº π π ƒ Ã π ø ø π ø π Oƒπ π π ªπO O π Oπà π 137

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "π Oƒπ O ªº π π ƒ Ã π ø ø π ø π Oƒπ π π ªπO O π Oπà π 137"

Transcript

1 È Ù Ú È ÁˆÁ 6 ƒ π à O ª π ø π 136 π Oƒπ O ªº π π ƒ Ã π ø ø π ø π Oƒπ π π ªπO O π Oπà π 137 π ƒ Ã π ø π ºÀ O 137 π π π O π π ø π ƒπ ƒπ π ƒ Ã π ø 138 π π π Àª ƒπºoƒ 139 π π π π ƒ Ã π ø 140 µèïáèî apple Ú ÁÓÙ 140 OÈÎÁÂÓÂÈ Î apple Ú ÁÓÙ 141 ÈÓˆÓÈÎ apple Ú ÁÓÙ 143 ÏÏËÏÂapple Ú ÛË ÙˆÓ ÈÙÈÏÁÈÎÒÓ apple Ú ÁfiÓÙˆÓ 144 À O ƒoµ ª π ƒ Ã π ø 145 À O ƒo 146 À π Oƒ π ø π πø ª π ƒ Ã π ø 148 ÂÓÈÎ 148 Û ÛË ÌÂÙ Í ÂÓ ÓÙȈÙÈÎ appleúîïëùèî È Ù Ú, È Ù Ú - È ÁˆÁ Î È ÓÙÈÎÈÓˆÓÈÎ È Ù Ú ÙË appleúûˆappleèîfiùëù 150 Î ÛË ÙË È Ù Ú È ÁˆÁ ÛÂ Û ÛË Ì ÙÓ Ù apple Ó ÚÍË ÙË È Ù Ú 150 π ø ø π ƒ Ãø π π Àª ƒπºoƒ 151 ÂÓÈÎ 151 ª Û ÍÈÏfiÁËÛË 152 ƒ À π πª ø π ø π ƒ Ãø π π Àª ƒπºoƒ 154 ÂÓÈÎ 154 ÂÎapple  ÛË ÙˆÓ ÁÓ ˆÓ 155 ÂÎÌ ıëûë ÎÈÓˆÓÈÎÒÓ ÂÍÈÙ ÙˆÓ 156 appleï Û ÛÙËÌÈÎ appleúû ÁÁÈÛË 156 µπµ πo ƒ ºπ ºOƒ

2 ª ƒo 2 = È Ù Ú ÂÛ È Ûapple ÛÙÈÎËÛ Û ÌappleÂÚÈÊÚ Û Σ ÈÛ ÁˆÁÈÎ TΙΣ ΥΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΕΚΑΕΤΙΕΣ, η ραγδαία α ξηση της παιδικής εγκληµατικ τητας απασχολεί έντονα τον κ σµο των ειδικών αλλά και το ευρ τερο κοιν, και προβάλλεται µε ιδιαίτερη έµφαση απ τα µέσα µαζικής ενηµέρωσης. Επιπλέον η συχν τητα παραποµπής παιδιών και εφήβων σε ιατροπαιδαγωγικά κέντρα για επιθετικές µορφές συµπεριφοράς έχει αυξηθεί δραµατικά (Achenbach & Howell, 1993). Η συχνή εκδήλωση αντικοινωνικής και παραπτωµατικής συµπεριφοράς απ παιδιά λο και µικρ τερης ηλικίας είναι ένα εξαιρετικά ανησυχητικ φαιν µενο, το οποίο αποτελεί την αφετηρία µιας πληθώρας επιστη- µονικών ερευνών για την καταν ηση της αιτιολογίας του και τη µελέτη αποτελεσµατικών µεθ δων πρ ληψης και αντιµετώπισής του (Richters, 1993). Οι σοβαρές και επίµονες αυτές µορφές αντικοινωνικής συµπεριφοράς περιγράφονται στην ψυχοπαθολογία µε τον ρο διαταραχή διαγωγής. Ωστ σο ο ρος αυτ ς καλ πτει ένα πολ ευρ φάσµα µορφών συ- µπεριφοράς. Τα κυρίαρχα συµπτώµατα, οι αιτιολογικοί µηχανισµοί που τα στηρίζουν, η ηλικία πρώτης εµφάνισής τους και η έκβαση των συ- µπτωµάτων αυτών παρουσιάζουν σηµαντική ετερογένεια στα άτοµα µε τη διάγνωση της διαταραχής διαγωγής. Εποµένως πρ κειται για ένα πολ πλοκο φαιν µενο, η καταν ηση του οποίου απαιτεί προσεκτική µελέτη µιας σειράς παραγ ντων, οι οποίοι, αλληλεπιδρώντας µεταξ τους, καθορίζουν τη µορφή µε την οποία θα εκδηλωθο ν τα συµπτώµατα της διαταραχής και την ευµενή ή δυσµενή πρ γνωση για την εξέλιξή τους. Υπάρχουν ωστ σο ορισµένοι ερευνητές (Hinshaw & Anderson, 1996), οι οποίοι θέτουν το ερώτηµα κατά π σο η διαταραχή διαγωγής αποτελεί πραγµατικά µια µορφή παθολογικής συµπεριφοράς ή πρ κειται για λειτουργική αντίδραση ορισµένων ατ µων σε περιβάλλοντα που προκαλο ν την επιθετικ τητα και υποθάλπουν την εγκληµατικ τητα. Σ µφωνα µε τους Richters και Cicchetti (1993), µ νο ένα ποσοστ των ατ µων που εκδηλώνουν αντικοινωνική συµπεριφορά εµπίπτουν πραγ- µατικά στο πλαίσιο της ψυχοπαθολογίας. Οι ερευνητές αυτοί τονίζουν µάλιστα τι αν η έµφαση δίνεται στη διάγνωση µιας τέτοιας διαταραχής στο άτοµο, τ τε παραβλέπονται οι κοινωνικές επιδράσεις που προκαλο ν και στηρίζουν την εκδήλωσή της και έτσι παραβλέπεται η σηµασία της πρ ληψης και της παρέµβασης σε κοινωνικ επίπεδο. Πάντως οι περισσ τεροι ειδικοί συγκλίνουν στην άποψη τι η εκδήλωση αντικοινωνικής συµπεριφοράς είναι πολυπαραγοντικής αιτιολογίας και πρέπει να αντιµετωπίζεται ως προϊ ν αλληλεπίδρασης εγγενών και περιβαλλοντικών παραγ ντων. 136

3 È Ù Ú Ë È ÁˆÁËÛ Σ Η ΙΑΤΑΡΑΧΗ ΙΑΓΩΓΗΣ έκανε για πρώτη φορά την εµφάνισή της ως διαγνωστική κατηγορία το 1980 στο DSM-III (American Psychiatric Association, 1980), που η περιγραφή της γιν ταν µε βάση δ ο διαστάσεις, το βαθµ κοινωνικοποίησης και το βαθµ επιθετικ τητας. Η παρξη εν ς µ νο συµπτώµατος απ αυτά που παρουσιάζονταν στο DSM-III ήταν αρκετή για τη διάγνωση της διαταραχής. Το 1987, µε την έκδοση του DSM-III-R (American Psychiatric Association, 1987), παρουσιάστηκε ένας κατάλογος µε 13 συµπτώµατα και ο αριθµ ς των συ- µπτωµάτων που έπρεπε να πληρο νται προκειµένου να τεθεί η διάγνωση ορίστηκε στα τρία, µε προϋπ θεση την παρουσία τους για διάστηµα τουλάχιστον έξι µηνών. Η α ξηση αυτή αντανακλο σε τη διαπίστωση τι πρ κειται για µια πολυδιάστατη διαταραχή η οποία συµπεριλαµβάνει πολλές διαφορετικές και ετερογενείς µορφές συµπεριφοράς. Το 1994, µε την έκδοση του DSM-IV (American Psychiatric Association, 1994), η λίστα των συµπτωµάτων αυξήθηκε κατά δ ο, τα οποία περιέγραφαν σοβαρ τερες µορφές αντικοινωνικής συµπεριφοράς. Αυτές οι αλλαγές στα διαγνωστικά κριτήρια της διαταραχής διαγωγής τα τελευταία χρ νια καθιστο ν τον υπολογισµ της συχν τητας εµφάνισής της στον παιδικ πληθυσµ αρκετά δ σκολο, καθώς οι εκτιµήσεις αυτές βρίσκονται σε άµεση συνάρτηση µε τα κριτήρια που χρησι- µοποιο νται σε κάθε εποχή. Επιπλέον, η υψηλή συννοσηρ τητα της διαταραχής διαγωγής µε άλλες διαταραχές και η αλληλοεπικάλυψη των συµπτωµάτων τους καθιστο ν ιδιαίτερα δ σκολη τη διαφορική διάγνωση. Τέλος, η συχν τητα εµφάνισης της διαταραχής διαφέρει ανάλογα µε το φ λο και την ηλικία του παιδιο. Για τους πιο πάνω λ γους, οι εκτιµήσεις για τη συχν τητα εµφάνισης της διαταραχής στα παιδιά και στους εφήβους κυµαίνονται µεταξ 1-10% (Zoccolillo, 1993). Ωστ σο εκτιµάται τι το ένα τρίτο έως ένα δε τερο των παιδιών που παραπέ- µπονται στις ιατροπαιδαγωγικές υπηρεσίες εκδηλώνουν εκείνες τις µορφές συµπεριφοράς που περιγράφονται µε τον ρο διαταραχή διαγωγής, ενώ το ποσοστ αυτ για τους εφήβους αγγίζει το 70% (Καzdin, 1995 Sholevar & Sholevar, 1995). ΣΥΜΦΩΝΑ µε τη διεθνή βιβλιογραφία, η διαταραχή διαγωγής εµφανίζεται στα αγ ρια µε συχν τητα πολ µεγαλ τερη απ αυτή των κοριτσιών. Συγκεκριµένα, στα τέσσερα αγ ρια µε διαταραχή διαγωγής αντιστοιχεί ένα µ νο κορίτσι (American Psychiatric Association, 1987). Ωστ σο, το ε ρηµα αυτ έχει αµφισβητηθεί απ ορισµένους ερευνητές, οι οποίοι υποστηρίζουν τι η αντιστοιχία αυτή µειώνεται εξαιρετικά αν ληφθο ν υπ ψη ορισµένες ποιοτικά διαφορετικές µορφές αντι- º πo 6 = πûùúèîfi ÂÌÊ ÓÈÛË ÙË È Ù Ú È ÁˆÁ ˆ È ÁÓˆÛÙÈÎ Î ÙËÁÚ Î È ÂappleÈ ËÌÈÏÁÈÎ ÛÙÈ Â È Ù Ú È ÁˆÁ Î È Ê Ï 137

4 ª ƒo 2 = È Ù Ú ÂÛ È Ûapple ÛÙÈÎËÛ Û ÌappleÂÚÈÊÚ Û ÎÏÈÓÈÎ ÂÈÎfiÓ Î È Ù È ÁÓˆÛÙÈÎ ÎÚÈÙ ÚÈ ÙË È Ù Ú È ÁˆÁ 138 κοινωνικής συµπεριφοράς, πως η έµµεση ή συγκεκαλυµµένη επιθετικ τητα, οι οποίες υιοθετο νται κυρίως απ κορίτσια (Bjorkqvist et al., 1992). Επιπλέον, έχει διαπιστωθεί τι η συννοσηρ τητα της διαταραχής διαγωγής µε άλλες διαταραχές είναι φαιν µενο που παρατηρείται συχν τερα στα κορίτσια (Loeber & Keenan, 1994). Eπιπλέον, οι διαφορές αυτές µειώνονται αισθητά στην εφηβεία, περίοδο κατά την οποία η υπεροχή των αγοριών έναντι των κοριτσιών ως προς τη συχν τητα εµφάνισης της διαταραχής δεν είναι πλέον στατιστικά σηµαντική (Zoccolillo, 1993). Το ε ρηµα αυτ ερµηνε εται πολλαπλώς. Καταρχήν, φαίνεται τι η έναρξη της διαταραχής στα κορίτσια γίνεται αργ τερα απ,τι στ αγ ρια. Επιπλέον, στην εφηβεία αυξάνουν οι έµµεσες µορφές αντικοινωνικής συµπεριφοράς, οι οποίες είναι χαρακτηριστικές των κοριτσιών (McGee et al., 1992). Επιπλέον, επειδή τα αγ ρια εµφανίζουν συνήθως τις πιο επιθετικές απ τις µορφές συµπεριφοράς που περιλαµβάνει η διαταραχή, η διάγνωση κατά την παιδική ηλικία δίνεται ευκολ τερα στα αγ ρια. Γι αυτ ν το λ γο, ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν τι κατά την παιδική ηλικία, τα κριτήρια διάγνωσης θα πρέπει να είναι διαφορετικά στα αγ ρια και στα κορίτσια (Zoccolillo, 1993). Ένας άλλος παράγοντας, ο οποίος διαφοροποιείται σε σχέση µε το φ λο, είναι η έκβαση της διαταραχής. Ενώ στα αγ ρια η διάγνωση της διαταραχής διαγωγής αποτελεί συχνά προγνωστικ παράγοντα για εµφάνιση αντικοινωνικής διαταραχής της προσωπικ τητας, στα κορίτσια η πρ γνωση αναφέρεται περισσ τερο σε αγχώδεις διαταραχές, διαταραχές της διάθεσης και σωµατ µορφες διαταραχές (Robins, 1986). Εποµένως, η παρξη της διαταραχής διαγωγής στα κορίτσια κατά την παιδική ηλικία προοιωνίζεται ένα ευρ τερο και ποιοτικά διαφορετικ φάσµα διαταραχών απ,τι στα αγ ρια, συµπεριλαµβανοµένων και των µειωµένων ικανοτήτων παροχής γονεϊκής φροντίδας (Lewis et al., 1991). Ο πøƒ O, 10 ÂÙÒÓ, appleúî ÏÂ È ÚÎÒ appleú Ï Ì Ù Ì ÙË Û ÌappleÂÚÈÊÚ Ù ÙfiÛ ÛÙ ÈÎÁÂÓÂÈ Îfi fiû Î È ÛÙ Û ÏÈÎfi Î È Â Ú ÙÂÚ ÎÈÓˆÓÈÎfi appleâúè- ÏÏÓ. ÌappleÏ ÎÂÙ È È ÚÎÒ Û ΠÁ  ÌÂ Ù Û ÌÌ ıëù Ù Î È Ù apple ÂÈ Î ıëìâúèó ÙÓ ÌÈÎÚfiÙÂÚ ÂÚÊfi Ù. Ó È Ó apple Î Î È Ú ÂÈ Ù ÁÓÂ Ù Î È ÙË ÛÎ Ï Ù. à ÓÂÈ appleï  ÎÏ ÙËÓ Ú ÈÌ Ù, ÊˆÓ ÂÈ ÓÂÍ ÏÂ- ÁÎÙ Î È Ûapple ÂÈ appleú ÁÌ Ù. ÚÎ ÏÂ È ÊÚ ËÌÈ ÛÙ Ûapple ÙÈ Î È ÛÙ Û ÏÂ Î È ÎÏ ÂÈ Ú Ì Ù applefi Ù ÁÓ Ù. ŸÙ Ó ÙÓ Ì ÏÒÓ Ó, Ï ÂÈ Ì Ù Î È Î ÙËÁ- Ú ٠ÏÏ. Ú Ù ÁÂÁÓfi fiùè appleúfiîâèù È ÁÈ Ó appleï Í appleó apple È, È Û ÏÈÎ Ù ÂappleÈ fiûâè Â Ó È appleï ÌËÏ Î È È ÛÎ ÏÈ appleâèï Ó Ó ÙÓ ÈÒ- Í Ó applefi Ù Û Ï ÁÈ Ù apple ÚÂÌapple ÂÈ ÙËÓ Ì Ï ÈÂÍ ÁˆÁ Ù Ì ı Ì Ù Î È

5 È Ù Ú Ë È ÁˆÁËÛ º πo 6 = È applefiïèappleè ÁÓ ÂÎÊÚ Ó Û Ó apple Ú appleó ÁÈ ÙfiÓ. O ÈÒÚÁ Â Ó È Ó apple È ÌÂ È Ù Ú È ÁˆÁ. Σ µφωνα µε το DSM-IV,η διαταραχή διαγωγής εντάσσεται στην κατηγορία των ιαταραχών Ελλειµµατικής Προσοχής και ιασπαστικής Συµπεριφοράς. Η διαταραχή αυτή αναφέρεται σε ένα επαναλαµβαν - µενο και επίµονο πρ τυπο συµπεριφοράς, σ µφωνα µε το οποίο παραβιάζονται τα βασικά δικαιώµατα των άλλων ή οι βασικοί, ανάλογοι µε την ηλικία, κοινωνικοί τ ποι και καν νες. Για να τεθεί η διάγνωση θα πρέπει να πληρο νται τουλάχιστον τρία απ δεκαπέντε κριτήρια τους τελευταίους 12 µήνες, µε τουλάχιστον ένα κριτήριο να είναι παρ ν τους τελευταίους έξι µήνες: Τα δεκαπέντε αυτά κριτήρια οµαδοποιο νται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες. Η πρώτη είναι η επιθετικ τητα σε ανθρώπους και ζώα και εκδηλώνεται, µεταξ άλλων, µε εκφοβισµ, άσκηση σωµατικής βίας, οπλοχρησία και εξαναγκασµ άλλου ατ µου σε σεξουαλική δραστηρι τητα. Η δε τερη κατηγορία είναι η καταστροφή ιδιοκτησίας, η οποία εκδηλώνεται µε την πρ κληση φωτιάς ή µε άλλο τρ πο. Η τρίτη κατηγορία είναι η απάτη ή κλοπή η οποία εκδηλώνεται µε διάρρηξη, κλοπή αντικει- µένων µη ευτελο ς αξίας και επανειληµµένα ψε δη. Τέλος, η τέταρτη κατηγορία είναι οι συχνές παραβιάσεις καν νων, πως η συχνή παραµονή εκτ ς σπιτιο τη ν χτα χωρίς τη γονεϊκή άδεια (µε έναρξη πριν την ηλικία των 13 ετών), η αποµάκρυνση απ το σπίτι για µεγάλο χρονικ διάστηµα και οι συχνές αδικαιολ γητες απουσίες απ το σχολείο. Σ µφωνα µε το DSM-IV, για να τεθεί η διάγνωση πρέπει η διαταραχή της συµπεριφοράς να προκαλεί κλινικά σηµαντική έκπτωση της κοινωνικής, σχολικής ή επαγγελµατικής λειτουργικ τητας. ιακρίνονται επίσης δ ο τ ποι, µε βάση την ηλικία έναρξης της διαταραχής. Σε περίπτωση που ένα τουλάχιστον κριτήριο πληρο ται πριν την ηλικία των 10 ετών, τ τε πρ κειται για τον τ πο παιδικής έναρξης ενώ σε περίπτωση που απουσιάζει οποιοδήποτε κριτήριο χαρακτηριστικ για τη διαταραχή διαγωγής πριν την ηλικία των 10 ετών, τ τε πρ κειται για τον τ πο εφηβικής έναρξης. Επίσης η βαρ τητα της διαταραχής διαγωγής προσδιορίζεται ως ήπια, µέτρια ή βαριά ανάλογα µε το µέγεθος της βλάβης που τα συµπτώµατά της προκαλο ν στους άλλους. OΠΩΣ ΕΧΟΥΜΕ Η Η επισηµάνει, τα συµπτώµατα της διαταραχής διαγωγής παρουσιάζουν σηµαντική ετερογένεια µεταξ τους µε αποτέλεσµα τα άτοµα µε τη διάγνωση της διαταραχής αυτής να έχουν πολλές φορές ελάχιστες οµοι τητες µεταξ τους. Για το λ γο αυτ ν, κρίνουµε Ë ÂappleÈıÂÙÈÎ Û ÌappleÂÚÈÊÚ 139

6 ª ƒo 2 = È Ù Ú ÂÛ È Ûapple ÛÙÈÎËÛ Û ÌappleÂÚÈÊÚ Û appleèı Ó ÙÈ ÙË È Ù Ú È ÁˆÁ µèïáèî apple Ú ÁÓÙ 140 απαραίτητο να αναφερθο µε σε ορισµένες διακρίσεις που συνηθίζουν να κάνουν οι ειδικοί που ασχολο νται µε αυτή τη διαταραχή ως προς τις διαφορετικές µορφές που µπορεί να πάρει η εκδήλωση επιθετικής συµπεριφοράς. Σε µια προσπάθεια να κατηγοριοποιήσουν την επιθετική συµπεριφορά των παιδιών, ο Frick και οι συνεργάτες του (1993) πραγµατοποίησαν µια µετα-ανάλυση δεδοµένων απ 60 έρευνες ανάλυσης παραγ ντων, οι οποίες συµπεριελάµβαναν πάνω απ παιδιά. Σ µφωνα µε αυτή τη µετα-ανάλυση, η επιθετική συµπεριφορά των παιδιών µπορεί να αναλυθεί µε βάση δ ο διαστάσεις. Η πρώτη διάσταση κάνει τη διάκριση µεταξ καταστροφικής και µη καταστροφικής επιθετικής συµπεριφοράς ενώ η δε τερη κάνει τη διάκριση µεταξ φανερής και συγκεκαλυµµένης επιθετικής συµπεριφοράς. Με βάση αυτές τις δ ο διαστάσεις, οι ερευνητές διέκριναν τέσσερις κατηγορίες παιδιών µε προβλήµατα συµπεριφοράς: α) παιδιά µε φανερή µη καταστροφική επιθετική συµπεριφορά (π.χ. πείσµα, αντιδραστικ τητα, λεκτικοί διαπληκτισµοί, β) παιδιά µε φανερή καταστροφική συµπεριφορά (άσκηση σωµατικής βίας, γ) παιδιά µε συγκεκαλυµµένη καταστροφική συµπεριφορά (π.χ. κλοπές, ψε δη) και δ) παιδιά µε συγκεκαλυµµένη µη καταστροφική συµπεριφορά. (π.χ. χρήση ουσιών, µικροαπάτες). Τα παιδιά που ανήκουν στην πρώτη κατηγορία είναι τα παιδιά στα οποία συνήθως αναφέρεται η διάγνωση της εναντιωτικής προκλητικής διαταραχής ενώ τα παιδιά που ανήκουν στις υπ λοιπες τρεις κατηγορίες είναι αυτά στα οποία αναφέρεται η διάγνωση της διαταραχής διαγωγής. OΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ στην αναζήτηση της αιτιολογίας της διαταραχής διαγωγής προωθο ν πολυδιάστατα θεωρητικά µοντέλα στα οποία βιολογικοί παράγοντες αλληλεπιδρο ν µε οικογενειακο ς και κοινωνικο ς παράγοντες για την εµφάνιση της διαταραχής (Capaldi & Patterson, 1994 Frick & Jackson, 1993). σον αφορά τους βιολογικο ς παράγοντες, οι έρευνες στρέφονται κυρίως στη µελέτη του επιπέδου διέγερσης του Κεντρικο Νευρικο Συστήµατος, καθώς και στη µελέτη ορισµένων νευροδιαβιβαστών και ορµονών που θεωρείται τι σχετίζονται µε την εκδήλωση επιθετικ τητας, πως η τεστοστερ νη και η σεροτονίνη. Έχει υποστηριχτεί, για παράδειγµα, τι τα παιδιά µε πρώιµη έναρξη της διαταραχής διαγωγής παρουσιάζουν χαµηλ τερα επίπεδα διέγερσης του αυτ νοµου νευρικο συστήµατος σε σχέση µε τα «φυσιολογικά» παιδιά ή µε παιδιά που παρουσιάζουν άλλου είδους διαταραχές (Hinshaw & Anderson, 1996).

7 È Ù Ú Ë È ÁˆÁËÛ º πo 6 = H υποδιέγερση του αυτ νοµου νευρικο συστήµατος µπορεί να οδηγήσει σε µειωµένη τάση αποφυγής αρνητικών εµπειριών πως οι επιπλήξεις και η τιµωρία. Έτσι, ενώ στα περισσ τερα παιδιά οι αρνητικές συνέπειες που ακολουθο ν κάποιες µορφές της συµπεριφοράς τους έχουν ως αποτέλεσµα τη µείωση της εκδήλωσης αυτών των µορφών συµπεριφοράς, στα παιδιά µε διαταραχή διαγωγής αυτ δεν φαίνεται να φέρει το ίδιο αποτέλεσµα. Αντίθετα, µπορεί να οδηγήσει στη συχν τερη εκδήλωση της συµπεριφοράς η οποία έχει τιµωρηθεί, µε αποτέλεσµα τα παιδιά αυτά να µην επωφελο νται απ ορισµένες συνήθεις πρακτικές κοινωνικοποίησης. Ωστ σο δεν υπάρχει οµοφωνία µεταξ των ερευνητών ως προς τον ακριβή ρ λο των βιολογικών παραγ ντων στην εµφάνιση της διαταραχής διαγωγής και ως προς την κατε θυνση της αλληλεπίδρασης µεταξ αυτών και των περιβαλλοντικών παραγ ντων. Ορισµένοι ερευνητές (Μoffit & Lynam, 1994) υποστηρίζουν τι οι νευροβιολογικοί και οι νευροψυχολογικοί παράγοντες µπορεί να οδηγο ν σε γενετική προδιάθεση για την εµφάνιση της διαταραχής, η οποία µως θα εκδηλωθεί ή δεν θα εκδηλωθεί τελικά, σε συνάρτηση µε την παθογένεια του οικογενειακο και ευρ τερου κοινωνικο περιβάλλοντος. Άλλοι ερευνητές πάλι (Lahey et al., 1993 Richters & Cicchetti, 1993) υποστηρίζουν τι οι αγχογ νες εµπειρίες της παιδικής ηλικίας µπορεί να µετατραπο ν σε συµπτώµατα της διαταραχής διαγωγής µέσω των αλλαγών που προκαλο ν στη νευροψυχολογική δραστηρι τητα. Σε κάθε περίπτωση πάντως, τα άτοµα που ενδεχοµένως έχουν βιολογική προδιάθεση, εκτίθενται συνήθως παράλληλα σε επιθετικά πρ τυπα γονεϊκής συµπεριφοράς, τα οποία αποτελο ν τη βάση για τη βίωση αρνητικών εµπειριών, οι οποίες, ταν είναι χρ νιες, µπορεί να προκαλέσουν αλλοίωση ορισµένων νευροδιαβιβαστών που σχετίζονται µε την εκδήλωση επιθετικ τητας. Με τον τρ πο αυτ ν η επιθετική συµπεριφορά διαιωνίζεται και, υπ αυτή την έννοια, µεταβιβάζεται απ γενιά σε γενιά (Eron & Huesmann, 1990). Η παρξη διαταραχής διαγωγής στους γονείς αποτελεί ισχυρ προγνωστικ παράγοντα για την εµφάνιση αυτής και στα παιδιά (Faraone et al., 1991). Αυτή η συνάρτηση αφορά ιδιαίτερα τους πατέρες παιδιών µε διαταραχή διαγωγής (Lahey et al., 1988). Ενδιαφέρον προκαλεί το γεγον ς τι η επιθετική συµπεριφορά των παιδιών βρίσκεται σε υψηλή συνάφεια µε την επιθετική συµπεριφορά των γονέων τους ταν βρίσκονταν στην ίδια ηλικία µε αυτά (Huesmann et al., 1984). Οι µηχανισµοί ωστ σο που υποθάλπουν τέτοιου είδους συναρτήσεις δεν OÈÎÁÂÓÂÈ Î apple Ú ÁÓÙ 141

8 ª ƒo 2 = È Ù Ú ÂÛ È Ûapple ÛÙÈÎËÛ Û ÌappleÂÚÈÊÚ Û έχουν διερευνηθεί επαρκώς. Η οικογενειακή επίδραση στην εµφάνιση της διαταραχής στο παιδί θα µπορο σε να είναι ψυχολογικής φ σης, να επηρεάζεται απ γενετικο ς παράγοντες ή να προκ πτει απ την αλληλεπίδραση γονιδίων και περιβάλλοντος (Frick & Jackson, 1993). Σηµαντικ ς παράγοντας στην εκδήλωση διαταραχής διαγωγής φαίνεται να είναι η ποι τητα των ενδοοικογενειακών σχέσεων και ο τρ πος λειτουργίας της οικογένειας. Σε µεγαλ τερο κίνδυνο βρίσκονται τα παιδιά τα οποία κακοποιο νται ή εκτίθενται σε οικογενειακή βία (Jouriles et al., 1996). Τα παιδιά αυτά συνήθως εκδηλώνουν νωρίτερα αντικοινωνική συµπεριφορά και διαπράττουν σοβαρ τερα αδικήµατα. Οι κακές συζυγικές σχέσεις, το διαζ γιο στην οικογένεια, ο θάνατος των γονιών, και άλλες τραυµατικές εµπειρίες κατά την παιδική ηλικία, αυξάνουν την πιθαν τητα εκδήλωσης της διαταραχής διαγωγής (Dodge et al., 1990 Κάκουρος, 1998). Οφείλουµε µως να επισηµάνου- µε τι η συνάρτηση µεταξ των µεταβλητών αυτών και της διαταραχής δεν φαίνεται να είναι ευθεία, καθώς η επίδρασή τους σχετίζεται µε ενδιάµεσες µεταβλητές. Για παράδειγµα, οι κακές συζυγικές σχέσεις φαίνεται να οδηγο ν σε µείωση της διαθεσιµ τητας και σε αρνητική συ- µπεριφορά των γονιών προς τα παιδιά, γεγον ς που οδηγεί πολλές φορές σε ανάπτυξη επιθετικ τητας εκ µέρους των παιδιών. Επίσης το διαζ γιο στην οικογένεια συχνά οδηγεί στην έλλειψη σταθερής συµπεριφοράς των γονέων προς τα παιδιά και στη µειωµένη ενασχ ληση µαζί τους, γεγον ς που αυξάνει την επιθετική και αντικοινωνική συµπεριφορά των τελευταίων (Amato & Keith, 1991). εν είναι λοιπ ν η οικογενειακή κατάσταση αυτή καθεαυτή που επηρεάζει την εµφάνιση της διαταραχής διαγωγής αλλά η ποι τητα της επικοινωνίας ανάµεσα στους γονείς και στα παιδιά και η σταθερ τητα στις πρακτικές που αυτοί υιοθετο ν. Σ µφωνα µε τον Patterson και τους συνεργάτες του (1992), οι µορφές αλληλεπίδρασης που αναπτ σσονται ανάµεσα στα µέλη ορισµένων οικογενειών ευνοο ν την εκδήλωση διασπαστικής συµπεριφοράς εκ µέρους των παιδιών. Το χαρακτηριστικ της αλληλεπίδρασης αυτής είναι η ασυνέπεια στη συµπεριφορά των γονέων απέναντι στα παιδιά τους. Πρ κειται δηλαδή για γονείς που άλλοτε τιµωρο ν, άλλοτε αγνοο ν και άλλοτε επιβραβε ουν την ίδια µορφή συµπεριφοράς του παιδιο. Ένα άλλο χαρακτηριστικ της αλληλεπίδρασης ανάµεσα στα µέλη των οικογενειών αυτών είναι η αρνητική ενίσχυση. Προκειµένου να απαλλαγο ν απ µια ανεπιθ µητη µορφή συµπεριφοράς που εκδηλώνει το παιδί, οι γονείς συχνά υποκ πτουν στις απαιτήσεις του. Η προσωρινή διακοπή της ανεπιθ µητης συµπεριφοράς ενισχ ει αρνητικά τους γονείς ενώ το παιδί, µε τη σειρά του, ενθαρρ νεται να επαναλάβει τη µορ- 142

9 È Ù Ú Ë È ÁˆÁËÛ º πo 6 = φή συµπεριφοράς που το οδήγησε στο επιθυµητ αποτέλεσµα, µε µεγαλ τερη συχν τητα και ένταση. Η σχέση ωστ σο µεταξ γονεϊκών πρακτικών και διαταραχής διαγωγής είναι προτιµ τερο να αντιµετωπίζεται ως αµφίδροµη. Σε πολλές περιπτώσεις, δηλαδή, είναι δ σκολο να διακρίνουµε αν η αρνητική συ- µπεριφορά και η έλλειψη σταθερ τητας των γονέων προηγείται ή έπεται της επιθετικής και αντικοινωνικής συµπεριφοράς των παιδιών. Είναι πιθαν ν, ο αρνητισµ ς των γονέων να αποτελεί αντίδραση στην προκλητική και επιθετική συµπεριφορά εν ς παιδιο µε αναπτυσσ µενη διαταραχή διαγωγής (Lytton, 1990). Σε κάθε περίπτωση µως, πρ κειται για ένα φα λο κ κλο αρνητικών αλληλεπιδράσεων που η αρνητική συµπεριφορά της µιας πλευράς προκαλεί και επιδεινώνει την αρνητική συµπεριφορά της άλλης. Απ τα παραπάνω είναι φανερ τι ποικίλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες εµπλέκονται στην εκδήλωση της διαταραχής διαγωγής, χι ευθέως αλλά έµµεσα, επηρεάζοντας την επικοινωνία των γονιών µε τα παιδιά τους και τις πρακτικές κοινωνικοποίησης που χρησιµοποιο ν. Η παρξη γενετικής προδιάθεσης σε πολλές περιπτώσεις διευκολ νει την εκδήλωση της διαταραχής, ταν βέβαια και οι υπ λοιποι παράγοντες που αναφέραµε είναι ευνοϊκοί για την εµφάνισή της. Οι κακές συνθήκες διαβίωσης, η φτώχεια και η παρξη πολλών παιδιών στην οικογένεια καθώς και η παρξη περιθωριακών οµάδων και υψηλο δείκτη εγκληµατικ τητας στη γειτονιά, έχουν απ παλιά συνδεθεί µε την εκδήλωση παραπτωµατικής συµπεριφοράς (Rutter et al., 1974). Τέτοιου είδους συνθήκες ζωής αποτελο ν συχνά παράγοντες που προδιαθέτουν ορισµένες οικογένειες σε µειωµένη ικαν τητα παροχής ικανοποιητικής γονεϊκής φροντίδας στα παιδιά τους, γεγον ς που οδηγεί στη µειωµένη δυνατ τητα κοινωνικοποίησης και στην ανάπτυξη αντικοινωνικών µορφών συµπεριφοράς απ τα παιδιά (Hinshaw & Anderson, 1996). Αυτά τα παιδιά, µε τη σειρά τους, έχουν αυξηµένες πιθαν τητες κατά την εφηβεία και την ενηλικίωσή τους να αντιµετωπίσουν προβλήµατα κατάχρησης ουσιών, ανεργίας, εµπλοκής µε το ν µο και να περιθωριοποιηθο ν, δυσχεραίνοντας ακ µα περισσ τερο τις συνθήκες ζωής τους. Με τον τρ πο αυτ ν είναι δυνατ να διαιωνίζεται ο φα λος κ κλος µεταξ κακών συνθηκών διαβίωσης και εγκληµατικής συµπεριφοράς. Η επίδραση κοινωνικών παραγ ντων στην εκδήλωση και διατήρηση της διαταραχής διαγωγής µπορεί επίσης να διευρυνθεί και να συµπεριλάβει τη συνεχή προβολή µοντέλων επιθετικής συµπεριφοράς απ τα ÈÓˆÓÈÎ apple Ú ÁÓÙ 143

10 ª ƒo 2 = È Ù Ú ÂÛ È Ûapple ÛÙÈÎËÛ Û ÌappleÂÚÈÊÚ Û ÏÏËÏÂapple Ú ÛË ÙˆÓ ÈÙÈÏÁÈÎÒÓ apple Ú ÁfiÓÙˆÓ 144 Μέσα Μαζικής Ενηµέρωσης (Huessmann & Malamuth, 1986). Τα Μέσα Μαζικής Ενηµέρωσης αποτελο ν σηµαντικ φορέα κοινωνικοποίησης στη σ γχρονη κοινωνία και η επίδραση που ασκο ν στη διαµ ρφωση στάσεων και συµπεριφοράς είναι αδιαµφισβήτητη. Επισηµαίνουµε ωστ σο, τι η προβολή βίαιων προγραµµάτων δεν οδηγεί απ µ νη της στην υιοθέτηση ανάλογης συµπεριφοράς απ ορισµένα παιδιά. Ο τρ πος µε τον οποίο οι γονείς αντιµετωπίζουν τέτοιου είδους προγράµµατα και τα επεξεργάζονται µε τα παιδιά τους, η αποδοχή ή η απ ρριψη αυτών των µοντέλων απ τους ίδιους, σε συνδυασµ µε το γενικ τερο κλίµα που επικρατεί στην οικογένεια είναι οι παράγοντες που ασκο ν τη µεγαλ τερη επίδραση στη συµπεριφορά των παιδιών. Οπως έχουµε ήδη επισηµάνει, η καταν ηση της αιτιολογίας της διαταραχής διαγωγής προϋποθέτει τη µελέτη της αλληλεπίδρασης διαφορετικών αιτιολογικών παραγ ντων. Η παρουσία εν ς µ νο παράγοντα ο οποίος θεωρείται τι ευνοεί την εκδήλωση της διαταραχής δεν είναι αρκετή. Άλλωστε εκτ ς απ τους παράγοντες οι οποίοι ευνοο ν την εκδήλωση της διαταραχής, ενδέχεται µερικές φορές να υπάρχουν προστατευτικοί παράγοντες οι οποίοι να εµποδίσουν την εκδήλωσή της (Kazdin, 1995). Σε καµία περίπτωση λοιπ ν, η πορεία εν ς παιδιο το οποίο έχει αυξηµένες πιθαν τητες να αναπτ ξει διαταραχή διαγωγής δεν είναι προδιαγεγραµµένη αλλά, αντίθετα, εξαρτάται απ ένα συνδυασµ παραγ ντων, µοναδικών σε κάθε περίπτωση. Για παράδειγµα, οι συνέπειες εν ς διαζυγίου στην εξέλιξη εν ς παιδιο εξαρτώνται απ την ηλικία, το φ λο και την ιδιοσυγκρασία του παιδιο, την ποι τητα της σχέσης που έχει µε τους γονείς του, τις συνθήκες υπ τις οποίες πραγµατοποιείται ο χωρισµ ς των γονέων του κ.λπ. Είναι βέβαια ευν ητο τι σο πιο πολλοί είναι οι παράγοντες κινδ νου οι οποίοι αλληλεπιδρο ν µεταξ τους, τ σο πιθαν τερη είναι η εκδήλωση της διαταραχής διαγωγής. Ένα δ σκολο παιδί, µε ελλείµµατα στο γνωστικ τοµέα, το οποίο µεγαλώνει σε µια οικογένεια µε χαµηλ οικονοµικ και µορφωτικ επίπεδο, που επικρατεί συχνά βία, ο πατέρας είναι αλκοολικ ς και η µητέρα καταθλιπτική έχει πολ περισσ τερες πιθαν τητες να εκδηλώσει διαταραχή διαγωγής απ,τι ένα άλλο παιδί στην περίπτωση του οποίου επικρατεί ένας µ νο απ αυτο ς τους παράγοντες. Ωστ σο, ακ µα και στην περίπτωση που επικρατο ν οι πιο δυσµενείς συνθήκες, η πορεία αυτή µπορεί να ανακοπεί ή να εξελιχθεί πιο οµαλά εάν υπάρχουν κάποιοι προστατευτικοί παράγοντες έστω και εκτ ς οι-

11 È Ù Ú Ë È ÁˆÁËÛ º πo 6 = κογένειας, αν για παράδειγµα το παιδί βρει στήριγµα σε κάποιον δάσκαλο ή δεχθεί βοήθεια απ κάποιον ειδικ (Tennant et al., 1981). Μάλιστα η παρξη τέτοιων προστατευτικών παραγ ντων είναι πιο καθοριστική στην περίπτωση των παιδιών που βρίσκονται σε µεγαλ τερο κίνδυνο για την εκδήλωση της διαταραχής διαγωγής παρά στις περιπτώσεις που ο κίνδυνος αυτ ς είναι πιο περιορισµένος (Rutter & Quinton, 1984). Η ΙΑΤΑΡΑΧΗ ΙΑΓΩΓΗΣ συνοδε εται συνήθως απ µια σειρά προβληµάτων, µε τα οποία σχετίζεται ποικιλοτρ πως. Ορισµένα απ αυτά συνυπάρχουν µε τη διαταραχή διαγωγής ή αυξάνουν την πιθαν τητα εµφάνισής της και άλλα είναι το αποτέλεσµα της εκδήλωσης διαταραχής διαγωγής. Αν και τα παιδιά µε διαταραχή διαγωγής έχουν συνήθως φυσιολογική νοηµοσ νη, ο είκτης Νοηµοσ νης τους είναι κατά µέσον ρο 8 µονάδες χαµηλ τερος απ αυτ ν των συνοµηλίκων τους, ενώ υστερο ν κυρίως στις προφορικές δοκιµασίες (Lynam et al., 1993). Το γεγον ς αυτ έχει στρέψει το ενδιαφέρον των ερευνητών στη µελέτη των πιθανών γλωσσικών και γνωστικών ελλειµµάτων που παρουσιάζουν αυτά τα παιδιά. Έχει διαπιστωθεί τι τα ελλείµµατα αυτά προϋπάρχουν της διαταραχής διαγωγής. Αυτ βέβαια δεν σηµαίνει τι απ µ να τους αποτελο ν προγνωστικ παράγοντα για την εκδήλωση επιθετικής συ- µπεριφοράς. Σε συνδυασµ µως µε αρνητικο ς οικογενειακο ς παράγοντες αυξάνουν την πιθαν τητα εκδήλωσής της. Σε πολλές περιπτώσεις, τα ελλείµµατα στο γλωσσικ και γνωστικ τοµέα καθιστο ν δυσκολ τερη την επικοινωνία του παιδιο µε τους γονείς του, γεγον ς το οποίο δηµιουργεί έντονα συναισθήµατα µαταίωσης και οδηγεί σε λιγ τερο θετικές αλληλεπιδράσεις και περισσ τερη τιµωρία. Σε πολλές περιπτώσεις, βέβαια, αυτά τα ελλείµµατα είναι αποτέλεσµα της συν παρξης της διαταραχής διαγωγής µε τη ΕΠ-Υ (Sonuga-Barke et al., 1994). Επίσης τα παιδιά µε διαταραχή διαγωγής παρουσιάζουν συχνά ελλείµµατα στον τρ πο επεξεργασίας των πληροφοριών που προέρχονται απ διάφορες κοινωνικές καταστάσεις (Crick & Dodge, 1994). Τα παιδιά αυτά πολλές φορές αποδίδουν στους άλλους τις δικές τους επιθετικές διαθέσεις και δυσκολε ονται να κατανοήσουν τις πραγµατικές προθέσεις των άλλων απέναντί τους, µε αποτέλεσµα να τις παρερµηνε ουν. Επιπλέον, πολλές φορές δυσκολε ονται να προβλέψουν τις συνέπειες των πράξεών τους και υποτιµο ν τις συνέπειες της επιθετικής τους συµπεριφοράς. Αυτ ς ο τρ πος λειτουργίας σε κοινωνικές καταστάσεις εµφανίζεται συχν τερα στις περιπτώσεις των παιδιών που εκτίθενται σε βία στο οικογενειακ τους περιβάλλον (Dodge et al., 1995). Û Ó appleú Ï Ì Ù ÙË È Ù Ú È ÁˆÁ ΨΥΧΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΠΑΙ ΙΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ: ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι

ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ................................................... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ Α. Η αξιολ γηση της ψυχολογικής και σχολικής λειτουργικ τητας µε τη χρήση τυποποιηµένων

Διαβάστε περισσότερα

λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να

λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να αντλήσουν πληροφορίες προκειµένου να αποκτήσουν γνώσεις για τον εαυτ τους και τους άλλους.

Διαβάστε περισσότερα

ταν τα παιδιά μιλο ν για τον π λεμο και την ειρήνη... 1

ταν τα παιδιά μιλο ν για τον π λεμο και την ειρήνη... 1 KEΦAΛAIO 2 ταν τα παιδιά μιλο ν για τον π λεμο και την ειρήνη... 1 Oπ M ƒπ πoà B ø πo OÀ ÂÚ ÏË Ë Hπαρο σα μελέτη έχει ως στ χο τη διερε νηση των τρ πων με τους οποίους τα παιδιά προσχολικής και σχολικής

Διαβάστε περισσότερα

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 ª ƒ ƒπ À ª ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ª º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 π º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 À ƒ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ƒø π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ƒ π Ã O ª ÛÙ Ì Ù Î È appleôû ÛÙ Ì Ù 117 115 º π 5

Διαβάστε περισσότερα

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø Η βασική απαίτηση για ένα σύστηµα διαχείρισης ποιότητας είναι ότι ο οργανισµός θα πρέπει να προσδιορίσει και να διαχειριστεί την οικογένεια των απαραίτητων διεργασιών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ 1. ÈÛ ÁˆÁ Οπως ήδη τον ορίσαμε, κοινωνικ ς θεσμ ς είναι ένα παγιωμένο πλέγμα σχέσεων μεταξ κοινωνικών ρ λων. Η παρξή του συνδέεται με την επιδίωξη εν ς (τουλάχιστον) κοινωνικά

Διαβάστε περισσότερα

Î È appleúô Ï Ì Ù ÓÙ ÍË 36

Î È appleúô Ï Ì Ù ÓÙ ÍË 36 ƒπ ÃOª ƒo O π O ª πøª 9 º πo ƒøδo: Δ À ƒª Δ π ÀΔπ π π π 1.1 ÓÓÔÈ ÙÔ appleâúì ÛÔ 16 1.2 ÀappleÂÚÌ Û, ÎÔÈÓˆÓ Î È ÂÎapple  ÛË 18 1.3 ÂˆÚ Â Ì ıëûë Î È appleâúì Û 27 1.4 ÚfiÙ apple Ú ÛË appleôïôáèûùòó Î È

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Στην εν τητα αυτή θα περιγράψουµε το κοινωνικ και οικονοµικ πλαίσιο

Στην εν τητα αυτή θα περιγράψουµε το κοινωνικ και οικονοµικ πλαίσιο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κοινωνικ Περιβάλλον και Υγεία Στην εν τητα αυτή θα περιγράψουµε το κοινωνικ και οικονοµικ πλαίσιο µελέτης της υγείας. Επίσης θα περιγραφεί και θα συζητηθεί η σχέση µεταξ της υγείας και της κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Eλλειμματικής Προσοχής Yπερκινητικ τητας και Mαθησιακές Δυσκολίες

Eλλειμματικής Προσοχής Yπερκινητικ τητας και Mαθησιακές Δυσκολίες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 H Προσχολική Περίοδος: Διαταραχή Eλλειμματικής Προσοχής Yπερκινητικ τητας και Mαθησιακές Δυσκολίες π ƒ ªª º πoà È Ù Ú ÏÏÂÈÌÌ ÙÈÎ ÚÔÛÔ ÀappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfi- ÙËÙ OÚÈÛÌfi Î È X Ú ÎÙËÚÈÛÙÈÎ ÓÓÔÛËÚfiÙËÙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙˆÓ ËÌÔÙÈÎÒÓ ÚÔÛ ÔÏÈÎÒÓ ÓÙÚˆÓ ÙÔ ƒ Ù ÈÔ Ì ÏÈ ÙË πù Ï

ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙˆÓ ËÌÔÙÈÎÒÓ ÚÔÛ ÔÏÈÎÒÓ ÓÙÚˆÓ ÙÔ ƒ Ù ÈÔ Ì ÏÈ ÙË πù Ï ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙˆÓ ËÌÔÙÈÎÒÓ ÚÔÛ ÔÏÈÎÒÓ ÓÙÚˆÓ ÙÔ ƒ Ù ÈÔ Ì ÏÈ ÙË πù Ï 2 37 Τ ο Ρέτζιο Εµίλια είναι µια π λη της Β ρειας Ιταλίας µε 130.000 κατοίκους, της οποίας το δηµοτικ εκπαιδευτικ σ στηµα προσχολικής αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 2 K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 Copyright 1989, 1993,. ËÌËÙÚÔappleÔ ÏÔ - æˆìôappleô ÏÔ ISBN 960-431-204-9 Φωτοστοιχειοθεσία-Eκτ πωση: Bι λιοπωλείο: Π. ZHTH

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΩΝ «Η ΕΘΝΙΚΗ» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1891 ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΡ.Μ.Α.Ε.: 12840/05 B 86/20 Α.Φ.Μ.: 094003849 Δ.Ο.Υ.: ΜΕΓΑΛΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΛΕΩΦ.

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

Eπαινος. και τιμωρία Τα διλήμματα τους

Eπαινος. και τιμωρία Τα διλήμματα τους Eπαινος τιμωρία διλήμμα ς Η πειθαρχία σ κογένεια Παγιώ Ν. Καρδαράς Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Απτυξιακής Κνωνικής Παιδιατρικής Η παραβατική παραβατική παραβατική παραβατική παραβατική παραβατική

Διαβάστε περισσότερα

Η ευθραστότητα της εφηβείας

Η ευθραστότητα της εφηβείας Η ευθραστότητα της εφηβείας Άννα Κοκκέβη Αναπλ. Καθηγήτρια Α Ψυχιατρικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16 Φεβρουαρίου 2010 Tυπικά χαρακτηριστικά της εφηβείας που κάνουν το άτοµο ευάλωτο

Διαβάστε περισσότερα

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Επικινδυνότητακαι και Ψυχικές ιαταραχές Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Ιατρική Σχολή Παν/µιου Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Ποιόςείναι είναιεπικίνδυνος; Κοινωνικοδηµογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

EappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ Î È OÚÁ ÓÈÛÌÔ

EappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ Î È OÚÁ ÓÈÛÌÔ 1 EappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ Î È OÚÁ ÓÈÛÌÔ 1.1 EÈÛ ÁˆÁÈÎ ÓÓÔÈ 1.2 H ÂappleÈ Â ÚËÛË 1.3 ÂÈÙÔ ÚÁ  ÙË ÂappleÈ Â ÚËÛË 1.4 H ÂappleÈ Â ÚËÛË Î È ÙÔ appleâúè ÏÏÔÓ ÙË 1.5 H appleôùâïâûì ÙÈÎfiÙËÙ ÙˆÓ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂˆÓ 1.1

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

1Ô: PO XO IKH K AI Y H KAI ºY IK I THM

1Ô: PO XO IKH K AI Y H KAI ºY IK I THM 1Ô: PO XO IKH K AI Y H KAI ºY IK I THM διαδικασιών στις Φυσικές Επιστήμες επιβάλλει χι την προσκ λληση σε ιδέες δήθεν γενικο κ ρους, αλλά τη συνεχή αμφισβήτηση κάθε βεβαι τητας. Υπ αυτήν την έννοια, η

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους.

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πρόβλημα: Κατά την έρευνα αυτή θα εξεταστεί κατά το πόσο οι έφηβοι εκδηλώνονται με βίαιη κ επιθετική συμπεριφορά. Υπόθεση: Υποθέτω ότι οι έφηβοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi

ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi KEΦAΛAIO 3 ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi Στο βιβλίο του Banal Nationalism (1995) ο Billig ασχολείται µε το ζήτηµα του καθηµερινο εθνικισµο που περνά απαρατήρητος, και εστιάζει στον εθνικισµ των δυτικών κρατών

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2011

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2011 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ µ Àª È Ó Í applefiï ÙÔ Á Ú ˆ, ÌË ÌÂ Ï appleâè Î È ÁÂÏ Ì È Ï ÁÔ Ï ÓÈ ÚË, Û Ó Ú Î È Û Ó ÚÎ ÚË... I ÓÔ ÚÈÔ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

Διαβάστε περισσότερα

Σφαιρική αντιμετώπιση των διασπαστικών συμπεριφορών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Σφαιρική αντιμετώπιση των διασπαστικών συμπεριφορών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Σφαιρική αντιμετώπιση των διασπαστικών συμπεριφορών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Χρήστος Σκαλούμπακας Ειδικός Παιδαγωγός M.Ed. Μονάδα Διαταραχών Προσοχής, Υπερκινητικότητας & Μάθησης Παιδοψυχιατρικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

V PRC. Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας. «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους»

V PRC. Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας. «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους» Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους» Αντικείμενο της έρευνας αποτέλεσε η αποτύπωση των αναπαραστάσεων των Ελλήνων/ίδων μαθητών/τριών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΟΜΙΛΗΤΕΣ ΔΗΜ. ΠΟΤΕΤΣΙΑΝΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤ. ΣΥΝ. στο Ι.Π.Α ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΟΛΗ ΔΝΤΡΙΑ ΕΚΠ/ΡΙΩΝ ΧΟΥΡΔΑΚΗ ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΤΕΠΑΕΣ ΠΑΤΡΑΣ 1 Σύστ. Προσκόπων Βύρωνα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple ÓÂ ÛÙË ã Ù ÍË

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË ã Ù ÍË ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË ã Ù ÍË Δ Àƒ π ø ø º π π π ª Δ ƒàªª π μàƒπ π øπ π π ª Δ Δƒ À π ƒ Àà ƒ ªÀ π π ª ª Δπ ø, π Δ Ã π, ø ƒ ºπ, ƒ Δ ƒ Δπ Δ Δ, ƒπ π ª ª ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Το καλοκαίρι έχει έρθει

Διαβάστε περισσότερα

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ /

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ / Επαγγελµατικό προφίλ: ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΟΡΟΦΩΝ (ΟΡΟΦΟΚΟΜΟΣ) Επίπεδο: 2 εξιότητες Θέµατα Συνδεδεµένες δεξιότητες C1 ΗΓΕΙΤΑΙ, ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ Στό χος του Ο λο κλη ρω μέ νου Προ γράμ μα τος για τη βιώ σι μη α νά πτυ ξη της Πίν δου εί ναι η δια μόρ φω ση συν θη κών α ει φό ρου α νά πτυ ξης της ο ρει νής πε ριο χής, με τη δη

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Προσοµοίωση Π ρ ο µ ο ί ω Μ η χ α ν ο ί Ε λ έ γ χ ο υ τ ο υ Χ ρ ό ν ο υ Φάσεις σο ση ς ισµ ιδάσκων: Ν ικό λ α ο ς Α µ π α ζ ή ς Φάσεις τ η ς π ρ ο σο µ ο ί ω ση ς i. Κατασκευή το υ µ ο ν τέ λ ο υ π ρ ο

Διαβάστε περισσότερα

πρόγραμμα εκπαίδευσης

πρόγραμμα εκπαίδευσης πρόγραμμα εκπαίδευσης στις μαθησιακέςδυσκολίες Υπεύθυνη: Δρ. Κατερίνα Μανιαδάκη Ψυχολόγος Επίκ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Αθήνας Κάθε Τετάρτη, 20.30-22.00 με έναρξη στις 3 Μαρτίου 2010 και διάρκεια 8 μήνες Ψυχολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ.

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ. χωνευτοί σ. 56 Nedbox χωνευτοί από 12 έως 56 στοιχεία σ. 58 από 1 έως 6 στοιχεία σ. 62 XL 3 160 από 48 έως 144 στοιχεία και ερµάρια διανοµής ισχύος XL 3 σ. 68 Ράγες, πλάτες στήριξης και µετώπες σ. 77 0

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder,ADHD) στην Εφηβεία Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Μαρία Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

OÈ ÛÎÔappleÔ ÙË È µ ıô ÚÔÛ ÁÁÈÛË

OÈ ÛÎÔappleÔ ÙË È µ ıô ÚÔÛ ÁÁÈÛË 158 πώς γίνονται παρ µοιες καλλιτεχνικές δραστηρι τητες και στον πραγ- µατικ κ σµο. Οι οικογένειες ενθαρρ νονται να φέρνουν στο σχολείο έργα Τέχνης απ το σπίτι, κυρίως εάν αυτά τα έργα σχετίζονται µε τις

Διαβάστε περισσότερα

Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ)

Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ) Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ) Το 2005 ήταν χρονιά προκλήσεων και αυξηµένων απαιτήσεων για το ΕΤΙ. Το εκπαιδευτικό πρόγραµµα εµπλουτίστηκε µε νέα θεµατολογία, σηµαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαλεκτική Συμβουλευτική. με γονείς

Διαλεκτική Συμβουλευτική. με γονείς ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Διαλεκτική Συμβουλευτική με Γονείς Δ À K º π À Ο σκοπ ς αυτο του κεφαλαίου είναι να γίνει μια γενική ανασκ πηση της διαλεκτικής συμβουλευτικής με γονείς, καθώς και της εμπειρικής τεκμηρίωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ Κριτήρια Ποιοτική απόκλιση στην κοινωνική αλληλεπίδραση Ποιοτική απόκλιση στην επικοινωνία υσκολίες στη σκέψη, στη φαντασία, περίεργα

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

KEΦAΛAIO 2. που, επισηµαίνει ο Λίποβατς (1990: 84), ή ακ µη και µιας ηγετικής οµάδας

KEΦAΛAIO 2. που, επισηµαίνει ο Λίποβατς (1990: 84), ή ακ µη και µιας ηγετικής οµάδας που, επισηµαίνει ο Λίποβατς (1990: 84), ή ακ µη και µιας ηγετικής οµάδας που µπορεί να υπηρετεί ένα κοιν ιδεώδες παρ αυτά έχει µεγαλ τερη σηµασία, γιατί µέσω της εξιδανίκευσης και τα τισης εν ς προσώπου

Διαβάστε περισσότερα

ως µοναστήρι ή ως σ γχρονο συγκρ τηµα παροχής πανεπιστηµιακής ως θεσµο παροχής υπηρεσιών υγείας και αποδίδονται κυρίως

ως µοναστήρι ή ως σ γχρονο συγκρ τηµα παροχής πανεπιστηµιακής ως θεσµο παροχής υπηρεσιών υγείας και αποδίδονται κυρίως π Oƒπ ÀÃ O ρος νοσοκοµείο, ο «οίκος της ελπίδας», οφείλεται στον οικονοµολ γο υγείας Victor Fuchs,ο οποίος στο κλασικ του έργο Who Shall Live (Ποιος θα Ζήσει) περιέγραψε τα κ ρια προβλήµατα της νοσοκοµειακής

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ, Â ÙÂÚË /Í ÓË )

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) π Δ ªπ ÀΔπ ª π TMHMA NH π ø ø ƒ Δ ƒπ ø π ƒ ƒ ªª Δø ø π π π π À ƒπ È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) ƒ ƒ ªª Àªº I º øƒπ 4, 5 Î È 6 ÂappleÙÂÌ Ú Ô 2009 E πδƒ π Δ ªO π πδƒo Úfi ÚÔ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

(π ƒàª ª ƒπ ºÀ π ) À ƒπ π À π ªπ À π

(π ƒàª ª ƒπ ºÀ π ) À ƒπ π À π ªπ À π T π N E π ø À I π À À N π ø À ø (π ƒàª ª ƒπ ºÀ π ) À ƒπ π À π ªπ À π A π T πµ À À IÓÛÙÈÙÔ ÙÔ NÂÔÂÏÏËÓÈÎÒÓ appleô ÒÓ Υπ την εποπτεία του Iνστιτο του Nεοελληνικών Σπουδών (Iδρ µατος Mαν λη Tριανταφυλλίδη)

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ÔÌË Î È ÏÂÈÙÔ ÚÁÈ ÙÔ ÌÓËÌÔÓÈÎÔ Û ÛÙËÌ ÙÔÛ

ÔÌË Î È ÏÂÈÙÔ ÚÁÈ ÙÔ ÌÓËÌÔÓÈÎÔ Û ÛÙËÌ ÙÔÛ Î Â Ê Ï È Ô 22 2 ÔÌË Î È ÏÂÈÙÔ ÚÁÈ ÙÔ ÌÓËÌÔÓÈÎÔ Û ÛÙËÌ ÙÔÛ appleâúèâ fiìâó appleâúèâ fiìâó Kˆ ÈÎÔappleÔ ËÛË - appleôı ÎÂ ÛË - Ó appleï ÛË 38 ˆ ÈÎÔappleÔ ËÛË 39 appleôı ÎÂ ÛË 40 Ó appleï ÛË ( Ó Û ÚÛË) 40

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Επιθετικότητα. Βία και επιθετικότητα στον αθλητισµό. ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ έννοια. Θεωρίες για την επιθετικότητα. Ψυχολογικές θεωρίες για την

Επιθετικότητα. Βία και επιθετικότητα στον αθλητισµό. ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ έννοια. Θεωρίες για την επιθετικότητα. Ψυχολογικές θεωρίες για την ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης9 Βία και στον αθλητισµό Μάριος Γούδας Επιθετικότητα - έννοια - διαφορά βίας - ς Θεωρίες

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Π Ρ Ω Τ Ο ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Οβασικ ς σκοπ ς το του του βιβλίου είναι να προσδιορί-σει τις κατεξοχήν ανθρώπινες πλευρές της συμπεριφοράς και να διατυπώσει υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΥ και Ενδοσχολική Βία

ΔΕΠΥ και Ενδοσχολική Βία ΔΕΠΥ και Ενδοσχολική Βία ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ Α. ΚΟΛΑΪΤΗΣ Επικ. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής, Διευθυντής Παιδοψυχιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών Γεν. Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ Γιατί και

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Safer internet. a multiannual Community Programme on promoting safer use of the Internet and new online technologies.

Safer internet. a multiannual Community Programme on promoting safer use of the Internet and new online technologies. Ευρωπαϊκή Μελέτη για τις συμπεριφορές εξάρτησης στο Διαδίκτυο - EU NET ADB Άρτεμις Τσίτσικα Λέκτορας Εφηβικής Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Προγράμματος «Αριάδνη» ρ η Επιστ. Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών

Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών Βασίλης Παυλόπουλος, Ηλίας Γ. Μπεζεβέγκης, Κωνσταντίνα Λυκιτσάκου, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ Εισαγωγικό Μάθημα 1 ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ύλη και ενέργεια Σ αυτό και στο επόμενο μάθημα, θα κάνουμε μια γενική αναφορά στα αντικείμενα μελέτης δύο βασικών φυσικών επιστημών, της φυσικής και της χημείας.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

ιεθνής εµπειρία... 14 Παρεµβάσεις για τη διαχείριση κρίσεων σε διεθνές επίπεδο... 18 Ελληνική εµπειρία... 23

ιεθνής εµπειρία... 14 Παρεµβάσεις για τη διαχείριση κρίσεων σε διεθνές επίπεδο... 18 Ελληνική εµπειρία... 23 ƒπ ÃOª Προλογικ σηµείωµα........................................ 9 Πρ ληψη και παρέµβαση για τη διαχείριση κρίσεων στη σχολική κοιν τητα........................................ 13 ιεθνής εµπειρία...........................................

Διαβάστε περισσότερα

ª π ª À ÃO π À π æàão O π

ª π ª À ÃO π À π æàão O π 46 και κάτι τ σο απλ σο µια αλλαγή στη διάταξη των καθισµάτων). Μια σ ντοµη επισκ πηση του ρ λου σας ως εκπαιδευτικο -επιστήµονα θα περιλαµβάνει τα ακ λουθα τέσσερα βήµατα: 1. Εντοπισµ ς του προβλήµατος.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας από τις

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ Υπουργείο Υγείας- Διοίκηση 1 ης ΥΠΕ Αττικής Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ- ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ Ν.Π.Δ.Δ. Μπαρδάνη Ειρήνη, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, Σ. Δ/ντρια Μαυραντώνη

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί Πλαίσιο; Οι διακρίσεις μας!

Γιατί Πλαίσιο; Οι διακρίσεις μας! ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Γιατί Πλαίσιο; 1. Ασυναγώνιστη υποστήριξη. Service Η/Υ μέσα σε 4 ώρες σε 20 σημεία στην Ελλάδα. 12ωρη δωρεάν τηλεφωνική υποστήριξη. Συναρμολόγηση Η/Υ στα μέτρα σας. ιαρκής αναβάθμιση Η/Υ 4ωρη

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

π ƒπ ÃOª ø ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25-85 ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 89-212 3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

π ƒπ ÃOª ø ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25-85 ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 89-212 3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ π ƒπ ÃOª ø ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................. 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25-85 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ......... 25 Α. Η ΑΝΑΓΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ......................

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών Αγωγής

Σχολική Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών Αγωγής Σχολική Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών Αγωγής Γιατί να σπουδάσω Ψυχολογία; Γιατί να σπουδάσω Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο Κύπρου; Το Τμήμα Ψυχολογίας σε Αριθμούς Προγράμματα Σπουδών του Τμήματος Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα