ΑΒΡΑΜΙ Η ΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΜ 43/05. Ο Βαγγέλης Ψαθάς και η µουσική του δρώµενου Γενίτσαροι και Μπούλες της Νάουσας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΒΡΑΜΙ Η ΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΜ 43/05. Ο Βαγγέλης Ψαθάς και η µουσική του δρώµενου Γενίτσαροι και Μπούλες της Νάουσας"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Πτυχιακή εργασία του: ΑΒΡΑΜΙ Η ΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΜ 43/05 µε θέµα: Ο Βαγγέλης Ψαθάς και η µουσική του δρώµενου Γενίτσαροι και Μπούλες της Νάουσας Επιβλέποντες Καθηγητές: Σινοπουλος Σωκράτης, λέκτορας Παπαδόπουλος Ηλίας, Αναπληρωτής Καθηγητής ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ.2-3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Το έθιµο Γενίτσαροι και Μπούλες στη Νάουσα Το έθιµο και η επανάσταση του Ρίζες του εθίµου στην αρχαιότητα Το δρώµενο σήµερα Η φορεσιά Η τέλεση του εθίµου Χορευτικό Ρεπερτόριο Οι επόµενες µέρες Οι µουσικοί ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ο Βαγγέλης Ψαθάς και η συµβολή του στο δρώµενο ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Πίστις στην ποιητική της µουσικής παράδοσης της Νάουσας ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ..30 1

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία στην παράδοση της Ελλάδας, είναι η ποικιλία δρώµενων, ιδιαιτέρα κατά την περίοδο της αποκριάς, είναι το δρώµενο «Γενίτσαροι και Μπούλες» που γίνεται στη Νάουσα την περίοδο της αποκριάς. Πριν χρόνια έτυχε να επισκεφτώ εκείνη την περίοδο τη Νάουσα και µπορώ να πω ότι το θέαµα µε ενθουσίασε. Ο µαγευτικός ήχος του ζουρνά σε συνδυασµό µε το νταούλι και το κουδούνισµα που έκαναν τα φλουριά από τις στολές των Γενίτσαρων, έδιναν στο όλο σκηνικό, µια αρχοντιά µια περηφάνια και µε γέµισαν µε διάφορα συναισθήµατα. Όταν πέρσι ακούστηκε η ιδέα της αναγόρευσης του Βαγγέλη Ψαθά σε επίτιµο διδάκτορα, θεώρησα ότι ήταν µια καλή ευκαιρία να ασχοληθώ µε το συγκεκριµένο θέµα. Αρχικά προσπάθησα να συλλέξω βιβλιογραφικό υλικό για το έθιµο γενικά αλλά και για τη µουσική του ειδικότερα. Το υλικό που υπήρχε αποδείχτηκε πως ήταν λίγο και έτσι δεν υπήρχε άλλος από την επιτόπια έρευνα. Επισκέφτηκα τη Νάουσα την περίοδο που γινόταν το έθιµο και κατέγραψα την διαδικασία, το µάζεµα του µπουλουκιού, τις πατινάδες στους δρόµους κτλ. Όµως το πιο χρήσιµο στοιχείο για την έρευνα µου, ήταν η γνωριµία µε τον ίδιο τον Βαγγέλη Ψαθά, µε τον οποίο έγινε και µια συνέντευξη της οποίας τα στοιχεία παραθέτω στη συνέχεια της εργασίας. Στη συνέντευξη ήταν παρόντες οι δύο γιοι του Βαγγέλη Ψαθά, Αντώνης και ηµήτρης, καθώς επίσης και ο εγγονός του Βαγγέλης, οι οποίοι πρόσφεραν τις πληροφορίες τους και βοήθησαν την οµαλή ροή της. 2

4 Η εργασία που ακολουθεί, είναι χωρισµένη σε δύο µέρη. Στο πρώτο µέρος αναφέρονται στοιχεία σχετικά µε το έθιµο, σον αφορά την προέλευση του, το µουσικό και χορευτικό ρεπερτόριο, τις φορεσιές κα, ενώ στο δεύτερο µέρος παραθέτω στοιχεία της συνέντευξης µε τον Βαγγέλη ψαθά όπως επίσης και παρατηρήσεις σχόλια σχετικά µε αυτά. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω τον συµφοιτητή µου Στρατή Πασόπουλο για την πολύτιµη βοήθειά που µου πρόσφερε στην έρευνα και καταγραφή 3

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Το έθιµο Γενίτσαροι και Μπούλες στη Νάουσα 1.1 Το έθιµο και η επανάσταση του 1821 Η συµµετοχή των Ναουσαίων στην επανάσταση του 1821 εξοργίζει τον Σουλτάνο που τον Απρίλιο του 1822 στέλνει στρατεύµατα και καταστρέφει την πόλη καίγοντάς την ολοσχερώς. Μέχρι τότε η προνοµιούχος Νάουσα δεν είχε υποστεί της συνέπειες της Οθωµανικής αυτοκρατορίας, η οποία ήδη από τον 15 ο και 16 ο αι. στρατολογούσε ακόµα και µε τη βία, παιδιά υποδούλων λαών και δηµιουργούσε τα περιβόητα τάγµατα των Γενιτσάρων ή Γιανιτσάρων. Όταν όµως ο Σουλτάνος το 1705, παραβιάζοντας τα ιδιαίτερα προνόµια της πόλης, έστειλε τον σιλιχτάρη των ανακτόρων Αχµέτ Τσελεµπή, για να κάνει το πρώτο παιδοµάζωµα, οι Ναουσαίοι όχι µόνο δεν παρέδωσαν παιδιά, αλλά σκότωσαν και τον απεσταλµένο. Ήταν τότε µέρες Αποκριάς. Το γεγονός αυτό ήταν αφορµή, ώστε πολλοί Ναουσαίοι να βγουν κλέφτες στο Βέρµιο, υπό την αρχηγία του φηµισµένου κλεφταρµατωλού καπετάν Ζήση Καραδήµου. Το αποτέλεσµα αυτής της ανταρσίας, όπως φαίνεται από σουλτανικό φιρµάνι που βρέθηκε στο Ιεροδικείο της Βέροιας, είναι η καταστροφή του αντάρτικου σώµατος του Καραδήµου. Ο απόηχος της τροµερής καταστολής του κινήµατος του Καραδήµου ανάγκασε τους νέους της πόλης την επόµενη Αποκριά, να φορέσουν την αρµατωλική τους φορεσιά µε περίσκεψη. Με τον πρόσωπο, όπως έφτασε στις µέρες µας από την αρχαιότητα, τα ασηµικά που σχηµατίζουν έναν τέλειο θώρακα, τις µακριές τους πάλες και όλα τα εξαρτήµατα τριγυρνούσαν, µεταµφιεσµένοι σε Γεννίτσαρους, στα όρια της πόλης από γειτονιά σε γειτονιά. 4

6 Το πρωί, ξεκινούσε ο αρχηγός της κάθε οµάδας µε συνοδεία τους οργανοπαίκτες, και πήγαινε από σπίτι σε σπίτι για να πάρει τους Γενίτσαρους-χορευτές της οµάδας του. Σταµατούσε στην εξώπορτα του πρώτου χορευτή του υπαρχηγού του ας πούµε - έβγαιναν δε στην εξώπορτα όλα τα µέλη της οικογένειας να καλωσορίσουν τον αρχηγό µε τον εξής τρόπο: δίνανε τα χέρια τους ο ένας στον άλλο και πηδούσαν τρεις φορές κάνοντας όλα τα φλουριά να βροντούν. Μετά, πιανόντουσαν από το χέρι σε απόσταση µεταξύ τους και ξεκινούσαν για παρακάτω, µέχρι να πάνε στα σπίτια όλων των χορευτών και να µαζέψουν το µπουλούκι, το οποίο απαρτίζονταν από Γενίτσαρους και µια ή δύο συνήθως, Μπούλες 1 που είχαν το ρόλο της νύφης. Μπροστά πήγαιναν τα µουσικά όργανα, ο ζουρνάς και το νταούλι. 'Ύστερα όλοι µαζί πήγαιναν στην πλατεία όπου τους περίµενε ο Κατής - ο Τούρκος ιοικητής. Εκεί, έπρεπε να σηκώσουν τη µάσκα για να δει ο Κατής ποιοι είναι και να τους δώσει την άδεια ή όχι, να δέσουνε πάλι τη µάσκα και να αρχίσουν το χορό. Με το τέλος αυτής της διαδικασίας δεν ξανασήκωναν τη µάσκα µέχρι το τέλος της Αποκριάς. Έτσι, µ' αυτόν τον τρόπο, δηλαδή, αφού είχαν πάρει την άδεια από τον Κατή για τις µάσκες, µπορούσαν να έρχονται σε επαφή µε τους αντάρτες που ζούσαν πάνω στα βουνά, γιατί αυτοί κατέβαιναν τη νύχτα µέσα στην πόλη της Νάουσας, φορούσαν τις µάσκες τους και µπλεκόντουσαν µε τους άλλους µασκαρεµένους συγγενείς και φίλους χωρίς να µπορεί κανείς να τους αντιληφθεί. Και έτσι καταστρώνανε τα σχέδια της απελευθερώσεως της Νάουσας. Από τότε το έθιµο των Γενίτσαρων συνεχίζεται αδιάλειπτα σε όλη τη διάρκεια του 19 ου και του 20 ου αιώνα µε εξαίρεση την περίοδο των πολέµων. 1 Η Μπούλα είναι άντρας ντυµένος γυναίκα µε φαρδύ φουστάνι. Στο κεφάλι έχει λουλούδια από τα οποία ξεκινούν τούλια και κορδέλες. Φοράει επίσης πρόσωπο σαν τον Γενίτσαρο µε τη διαφορά ότι έχει τη γυναικεία µορφή. 5

7 1.2 Ρίζες του εθίµου στην αρχαιότητα Σε αυτό σηµείο θα ήταν χρήσιµο να αναζητηθούν οι ρίζες της ονοµασίας αλλά και της τέλεσης του εθίµου. Οι απόψεις είναι αρκετές. Εκτός από την αυτονόητη άποψη της ονοµασίας του εθίµου ( από τους γενίτσαρους της τουρκοκρατίας), υπάρχει µια άποψη σχετικά µε την σχέση του µε την αρχαιότητα. Ο Τάκης Μπάιτσης µας λέει σε κάποιο κείµενο του: Ψηλαφώντας την πορεία του εθίµου στο χρόνο, αναπόφευκτα θα αναφερθούµε στη σχέση που έχει µε τις λαµπρές διονυσιακές τελετές που γίνονταν στην αρχαιότητα για την υποδοχή της άνοιξης (ανθεστήρια) και που κατεξοχήν τιµώµενο πρόσωπο ήταν ο θεός ιόνυσος. Με τον τρόπο αυτό οι πιστοί επιζητούσαν την εύνοια των θεών για γόνιµη γη και πλούσια σοδειά. Γνωρίζοντας ότι το διάστηµα που διαδραµατίζεται η ιεροτελεστία της Μπούλας συµπίπτει µε τον αρχαίο µήνα Ανθεστηρiωνα (15 Φεβρουαρίου- 15 Μαρτίου), το µήνα που γινόταν ο γάµος του ιονύσου και της Βασίλινας, δεν µπορούµε να µη θυµηθούµε το τραγούδι που λέγανε οι Ναουσαίοι την παραµονή της Πρωτοχρωνιάς. Kόλιvτα 2 µέλιvτα σούρβα 3 Βασίλιvα του σκυλί σου µ έφαγι τρανό κoυλίκι 4 θέλου 2 κάλαντα 3 Κάλαντα Αγίου Βασιλείου 4 Τσουρέκι, ψωµί µε σταφίδες 6

8 θέλου δε θέλου τη µάνα σου τη θέλου να τη φιλήσoυ µια φορά και πάλι να στη φέρου Το τραγούδι αυτό αφήνει έδαφος να υποθέσουµε πως ο γαµπρός είναι ο ιόνυσος. Παρ όλα αυτά η διαφορά µεταξύ των λέξεων ιόνυσος και Γιανίτσαρoς είναι µεγάλη, εν τούτοις θα πρέπει να αναζητηθούν πιθανές περιπτώσεις αλλαγής του ονόµατος στο χρόνο. Ίσως ο ιόνυσος, που στην αρχαιότητα η προφορά του ήταν Ντιόνουσος, να ακούστηκε κάποια φορά και ως Ντγιόνουσος. Στη συνέχεια, µε το πέρασµα του χρόνου, άρχισε να θυµίζει πιθανόν το όνοµα του Ιωάννη του Προδρόµου η γιορτή του οποίου βρίσκεται µέσα στο δωδεκαήµερο. Τότε έχασε το ντ και έµεινε Γιάνουσος, και γράφτηκε Γιάνvουσος, έγινε Γιανούσης, ( ιονύσης), Γιανουσάς κ.λ.π. Αν ο συλλογισµός είναι σωστός, µε δεδοµένο ότι σε ορισµένη περίοδο ο γαµπρός της Νύφης-Μπούλας στη Νάουσα ονοµαζόταν Γιανούσος ή Γιανούσης και θύµιζε περισσότερο τον Αη-Γιάννη, ίσως µπορούµε να ταυτίσουµε το Γιανίτσαρο µε το ιόνυσο. Όταν λοιπόν ο γαµπρός της νύφης (Μπούλας) µετονοµάστικε στη Νάουσα από ιόνυσος σε Γιάνουσος, Γιάνυσος, Γιανύσης, τότε φαίνεται ότι τα παλικάρια, οι ένοπλοι συνοδοί του θεϊκού ζευγαριού, που ήταν στολισµένα µε ρόδα, ροϊδάρια, δηλαδή ρογκατσάρια, ονοµάστηκαν Γιανουσάρια, Γιανυσάρια, Γιανουτσούρια, Γιανυτσάρια. Έπειτα από τον πληθυντικό προήλθε και ο νέος πληθυντικός Γιανύτσαροι-Γιανίτσαροι. Ο χρόνος βέβαια που γινόταν αυτές οι µετατροπές δεν είναι γνωστός. Όσον αφορά την παρουσία της Μπούλας- νύφης στην τέλεση του δρώµενου εικάζεται ότι συνδέεται µε το µύθο ήµητρας-περσεφόνης, αφού υπάρχουν στοιχεία που παραπέµπουν εκεί. Τα σηµαντικότερα είναι αρχικά η παρουσία νύφης που µας παραπέµπει σε γάµο, όπως επίσης και το γεγονός ότι στο έθιµο συµµετέχουν συνήθως δύο Μπούλες φορώντας µάσκα 7

9 ( ήµητρα-περσεφόνη). Ακόµα, από µαρτυρίες είναι γνωστό ότι ο αριθµός των Γενίτσαρων συνηθίζονταν να είναι 12, δηλαδή όσοι και οι µήνες του χρόνου κατά σειρά. Τέλος, τα φορέµατα των γυναικών είναι εποχιακά, δηλ. τού 19 ου αιώνα, τούλι στον κεφαλόδεσµο όπως οι σωστές νύφες. που κρέµεται ως τους ώµους, και το καπελάκι σκεπασµένο όλο µε αγριολούλουδα και παπαρούνες. ηλαδή η Περσεφόνη που είναι στους αγρούς µία ανοιξιάτικη µέρα και την βλέπει ο Πλουτώντας και την αρπάζει. 1.3 Το δρώµενο σήµερα Το δρώµενο «Γενίτσαροι και Μπούλες» σήµερα είναι άρρηκτα συνδεδεµένο µε τις ηµέρες της αποκριάς στη Νάουσα, αποτελώντας ένα από χαρακτηριστικότερα λαογραφικά στοιχεία της περιοχής και χαίρει µεγάλης συµµετοχής των κατοίκων. Τα βασικά στοιχεία του εθίµου είναι : 1) η θιασική και πειθαρχηµένη συγκρότηση οµάδας, που προϋποθέτει την αυστηρή αποδοχή ορισµένων κανόνων για συµµετοχή σ αυτήν. 2) Η τυποποιηµένη σύµφωνα µε την παράδοση µεταµφίεση, ανάλογα µε τον ρόλο του κάθε µέλους. 3) Η αυστηρή τήρηση των βασικών κανόνων τέλεσης του εθίµου, όπως το φύλο των τελεστών (µόνο άνδρες), το χορευτικό και µουσικό ρεπερτόριο, τα µουσικά όργανα, πάνω στα οποία θα στηριχθεί ο χορός του θιάσου, το δροµολόγιο που θα ακολουθηθεί κ.ά. 4) Το Οργανωµένο θέαµα. Οι τελεστές ήταν και είναι πάντα νέοι άνδρες. Ο αριθµός τους τα παλαιότερα χρόνια φαίνεται να ήταν από έξι µέχρι δώδεκα, ενώ σήµερα µπορεί να συµµετέχουν και περισσότεροι. Στο θίασο (το µπουλούκι, όπως το ονοµάζουν οι Ναουσαίοι) από παλαιά έπαιρναν µέρος και µικρά αγόρια που όµως δεν ήταν ποτέ πολλά σε αντίθεση µε σήµερα που υπάρχει πληθώρα µικρών αγοριών. 8

10 1.4 Η φορεσιά Η τελετουργική µεταµφίεση αυτού που θα γίνει Γιανίτσαρος γίνεται µε αυστηρούς κανόνες που ακολουθούνται πιστά από αυτούς που συµµετέχουν στο δρώµενο. Τα ρούχα της φορεσιάς του Γιανίτσαρου είναι: Η κοντέλα, ένα είδος φαρδοµάνικου πουκάµισου Η φουστανέλα που είναι το βασικότερο κοµµάτι της φορεσιάς και φτάνει µια πιθαµή περίπου πάνω από το γόνατο. Έχει 250 ως 400 λαγκιόλια (πιέτες) Το πισλί, βελούδινο γιλέκο Το µοραΐτικο ζωνάρι που έχουν στη µέση και είναι στολισµένο µε άσπρες και λιλά λόντρες (ρίγες) Το σελιάχι, φτιαγµένο από πολλά στρώµατα κεντηµενου πετσιου και το χρησηµοποιουν σαν πορτοφόλι ή θήκη για καλαµάρι, κουµπούρι, παπόνια (µαχαίρια). Στα πόδια φορούν τις µπέτσφες, είδος µάλλινης κάλτσας και τις βοδέτες, υφασµάτινες ταινίες που συγκρατούν τις κάλτσες. Στα πέλµατα έχουν τα τσαρούχια που κατασκευάζονται από δέρµα και καταλήγουν σε πυκνή µαύρη φούντα. Ένα σηµαντικό εξάρτηµα της φορεσιάς, είναι το ταράµπουλο ενα ζωνάρι φτιαγµένο από καθαρό µετάξι σε ύφανση αδίµιτη και σχέδιο ανατολίτικο. Το µάκρος του είναι σχεδόν 3,60 µέτρα και το φάρδος του 0,90 µέτρα.το ταράµπουλο χρησιµοποιούνταν ως σάβανο για τον νεκρό Γιανίτσαρο την περίοδο της τουρκοκρατίας 9

11 Τα ασηµικά περιλαµβάνουν µια µεγάλη ποικιλία από κοσµήµατα. Στο θώρακα έχουµε τα ρούπια 17 ου, 18 ου και 19 ου αιώνα, το µπαϊρι ή γκιορντάνι στο λαιµό, χαϊµαλιά σε διάφορα σχέδια, που όλα στο εσωτερικό τους περιέχουν τίµιο ξύλο Η πλάτη του Γιανίτσαρου στολίζεται µε το πλουσιότερο κόσµηµα της φορεσιάς, το κιουστέκι Το σηµαντικότερο στοιχείο της φορεσιάς του Γιανίτσαρου, είναι ο προσωπος. Κατασκευάζεται από χονδρό πανί, πάνω στο οποίο µπαίνει γύψος και από τη µεριά του αλείφεται µε γνήσιο κερί, ώστε να κρατά δροσιά σ' αυτόν που το φορά όλη µέρα. Το µουστάκι στον πρόσωπο γίνεται από αλογότριχα και κατράµι, ενώ η σύνθεση των χρωµάτων έχει ως βάση το αυγό της κότας. Τα µάτια και το στόµα είναι τόσο µικρά που µετά βίας βλέπει ο Γιανίτσαρος και η Μπούλα. Ο πρόσωπος βάφεται άσπρος και τα µάγουλα µε λίγο κόκκινο χρώµα. Το λευκό συµβολίζει τη νέκρωση της φύσης και το κόκκινο το ζωντάνεµα που δεν θα αργήσει να έρθει. Τ ο κίτρινο βαράκι µπήκε πρώτα στη, Μπούλα σαν αυτό της ανατολίτισσας νύφης και αργότερα και στο πρόσωπο του Γιανίτσαρου για οµορφιά, αλλά και για να συµβολίζει ότι η σκλαβιά πεθαίνει. Σίγουρο είναι ότι παρόµοια χρώµατα χρησιµοποιήθηκαν σε αρχαία προσωπεία µε την ίδια περίπου τεχνική. Η Μπούλα είναι άντρας ντυµένος γυναίκα µε φαρδύ φουστάνι του τύπου της ναουσαίικης γυναικείας φορεσιάς χωρίς σιδερωµένες πιέτες. Φοράει. σαλταµάρκα, τραχηλιές, φλουριά, ζώστρα µε κρόσσια, κολλάνια. Στο κεφάλι έχει λουλούδια από τα οποία ξεκινούν τούλια και κορδέλες. Ο πρόσωπος διαφέρει απο εκείνον του Γιανίτσαρου και έχει τη γυναικεία µορφή. 10

12 1.5 Η τέλεση του εθίµου Η συγκρότηση της οµάδας που θα βγει στο έθιµο αρχίζει βέβαια πολύ πριν από την Αποκριά. Το ενδιαφέρον της παρέας που θα µεταµφιεσθεί είναι να καθορίσει ποιος θα είναι ο αρχηγός, να βρεθούν και να εξασφαλισθούν τα όργανα που θα παίξουν και αµέσως µετά να βρεθούν οι φορεσιές και κυρίως τ ασήµια, που τα παλιότερα χρόνια δεν τα είχαν όλοι. Το πρώτο ντύσιµο των τελεστών άρχιζε την παραµονή της Κυριακής της Απόκρεω. Παλαιότερα άρχιζαν αρκετά νωρίς από το Σάββατο το βράδυ, γιατί όλα τα ασήµια ραβόταν επάνω στα ρούχα του Γιανίτσαρου, για να είναι γερά και να αντέξουν στους χορούς που δύο µέρες στη συνέχεια θα έκανε. Σήµερα όµως το ντύσιµο αρχίζει νωρίς την Κυριακή της Απόκρεω, γιατί ο µεγάλος όγκος των ασηµιών είναι ήδη έτοιµος, ραµµένος πάνω σε ένα 11

13 ειδικά για την περίσταση κατασκευασµένο γιλέκο. Παρά ταύτα, η προετοιµασία του νεαρού άνδρα λαµβάνει τελετουργικό χαρακτήρα. Είναι ακριβώς το ίδιο µε το ντύσιµο ενός γαµπρού. Καµιά διαφορά δεν υπάρχει στην τελετουργία του ντυσίµατος της Μπούλας. Τελευταίος θα φορεθεί ο πρόσωπος µε το ταράµπουλο. Τα όργανα, οι ζουρνατζήδες, θα κινήσουν πρωί πρωί για να µάσουν (να συγκεντρώσουν) το µπουλούκι παίζοντας µια ελεύθερου τύπου µελωδία(ζαλιστός) καθ όλη τη διάρκεια του µαζέµατος. Το δροµολόγιο έχει συµφωνηθεί από την προηγουµένη. Με ειδική για την περίσταση µελωδία, που δεν χορεύεται, θα φθάσουν στο σπίτι του κάθε µεταµφιεσµένου µε πρόσωπο άνδρα. Εκείνος συνήθως, µε το άκουσµα των οργάνων, θα βγει στο παράθυρο. Από εκεί θα χαιρετίσει το µπουλούκι που έρχεται να τον πάρει. Με χαρακτηριστικά τινάγµατα του κορµιού, θα κάµει τα πολλά νοµίσµατα του στήθους του να ηχήσουν. Το µπουλούκι µε τη σειρά του θα απαντήσει τον χαιρετισµό µε τις ίδιες κινήσεις. Αµέσως µετά «θα πάρει χέρι τους δικούς του», δηλαδή τους αποχαιρετά µε τον ειδικό τρόπο που έχουν οι Γιανίτσαροι να χαιρετούν: πηδούν στα πόδια τους και ταυτόχρονα κάνουν τα νοµίσµατα του στήθους τους να κτυπούν. Στην εξώπορτα θα κάµει τρεις φορές το σταυρό του, «θα πάρει χέρι» αυτούς που ήρθαν να τον πάρουν και αµέσως θα ενταχθεί σαν ισότιµο µέλος στο µπουλούκι, θα ζευγαρώσει µε κάποιον άλλο και έτσι µε απόλυτη τάξη και συντεταγµένοι δύο-δύο θα κινήσουν για τον επόµενο Γιανίτσαρο. Η Μπούλα ετοιµάζεται κι αυτή τελετουργικά από την οικογένεια του άνδρα που θα την υποδυθεί. Η Μπούλα πριν αναχωρήσει, θα φιλήσει το χέρι των δικών της, όπως επίσης και αυτών που ήρθαν να την πάρουν και από εδώ θα αρχίσει να µαζεύει τα χρήµατα που της δίδουν οι θεατές φίλοι. Η συνήθεια αυτή λειτουργούσε σαν έρανος για τις περιόδους των αγώνων, «για να γίνουν µπαρουτόβολα και ζαϊρέδες γι αυτούς που βρίσκονται στο βουνό και πολεµούν για τη λευτεριά του Γένους. Για τους ανυπότακτους κλέφτες Νιαουστιανούς και αργότερα για τους Μακεδονοµάχους». Αφού η Μπούλα φιλήσει τα χέρια των 12

14 παρευρισκόµενων, θα τοποθετηθεί ανάµεσα σε δύο «προστάτες» Γιανίτσαρους. Αυτοί θα την κρατήσουν από τα χέρια και σχηµατίζοντας µια τριάδα θα ενταχθούν περίπου στη µέση του µπουλουκιού. Στην ποµπή που έχει σχηµατιστεί προηγούνται τα πιο µικρά αγόρια που δεν φορούν πρόσωπο και ακολουθούν τα µεγαλύτερα. Μετά τοποθετούνται οι νεότεροι Γιανίτσαροι, στη µέση περίπου αυτοί που κρατούν τη Μπούλα και τελευταίοι οι παλαιότεροι και πιο έµπειροι και ο αρχηγός του µπουλουκιού. ίπλα τους οι οργανοπαίκτες, για να παίρνουν εντολές. Η ποµπή προχωράει αργά µε τελικό προορισµό την πλατεία του ηµαρχείου όπου ο αρχηγός θα πάρει την άδεια από τον δήµαρχο για την έναρξη του εθίµου και το µπουλούκι θα αρχίσει τη χορευτική του πορεία µέσα στους δρόµους της Νάουσας. Αµέσως µετά αρχίζουν οι πατινάδες µε τη µελωδία «Κάτω στη Ρόιδο», από το γνωστό και σε άλλα µέρη τραγούδι «Κάτω στη Ρόιδο, στη Ροϊδοπούλα, Τούρκος αγάπησε µια Ρωµιοπούλα». Ακολουθεί ο Θούριος του Ρήγα «Ως πότε παλικάρια θα ζούµι στα στενά, µονάχοι σα λιοντάρια στις ράχες στα βουνά» και βέβαια βγαίνουν οι πάλες από τα θηκάρια τους. Στη συνέχεια στην πλατεία του ηµαρχείου, πριν ξεκινήσουν για τη µεγάλη πορεία, θα χορευτεί ο χορός Παπαδιά µε πρωτοσυρτή τον αρχηγό του µπουλουκιού. Ακόµα, µια Μπούλα θα σύρει τη Μακρινίτσα και θα ακολουθήσει ο Νιζάµικος, ίσως ο πιο ζωηρός από τους οµαδικούς χορούς του ρεπερτορίου της ηµέρας. Ανάλογα µε το χρόνο που έχει το κάθε µπουλούκι µπορεί να χορέψει ένα ή δύο χορούς ακόµα. Αµέσως µετά αρχίζει το καθορισµένο δροµολόγιο το οποίο θα καταλήξει στο µαχαλά (συνοικία) Αλώνια, όπου θα βγάλουν τις µάσκες. Επίσης η προφορική παράδοση καθορίζει και τις πατινάδες από µαχαλά σε µαχαλά, σε αντίθεση µε τους χορούς που θα χορέψουν στις πλατείες κατ επιθυµία των πρωτοχορευτών. 13

15 1.6 Χορευτικό Ρεπερτόριο Αναλυτικότερα για το χορευτικό ρεπερτόριο του δρώµενου, η µελωδία Παπαδιά και ακόµα µια άλλη µελωδία µε το όνοµα Παλιά Παπαδιά (δηλαδή ο τσιάµικος), ο Νταβέλης, ο Σωτήρης, χοροί κατεξοχήν αυτοσχεδιαστικοί, αφού ο πρωταγωνιστής πρωτοσυρτής µπορεί να επιδείξει όλη τη χορευτική του δεινότητα σε ύφος και τεχνική. Αυτού του τύπου οι χοροί είναι µοναδικοί στον ελλαδικό χώρο, γιατί ένα µεγάλο µέρος τους στηρίζεται σε µελωδίες ελευθέρου ρυθµικού τύπου.ένας καλός χορευτής πρέπει να αναπτύξει ένα ουσιαστικό, χωρίς λόγια, διάλογο µε τα όργανα, έτσι ώστε ο χορός να γίνει αµφίπλευρη δηµιουργική στιγµή ανάµεσα στο µουσικό και στο χορευτή. Η Παπαδιά και οι όµοιοι µ αυτήν χοροί είναι από τη φύση τους χοροί τελετουργικοί, αλλά και εξαιρετικά 14

16 ενδιαφέροντες, αφού οι χορευτικές πρωτοβουλίες του πρωτοσυρτή µπορούν να φθάσουν στον δηµιουργικό αυτοσχεδιασµό. Ο Νιζάµικος είναι ένας άλλος χορός που επίσης θα χορευτεί πολλές φορές, κυρίως από τους νεότερους. Σε όλους αυτούς τους κατεξοχήν ανδρικούς χορούς, η Μπούλα συµµετέχει ελάχιστα. Κινείται συµβολικά µαζί µε τους άλλους Γιανίτσαρους, αλλά ο δικός της χορός είναι η µελωδία Μακρινίτσα, τραγούδι ταυτισµένο µε τη θυσία των γυναικών στο χαλασµό της Νιάουστας το Αν από τα µικρά αγόρια που συνοδεύουν το θίασο κάποιο µπορεί να τα καταφέρει καλά στο χορό, ο αρχηγός θα ορίσει πότε και σε ποιο σηµείο (κοντά στο σπίτι του, εκεί που βρίσκονται οι δικοί του) θα µπει πρώτος στον κύκλο και θα χορέψει σαν πρωτοσυρτής, ενώ όλοι θα τον σεβαστούν σαν µεγάλο. Όσο ο θίασος βρίσκεται σε πορεία και φοράει τις µάσκες, κανείς από τους θεατές δεν επιτρέπεται να χορέψει µαζί τους ούτε βέβαια να σύρει µη µεταµφιεσµένος το χορό. Αυτό γίνεται, αφού βγουν οι µάσκες, γιατί από τότε και µετά οι χοροί χάνουν την τελετουργική τους εκτέλεση και ο χορός µεταπίπτει περισσότερο σε λαϊκό πανηγύρι. Οι πατινάδες συµπληρώνουν το χορευτικό ρεπερτόριο της ηµέρας και είναι πολλές. Σχεδόν σε κάθε δρόµο παίζεται και διαφορετική µελωδία. Βραδιάζοντας φτάνουν στο µαχαλά Αλώνια µε την πατινάδα «ι σ άρισαν τα Αλώνια, Μαρίγια, τα Αλώνια µαχαλά» όπου και βγαίνουν οι µάσκες. Εύκολα αντιλαµβάνεται κανείς πόσο περίπλοκο γίνεται το ρεπερτόριο του θιάσου κυρίως από απόψεως ποικιλίας µελωδιών. Αυτό σηµαίνει πως εκείνος που επωµίζεται το βάρος της εκτέλεσης των τραγουδιών είναι ο ένας ζουρνατζής. Πόση γνώση των τραγουδιών πρέπει να έχει και πόση αντοχή, για να τα βγάλει πέρα µε τις επιθυµίες των χορευτών, αλλά και µε όσα άλλα τραγούδια ή πατινάδες πρέπει να γνωρίζει. Για να χορέψουν καλά, πρέπει να τους παίζουν και καλά. Στις πατινάδες οι χορευτές τοποθετούνται σε δύο γραµµές κατά µήκος του δρόµου και κρατούν τα σπαθιά τους από την άκρη. Σε ορισµένα γυρίσµατα των µελωδιών το σπαθί κρατιέται κανονικά από τη λαβή του και κάθε Γιανίτσαρος το σταυρώνει, 15

17 κτυπώντας το µε το σπαθί του συντρόφου του. Η πατινάδα από ελεύθερος χορός γίνεται για λίγο αντικριστός, αλλά πάλι ξαναγυρίζει στη βασική της φόρµα που είναι χορός ποµπικός ελεύθερος. Στο µαχαλά Αλώνια η τελετουργική πορεία µπορεί να θεωρηθεί ότι τελειώνει, αλλά όχι και η χορευτική δραστηριότητα του µπουλουκιού. Ο χορός ανοίγεται και συµµετέχουν παλαιοί τελεστές του εθίµου και καλοί χορευτές, αφού κάποιος από τους Γιανίτσαρους ή Μπούλα θα τον σύρει για να χορέψει µαζί τους. Από τ Αλώνια θα πάνε στα Γαλάκια και από εκεί µέχρι το Στραβό Πλάτανο για να καταλήξουν στα Καµµένα. Οι χοροί εδώ µπορεί να είναι πολλοί και ποικίλοι, αφού η συµµετοχή γενικεύεται. Αργότερα τα µέλη του µπουλουκιού αρχίζουν να χαιρετιούνται και να αποσύρονται στα σπίτια τους για ξεκούραση. 1.7 Οι επόµενες µέρες Το πρωί της Τυρινής ευτέρας το πρόγραµµα του θιάσου είναι πιο χαλαρό. Χωρίς να φοράνε µάσκα θα µαζευτούν όλοι, χωρίς «µάσιµο» από τα όργανα, στο σπίτι του αρχηγού του µπουλουκιού. Εδώ θα γίνει ένα µικρό οικογενειακό γλέντι µε τους οικείους του αρχηγού. Μετά θα πάνε µε πατινάδα στο Κονάκι ( ηµαρχία), θα χορέψουν λίγο και στη συνέχεια θα περάσουν από τα σπίτια όλων των ντυµένων που συµµετείχαν στο θίασο και σε σπίτια που τους έχουν καλέσει. Το µουσικό και χορευτικό ρεπερτόριο αυτή τη µέρα δεν έχει την αυστηρότητα της προηγούµενης αλλά εξαρτάται από τους ζουρνατζήδες και από το κέφι της στιγµής. Επίσης τραγουδάνε και χορεύουν και εκτός θιάσου πολλοί φίλοι ή συγγενείς τους. Το βράδυ, αφού τελειώσουν τις υποχρεώσεις που έχουν, θα χαιρετιστούν και θα γυρίσουν σπίτια τους. Η Κυριακή της Τυρινής είναι η µέρα που θα επαναληφθεί το έθιµο ακριβώς, όπως και την Κυριακή της Απόκρεω, µε τους ίδιους χορούς και το ίδιο δροµολόγιο. 16

18 Την Καθαρή ευτέρα δεν θα επισκεφτούν τα σπίτια των φίλων και δικών τους, αλλά χωρίς τον πρόσωπο, θα κάνουν το ίδιο δροµολόγιο. Στα Καµµένα αργά το βράδυ θα στηθεί ο τελευταίος χορός όπου η συγκίνηση των τελεστών είναι µεγάλη. Χαρακτηριστική είναι η παρακάτω περιγραφή: «Το βράδυ µετά τον τελευταίο χορό στα Καµµένα είναι η ώρα του χωρισµού. Εδώ αφού κάνουν ένα κύκλο όλοι οι Γιανίτσαροι και οι Μπούλες και βάλουν τον οργανοπαίκτη στη µέση θα τον χτυπήσουν συµβολικά µε την πλατιά πλευρά της πάλας στο κεφάλι και σηκώνοντάς τον θα φωνάξουν «Πάντ άξιος Μήτρο ή Βαγγέλη (το όνοµα του ζουρνατζή) και του χρόνου». Στη συνέχεια, όπως είναι στον ίδιο κύκλο, θα χτυπήσουν όλοι τις πάλες στη γη µε τις µύτες λέγοντας «ότι είπαµε και δεν είπαµε εδώ να µείνει». Έτσι συγχωρούνται για τυχών µικροπαρεξηγήσεις που δηµιουργήθηκαν µεταξύ τους αυτές τις µέρες. Στη συνέχεια αφού πάρουν και πάλι χέρι από τον πιο µεγάλο µέχρι τον πιο µικρό και όσους από τους πολίτες παραβρίσκονται φεύγουν για τα σπίτια τους» Οι µουσικοί Σηµαντικό ρόλο στην τέλεση του εθίµου, κατέχουν οι οργανοπαίχτες. Τα όργανα που χρησιµοποιούνται είναι αποκλειστικά ο ζουρνάς και το νταούλι. Αξίζει να σηµειωθεί ότι παλαιότερα στη Νάουσα οι ζουρνάδες ακούγονταν µόνο την περίοδο της αποκριάς ενώ τον υπόλοιπο χρόνο στα γλέντια και τους γάµους χρησιµοποιούνταν λύρες, ταµπουράδες, βιολιά, γκάιντες και χάλκινα πνευστά. Με την αναβίωση του εθίµου µετά τον β παγκόσµιο πόλεµο, ο ζουρνάς άρχισε να έχει εξέχουσα θέση στη διασκέδαση και τις εκδηλώσεις των 5 Από περιγραφή του Τάκη Μπάιτση 17

19 Ναουσαίων. Ξακουστοί ζουρνατζήδες του εθίµου ήταν ο Μήτρος Χαϊβάνος στις αρχές του αιώνα και αργότερα ο Σταύρος Παζαρέντζης (γεν.1930) και ο Βαγγέλης Ψαθάς (γεν.1936). οι λαϊκοί οργανοπαίχτες της Νάουσας σχηµάτιζαν τις λεγόµενες «κοµπανίες» και έπαιζαν και στ άλλα χωριά του Ν. Ηµαθίας και Ν. Πέλλης. Στην κοµπανία του Ψαθά έπαιζαν ο ηµήτρης Ψαθάς, αδερφός του Βαγγέλη, Νταούλι (γεν.1952), ο Β. Ψαθάς ζουρνά, τον οποίο αργότερα συνόδευαν οι γιοι του Γιώργος και Αντώνης µε νταούλια και ο ηµήτρης µε ζουρνά. Άλλη κοµπανία είχε ο Στ. Παζαρέντζης µε τους γιους του ηµήτρη και Μανώλη, δύο ζουρνάδες κι ένα νταούλι. Ζουρνά έπαιζαν επίσης, ο ηµήτρης Αγγέλτσης (γεν.1945) που συχνά συνόδευε τον Στ. Παζαρέντζη κι ο Τρύφων Παζαρέντζης γιος του Σταύρου. Ωστόσο ο ζουρνατζής που έχει ξεχωρίσει τοσο για την πολύχρονη πορεία του όσο και για την συµβολή του στην αναβίωση, την διάσωση αλλά και την εξέλιξη του εθίµου, είναι ο Βαγγέλης Ψαθάς. Η δεξιοτεχνία του, το ιδιαίτερο χάρισµα τόσο στο να ερµηνεύει τους σκοπούς, όσο και να τιθασεύει τον άγριο ήχο του ζουρνά, αλλά και η αγάπη και η αφοσίωσή του για την παραδοσιακή µουσική της Νάουσας, είναι κάποια απ τα χαρακτηριστικά που τον κάνουν να είναι σήµερα ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους αυτής της παράδοσης µε πενηντάχρονη συνεχή παρουσία στα δρώµενα της πόλης και µε πολλές τιµητικές διακρίσεις εντός και εκτός Ελλάδας. 18

20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο Βαγγέλης Ψαθάς και η συµβολή του στο δρώµενο Παρακάτω θα µιλήσουµε αναλυτικότερα για τη µακρόχρονη πορεία του Βαγγέλη Ψαθά µέχρι σήµερα 6 Η πρώτη επαφή του Βαγγέλη Ψαθά µε τη µουσική, έγινε σε πολύ µικρή ηλικία µέσω των κοµπανιών που πήγαιναν να παίξουν στη Νάουσα κυρίως κατά την περίοδο της αποκριάς. Οι κοµπανίες αποτελούνταν κυρίως από ζουρνάδες και νταούλια που έρχονταν από τη Γουµέννισα, την Αλεξάνδρεια ή την Τζουµαγιά (Ηράκλεια Σερρών) Ο ίδιος µας λέει χαρακτηριστικά: «για τις απόκριες έρχονταν οι µουσικοί καµιά 25αρια µέρες νωρίτερα, τους βαστούσαν στα σπίτια, µην κοιτάς τώρα που κάνουν 5 µέρες καρναβάλι. Τότε δυόµισι βδοµάδες γερές ήταν τα όργανα. Ήταν και Τούρκοι από εδώ απτή Γουµέννισα και την Αλεξάνδρεια. Όλοι έπαιζαν ζουρνάδες, τότε χάλκινα δεν είχε. Εµείς ήµασταν µικροί, αλλά εγώ χωνόµουν µες τους οργανοπαίχτες». Ένα επίσης σηµαντικό ερέθισµα που δέχτηκε από µικρή ηλικία ήταν από τον προπάππο του τον οποίο θυµάται να παίζει στην γκάιντα τα ντόπια τραγούδια της Νάουσας. Παρόλα αυτά ο ζουρνάς ήταν αυτός που τον εντυπωσίασε και του τράβηξε την προσοχή. Έτσι προσπαθώντας να µιµηθεί τους ζουρνατζήδες που έβλεπε, άρχισε να κάνει µε τα αδέρφια του αυτοσχέδιες φλογέρες και να εξασκεί την κυκλική αναπνοή. Έτσι µετά από 6 Τα στοιχεία που ακολουθούν προέκυψαν από συνεντεύξεις µε τον ίδιο τον Βαγγέλη Ψαθά στις 03/04/2008 και 12/04/2008.Σηµαντική βοήθεια κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων µας παρείχαν οι γιοι του Αντώνης και ηµήτρης και ο εγγονός του Βαγγέλης. 19

21 κάποια χρόνια, λόγω της αγάπης του γι αυτό το όργανο, αγόρασε τον πρώτο του ζουρνά από τη Γουµένισσα και άρχισε να µαθαίνει τους πρώτους σκοπούς. Ο ίδιο µας λέει: «κοίταξε εγώ έπαιζα µεγάλο ζουρνά 7 πρώτα. Επειδή µπλέξαµε µε το ζουρνά το είχαµε µεράκι. Αγόρασα ζουρνά απ τη Γουµένισσα, απ τον Τράιο, δύο µεγάλους. Είχε και ο αδερφός µου, παίζαµε παλιά δυο ζουρνάδες µαζί. Μετά λέει να φτιάξουµε ένα ζουρνά από κερασιά, ήθελαν να βλέπουν κοντό ζουρνά 8 τους άρεζε, σαν του Μήτρου(Χαϊβάνος) αλλά δεν έπαιζε. Μετά ένας σταθµάρχης έφερε ένα ζουρνά από την Κοµοτηνή και µετά µ αυτόν έπαιζα. εν είχε πάει να πάρει κανένας του Μήτρου, αργότερα πήγε ο µπαµπάς του Τρύφωνα(Παζαρέντζη)» 7 Ζουρνάς µεγέθους περίπου 60εκ. που παίζεται κυρίως στην Αλεξάνδρεια Ηµαθίας(Γιδάς) και στην Ηράκλεια Σερρών. 8 Ζουρνάς µεγέθους 30-40εκ. που παίζεται στη Νάουσα Ηµαθίας, αλλά και στη δυτική Ρούµελη, µε το όνοµα καλάµι, καραµούζα ή πίπιζα, γνωστά και ως «ψιλά ζουρνάδια» του Μεσολογγίου. 20

22 Καθοριστική στιγµή στην πορεία του Βαγγέλη Ψαθά, υπήρξε το 1955, όπου για πρώτη φορά τον προσλαµβάνουν ως οργανοπαίχτη στο δρώµενο «Γενίτσαροι και Μπούλες». Ήδη και πριν το 55 ο Βαγγέλης Ψαθάς επισκεπτόταν σπίτια ηλικιωµένων οι οποίοι του τραγουδούσαν σκοπούς και τραγούδια της Νάουσας. Ο ίδιος επέµεινε πολύ σ αυτή του την αναζήτηση ψάχνοντας να βρει τους πιο καλλιφώνους ώστε να µπορέσει να αποδώσει τους σκοπούς µε τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Σηµαντική πηγή αποτέλεσε ο Τάσης Μαλκοµπίτσης ο οποίος ήταν ψάλτης και συνεπώς καλός στη φωνή. Ο ίδιος µας λέει: «Όταν γύρισα από φαντάρος ήθελα να µάθω τα τραγούδια. Έτσι πήγαινα στα σπίτια και µου τα τραγουδούσαν. Έψαχνα τους καλύτερους γιατί θέλει να τα οµορφαίνεις τα τραγούδια, δεν είναι µόνο να τα παίζεις. Τα περισσότερα τα έµαθα από τον Τάση Μαλκοµπίτση που ήταν καλός στη φωνή. Μόνο για την παπαδιά δεν ήξεραν λόγια. Αυτή την σφύριζαν. Την έµαθα από τον Τρυφών Χατζητρύφων που τα σφύριζε καλά. Σαν ζουρνά το έφτιαχνε. Έτσι είναι. Όσο τα ακούς, τα κάνεις δικά σου, θέλεις να τα οµορφαίνεις». Στο σηµείο αυτό θα θέλαµε να αναφέρουµε το παρακάτω περιστατικό. Το 1954, χρονιά όπου το έθιµο αναβιώνει και πάλι µετά από πολύχρονη παύση λόγω της γερµανικής κατοχής, ο τότε δήµαρχος, προσέλαβε ως οργανοπαίχτη τον Γιαννάκη Μίλκα από την Τζουµαγιά, στον οποίο έµαθαν κάποιους βασικούς σκοπούς (πατινάδα, παπαδιά, Νταβέλη κ.α) για να µπορέσει να βγάλει το µπουλούκι. Την επόµενη χρονιά ο δήµαρχος Αλέκος Χονός, αναζήτησε µουσικούς από την περιοχή της Νάουσας, για το δρώµενο. Έτσι καλεί τον νεαρό τότε Βαγγέλη Ψαθά ο οποίος ήξερε ήδη αρκετά από τα τραγούδια του εθίµου, γεγονός που αποτέλεσε βασικό λόγο στο να προτιµηθεί έναντι άλλων. Έτσι λόγω και του µουσικού του ταλέντου, έγινε γρήγορα αποδεκτός από την κοινωνία της Νάουσας. Στην ερώτηση εάν τον συγκρίνανε µε παλιότερους ζουρνατζήδες µας λέει: «ναι. Μου έλεγαν, 21

23 καµία σχέση Βαγγέλη. Είσαι το κάτι άλλο.» Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η παρακάτω µαρτυρία. Σε ερώτηση για το αν αµειβόταν από το δήµο για τη συµµετοχή του στο δρώµενο µας απαντά: «βέβαια! Με τα λεφτά εκείνα (την πρώτη φορά) αγόρασα τον ζουρνά. Με τα βάστηξαν. Μου λέει ένας: ρε Βαγγέλη τα λεφτά θα τα κρατήσουµε για το ζουρνά που αγοράσαµε (ενν. από την Κοµοτηνή). Τώρα τι να πεις! Βαστήξτε, τους λέω. Είχα και τον αδερφό µου τον συγχωρεµένο που µου έλεγε: πάρε το ζουρνά να φύγουµε. Μας δώσανε και 750 δρχ.» Από τότε και µέχρι σήµερα, για 53 συνεχόµενα χρόνια, βγάζει το µπουλούκι κάθε χρονιά ανελυπώς, έχοντας κερδίσει την εκτίµηση και τον σεβασµό των Ναουσαίων µε τον ιδιαίτερο τρόπο που αποδίδει τους σκοπούς. Στην πολύχρονη αυτή πορεία του, ο Βαγγέλης Ψαθάς έµεινε πιστός στο ρόλο που υπηρετούσε. Η διαρκής αναζήτηση και ανησυχία του για την Ναουσαίικη παράδοση, εξέλιξε ακόµα περισσότερο το µουσικό του ταλέντο. Έτσι µε τα χρόνια και ενώ το προσωπικό του στοιχείο γινόταν όλο και πιο έντονο στα τραγούδια, κατάφερε συνειδητά να µείνει εντός των αυστηρών ορίων που πρόσταζε η τέλεση του εθίµου. Το ανήσυχο του µουσικό πνεύµα του παρόλα αυτά δεν του επέτρεψε να µείνει στάσιµος, αναζητώντας συνεχώς κάτι καινούργιο. Αν και αυτό ακούγεται αντιφατικό αρχικά, την απάντηση, µας τη δίνει η παρακάτω µαρτυρία. Σε ερώτηση σχετικά µε το αν προσπάθησε να βάλει τραγούδια από άλλες περιοχές, µας απαντάει: «Αφού δεν πάει. Κάθε µέρος έχει και τη δική του πατινάδα. Βέβαια αργότερα µπήκαν και καινούργιες πατινάδες. Για παράδειγµα του Νικολάκη ή το Νυστάξαν τα µατάκια 22

24 µου µπήκαν αργότερα. Και αυτά Ναουσαίικα ήταν αλλά του τραπεζιού. Εγώ µετά τα έκανα πατινάδες, γιατί δεν µπορείς για 500 µέτρα να παίζεις το ίδιο, θα γίνει βαρετό. Αλλά και αυτές έµπαιναν σε κανένα στενό που δεν ήθελε συγκεκριµένο τραγούδι, για να µην επηρεαστεί το έθιµο.» Εδώ αξίζει να σταθούµε και να εστιάσουµε στη µουσική οξυδέρκεια αυτού του ανθρώπου. Βλέπουµε από τη µία ότι αρνείται να προσθέσει στο έθιµο ξένα τραγούδια, διατηρώντας έτσι αγνή και ανεπηρέαστη την µουσική του παράδοση, αλλά από τη άλλη έχει την ικανότητα να µετατρέπει καθιστικά τραγούδια σε πατινάδες, εξελίσσοντας έτσι την παράδοση χωρίς να την µολύνει. Επιπλέον η δηµιουργία νέων κοµµατιών δεν έγινε µόνο µε την µετατροπή καθιστικών τραγουδιών σε πατινάδες αλλά και µε διασκευή κάποιων κοµµατιών από άλλες περιοχές που το ιδίωµα τους έµοιαζε πολύ µε αυτό της Νάουσας. Σε ερώτηση σχετικά µε το πώς δηµιουργήθηκε η πατινάδα «κόκκινα τριαντάφυλλα», ένα από τα δικά του κοµµάτια, µας είπε: «Το µισό κοµµάτι είναι παρµένο από ένα σκοπό που παίζεται στην περιοχή της Καστοριάς, συγκεκριµένα εγώ το άκουσα στο χωριό Άργος Ορεστικό. Είχα πάει στο Άργος πριν αρκετά χρόνια(περίπου ) µε τις Μπούλες και άκουσα κάποια χορευτική οµάδα της περιοχής να κάνει πατινάδα µε αυτό το σκοπό. Ο σκοπός έµοιαζε πολύ µε την «παπαδιά» και µε κάποιους άλλους σκοπούς της Νάουσας. Σκέφτηκα ότι θα ταίριαζε πολύ να παιχτεί σαν πατινάδα στη Νάουσα καθώς η µελωδία ήταν πολύ κοντά στα ακούσµατα µας. Έτσι έβαλα κάποια στοιχεία από την «παπαδιά» και κάποιες καταλήξεις και έτσι έγινε το κοµµάτι» 23

25 Σε αυτό το σηµείο τίθεται ο προβληµατισµός σχετικά µε το πόσο µπορεί ένας µουσικός να επέµβει στη µουσική παράδοση ενός τόπου, εισάγοντας καινούργια κοµµάτια. Νοµίζω ότι την απάντηση µπορούµε να βρούµε αν εστιάσουµε στο ευρύτερο ζήτηµα του πως πρέπει να αντιµετωπίζεται η παράδοση και ποια είναι τα όρια αυτής της αντιµετώπισης. Προσωπική µου άποψη είναι ότι η παράδοση είναι µια αµφιλεγόµενη και ευαίσθητη έννοια η οποία σε κάθε περίπτωση χρήζει διαφορετικής αντιµετώπισης. Αυτή η αντιµετώπιση εξαρτάται από διάφορους παράγοντες είτε αντικειµενικούς (τόπος, χρόνος) είτε υποκειµενικούς (προσωπικότητα του µουσικού). Η άποψή µου είναι ότι µπορεί κάποιος να επέµβει στην παράδοση. Αν το κάνει έχοντας καλή γνώση των στοιχείων της και σεβόµενος τις ιδιαιτερότητές της µπορεί το αποτέλεσµα να είναι αξιόλογο. Θα ήταν λάθος να ισχυριστώ ότι η παράδοση είναι µουσειακό είδος το οποίο πρέπει να φυλαχτεί µέσα σε γυάλα για να µη µολυνθεί. Η παράδοση εξελίσσεται και η εξέλιξή της µπορεί να γίνει είτε µε την προσθήκη νέων στοιχείων είτε µε την δηµιουργία νέων στοιχείων. Συγκεκριµένα στην περίπτωση του Βαγγέλη Ψαθά, η εξέλιξη της µουσική παράδοσης έγινε και µε τους δυο τρόπους. Αρχικά µε την µετατροπή κάποιων καθιστικών τραγουδιών σε πατινάδες και τελικά µε την προσθήκη νέων µελωδιών στην µουσική παράδοση της Νάουσας. Εάν συλλογιστούµε ότι παλαιότερα ο ζουρνάς ακουγόταν µόνο την περίοδο της αποκριάς, ενώ τώρα είναι το όργανο που αντιπροσωπεύει την Νάουσα-και ο Βαγγέλης Ψαθάς είναι ένας σηµαντικός λόγος γι αυτό- µπορούµε να δούµε την εξέλιξη της µουσικής παράδοσης φανερά. Εξάλλου, ο Βαγγέλης Ψαθάς ενστικτωδώς ήταν προσεκτικός στην αντιµετώπιση της µουσικής παράδοσης. Τα κοµµάτια που πρόσθεσε φρόντισε να ταιριάζουν στο µουσικό ιδίωµα της Νάουσας αλλά και να µην αντικαταστήσουν τα παλαιοτέρα κοµµάτια έτσι ώστε να µην επηρεάζεται το δρώµενο. Εξάλλου οι τελικοί αποδέκτες αυτής της διαδικασίας, οι Ναουσαίοι, αποδέχτηκαν τους σκοπούς αυτούς από την πρώτη στιγµή της δηµιουργίας του γεγονός που αποδεικνύει την αυθεντικότητά τους. 24

26 Ένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζει τους ζουρνατζήδες λόγω κυρίως της φύσης του οργάνου- είναι ότι το όργανο σχεδόν ποτέ δεν το παίρνουν έτοιµο από κατασκευαστή. Ο ζουρνατζής είναι αυτός που διαµορφώνει τον ζουρνά στην τελική του µορφή, δίνοντας στον παίχτη του ζουρνά µία ακόµα ιδιότητα, αυτή του κατασκευαστή. Έτσι σκόπιµο θα ήταν να εστιάσουµε στην «διαδικασία» αυτής της διαµόρφωσης του ήχου του ζουρνά. Ένας ζουρνάς αρχικά κατασκευάζεται στον τόρνο. Ο µάστορας θα πάρει το ξύλο θα του δώσει το κωνικό σχήµα και θα ανοίξει την µεγάλη τρύπα. Εκεί σταµατάει το έργο του µάστορα. Ο ζουρνατζής θα πάρει το όργανο και θα ανοίξει τις τρύπες ανάλογα µε τα δάχτυλα του. Στη συνέχεια θα πρέπει να παίζει τον ζουρνά και να τον κουρδίσει µε τα κατάλληλα διαστήµατα 25

27 ανοίγοντας περισσότερο τις τρύπες. Τα διαστήµατα δηµιουργούνται µε βάση τα ακούσµατα και την επιθυµία του παίχτη. Φυσικά αυτό δεν είναι εύκολη διαδικασία καθώς σε κάποια τονικά ύψη µπορεί ο ζουρνάς να τρίζει, ή µπορεί το διάστηµα να µην είναι το επιθυµητό λόγω του καλαµιού κ.α. ο Βαγγέλης Ψαθάς µας λέει για την κατασκευή του ζουρνά: «Τους ζουρνάδες δεν τους κατασκευάζω εγώ στην αρχική τους τη µορφή. Για να πάρει το αρχικό ξύλο µορφή, χρειάζεται τόρνος. Παλιά υπήρχε εδώ στη Νάουσα ένας τόρνος που τον δούλευε ένας ψάλτης. Έκανα δύο ζουρνάδες, αλλά µετά έγινε παπάς και σταµάτησε να δουλεύει τον τόρνο. Εδώ και χρόνια κατασκευάζουµε τους ζουρνάδες σε έναν τόρνο στην Αθήνα που τον δουλεύει ένας παππούς. Εµείς επιλέγουµε το ξύλο, του το πηγαίνουµε, του λέµε τις διαστάσεις που θέλουµε και αυτός δίνει µορφή στο ξύλο σιγά. Αρχικά το τετραγωνίζει και έπειτα του δίνει το σχήµα του ζουρνά µε τη βοήθεια του τόρνου. Στη συνέχεια κάνει την τρύπα και ανοίγει τις τρύπες σύµφωνα µε τα δάχτυλά του. Μετά θέλει να τον πάρεις τον ζουρνά και να τον παίζεις συνέχεια για να φτιάξεις τα διαστήµατα. Μετά από κάποιο καιρό παιξίµατος το ξύλο απορρόφα σιγά σιγά τα χνώτα και δηµιουργείται η «κόρα». Η κόρα κλείνει τους πόρους του ξύλου και χαρίζει στον ζουρνά πιο καλό και «ώριµο» ήχο. Μέχρι εκείνη τη στιγµή, ο ζουρνάς θεωρείται ότι δεν είναι τελειοποιηµένος και αυτή στιγµή εξαρτάται από τη συχνότητα του παιξίµατος, αλλά και από το ξύλο. Μπορεί να κάνει και µήνες να εµφανιστεί η «κόρα». Παρόλα αυτά η κόρα αποτελεί και τον κυριότερο λόγο φθοράς του οργάνου, αφού καιρό µε τον καιρό το ξύλο σαπίζει και κάποια στιγµή αχρηστεύεται. Τα όργανα κρατάνε περίπου τριάντα χρόνια. Όσον αφορά στο καλάµι(γλωσσίδι), θέλει να έχεις πολύ υποµονή, και στην αναζήτηση του κατάλληλου καλαµιού, αλλά και στην κατασκευή του. Υπήρχαν πολλές φορές σε ταξίδια που παράτησα την οµάδα και έψαχνα καλάµια σε κανάλια. εν ξέρεις που και πότε θα βρεις καλή καλαµιά. Αφού βρεις καλό καλάµι, θέλει να το καθαρίσεις από µέσα για να φύγει η φλούδα και στη συνέχεια να το ξύνεις λίγο λίγο και να το δοκιµάζεις µέχρι να γίνει όπως το 26

28 θέλεις. Μεγάλη προσοχή χρειάζεται όταν διπλώνεις το καλάµι γιατί µπορεί να σκιστεί και µετά θέλει να πάρεις άλλο καλάµι να φτιάξεις». Σε αυτό το σηµείο µπορούµε να διακρίνουµε µία σχέση αλληλεπίδρασης ανάµεσα στο τρίπτυχο παράδοση- παίχτης-όργανο. Το όργανο θα πρέπει να διαµορφωθεί, ανάλογα µε τις απαιτήσεις που προστάζει η παράδοση αλλά και τα δύο αυτά στοιχεία εξαρτώνται από τον παίχτη ο οποίος διαµορφώνει την µουσική παράδοση όχι µόνο µε το παίξιµό του, αλλά και µε την κατάλληλη διαµόρφωση του οργάνου. 27

29 ΕΠΙΛΟΓΟΣ Πίστις στην ποιητική της µουσικής παράδοσης της Νάουσας Αναλογιζόµενοι τα παραπάνω, µπορούµε να πούµε ότι τον Βαγγέλη Ψαθά χαρακτηρίζουν τόσο ως µουσικό, όσο και σαν άνθρωπο η επιµονή, η αφοσίωση και η αναζήτηση, χαρακτηριστικά τα οποία µπορούν να αποδωθούν µε την έννοια «Πίστις». Πίστις η οποία ακολουθούσε τον Βαγγέλη Ψαθά σε όλη την µέχρι τώρα πορεία του. Γιατί µε επιµονή και υποµονή ξεκίνησε να µάθει το ζουρνά και τα µυστικά του και να δώσει το δικό του µοναδικό ήχο. Με επιµονή γύριζε από σπίτι σε σπίτι για να µάθει τους σκοπούς και µε την ίδια επιµονή κατάφερε να γίνει αποδεκτός από τους Ναουσαίους. Στους οποίους πενήντα χρόνια τώρα µε αφοσίωση και αγάπη δίνει χαρά και γεµίζει τις όµορφες στιγµές τους µε τον ήχο του ζουρνά. Αφοσίωση στην παράδοση της Νάουσας, που τη διέσωσε και τη διατήρησε σαν τον πιο πολύτιµο θησαυρό και µε την ίδια αφοσίωση την παραδίδει στις νεότερες γενιές έχοντας βάλει και ο ίδιος το δικό του λιθαράκι σ αυτή. Και τέλος αναζήτηση µουσική και ποιητική για το καινούργιο, το ξένο, το όµορφο. Ο Βαγγέλης Ψαθάς αναζητούσε τη µουσική σε όποιο µέρος του κόσµου κι αν βρισκόταν και θαύµασε µουσικούς διαφορετικούς σε κουλτούρα και νοοτροπία. Άλλωστε όλοι οι µουσικοί, µέσα από τη διαφορετικότητα τους αγαπιούνται και αλληλοθαυµάζονται. Αναζητούσε τη µουσική ακούγοντας µέχρι αργά το βράδυ τους ραδιοφωνικούς σταθµούς της Άγκυρας και της Σόφιας. Και όταν άκουγε κάτι που του άρεσε, το «έκλεβε» όπως µας λέει ο ίδιος, για να το κάνει δικό του, σύµφωνα µε την προσωπική του αντίληψη και µνήµη. Αυτή του η αναζήτηση και ανησυχία, δε σταµάτησε ποτέ. 28

30 Σήµερα ο Βαγγέλης Ψαθάς σε ηλικία 72 ετών συνεχίζει αδιάκοπα να ασκεί το επάγγελµα του µουσικού συµµετέχοντας τόσο στο δρώµενο «Γενίτσαροι και Μπούλες», όσο και σε γάµους, πανηγύρια, φεστιβάλ σε όλο τον κόσµο και άλλες εκδηλώσεις. Μαζί του έχει τους δύο του γιους, Αντώνη στο νταούλι και ηµήτρη στο ζουρνά, που κι αυτοί µε τη σειρά τους έχουν µεταλαµπαδεύσει την τέχνη του νταουλιού και του ζουρνά στους δικούς τους γιους. Αδιαµφισβήτητα ο Βαγγέλης Ψαθάς θεωρείται γενάρχης µιας µουσικής οικογένειας που συνεχώς µεγαλώνει και αποτελεί σηµαντικό κρίκο στη διάσωση και συνέχιση της µουσικής παράδοσης της Νάουσας, την οποία όσο υπηρετούν άνθρωποι µε τέτοιο ήθος και αφοσίωση, θα συνεχίσει να υπάρχει και να εξελίσσεται στο µέλλον. 29

31 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ όρα Ν. Στράτου. (1979). Ελληνικοί Παραδοσιακοί Χοροί. Αθήνα. Οργανισµός Εκδόσεων ιδακτικών Βιβλίων Φοίβος Ανωγειανάκης. (1991). Ελληνικά Λαϊκά Μουσικά Όργανα. Αθήνα. Εκδ.Μέλισσα Τάκης Μπάιτσης. (2003). Ο Κύκλος της Ζωής και το ηµοτικό Τραγούδι της Νάουσας. Νάουσα. Έκδοση του οµίλου Γενίτσαροι και Μπούλες Λύκειον των Ελληνίδων Νάουσας. (2005). Οι Παραδοσιακές Φορεσιές και τα Τραγούδια της Νάουσας. Νάουσα. Υπό την αιγίδα της Νοµαρχιακής Αυτοδοιήκισης Ηµαθίας Στ.Ι.Κοψαχείλης. (1 Αυγούστου 1991). Οι Λαϊκοί οργανοπαίχτες της Νάουσας και η τοπική µουσική. Ηµερησία. σσ 5. Μανώλης Βαλσαµίδης. (2007). Οι Μπούλες της Νιάουστας. Λαογραφία) σσ

ΔΗΜΟΣ ΝΑΟΥΣΑΣ Κ.Ε.ΔΗ.Π.Ο.Ν. η αυθεντική ελληνική αποκριά

ΔΗΜΟΣ ΝΑΟΥΣΑΣ Κ.Ε.ΔΗ.Π.Ο.Ν. η αυθεντική ελληνική αποκριά ΔΗΜΟΣ ΝΑΟΥΣΑΣ Κ.Ε.ΔΗ.Π.Ο.Ν. 24 07 η αυθεντική ελληνική αποκριά Όταν η ιστορία, ο μύθος και η παράδοση ενώνονται σ ένα μακραίωνο και διαχρονικό γεγονός και μετουσιώνεται σε μια μεγάλη γιορτή, τότε γεννάται

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου

Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Λαγκαδινού Νεκταρία, Καθηγήτρια Μουσικής Στο πρόγραμμα συμμετείχαν όλοι οι μαθητές της Α τάξης του Δημοτικού Σχολείου Λουτρών Μυτιλήνης.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

Το Τριώδιο ή αλλιώς Αποκριά είναι μια περίοδος 3 εβδομάδων που γιορτάζουμε κάθε χρόνο πριν από τη Σαρακοστή του Πάσχα.

Το Τριώδιο ή αλλιώς Αποκριά είναι μια περίοδος 3 εβδομάδων που γιορτάζουμε κάθε χρόνο πριν από τη Σαρακοστή του Πάσχα. Το Τριώδιο ή αλλιώς Αποκριά είναι μια περίοδος 3 εβδομάδων που γιορτάζουμε κάθε χρόνο πριν από τη Σαρακοστή του Πάσχα. Το Τριώδιο το τοποθετούμε χρονικά ως εξής: Πάσχα Τριώδιο ή Αποκριά Σαρακοστή Η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ.

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. Εικόνα 1 ΒΙΟΛΙ ΕΙΜΑΙ ΕΝΑ ΕΓΧΟΡΔΟ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΙ» ΜΟΥ ΤΑ Ι ΓΙΑ ΝΑ ΚΟΥΡΔΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ. ΠΑΡΑΓΩ ΗΧΟ ΟΤΑΝ ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ ΠΙΕΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΤΟ ΔΟΞΑΡΙ ΤΙΣ ΧΑΪΔΕΥΕΙ. ΕΦΕΥΡΕΘΗΚΑ ΓΥΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά Στη γιαγιά Φωτούλα, που δεν πρόλαβε να το διαβάσει, γιατί έφυγε ξαφνικά για τη γειτονιά των αγγέλων. Και στον παππού Γιώργο, που την υποδέχτηκε εκεί ψηλά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Την ημέρα του γάμου μαζεύονται οι κοπέλες στο σπίτι της νύφης και την ντύνουν. Μετά η μάνα της, της πλένει τα πόδια για να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;»

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» «Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» Οπου (Α) ο καλούµενος - χρήστης της υπ' αριθ. 698... (µέλος της Χ.Α.) Οπου (Β) ο καλών Ηµεροµηνία: 20/09/2013 Εναρξη: 22:12':00''

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2009 2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 2 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Ξεχασμένοι χοροί του παραδοσιακού ναουσαίικου γάμου

Ξεχασμένοι χοροί του παραδοσιακού ναουσαίικου γάμου Ξεχασμένοι χοροί του παραδοσιακού ναουσαίικου γάμου Του Χρήστου Σ. Ζάλιου Α πό τα πανάρχαια χρόνια, ο χορός είναι δεμένος στενά με τη μαγεία, τη θρησκεία, τη γιορτή, την εργασία, τον έρωτα και το θάνατο.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ /ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Διδακτική πρόταση

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ /ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Διδακτική πρόταση ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ /ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Διδακτική πρόταση Διδακτικό πλαίσιο Θέμα: Πάρτι γενεθλίων Σχολείο: Γυμνάσιο Φανερωμένης, Λάρνακα Επίπεδο ελληνομάθειας: Α2 - αρχάριοι (9 μαθητές) Διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων!

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων! OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! & των ανθρώπων! συνδιοργάνωση Kαλοκαίρι 2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΕΡΓΕΡΗΣ Και να αδερφέ μου που

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Ας µιλήσουµε Ελληνικά

Ας µιλήσουµε Ελληνικά Ας µιλήσουµε Ελληνικά I Το όνοµά µου: Πόσων χρονών είµαι: Σε ποια τάξη πηγαίνω: Σε ποιο σχολείο πηγαίνω: Η πόλη µου / Το χωριό µου: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 Μέρος Α Κατανόηση προφορικού λόγου 1 Άσκηση 1 Άκουσε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου,

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, την ξαδέρφη μου και τον μπαμπά μου στον ποταμό. Ο ποταμός

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα της Ελισάβετ Κουκουμάκα ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΣΩΠΑ 1. Φώτης 2. Μαμά 3. Δεσποινίς Σούλα 4. Οφθαλμίατρος 5. Μπαμπάς 6. Πετράκης 7. Παιδί της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ Κωνσταντίνα Αστερίου Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα μαγαζιά να αγοράσει χριστουγεννιάτικα δώρα και στολίδια για το δένδρο. Η πόλη είναι πανέμορφα στολισμένη.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ CULTURE 2000. Enfants d ici Contes d ailleurs. Η µουσική των Τσιγγάνων Μια εκπαιδευτική προσέγγιση

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ CULTURE 2000. Enfants d ici Contes d ailleurs. Η µουσική των Τσιγγάνων Μια εκπαιδευτική προσέγγιση ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ CULTURE 2000 Enfants d ici Contes d ailleurs Η µουσική των Τσιγγάνων Μια εκπαιδευτική προσέγγιση Νάνση Τουµπακάρη, Μουσικοπαιδαγωγός Γενικά Μελετώντας την µουσική

Διαβάστε περισσότερα

Αι πρωτόψωμο και τιμημένο Πιοσ(ΐ) τίμ(η) σι ου θιός κι ου κόσμους Ετσι να τ(ι)μάει και η νύφ(η) τα πιθιρικά τς.

Αι πρωτόψωμο και τιμημένο Πιοσ(ΐ) τίμ(η) σι ου θιός κι ου κόσμους Ετσι να τ(ι)μάει και η νύφ(η) τα πιθιρικά τς. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κυρίες και κύριοι σύνεδροι, θα ήθελα να κάνω μια αναφορά στο έθιμο και στον παραδοσιακό χορό του πρωτοψώματος, που γινόταν και γίνεται την παραμονή του γάμου. Είναι ένα έθιμο, που ακόμη και σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ενότητα: Κοινωνικές σχέσεις (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Στεμνίτσα, ο τόπος μας

Στεμνίτσα, ο τόπος μας Στεμνίτσα, ο τόπος μας Εκπαιδευτικό πρόγραμμα εξοικείωσης των παιδιών με τις νέες τεχνολογίες Αύγουστος 2007 (Υπό την αιγίδα του Δήμου Τρικολώνων) οι πρωταγωνιστές ο Mάριος ο Σπύρος η Δέσποινα η Μυρτώ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση για την Ιταλία από τη

Παρουσίαση για την Ιταλία από τη Παρουσίαση για την Ιταλία από τη Ιταλία Τι είδαμε, τι κάναμε και πώς περάσαμε στην Ιταλία? Ημερολόγιο Comenius Ιταλία Για να δείξω πως περάσαμε στην Ιταλία θα φτιάξω ένα ημερολόγιο. Το ημερολόγιο θα έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΕΝΑ ΚΟΥΒΑΡΙ ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΑΡΑΒΙ ΑΠ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ!!

ΜΕ ΕΝΑ ΚΟΥΒΑΡΙ ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΑΡΑΒΙ ΑΠ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ!! ΜΕ ΕΝΑ ΚΟΥΒΑΡΙ ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΑΡΑΒΙ ΑΠ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ!! etwinning συνεργασία του Νηπιαγωγείου Σεισίου και του 1 ου Νηπιαγωγείου Μουρικίου στα πλαίσια του προγράμματος «Ας ζήσουμε ένα ταξίδι με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Όταν η μαμά έχει στομία

Όταν η μαμά έχει στομία Coloplast Όταν η μαμά έχει στομία Μια αληθινή ιστορία ζωής Εισαγωγή Αυτό το φυλλάδιο γράφτηκε από την Tina η οποία έχει κάνει επέμβαση στομίας. Η επέμβαση έγινε το 1994, τη στιγμή που ο γιος της ήταν ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ g Μια ιστορία για µικρούς και µεγάλους ένα παραµύθι τεχνολογίας και ζαχαροπλαστικής. ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ Μια ιστορία της. Λίνα ΣΤΑΡ!!! Τ.Ε.Ε. ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΥΡΟΥ Μαθήτρια: Λίνα Βαρβαρήγου (Λίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΑΞΗ Α ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ 19/05/2013 Χρόνος: 1 ώρα Οδηγίες 1. Έλεγξε ότι το γραπτό που έχεις μπροστά σου αποτελείται από τις σελίδες 1-11. 2. Όλες τις

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια»

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 «Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» (Ρόδος Δωδεκάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα.

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ο χαρούμενος βυθός Σχόλιο [D2]: Σπανουδάκης Κύματα Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ψαροτουφεκάδες, δύτες και ψαράδες

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα.

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. 1. Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. Καιρό είχες να ρθεις, Κλουζ, μου είπε ο κύριος Κολχάαζε, ανοιγοκλείνοντας το ψαλίδι του επικίνδυνα κοντά στο αριστερό μου αυτί. Εγώ τα αγαπώ τ αυτιά μου. Γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Κείμενο: Κατερίνα Βαϊμάκη Εικονογράφηση: Ρεβέκκα Βεδέ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Ευρωπαϊκή Ένωση Ταµείο Συνοχής «Επενδύοντας στο

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Πτυχιακή εργασία µε τίτλο: Η ερµηνεία του παραδοσιακού κλαρίνου στις κοινότητες των ROM στη Γουµένισσα του Κιλκίς και στη Νάουσα Ηµαθίας από

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

CONGRATULATIONS! Είσαι έτοιμη να γίνεις... to become a Ballerina!

CONGRATULATIONS! Είσαι έτοιμη να γίνεις... to become a Ballerina! CONGRATULATIONS! Είσαι έτοιμη να γίνεις... You are μπαλαρίνα; now ready to become a Ballerina! Περιεχόμενα 3 Πώς να γίνεις μπαλαρίνα 4 Ο κόσμος του μπαλέτου 6 Η καλύτερη φίλη μιας μπαλαρίνας 8 Υπέροχη

Διαβάστε περισσότερα

«Οδική ασφάλεια... για κλάµατα!» (Θεατρικό γραµµένο από τα παιδιά της Β 1)

«Οδική ασφάλεια... για κλάµατα!» (Θεατρικό γραµµένο από τα παιδιά της Β 1) «Οδική ασφάλεια... για κλάµατα!» (Θεατρικό γραµµένο από τα παιδιά της Β 1) Πρόσωπα: Μαθητές ασκάλα Κύριος Τροχαιάκης (αστυνοµικός της τροχαίας) Παιδιά ΣΚΗΝΗ 1 (στην τάξη) Χτυπά κουδούνι και µπαίνει µέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Αθλήματα σπορ

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Αθλήματα σπορ Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Αθλήματα σπορ Ενότητα: Αθλητισμός (3 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 6 ώρες (3 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: 1. Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής με

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year Η Αλφαβητοχώρα Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα Η μέρα έμοιαζε συνηθισμένη στην Αλφαβητοχώρα. Ο κύριος ې διαφήμιζε τα φρέσκα λαχανικά του στο μανάβικο δείχνοντας με καμάρι πως το μαρούλι είχε ακόμα την πρωινή

Διαβάστε περισσότερα

Το ανακαινισμένο κτίριο που στεγάζει τον ιστορικό μας Σύλλογο

Το ανακαινισμένο κτίριο που στεγάζει τον ιστορικό μας Σύλλογο Το ανακαινισμένο κτίριο που στεγάζει τον ιστορικό μας Σύλλογο Η Χωριστή Δράμας και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Η Αναγεννηθείσα Μακεδονία ή απλά ο Σύλλογος όπως για χάρη συντομίας τον αποκαλούν οι Χωριστιανοί,

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια.

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. 3E ERGASION_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 3:02 μ.μ. Page 1 Aνοίγει η αυλαία Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. θέατρο παράσταση σκηνή χορός

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα Εργασίας. και του Προγράμματος Υγείας. "Βήματα για τη Ζωή" ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο

Φύλλα Εργασίας. και του Προγράμματος Υγείας. Βήματα για τη Ζωή ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο Φύλλα Εργασίας από τη σύνδεση του Πολιτιστικού Προγράμματος "Σεργιάνι στην Παράδοση" και του Προγράμματος Υγείας "Βήματα για τη Ζωή" ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο Ζωγραφίζω το αγαπημένο μου ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χειροποιήµατα. 32 EΛΕΥΘΕΡΟΣ TΥΠΟΣ Κυνήγι

Χειροποιήµατα. 32 EΛΕΥΘΕΡΟΣ TΥΠΟΣ Κυνήγι 32 EΛΕΥΘΕΡΟΣ TΥΠΟΣ Κυνήγι Κώστας Μάρκου Γκλίτσες για αγανακτισµένους! Ενας συνταξιούχος του ΟΤΕ, µε καταγωγή από την ορεινή Κορινθία, από τη στιγµή που πήρε τη σύνταξή του είχε δύο επιλογές: Ή να αποβλακωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 1 Επίπεδο Α1 ιάρκεια: 30 λεπτά Πρώτο µέρος (12 µονάδες) Ερώτηµα 1 (6 µονάδες) Ένας φίλος σας σάς προσκαλεί στη βάφτιση της κόρης του. ιαβάστε το προσκλητήριο και σηµειώστε στις προτάσεις που πιστεύετε

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ОРФОГРАФИЯ. Προβληματικός κύκλος : - o - - e - - i - - a. ουδέτερο / επίθετο το ρούχο το ακριβό ποδήλατο

2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ОРФОГРАФИЯ. Προβληματικός κύκλος : - o - - e - - i - - a. ουδέτερο / επίθετο το ρούχο το ακριβό ποδήλατο 2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ОРФОГРАФИЯ Konstantinos Thodis by Προβληματικός κύκλος : - o - - e - - i - - a 1. - o - ( ο ) ουδέτερο / επίθετο το ρούχο το ακριβό ποδήλατο Средний / прилагательное το βιβλίο το νέο περιοδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ Α ΤΑΞΗ

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ Α ΤΑΞΗ 2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΑΡΗ» Ένα δωδεκάχρονο

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 07 ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΣΕΑ1ΔΑ 1. «Εφτά τραγούδια θα σου πω» Στίχου Μ. Κακογιάννης Μουσική: Μ. Χατζιδάκις Τραγούδι: Αναστασία Παιχνίδια - Διασκέδαση

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί να υπάρχει ρατσισμός στου κόσμου τις πατρίδες Όμως εγώ θα αντιδρώ γιατί έχω ελπίδες

Μπορεί να υπάρχει ρατσισμός στου κόσμου τις πατρίδες Όμως εγώ θα αντιδρώ γιατί έχω ελπίδες Συμμετοχή στην εκδήλωση «Ο πλούτος της διαφορετικότητας» Στις 20-4-2013 μαθητές του γ/σίου Ν. Αλικαρνασσού πραγματοποίησαν στην πλατεία Ελευθερίας διάφορες δράσεις στα πλαίσια του προγράμματος με θέμα

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση προφορικού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση προφορικού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Ο Γιώργος και η Ελευθερία πηγαίνουν εκδρομή. Θα ακούσεις την Ελευθερία να λέει ποια ρούχα θα πάρει μαζί της. Σημείωσε με () αυτά που θα

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου;

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ενότητα: Ελεύθερος χρόνος διασκέδαση (2 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα.

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα. Ιδέες για Γενέθλια παιδιών Πόσες φορές σπάσατε το κεφάλι σας, που να κάνετε το πάρτι γενεθλίων των παιδιών σας; Στο σπίτι, στον κήπο ή τελικά σε κάποιον παιδότοπο; Εάν επιλέξετε έναν παιδότοπο, τα πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

Μια φορά κι έναν καιρό, όχι πολλά χρόνια πριν, μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, είχε τόση ζέστη, καύσωνα, που μέχρι και ο ήλιος αναγκάστηκε να φορέσει

Μια φορά κι έναν καιρό, όχι πολλά χρόνια πριν, μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, είχε τόση ζέστη, καύσωνα, που μέχρι και ο ήλιος αναγκάστηκε να φορέσει Κατευθυνόμενη συμμετοχική δουλειά όλης της τάξης 2ο Δημοτικό Σχολείο Συκεών Θεσσαλονίκης Τάξη Γ1 2005-2006 Μια φορά κι έναν καιρό, όχι πολλά χρόνια πριν, μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, είχε τόση ζέστη, καύσωνα,

Διαβάστε περισσότερα

Tεχνολογία και επικοινωνία

Tεχνολογία και επικοινωνία 2ST TET ASKISEON_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 7:39 μ.μ. Page 1 Tεχνολογία και επικοινωνία Στον παρακάτω πίνακα υπάρχουν πολλά προϊόντα της σύγχρονης τεχνολογίας. Μπορείς να τα βάλεις στην κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Μια φορά η δασκάλα του Τοτού του είπε να γράψει 3 προτάσεις. Όταν πήγε σπίτι του ρωτάει τη μαμά του που έκανε δουλειές: - Μαμά πες μου μια πρόταση. - Άσε με τώρα, δεν μπορώ. Ο Τοτός τη γράφει. Μετά πηγαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Ο Kodály γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1886 στο Kecskemet της Ουγγαρίας. Ο πατέρας του ήταν σταθμάρχης σιδηροδρομικής γραμμής και έπαιζε ερασιτεχνικά

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος www.panosplatritis.com Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5

Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5 Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5 Όταν γίνονταν οι αλλεπάλληλες πειρατικές επιδρομές των Σαρακηνών στην Κύπρο, οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες έστελναν ηρωικούς Έλληνες πολέμαρχους

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος -ένας µονόλογος-

Το τέλος -ένας µονόλογος- Το τέλος -ένας µονόλογος- Γυναίκα µόνη, όµορφη, τριακονταετής. Καθιστή, µετά όρθια, πάντα µόνη. Χώρος κλειστός, ελάχιστα φωτεινός, παλιά ωραίος. Η ατµόσφαιρα έχει κάτι το πένθιµο. Το πρόσωπο κάτι το µόνιµο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΓΙΑ ΣΕΝΑ, ΠΟΥ Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΩΜΕΝΟ ΓΙΑ ΤΟ ECOMOBILITY

ΔΡΩΜΕΝΟ ΓΙΑ ΤΟ ECOMOBILITY 2 ο Γυμνάσιο Σταυρούπολης ΔΡΩΜΕΝΟ ΓΙΑ ΤΟ ECOMOBILITY Βγαίνει ο Σωτήρης στη σκηνή. Χτυπάει το τηλέφωνό του. Το σηκώνει. Ακούγεται η φωνή του Κώστα από τα παρασκήνια. Γεια σου Σωτήρη Θα βρεθούμε σήμερα;

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα