Μ ικρογαλακτώματα II: Ένα Néo Π ριβάλλον για Ενζυμικές Μ λέτ ς

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μ ικρογαλακτώματα II: Ένα Néo Π ριβάλλον για Ενζυμικές Μ λέτ ς"

Transcript

1 ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗΣ φαρμακολοπασ ΚΑΙ φαρμακοκινητικησ (1990) ς, φαρμακον-τύπος Μ ικρογαλακτώματα II: Ένα Néo Π ριβάλλον για Ενζυμικές Μ λέτ ς Άρης Ξενάκης Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών, Εθνικό Ίόρυμα Ερευνών, Αθήνα, Ελλάδα Λέξεις κλειδιά: Μικρογαλακτώματα, αντίστροφα μικύλλια, ένζυμα Key words: Microemulsions, reverse micelles, enzymes Δεκτή για δημοσίευση: 15 Ιανουαρίου 1990 Π ε ρ ί λ η ψ η : Το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν οι μελέτες βιολογικών μορίων μέσα σε μικρογαλακτώματα πηγάζει από τη δυαδική, κατά μια έννοια, υπόσταση των συστημάτων αυτών. Από τη μια μεριά έχουμε μακροομογενή διαλύματα, γεγονός που επιτρέπει τις μελέτες δομής, ενώ από την άλλη, το βιολογικό μόριο βρίσκεται εντοπισμένο σε ένα μικροπεριβάλλον, οι ιδιότητες του οποίου διαφέρουν σημαντικά από τις ιδιότητες της κύριας μάζας του διαλύτη, πλησιάζοντας τις ιδιότητες του ενδοκυτταρικού νερού. Η ιδιαιτερότητα του μικροπεριβάλλοντος μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στη διαμόρφωση του βιομορίου, επηρεάζοντας τη δραστικότητα του. Ένζυμα εγκλωβισμένα σε αντίστροφα μικύλλια μπορεί να εμφανίσουν διαφορετικές συγγένειες ως προς ορισμένα υπο- Send reprint requests to Dr A Xenakis, National Hellenic Research Foundation, 48 Vas Constantinou Ave, 11635, Athens, Greece στρώματα, ή ακόμα και να καταλύσουν μη υδατοόιαλυτά υποστρώματα. Αυτές οι ιδιότητες των μικρομορίων μέσα στα μικρογαλακτώματα, οδηγούν σε μια σειρά βιοτεχνολογικών εφαρμογών, όπως οι βιοδιαχωρισμοί, η ενζυμικά καταλυόμενη οργανική σύνθεση, η υποκατάστση του αίματος, η εκλεκτική μεταφορά φαρμακευτικών ουσιών, η επεξεργασία λυμάτων κλπ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σε άρθρο που δημοσιεύεται στο τεύχος αυτό του περιοδικού (1) αναφέρεται ότι τα αμφίφιλα επιφανειοενεργά μπορούν να οδηγήσουν στην παρασκευή μακροσκοπικά ομογενών διαλυμάτων νερού και ελαίου. Τα μικρογαλακτώματα αυτά, όπως γενικά ονομάζονται, ανάλογα με τις σχετικές ποσότητες των συστατικών τους, μπορούν να έχουν διαφορετικές δομές και διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες: τα μικρογαλακτώματα ελαίου μέσα σε νερό - o/w - ή διογκωμένα μικύλλια και τα

2 26 ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ φαρμακοκινητικησ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ~>ΣΗ 1990 μικρογαλακτώματα νερού.μέσα σε έλαιο - w/o - ή αντίστροφα μικύλλια. Και στις δύο περιπτώσεις οι διαστάσεις των συσσωματωμάτων της διεσπαρμένης φάσης (που συνήθως είναι σφαιρικά σταγονίδια) μπορούν να είναι τέτοιες, ώστε να είναι της ίδιας τάξης μεγέθους με ορισμένα μόρια βιολογικής σημασίας, όπως πρωτείνες, ένζυμα, RNA ή DNA. Από τους δύο τύπους μικρογαλακτωμάτων, περισσότερες εφαρμογές στον τομέα αυτό βρίσκουν τα αντίστροφα μικύλλια, τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί κυρίως με στόχο (α) τη διαλυτοποίηση μη υδατοδιαλυτών υποστρωμάτων λιπολυτικών ενζύμων και (β) τη μελέτη των παγιδευμένων ενζύμων στο εσωτερικό των αντίστροφων μικυλλίων. Η διαλυτοποίηση λιπιδικών υποστρωμάτων σε οργανικούς διαλύτες έχει απασχολήσει τους ενζυμολόγους από αρκετό καιρό. Για παράδειγμα, ο Hanahan (2) το 1952 παρατήρησε την υδρόλυση της λεκιθίνης υπό τη δράση της φωσφολιπάσης μέσα σε ένα μίγμα μεθανόλης και αιθέρα. Αργότερα αποδείχθηκε ότι το φωσφολιπίδιο (λεκιθίνη) σχημάτιζε αντίστροφα μικύλλια, που επέτρεπαν την επαφή του ενζύμου (στο υδατικό κέντρο των μικυλλίων) με το υπόστρωμα (μεμβράνη του μικυλλίου). Η κυρίως μελέτη ενζύμων μέσα σε μικρογαλακτώματα ουσιαστικά άρχισε από το 1977, οπότε συνθετικά επιφανειοενεργά χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά για τη διαλυτοποίηση ενζύμων. Πρωτοπόροι στις μελέτες αυτές ήταν δύο ομάδες, μια ελβετική (Luisi et al.) και μια ρωσική (Martinek ei al.). Ειδικότερα, οι πρώτοι (3) ανακάλυψαν ότι η α-χυμοθρυψίνη διαλυμένη μέσα σε ένα μικρογαλάκτωμα νερού σε κυκλοεξάνιο που σταθεροποιείται με ένα κατιονικό επιφανειοενεργά (βρωμιούχο Ν-οκτυλτριμεθυλαμμώνιο) είχε το ίδιο φάσμα απορρόφησης με ένα υδατικός διάλυμα του ίδιου ενζύμου. Επίσης παρατηρήθηκε ότι δεν υπήρχε καμιά αποδιάταξη (deifìaturation) του ενζύμου παρόλη την παρουσία του-επιφανειοενεργού. Παράλληλα η δεύτερη ομάδα (4), ανακάλυψε ότι η α-χυμοθρυψίνη και η υπεροξειδάση διαλυμένες σε μικύλλια του ανιονικού επιφανειοενεργού ΑΟΤ [δις-(2-αιθυλεξυλ)σουλφοηλεκτρικό νάτριο] σε οκτάνιο ή βενζόλιο διατηρούν την καταλυτική τους δράση. Αυτό το αποτέλεσμα της διατήρησης της ενζυμικής δράσης οδήγησε και άλλα εργαστήρια στη μελέτη ενζύμων μέσα σε μικρογαλακτώματα ή γενικότερα σε οργανωμένες-διεσπαρμένες φάσεις. Το ενδιαφέρον για τον τομέα αυτό συνεχώς αυξάνεται, καθώς έγινε φανερό ότι αυτά τα συστήματα είναι πρότυπα μικροετερογενή μέσα για τη διεξαγωγή ενζυμικών αντιδράσεων. Τα όρια διάκρισης των μελετών σε μεμβρανικά, λιπιδικά και κλασικά υδατικά ένζυμα αρχίζουν πλέον να εκλείπουν στη σύγχρονη ενζυμολογία. ΔΙΑΛΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΝΖΥΜΩΝ ΣΕ ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ Για τη διαλυτοποίηση ενζύμων σε μικρογαλακτώματα τύπου αντίστροφων μικυλλίων αναφέρονται γενικά (5) τρεις τρόποι: 1. Προσθήκη του ενζύμου υπό στερεή μορφή σε ένα μικρογαλάκτωμα δεδομένης σύστασης και ανάδευση για τη διάλυση του. 2. Διαδικασία μετφοράς φάσεων, στην οποία ένα υδατικό διάλυμα του ενζύμου έρχεται σε επαφή με ένα μικρογαλάκτωμα. Το ένζυμο, έτσι, εκχυλίζεται από το υπερκείμενο μικρογαλάκτωμα και μεταφέρεται μέσα στα αντίστροφα μικύλλια. 3. Προσθήκη μιας δεδομένης ποσότητας πυκνού υδατικού διαλύματος του ενζύμου σε ένα διάλυμα επιφανειοενεργού σε οργανικό διαλύτη. Οι συγκεντρώσεις πρέπει να είναι τέτοιες ώστε να επιτυγχάνεται η επιθυμητή τελική συγκέντρωση του ενζύμου, αλλά και η επιθυμητή τελική σύσταση του μικρογαλακτώματος. Πριν γίνει αναφορά σε ορισμένα παραδείγματα διαλυτοποίησης ενζύμων, ας εξεταστεί ο πιθανός μοριακός μηχανισμός εντοπισμού του ενζύμου μέσα στα μικροσταγονίδια. Το πρωτεϊνικό μόριο μπορεί να διαλέξει το ιδανικό, με τη θερμοδυναμική έννοια, μικροπεριβάλλον για τον εντοπισμό του ανάλογα με τη φύση του. Πράγματι ένα μόριο υδρόφιλης πρωτείνης μπορεί να αποφύγει μια πιθανή επαφή με τον οργανικό διαλύτη και τη μικυλλιακή μεμβράνη-μεσεπιφάνεια, εντοπιζόμενο στο υδατικό κέντρο των

3 ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΟΜΑΤΑ II: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΙΑ ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 27 Σχήμα 1. Αντίστροφα μικυλλια που περιέχουν èva: a) υδρόφιλο, b) επιφανειοενεργό και e) υδρόφοβο βιομόριο. (7) Πολική κεφαλή. (2) υδρόφοβη αλυσίδα της επιφανειακά *ν-ργής ουσίας. (3) Αντι-ιόν ή μόρια νερού. (4) βιομόριο (ένζυμο) (6) αντίστροφων μικυλλίων (σχήμα 1a) (6). Ένα άλλο ένζυμο, που το μόριο του παρουσιάζει ιδιότητες επιφανειοενεργού (π.χ. οι λιπάσες), μπορεί να αλληλεπιδρά με την επιφάνεια του μικυλλίου και να εισχωρεί μερικά μέσα σ' αυτό (σχήμα 1b). Τέλος, ένα τυπικά μεμβρανικό ένζυμο μπορεί να έρχεται σε επαφή ακόμα και με τον οργανικό διαλύτη (σχήμα 1c). Ένα παράδειγμα διαλυτοποίησης ενζύμου, όταν αυτό προστίθεται υπό τη στερεά του μορφή (1ος τρόπος), είναι η λιποφιλίνη (ή Folch-Pi πρωτεΐνη), που αποτελεί μέρος της μυελίνης το ένζυμο αυτό πρακτικά είναι αδιάλυτο στο νερό. Στο σχήμα 2 (7) δίνεται η εκατοστιαία διαλυτοποίηση της πρωτείνης σε ένα μικρογαλάκτωμα συναρτήσει του μοριακού κλάσματος w 0 (w 0 = [Η 2 0]/[ΑΟΤ]) και αποτελεί χαρακτηριστικό του μεγέθους των μικροσταγονιδίων και της συγκέντρωσης του ΑΟΤ, για δεδομένο λόγο w 0. Είναι δυνατό να διαπιστωθεί ότι η μέγιστη διαλυτοποίηση της πρωτείνης επιτυγχάνεται σε πολύ μικρές τιμές του w 0, που αντιστοιχούν σε ποσοστά νερού μικρότερα του 0,5% κατ' όγκο. Για μικρότερες, όμως, τιμές του w 0, το νερό, το οποίο περιέχεται σε αντίστροφα μικυλλια, είναι δεσμευμένο με την πολική εσωτερική επιφάνεια, που σχηματίζουν τα μόρια του ΑΟΤ (1). Επειδή η ολική ποσότητα του είναι μικρή, δεν υπάρχει υ e Ο C ο e ο Μ Ο << ϋ <ο ο ι- Ο ο α 50. m Α ί^\ Ι* \ Ι \ \ ν /' > /; ν 1ν t ^ ^w^ g- // "* ^-Γ // κ /' ^-Η U Ι h -ü-i nm(aot) Σχήμα 2. Διαλυτοποίηση του πρωτεολιπιδίου Folch-Pi σε αντίστροφα μικυλλια ΑΟΤ/Ισοοκτανίου/Νερού. Η ολική συγκέντρωση είναι 20 μμ. Α) Εξάρτηση από το w 0 για συγκεντρώσεις [ΑΟΤ] = 300 και 200 μμ. Β) Εξάρτηση από τη συγκέντρωση του ΑΟΤ για νν 0 = 5.56 (7) ουσιαστικά ελεύθερο νερό στο κέντρο των μικυλλίων. Διαπιστώνεται, λοιπόν, ότι το λίγο νερό που περιέχεται στα μικρογαλακτώματα αυτού του τύπου έχει αυξημένες διαλυτικές

4 28 ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ, ΕΛΛΗΝ/Κ ΧΔΟΣΗ 1990 Ο.Μ \ι $ > \ & m <ΆΨ ΙΓ^ m V Σχήμα 3. Μηχανισμός όιαλυτοποίησης μ τη μέθοδο της υγρής εκχύλισης (5) ικανότητες απ' ό,τι ένα κανονικό υδατικό διάλυμα. Να επισημανθεί εδώ ότι οι συγκεντρώσεις του ενζύμου έχουν δοθεί σαν ολικές συγκεντρώσεις. Αν θεωρηθεί η τοπική (ή ενδομικυλλιακή) συγκέντρωση, αυτή για μια τιμή του w 0 = 5 πολλαπλασιάζεται με ένα παράγοντα 200. Για ουσίες διαλυτές μόνο στην υδατική φάση, οι δύο συγκεντρώσεις θα συνδέονται με τη σχέση: CoA=Fw.Cwp, όπου COA η ολική συγκέντρωση, Cwp η τοπική (water pool) και Fw ο μερικός όγκος του νερού. Εχει παρατηρηθεί για τη λυσοζύμη, π.χ., ότι η τοπική συγκέντρωση Cwp είναι μεγαλύτερη από τη διαλυτότητα του ενζύμου αυτού στο νερό. Στη δεδομένη περίπτωση έχει υπολογισθεί (5) ότι, για μια συγκέντρωση ΑΟΤ 50 mm η συγκέντρωση των μικυλλίων είναι 0,43 m Μ και η ολική συγκέντρωση του ενζύμου μετά την εκχύλιση,<jtftó '/τη στερεή κατάσταση για w 0 =5 είναι C3A=0 10 mm. Αυτό σημαίνει ότι το 23% των μικυλλίων περιέχουν από ένα μόριο λυσοζύμης και ότι η''τοπική της συγκέντρωση, Cwp, είναι 0,022 Μ. Σύμφωνα με το δεύτερο τρόπο διαλυτοποίησης ενζύμων σε μικρογαλακτώματα, ένα υδατικό διάλυμα του συγκεκριμένου ενζύμου αφήνεται σε επαφή με ένα διάλυμα ΑΟΤ σε οργανικό διαλύτη (π.χ. ισοοκτάνιο). Το υπερκείμενο οργανικό διάλυμα, που αρχικά δεν περιέχει νερό (δεν υπάρχουν δηλαδή ακόμα σχηματισμένα αντίστροφα μικύλλια), εκχυλίζει το ένζυμο και συγχρόνως ενσωματώνει και μια ποσότητα νερού. Στην τελική ισορροπία, τα μικύλλια που σχηματίζονται περιέχουν στο κέντρο τους το εκχυλισμένο ένζυμο. Οι δύο φάσεις κατά τη διάρκεια της εκχύλισης αναδεύονται ελαφρά, χωρίς να διαταράσσεται η μεσεπιφάνειά τους, που πιθανόν να είχε σαν αποτέλεσμα την καταστροφή του μικρογαλακτώματος. Στο σχήμα 3 (5) παρουσιάζεται ένας πιθανός μηχανισμός διαλυτοποίησης με τη μέθοδο της μεταφοράς. Σύμφωνα με αυτόν, το μικύλλιο πλησιάζει τη μεσεπιφάνειά διαχωρισμού της υδατικής από την οργανική φάση, στην οποία βρίσκεται μια μονοστιβάδα από επιφανειοενεργά. Στο σημείο αυτό το μικύλλιο μπορεί να ενσωματωθεί μερικώς με τη μεμβράνη ανοίγοντας κατά κάποιο τρόπο ένα διάδρομο, από τον οποίο το ένζυμο θα μπει στο εσωτερικό του μικυλλίου. Τέλος, το μικύλλιο επανέρχεται στο κυρίως σώμα του οργανικού διαλύτη. Η θερμοδυναμική της διεργασίας αυ- τής δεν έχει ακόμα διευκρινιστεί τελείως, φαίνε-

5 ΜΙΚΡΟΓΑΑΑΚΤΩΜΑΤΑ II: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΑ ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 29 ται, όμως, ότι το σύστημα αυθόρμητα οδηγείται προς την ενσωμάτωση της διαλελυμένης ουσίας, λόγω της αύξησης της εντροπίας, στο εσωτερικό του μικυλλίου. Αυτή η αύξηση οφείλεται στην αποδιοργάνωση της δομής του νερού, που προκαλείται από την αραίωση. Η χρησιμοποίηση της μεθόδου αυτής περιορίζεται σε ορισμένες μόνο δυνατές συγκεντρώσεις ενζύμου μέσα σε μικύλλια και για δεδομένη ποσότητα διεσπαρμένου νερού. Πέρα από το μειονέκτημα της μεγάλης σχετικά χρονικής διαδικασίας υπάρχει και ο κίνδυνος να μη σχηματισθεί ένα διαυγές διάλυμα μικυλλίων θερμοδυναμικά σταθερό. Τέλος αναφέρεται η τρίτη μέθοδος διαλυτοποίησης t..ύμων σε μικρογαλακτώματα, η μέθοδος δηλαδή του σχηματισμού του μικρογαλακτώματος με σύγχρονη διαλυτοποίηση των ενζύμων. Συγκεκριμένα σε ένα διάλυμα του επιφανειοενεργού μέσα σε οργανικό διαλύτη προστίθενται λίγα μικρόλιτρα από ένα πυκνό υδατικό διάλυμα του βιομορίου. Το μίγμα που προκύπτει είναι στην αρχή θολό, μετά όμως από λίγο χρονικό διάστημα (1 λεπτό περίπου) γίνεται διαυγές. Για τη μικρογαλακτωματοποιηση αυτή αρκεί μια ελαφριά ανάδευση χωρίς να είναι ανάγκη να προστεθεί οποιασδήποτε μορφής ενέργεια (μηχανική - θερμότητα). Η μέθοδος αυτή είναι και η συνηθέστερα χρησιμοποιούμενη για την παρασκευή μικρογαλακτωμάτων, τα οποία περιέχουν βιοπολυμερή. Για ορισμένα μάλιστα βιολογικά μόρια, όπως π.χ. υψηλού μοριακού βάρους DNA αυτή είναι η μοναδική μέθοδος που επιτρέπει τη διαλυτοποίηση τους σε αντίστροφα μικύλλια. Στην περίπτωση αυτή το μικρογαλάκτωμα χάνει σύντομα τη σταθερότητα του (διαύγεια), πράγμα που θέτει σε αμφισβήτηση τη θερμοδυναμική του σταθερότητα. Η περίπτωση της επίδρασης της διαλελυμένης βιολογικής ουσίας στη θερμοδυναμική σταθερότητα του μικρογαλακτώματος είναι ένας παράγοντας ελάχιστα μελετημένος μέχρι σήμερα. Τις περισσότερες φορές - κυρίως για όχι πολύ μεγάλα βιομόρια - θεωρείται ότι η επίδραση αυτή είναι πολύ μικρή. Είναι, έτσι, δυνατή η επίτευξη του κατάλληλου μικρογαλακτώματος, που περιέχει την επιθυμητή ποσότητα του βιομορίου, με βάση τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου μικρογαλακτώματος. Αν είναι γνωστό, δηλαδή, ότι μια δεδομένη αναλογία νερού/ επιφανειοενεργού/οργανικού διαλύτη (ελαίου) δίνει ένα μονοφασικό διάλυμα (1), είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί αυτή η μέθοδος για να επιτευχθεί το κατάλληλο διάλυμα του βιομορίου. Επομένως, στην περίπτωση αυτή γίνεται δεκτό ότι η σταθερότητα του μικρογαλακτώματος δε θα διαταραχθεί από την παρουσία ενός επιπλέον συστατικού: του βιομορίου. Οπωσδήποτε η γνώση των θερμοδυναμικών παραμέτρων, που επιτρέπουν την επίτευξη των μικρογαλακτωμάτων, βοηθάει πολύ». \ δεδομένη εφαρμογή και απαλλάσσει από τυχόν κινδύνους αποσταθεροποίησης του διαλύματος. Στη συνέχεια του άρθρου διερευνάται πώς επηρεάζεται η δομή των μικρογαλακτωμάτων από την παρουσία βιομορίων. Αναφορικά με τις τυπικές συγκεντρώσεις που μπορούν να επιτευχθούν με την τρίτη μέθοδο, καθοριστικός παράγοντας είναι οπωσδήποτε η διαλυτότητα του βιολογικού μορίου στο υδατικό αρχικό διάλυμα (stock), το οποίο θα προστεθεί στον οργανικό διαλύτη. Για παράδειγμα (5), στην περίπτωση της λυσοζύμης μπορεί να παρασκευαστεί αρχικό διάλυμα συγκέντρωσης μέχρι 20 mg/ml που αντιστοιχεί σε 1,4 mm. Στο μικρογαλάκτωμα τώρα η φαινόμενη συγκέντρωση (ολική συγκέντρωση) θα είναι μικρότερη κατά τον παράγοντα αραίωσης. Έτσι για ένα διάλυμα 50 mm ΑΟΤ και με το γραμμομοριακό λόγο w 0 =10, η συγκέντρωση θα είναι 0,0127 mm. Επειδή, όμως, η λυσοζύμη βρίσκεται στην υδατική μικροφάση (στο κέντρο των μικυλλίων), η υδάτινη τοπική συγκέντρωση της θα ισούται προφανώς με την αρχική, πριν το σχηματισμό του μικρογαλακτώματος, δηλαδή 1,4 mm. Στη δεδομένη περίπτωση του παραδείγματος αυτού μόνο το 4% των μικυλλίων θα περιέχουν πρωτείνη. Γενικότερα, αν οι διαστάσεις των μικυλλίων είναι μεγαλύτερες από τις διαστάσεις της προς διάλυση πρωτείνης, σε μικρές συγκεντρώσεις αυτής υπάρχει στοιχειομετρική αντιστοιχεία με τα μικύλλια 1 προς 1 και μια περίσσεια άδειων

6 30 ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ φαρμακοκινητικησ, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΣΗ 1990 W ο,μ Περίπτωση (1) Περίπτωση (3) Περίπτωση (2) ^ Ι Ä Σχήμα 4. Πιθανές μεταβολές της δομής του μικυλλ/ου από την ενσωμάτωση του βιομορ'ιου (5) μικυλλίων. Αυτό ισχεύει ανεξάρτητα από τον τρόπο παρασκευής του μικρογαλακτώματος με την πρωτείνη. ΔΟΜΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ Ο εντοπισμός βιολογικών μορίων σε μικρογαλακτώματα έχει πιθανότατα επιπτώσεις στη δομή τόσο των μικυλλίων όσο και του ίδιου του βιομορίου. Ορισμένα από τα ερωτήματα που προκύπτουν σχετικά με τη δομή των συστημάτων αυτών είναι. Iç^rtoiç σημείο ακριβώς του υδατικού κέντρου (water-pool) των μικυλλίων βρίσκεται το βιομόfllo; Ποια η σχέση της θέσης αυτής με τις υδρόφιλες/λιπόφιλες ιδιότητες και το φορτίο του βιομορίου; Τα μικύλλια είναι πάντα σφαίρες; Μήπως τα βιομόρια προκαλούν συνένωση μικυλλίων προς μεγαλύτερα, ή κατανέμονται στα υπάρχοντα υδατικά κέντρα; Μήπως το νερό υφίσταται μια ανακατανομή στο σύστημα, διακρίνοντας πλέον δύο τιμές του λόγου w 0 : μία για μικύλλια πλούσια σε νερό που περιέχουν βιολογικά μόρια και μια για άδεια μικύλλια με λίγο νερό; Όσον αφορά τα υδρόφιλα βιομόρια (υδρόφιλα ένζυμα π.χ.), οι πειραματικές ενδείξεις επιβεβαιώνουν τη στοιχειομετρική αντιστοιχία βιομορίου-μικυλλίου 1 προς 1. Η δομή τους περιγράφεται ικανοποιητικά από το πρότυπο του υδάτινου κελύφους (water shell model), κατά το οποίο το ένζυμο βρίσκεται μέσα στο υδατικό κέντρο του μικυλλίου, περιστοιχιζόμενοι από στιβάδες νερού (υδατικό κέλυφος), που προστατεύουν το ένζυμο από τα μόρια του επιφανειοενεργού και από τον οργανικό διαλύτη. Υποθέτοντας, αρχικά, ότι η μορφή των μικυλλίων δεν αλλάζει από την ενσωμάτωση του βιομορίου, ο Luisi (5) κωδικοποίησε τις πιθανές μεταβολές κατά τον ακόλουθο τρόπο (σχήμα 4) (5). Ορίζοντας ένα μεταβατικό γραμμομοριακό

7 ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ II: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΙΑ ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 31 λόγο Wo.m, που αντιστοιχεί στο μικύλλιο εκείνο, του οποίου ο όγκος του υδατικού κέντρου του Vk μόλις υπερβαίνει τον όγκο του βιομορίου VB, διακρίνεται ένα υποσύνολο χαμηλών τιμών w 0 και ένα υποσύνολο ψηλών w 0. Οι διάφορες δυνατές διαμορφώσεις δομής χαρακτηρίζονται πλήρως αν προσδιοριστούν για κάθε «γεμάτο» μικύλλιο τα μεγέθη: ακτίνα" του υδατικού κέντρου Rk, ο αριθμός των μορίων του ΑΟΤ ανά μικύλλιο ΠΑΟΤ (aggregation number), ο γραμμομοριακός λόγος w 0 = [Η 2 0]/[ΑΟΤ] και ο αριθμός των άδειων μικυλλίων, που απαιτούνται για το σχηματισμό ενός «γεμάτου» μικυλλίου. Για τιμές του w 0 μεγαλύτερες του Wo.m το βιομόριο μπορεί να μπει στο υδατικό κέντρο του μικυλλίου προκαλώντας: 1. Την απομάκρυνση μορίων νερού (καταλαμβάνοντας τη θέση τους) έτσι ώστε η αρχική ακτίνα Rk.0 να ισούται με την ακτίνα του 1 υδατικού κέντρου του μικυλλίου που περιέχει το βιομόριο (γεμάτο) Rk.r: RK.O = RKX. Ο αριθμός ΠΑΟΤ παραμένει επομένως ο ίδιος, ενώ ισχύει wo.r<wo.o, όπου τα σύμβολα ο. Γ, Α αντιστοιχούν στο αρχικό μικύλλιο, στο γεμάτο και στο άδειο τελικό μικύλλιο. 2. Τη διόγκωση του υδατικού κέντρου κατά τον όγκο του βιομορίου έτσι ώστε Rk.r = (Vk.o+V/e)V3/(4/3n)V3. Τώρα το ΠΑΟΤ αυξάνει εφόσον Rk.r>Ric.o. Στην περίπτωση αυτή ισχύει και Πάλι Wo.A>Wo.a>Wo.r. 3. Την ενσωμάτωση περισσότερων μορίων νερού έτσι ώστε wo.r> wo.o> WOA Η περίπτωση αυτή απαιτεί την προσφορά μορίων νερού και ΑΟΤ από περισσότερα του ενός άδεια αρχικά μικύλλια. Για τιμές του Wo μικρότερες από το Wo.m (μεγάλα βιοπολυμερή), το βιομόριο δε μπορεί να χωρέσει στο υπάρχον υδατικό κέντρο του μικυλλίου με απλή απομάκρυνση νερού (περίπτωση 1 ), με αποτέλεσμα να σχηματίζεται γύρω του ένα νέο μεγαλύτερο μικύλλιο. Στην περίπτωση αυτή η τρίτη εκδοχή είναι πιο πιθανή, αφού επιτρέπει τη διατήρηση του υδατικού κελύφους γύρω από το βιομόριο. Μέχρι σήμερα δεν έχει ακόμα διατυπωθεί μια θερμοδυναμική θεωρία, η οποία να προβλέπει τις' διαστάσεις και τη δομή των αντίστροφων μικυλλίων συναρτήσει της χημικής δομής του επιφανειοενεργού και των άλλων παραμέτρων του μικρογαλακτώματος, όπως η περιεκτικότητα σε νερό, ή η συγκέντρωση ξένων μορίων, όπως τα βιομόρια. Όλες οι μελέτες, επομένως, πάνω στη δομή και το μέγεθος των μικρογαλακτωμάτων που περιέχουν βιομόρια στηρίζονται αποκλειστικά σε πειραματικά αποτελέσματα. Οι πειραματικές αυτές μέθοδοι κάθε άλλο παρά απλές είναι όταν εφαρμόζονται στα συγκεκριμένα συστήματα. Το κύριο πρόβλημα οφείλεται στην ετερογένεια των μικυλλίων μεταξύ τους, αφού διακρίνουμε «γεμάτα» και «άδεια» με/από βιομόρια μικύλλια. Η περίπτωση μιας κατανομής 1 βιομορίου σε κάθε 1 αρχικό μικύλ..ο γενικά επιτυγχάνεται δύσκολα, αλλά και στην περίπτωση αυτή δεν είναι εκ των προτέρων γνωστή η ανακατανομή των μικυλλίων (σύμφωνα με τα παραπάνω). Όταν η συγκέντρωση των άδειων μικυλλίων είναι πολύ μεγαλύτερη από τη συγκέντρωση του βιομορίου, τότε η παραδοχή «ένα μόριο βιομόριο ανά γεμάτο μικύλλιο» είναι σωστή. Στην περίπτωση αυτή οι μέθοδοι προσδιορισμού των παραμέτρων των γεμάτων μικυλλίων πρέπει να μπορούν να διακρίνουν τα γεμάτα μικύλλια ανάμεσα από ένα μεγάλο αριθμό άδειων (μεγάλο background). Αυτό σημαίνει ότι οι πειραματικές μέθοδοι πρέπει να έχουν μεγάλη ευαισθησία. Οι πιο συνηθισμένες μέθοδοι που οι διάφορες ομάδες χρησιμοποιούν είναι η αναλυτική υπερφυγοκέντρηση, η δυναμική σκέδαση του φωτός, η σκέδαση νετρονίων υπό μικρή γωνία (SANS) και η σκέδαση ακτινών Χ υπό μικρή γωνία (SAXS). Η μέθοδος της αναλυτικής υπερφυγοκέντρησης ήταν η πρώτη που δοκιμάστηκε για τέτοια συστήματα και είναι η σχετικά πιο απλή. Στηρίζεται στην καταγραφή των πρωτεϊνών στα 280 nm πράγμα που επιτρέπει τη μη εμφάνιση των μικυλλίων που δεν περιέχουν βιομόρια. Από το έστω και ασθενές σήμα που δίνουν τα «γεμάτα» μικύλλια μπορούν να υπολογισθούν οι συντελεστές καθίζησης και διάχυσης καθώς και τα μοριακά βάρη. Έτσι βρέθηκε ότι το «μοριακό βάρος» των μικυλλίων που περιέχουν ορισμένα ένζυμα (ΡΝάση, λυσοζύμη και ηπατική αλκοολική

8 32 ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΣΗ 1990 Υδατική στιβάδα (Ο) (ft) Σχήμα 5. Πρότυπα μικυλλίων που Πίριέχουν RNaaq. Η τιμή του λόγου w 0 - [Η 2 0]/[ΑΟΤ] eivai 1) w 0 =5 και 2) w 0 =20 18) αφυδρογονάση) ήταν μεγαλύτερο από το αντίστοιχο «μοριακό βάρος» των άδειων μικυλλίων. Στο σχήμα 5 (8) φαίνεται ότι η ΗΝάση προστατεύεται από μια λεπτή στιβάδα νερού, όταν ο λόγος Wo είναι μικρός. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, το υδατικό κέντρο του γεμάτου με ένα μόριο ΡΝάσης μικυλλίου έχει σχηματισθεί από δύο άδεια αρχικά μικύλλια. Σε άλλα πειράματα με τη μέθοδο της αναλυτικής ιίττερφ^υγοκέντρησης χρησιμοποιήθηκαν ειδικοί ιχνηθέτες (probes), που ανάλογα με τη δομή τους μπορούσαν να βρίσκονται είτε στη μεμβράνη των μικυλλίων, είτε στο υδατικό κέντρο τους, ώστε να γίνει δυνατή η καταγραφή και των άδειων μικυλλίων. Στον υπολογισμό των μοριακών βαρών με αυτή τη μέθοδο χρειάζονται ορισμένες παραδοχές που συχνά δεν επαληθεύονται. Οταν π.χ. είναι πολύ μικρός ο αριθμός γεμάτων μικυλλίων, ή όταν η διαφορά μεγέθους με τα άδεια είναι μικρή, η ευαισθησία της μεθόδου δεν επιτρέπει την άντληση αξιολογήσιμων πληροφοριών. Αντίθετα, οι μέθοδοι σκέδασης επιτρέπουν την απευθείας εξέταση των μεγεθών των μικυλλίων κατάλληλης σύστασης. Η μέθοδος της σκέδασης νετρονίων υπό μικρή γωνία, για παράδειγμα, επιτρέπει την άμεση μέτρηση των διαστάσεων των υδατικών κέντρων των μικυλλίων. Έτσι βρέθηκε (9) ότι σε μικρογαλάκτωμα, που περιείχε βασική πρωτεΐνη της μυελίνης (ΜΒΡ - myelin basic protein), υπήρχαν δύο μεγέθη γεμάτων μικυλλίων 27 Â και 87 Â. Η πρώτη περίπτωση αποδόθηκε σε απλά μικύλλια με ένα πρωτεϊνικό μόριο, ενώ η

9 ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ II ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΙΑ ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 33 %ΤΓ# sfe. is \ ε ^%. "Ό ' 5 ^OT*f 3 a ^>Η <^.1 Σχήμα 6 Πιθανά πρότυπα θέσεων που καταλαμβάνει ένα βιομόριο στα αντίστροφα μικυλλια α) Πρότυπο υδατικού κελύφους, b) Το βιομόριο έχοντας ένα πολύ λιπόφιλο τμήμα έρχεται σε άμεση επαφή με τον οργανικό διαλύτη c) Το βιομόριο προοροφάται στη μεμβράνη του μικυλλίου d) Η όιαλυτοποιηση γίνεται με τη βοήθεια περισσοτέρων του ενός αρχικών μικυλλιων e) Περίπτωση ενοποίησης μικυλλιων γύρω από περισσότερα βιομόρια (5) ακτίνα των 87 Α ταιριάζει σε ένα συσσωμάτωμα μικυλλιων γύρω από ένα μόριο ΜΒΡ Γενικά, τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα διαπιστώνουν ότι και οι τρεις διαφορετικές συμπεριφορές, που περιγράφτηκαν προηγούμενα, είναι δυνατές, φαίνεται ότι οι τροποποιήσεις στη δομή των μικυλλίων εξαρτώνται από τη φύση του αρχικού μικυλλίου, αλλά και από το συγκεκριμένο βιομόριο. Όσον αφορά τις αλλαγές δομής που υφίστανται τα ίδια τα βιολογικά μόρια, όταν φιλοξενούνται στο υδατικό κέντρο των σταγονιδίων των μικρογαλακτωμάτων, αν για τον προσδιορισμό της δομής των μικυλλίων υπάρχουν ορισμένες δυσκολίες, η διευκρίνηση προβλημάτων δομής των βιομορίων στο συγκεκριμένο περιβάλλον είναι ακόμα πιο δυσπρόσιτη. Αρχικά πρέπει να απαντηθεί το ερώτημα της ακριβούς θέσης που καταλαμβάνει το βιομόριο, για να εξετασθεί μετά η πιθανή σχέση της θέσης με τη μεταβολή της δομής του. Επίσης υπάρχει και η διευκρίνιση του ρόλου των άλλων συστατικών στο υδατικό κέντρο των μικυλλίων, όπως είναι το επιφανειοενεργό και τα αντι-ιόντα του (countér-ions). Όσον αφορά τη θέση του βιομορίου μέσα στο μικύλλιο, πειραματικά αποτελέσματα στηρίζουν έμμεσα το πρότυπο του υδάτινου κελύφους (water shell model: το βιομόριο περιστοιχίζεται από λίγες στιβάδες νερού, που το προστατεύουν από τον οργανικό διαλύτη και το επιφανειοενεργό). Μετρήσεις φθορισμού και κυκλικού διχρωισμού έδειξαν ότι η μορφή των φασμάτων εξαρτάται από το λόγο ενυδάτωσης w 0, γεγονός που σημαίνει ότι η πρωτεΐνη είναι ευαίσθητη στη συγκέντρωση του νερού. Επιβεβαιώνεται δηλαδή η επαφή πρωτεϊνης-νερού μέσα στο μικύλλιο. Ένα άλλο στοιχείο είναι η διατήρηση της καταλυτικής ικανότητας των ενζύμων μέσα σ' αυτό το περιβάλλον, με συγκρίσιμες, ως προς καθαρά υδατικά διαλύματα, ορισμένες σημαντικές παραμέτρους, όπως κινητικές σταθερές ή άριστο ph. Τέλος, για τιμές του w 0 > 10, η μορφή των φασμάτων φθορισμού, κυκλικού διχρωισμού και ηλεκτρονικού παραμαγνητικού συντονισμού (EPR), είναι σχεδόν ίδια με εκείνη των φασμάτων σε υδατικό περιβάλλον, τεκμηριώνοντας την ύπαρξη υδατικού περιβάλλοντος και στο υδατικό κέντρο των μικυλλίων. Εκτός από το πρότυπο του υδάτινου κελύφους, έχουν προταθεί και άλλες διαμορφώσεις, ιδίως για λιγότερο υδρόφιλα βιομόρια. Στο σχήμα 6 (5) φαίνονται ορισμένες πιθανές καταστάσεις.

10 34 ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ. ΕΛΛΗ,, ΕΚΔΟΣΗ 1990 Ένα υδρόφοβο πρωτεϊνικό μόριο, για παράδειγμα, μπορεί κάλλιστα να έρχεται σε άμεση επαφή με τον εξωτερικό οργανικό διαλύτη, ή να συνδέεται με τη μεμβράνη των επιφανειοενεργών μορίων. Μια ιδιαίτερη περίπτωση είναι ο σχηματισμός συσσωματωμάτων μικυλλίων γύρω από ένα βιομόριο, ή και η κατάλληλη ενοποίηση τους προς σχηματισμό ενός είδους δικτύου. Οι ιδιότητες του νερού των μικυλλίων διαφέρουν από τις ιδιότητες του κυρίως όγκου του (bulk water) (1). Η διαφορά αυτή αυξάνεται, όταν υπάρχουν επιπλέον στα υδατικά κέντρα των μικυλλίων και βιομόρια. Δεν επηρεάζονται, όμως, μόνο οι ιδιότητες του νερού από το φιλοξενούμενο βιομόριο, αλλά και ορισμένες φυσικές παράμετροι, όπως τα ρκ ή το pi. Αυτή η πιθανότητα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, όταν επιχειρείται μια πειραματική διευκρίνηση της δομής των βιομορίων. Οι πειραματικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται γγ αυτό το σκοπό είναι η φασματοσκοπία απορρόφησης UV, η φθορισμομετρία, ο κυκλικός διχρωισμός και οι μέθοδοι μαγνητικού συντονισμού (NMR-EPR). Τα φάσματα απορρόφησης UV των πρωτεϊνών σε μικυλλιακό περιβάλλον γενικά δείχνουν μια μικρή μετατόπιση προς το ερυθρό, σε σχέση με τα αντίστοιχα φάσματα σε υδατικό διάλυμα. Αυτό εξηγείται από τη μικρότερη πολικότητα του υδατικού κέντρου, η οποία πλησιάζει περισσότερο την πολικότητα της μεθανόλης. Όσον αφορά τους συντελεστές μοριακής απορρόφησης (ε), γενικά έχει βρεθεί, ότι δεν επηρεάζονται στο συγκεκριμένο μικροπεριβάλλον. φυσικά για μικρές τιμές του w 0 οι τυχόν αποκλίσεις του ε γίνονται σημαντικότερες, όπως άλλωστε ισχύει για όλα τα είδη φασματοσκοπίας. Τα φάσματα φθορισμού αλλάζουν ελάχιστα στο μικυλλιακό περιβάλλον και μόνο για μικρογα^ακτώματα με αρχικό w 0 <10. Στην περίπτωση αυτή παρατηρείται αύξηση της κβαντικής 'απόδοσης και μετατόπιση του μέγιστου προς το ιώδες, γεγονός που αποδίδεται σε μια αύξηση της υδροφοβίας του περιβάλλοντος. Μετρήσεις, εξάλλου, πόλωσης φθορισμού δίνουν ενδείξεις για την κινητικότητα του βιομορίου μέσα στο μικύλλιο. Τα πειράματα με τη μέθοδο του κυκλικού διχρωισμού στην περιοχή του άπω υπεριώδους δείχνουν μια αύξηση της ελλειπτικότητας σε σχέση με τις ηλεκτρονικές μετατοπίσεις του χρωμοφόρου πεπτιδίου. Μια τέτοια συμπεριφορά αποδίδεται σε αύξηση της δευτεροταγούς δομής της πρωτεΐνης λόγω αύξησης της υδροφοβίας του περιβάλλοντος. Αυτή η αλλαγή οφείλεται είτε στην έλλειψη ελεύθερου νερού γύρω από την πρωτεΐνη (λόγω της μικρής συνολικής ποσότητας του για w 0 <10), είτε στην αλληλεπίδραση με τον οργανικό διαλύτη, ή τις υδρόφοβες αλυσίδες του επιφανειοενεργού. Η δεύτερη περίπτωση είναι δυνατή μόνο όταν ο συγκεκριμένος ^ογανικός διαλύτης ή το επιφανειοενεργό δεν αποδιατάσσουν (denaturate) την πρωτεΐνη. Όσον αφορά τις μεθόδους μαγνητικού συντονισμού, που θεωρούνται γενικά ισχυρότατα μέσα για μελέτες δομής, στην περίπτωση των μικρογαλακτωμάτων δεν έχουν ακόμα χρησιμοποιηθεί σε μεγάλη έκταση. Η δυσκολία έγκειται συνήθως στην ευαισθησία, η οποία έχει σχέση με τις συγκεντρώσεις των βιομορίων, που γενικά είναι στα όρια της ανιχνευσιμότητας (για το NMR) και με την πολυπλοκότητα του φάσματος, που δυσκολεύει την ταυτοποίηση των συχνοτήτων συντονισμού, οι οποίες έχουν μετατοπισθεί λόγω νέου (άγνωστου) περιβάλλοντος. Πειράματα, τέλος, ηλεκτρονικού παραμαγνητικού συντονισμού - EPR - δείχνουν (10, 11) ότι η κινητικότητα της πρωτείνης μειώνεται στο μικυλλιακό περιβάλλον (για μικρές τιμές του w 0 ). Πρέπει όμως να παρατηρηθεί ότι τα αποτελέσματα των μετρήσεων αυτών δεν δεσμεύουν εκ των προτέρων τη συμπεριφορά άλλων παρεμφερών συστημάτων. Μια αλλαγή π.χ. στη σύσταση του μικυλλίου (αλλάζοντας τη φύση του επιφανειοενεργού) μπορεί να προκαλέσει τεράστιες αποκλίσεις από το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Έχει παρατηρηθεί ότι το ΑΟΤ επηρεάζει περισσότερο τα φάσματα της πρωτεΐνης απ' ό,τι το βρωμιούχο κετυλτριμεθυλαμμώνιο (CTAB - κατιονικό επιφανειοενεργό), ενώ τα μη ιονικά επιφανειοενεργό δείχνουν την περισσότερο ουδέτερη συμπεριφορά.

11 ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ II: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΙΑ ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 3ί ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ Η μελέτη των ενζύμων (προσδιορισμός της ενζυμικής δραστικότητας, προσδιορισμός κινητικών παραμέτρων, μελέτη μηχανισμού δράσης) μέσα σε μικρογαλακτώματα μπορεί να γίνει με τις ίδιες κλασικές μεθόδους, που εφαρμόζονται στα υδατικά διαλύματα. Μια ενζυμικά καταλυόμενη αντίδραση μπορεί να ξεκινήσει αναμιγνύοντας δύο μικρογαλακτώματα ίδιας σύστασης (ίδιου w 0 ), που περιέχουν αντίστοιχα το ένζυμο Ε και το υπόστρωμα S, ή προσθέτοντας λίγα μικρολίτρα υδατικού διαλύματος ενζύμου σε ένα μικρογαλάκτωμα με υπόστρωμα (προκαλώντας μια μικρή μεταβολή του w 0 ), ή τέλος ακολουθώντας την αντίστροφη πορεία, δηλαδή προσθέτοντας υπόστρωμα από ένα πυκνό διάλυμα σε ένα μικρογαλάκτωμα, που περιέχει ήδη το ένζυμο. Η επιλογή της διαδικασίας που θα ακολουθηθεί για μια ενζυμική μελέτη εξαρτάται από τη φύση του κάθε ενζύμου. Έτσι π.χ., όταν το ένζυμο είναι σχετικά ασταθές μέσα σε αντίστροφα μικύλλια (περίπτωση λυσοζύμης), επιλέγεται η λύση της προσθήκης του στο τελευταίο στάδιο. Ο προσδιορισμός των κινητικών παραμέτρων km και kcat γίνεται με τα κλασικά διαγράμματα Lineweaver-Burk, όπως ακριβώς και στα υδατικά διαλύματα. Συνήθως προστίθεται ένας σταθερός όγκος υποστρώματος, μεταβάλλοντας κάθε φορά τη συγκέντρωση του, έτσι ώστε στα τελικά μικρογαλακτώματα ο λόγος w 0 να είναι σταθερός. Η διαφορά από την κλασική ενζυμική αντίδραση έγκειται στο ότι το υπόστρωμα πιθανόν να κατανέμεται μεταξύ της υδατικής μικροφάσης, όπου βρίσκεται το ένζυμο, και της συνεχούς οργανικής φάσης. Για υποστρώματα που έχουν τελείως υδρόφιλο χαρακτήρα, πρόβλημα κατανομής δεν υπάρχει και μπορεί να θεωρηθεί, ότι η ολική συγκέντρωση του υποστρώματος [S]OA είναι ίση με την τοπική συγκέντρωση (μέσα στα υδατικά κέντρα) [S]wp επί το μερικό όγκο του νερού Fw: [S]OA = [S]s P. Fw. Είναι, όμως, λάθος να υπολογίζονται δύο τιμές για την km, αφού έχουμε μια ενζυμική αντίδραση στο συγκεκριμένο σύστημα και ο κορεσμός του ενζύμου γίνεται για ένα δεδομένο μοριακό λόγο ενζύμου/υποστρώματος. Η τιμή της km, λοιπόν, που πρέπει να θεωρείται, όταν συγκρίνεται η ενζυμική αντίδραση μέσα στο μικρογαλάκτωμα με την ενζυμική αντίδραση σε υδατικό διάλυμα, είναι η υπολογιζόμενη με τις ολικές συγκεντρώσεις koa ή kwp. Fw. Από τις μέχρι σήμερα μελέτες ενζύμων σε μικρογαλακτώματα μπορεί να διατυπωθούν, σε γενικές γραμμές, τα ακόλουθα: 1. Τα ένζυμα διατηρούν τις καταλυτικές τους ιδιότητες σε παρεμφερή βαθμό με τα υδατικά διαλύματα. 2. Δεν παρατηρούνται σημαντικές διαψορές στην κινητική και η συμπεριφορά κατά Michaelis-Menten εξακολουθεί να ισχύει και στο συγκεκριμένο μικροπεριβάλλον. 3. Η δραστικότητα εξαρτάται από το βαθμό ενυδάτωσης w 0 των μικυλλίων και είναι μέγιστη σε μικρές τιμές του w 0 (περίπου 10) και όχι σε μεγαλύτερες, όπως, ίσως, περίμενε κανείς. 4. Μπορούν να γίνουν ενζυμικές αντιδράσεις και σε υποστρώματα αδιάλυτα στο νερό, αφού μπορούν να βρίσκονται στη συνεχή οργανική φάση και να έρχονται σε επαφή με το ένζυμο διαμέσου της μεμβράνης των μικυλλίων, και, τέλος, 5. Η σταθερότητα των ενζύμων γενικά συγκρίνεται με τη σταθερότητα τους στο νερό, ενώ μειώνεται όταν το w 0 μεγαλώνει (όπως και η ενζυμική δραστικότητα). Η επίδραση του βαθμού ενυδατώσεως w 0 στην ενζυμική δραστικότητα είναι χαρακτηριστική για την περίπτωση της α- χυμοθρυψίνης (σχήμα 7) (5, 6). Η μεταβολή έχει τη μορφή κώδωνα με το μέγιστο να αντιστοιχεί περίπου στο w 0 =10. Παράλληλα πειράματα με EPR έδειξαν ότι στην τιμή αυτή αντιστοιχεί η μικρότερη κινητικότητα του ενζύμου μέσα στο μικύλλιο, ενώ το μέγεθος του υδατικού κέντρου του σχεδόν συμπίπτει με τις διαστάσεις του ενζύμου. Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο της ενζυμικής κατάλυσης μέσα σε μικρογαλακτώματα είναι η πιθανότητα αλλαγής της εκλεκτικότητας ως προς το υπόστρωμα. Για παράδειγμα, η παγκρεατική

12 36 ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ. ΕΛΛΗΝι ΚΔΟΣΗ ~.Jfcft%*.J.»_Jl_ J ι Α 1 Ι Ι Ι ΙΗ.01/ΙΑ0Τ Γ LGPNAJO, * ΙΟ < mol Ι" ) Σχήμα 7. Δραστικότητα της α-χυμοθρυψίνης στο vepó και oe αντίστροφα μικύλλια διαφόρων w 0 (S). Στο ένθίτο φαίνεται η συνάρτηση της kcat. από το λόγο w 0 (6) λιπάση. σε υόατικό διάλυμα καταλύει τα γλυκέρίόια ανεξάρτητα των αντίστοιχων λιπαρών ο- ξίων.' Σε μικρογαλακτώματα, όμως, η τριελαίνη υδρολύετρί 15 φορές πιο αποτελεσματικά απ' ό,τι η τριβουτυρίνη (12). Αντίστοιχα αποτελέσματα έχουν αναφερθεί και για μικροβιακής προέλευσης λιπάσες (13). Τέλος, όσον αφορά τη σταθερότητα των ενζύμων, υπάρχουν περιπτώσεις που ο εγκλωβισμός τους μέσα σε αντίστροφα μικύλλια αποτρέπει την αποδιάταξή τους. Έτσι π.χ. το κυτόχρωμα Ρ-450, που σε υόατικό περιβάλλον είναι ιδιαίτερα τρωτό, σε μικυλλιακό περιβάλλον ο χρόνος ημιζωής του είναι μεγαλύτερος και συγκρίσιμος με το χρόνο ημιζωής στο φυσικό του περιβάλλον (μικροσώματα) (14).

13 ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ II: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΙΑ ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 37 Α 1 + Β 1 Η 0 *Ρ«αποτελεσματικά διαμέσου της μικρομεμβράνης των μικυλλίων καταλυόμενα από ένζυμα που βρίσκονται στο υδατικό κέντρο τους. Τέλος, είναι δυνατή η ανάπτυξη της κρυοενζυμολογίας μέσα σε μικυλλιακό περιβάλλον, αφού το νερό των μικυλλίων παγώνει σε θερμοκρασίες αρκετά κάτω από το μηδέν (15). Στη συνέχεια αναφέρονται ορισμένες βιοτεχνολογικές εφαρμογές που έχουν αρχίσει ήδη να χρησιμοποιούνται. Οργανική σύνθεση Σχήμα 8. Π/Θανές θέσεις των αντιδρώντων σε μια ενζυμική αντίδραση. 1) Τα δύο αντιδρώντα Α,. Β, eh/ai υδατοδιαλυτά ενώ το προϊόν διαλύεται στον οργανικό διαλύτη. 2) Το αντιδρόν Α 2 κατανέμεται μεταξύ της συνεχούς οργανικής φάσης και του υδατικού κέντρου του μικυλλίου (16) ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Η ανάπτυξη της ενζυμολογίας μέσα σε μικρογαλακτώματα έχει φτάσει σε ένα επίπεδο, το οποίο επιτρέπει την ανάπτυξη πολλών εφαρμογών σε διάφορους τομείς. Με τις μελέτες αυτές έχουν αρχίσει να διευκρινίζονται ορισμένοι σημαντικοί παράγοντες, όπως ο ρόλος του νερού τόσο στην πρωτεϊνική δομή, όσο και στο μηχανισμό της ενζυμικής κατάλυσης. Έχει γίνει δυνατή η χρήση φυσικών λιπιδίων για το σχηματισμό μικυλλίων και τη μελέτη των σχηματιζόμενων, σ* αυτό το περιβάλλον, συμπλοκών πρωτεϊνης-λιπιδίου. Α ντιδράσεις που απαιτούν ένα διφασικό σύστημα, όταν δηλαδή το υπόστρωμα είναι αδιαλυτο στο νερό, μπορούν να γίνουν πλέον σε μια φάση, υπερπηδώντας όλες τις τεχνικές δυσκολίες των ετερογενών αντιδράσεων. Ειδικότερα, υδρόφοβα υποστρώματα μπορούν να αντιδρούν πολύ πιο Η δυνατότητα καταλυτικής μετατροπής υποστρωμάτων που είναι αδιάλυτα στο νερό βρίσκει πολλές εφαρμογές στην οργανική σύνθεση. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της σύνθεσης ενός αδιάλυτου στο νερό πεπτιδίου, που καταλύεται από την α-χυμοθρυψίνη. Στο σχήμα 8 (16) εικονίζεται η αντίδραση ενός υδατοδιαλυτού αντιδραστηρίου (Β) με ένα άλλο αντιδραστήριο (Α) που κατανέμεται μεταξύ του οργανικού διαλύτη και της υδατικής φάσης του κέντρου των μικυλλίων, όπου βρίσκεται και το ένζυμο. Το προϊόν της αντίδρασης Ρ, επειδή είναι υδρόφοβο, αποβάλλεται από το μικύλλιο προς τη οργανική φάση. συνεχή Τα πλεονεκτήματα της μικυλλιακής αυτής αντίδρασης είναι εμφανή: παρόλο που η αντίδραση γίνεται σε μια μακροσκοπικά ομογενή φάση, τα προϊόντα διαχωρίζονται συνεχώς από τα αντιδρώντα, προκαλώντας επομένως μετατόπιση της ισορροπίας προς τα προϊόντα, βελτιώνοντας δηλαδή την απόδοση. Έχουν αναφερθεί παρασκευές στεροειδών, προσταγλανδινών, αλκαλοειδών, λιπιδίων κλπ. με τη διαδικασία της ενζυμικής καταλύσεως σε μικυλλιακό περιβάλλον. Μια ειδική περίπτωση είναι η μετατροπή της προγεστερόνης με μοριακό υδρογόνο, χρησιμοποιώντας ένα μικρογαλάκτωμα με τρία ένζυμα (17). Το τελικό προϊόν απομακρύνεται από τα μικύλλια λόγω της διαφοράς διαλυτότητας που εμφανίζει. Μια παραλλαγή των μικυλλιακών συστημάτων είναι οι αντιδράσεις σε διφασικά συστήματα νερού/οργανικού διαλύτη, όπου με ελάττω-

14 38 ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚ ση του ποσοστού του νερού σε πολύ μικρές τιμές, ή με εκλογή ενός οργανικού διαλύτη με μεγάλη εκχυλιστική ικανότητα (ως προς το προϊόν), επιτυγχάνεται αύξηση της απόδοσης (18). Αναλυτικές εφαρμογές Η εφαρμογή των ενζύμων για αναλυτικούς σκοπούς απαιτεί συνήθως τη χρήση υδατοδιαλυτών ενώσεων Η ανάπτυξη των αντιδράσεων σε μικυλλιακό περιβάλλον επιτρέπει την επέκταση των γνωστών τεχνικών και σε μη υδατοδιαλυτές ενώσεις. Ένα παράδειγμα στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος είναι οι αναλύσεις ρυπαντών (όπως ορισμένα εντομοκτόνα), οι ο ποίες είναι πολύ δύσκολες, ή και αδύνατες, λόγω της μη διαλυτότητας τους στο νερό. Επίσης έχει αναφερθεί η χρήση μικυλλίων για την ανάλυση μη υδατοδιαλυτών βιταμινών (19) με λιποξυγενάση και D-αμινοξική οξειδάση. Μια ειδική περίπτωση αναλυτικών εφαρμογών είναι οι βιοόιαχωρισμοί. Παρόλο που τελευταία η βιοτεχνολογία έχει αναπτυχθεί πολύ κυρίως προς τις κατευθύνσεις των ζυμώσεων και της γενετικής μηχανικής, η βελτίωση των συνθηκών απομόνωσης και καθαρισμού των βιοπροιόντων δεν είναι ανάλογη και ακολουθούνται κλασικές μέθοδοι '20). Έχει όμως υπολογιστεί ότι κατά μέσο όρο ΓΟ 90% του κόστους των ουσιών, που παράγο- /ται με μεθόδους υψηλής τεχνολογίας, κατανέ- ^ται στα τελευταία στάδια της παραγωγής. Για ταράδειγμα, στην τεχνική ανασυνδυασμού DNA α προϊόντα καθαρίζονται με χρωματογραφία ιτήλης, μέθοδος που δε μπορεί να χρησιμοτοιηθεί σε παραγωγή μεγάλης κλίμακας. Είναι πομένως εμφανής η ανάγκη ανάπτυξης νέων ιεθόδων καθαρισμού και απομόνωσης με δυναότητες βιομηχανικής εφαρμογής. Μια τέτοια "μέθοδος είναι η υγρή εκχύλιση, OU μπορεί να γίνει και με συνεχή διαδικασία πανειλημμένων. ανακυκλώσεων. Έχει, έτσι, ανα- >ερθεί η εκχύλιση ένζυμων με πολυαιθυλενολυκόλη σε ένα διφασικό σύστημα οργανικού ιαλύτη/νερού. Η χρήση μικρογαλακτωμάτων, ξάλλου, έχει αποδειχθεί (21) ότι γενικά βελτιώνει σημαντικά τη διαδικασία εκχύλισης. Είναι επομένως δυνατή η ανάπτυξη μεθόδων διαχωρισμού ενζύμων (ή άλλων βιομορίων) με υγρή εκχύλιση, παρουσία μικρογαλακτωμάτων. Μια ενδιαφέρουσα περίπτωση υγρής εκχύλισης είναι εκείνη που γίνεται μεταξύ τριών φάσεων κατά τον ακόλουθο τρόπο από ένα υδατικό διάλυμα, στο οποίο περιέχονται τα βιομόρια προς διαχωρισμό, εκχυλίζεται εκλεκτικά από ένα μικρογαλάκτωμα w/o (νερού σε οργανικό διαλύτη) το συγκεκριμένο-επιθυμητό βιομόριο. Στη συνέχεια ακολουθεί η αντίστροφη διαδικασία εκχύλισης μέσα από το μικρογαλάκτωμα του βιομορίου από ένα καθαρό υδατικό διάλυμα. Το όλο σύστημα μπορεί να γίνεται συνεχώς σε μια σι-υκευή σχήματος Π με τα δύο υδατικά διαλύματα να διαχωρίζονται από το υπερκείμενο μικρογαλάκτωμα. Η εκλεκτική εκχύλιση μπορεί να βασίζεται σε διάφορες ιδιότητες των βιομορίων, όπως το διαφορετικό μέγεθος, ή το διαφορετικό πρωτεϊνικό φορτίο. Στην πρώτη περίπτωση αναφέρουμε το διαχωρισμό κυτοχρώματος-c από αλβουμίνη, όπου με κατάλληλη επιλογή μικυλλίων η αλβουμίνη ως μεγαλύτερη δεν μπορεί να περάσει στη διεσπαρμένη φάση του μικρογαλακτώματος, ενώ στη δεύτερη περίπτωση στηρίζεται ο διαχωρισμός ριβονουκλεάσης, κυτοχρώματος-c και λυσοζύμης (22). Ενεργειακές εφαρμογές Μεταξύ των ήπιων μορφών ενεργείας, μπορούμε να κατατάξουμε και τη χρήση της ηλιακής ενεργείας προς μιαν άλλη κατεύθυνση την παραγωγή ενεργείας απο τη φωτόλυση του νερού. Πολλές ομάδες έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν μικρογαλακτώματα για τη βελτίωση της βιοφωτόλυσης του νερού, με καταλύτη την υδρογενάση (23). Το κύριο χαρακτηριστικό αυτών των συστημάτων είναι ότι παρέχουν τη δυνατότητα κατάλληλου διαχωρισμού των προκυπτόντων φορτίων. Ιατροφαρμακευτικές εφαρμογές Η χημική μετατροπή πρωτεϊνών από μη

15 ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ II ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΙΑ ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 39 υδατοδιαλυτες ουσίες μέσα σε μικυλλιακό περιβάλλον επιτρέπει την παρασκευή ενεργών μορίων με υδρόφοβο χαρακτήρα, τα οποία είναι ικανά να αλληλεπιδρούν με τις βιολογικές μεμβράνες. Είναι επομένως δυνατόν να παρασκευασθούν τέτοιες ουσίες που να έχουν θεραπευτικές ιδιότητες (24) Αλλη εφαρμογή στον ιατρικό τομέα είναι η μεταφορά ενεργών ουσιών από μικρογαλακτώματα προς ένα συγκεκριμένο όργανο του σώματος. Τα μικρογαλακτώματα μπορούν να παγιδεύσουν στη διεσπαρμένη φάση, διάφορες ουσίες με λιπόφιλες, υδρόφιλες ή και αμφίφιλες ιδιότητες, οι οποίες απελευθερώνονται στο όργανο-στόχο, αναλόγως του περιβάλλοντος (targetting) (25) Η χρήση μικρογαλπ -^μάτων για το σκοπό αυτό αναμένεται να λύσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η στόχευση φαρμάκων με φυσικά λιποσώματα ή κυστίδια (26). Τέλος, μια σημαντική εφαρμογή στον τομέα αυτό είναι η προσωρινή υποκατάσταση του αίματος από μικρογαλακτώματα υπερφθοριωμένων υδρογονανθράκων, που έχουν αυξημένη διαλυτότητα σε οξυγόνο (1, 27). Microemulsions li: A new medium for enzymatic studies by Ans Xenakis National Hellenic Research Foundation, 48 Vas Constantinou ave, 11635, Athens, Greece S U M M A R Y. This paper is a review of recent results on the application of microemulsions for enzymic studies. The interest that these studies present is based on the particular properties of microemulsion systems. Namely these fine dispersions of water in organic solvents, stabilized by surfactant molecules, are macrohomogeneous allowing one to perform structural investigations of the biomolecules that can be hosted in the aqueous dispersed phase Furthermore, the properties of this microphase differ from those of bulk water, approaching the conditions existing in the cells. The biomolecules when localised in such a restricted microenvironment may have different conformations from those known in classical water solutions. The activity of enzymes hosted in reverse micelles may also be altered, showing different affinities for particular substrates, while it is possible to catalyse waterinsoluble substrates. These features give many possibilities for numerous biotechnological applications in various fields such as bioseparations, enzymatically catalysed organic n- thesis, blood substitution, drug targeting, waste water treatment etc. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ 1 Xenakis, A Microemulsions I Introduction Epitheor Klin Farmakol Farmakokinet El Ekd (1990) 2 Hanahan, DJ J Biol Chem (1952) 3 LUISI, Ρ L, Henninger. F, Joppich, M, Dossena, A, Casnati, G Solubilization and properties of a-chymotrypsin in cyclohexane Bwchem Biophys Res Commun (1977) 4 Martinek. Κ, Levashov, A V, Klyachko, Ν, Berezin, I V Catalysis of watersoluble enzymes in organic solvents Stabilization of enzyme against denaturation (inactivation) when they are included in inversed micelles of surface active substance Dokl Acad Nauk SSR (1977) 5 Luisi, Ρ L, Magid, L Solubilization of enzymes and nucleic acids in hydrocarbon micellar solutions Crit Rev Biochem (1986) 6 Martinek, Κ, Levashov, A V, Klyachko, Ν, Khmelnitski, Y L, Berezin, IV Micellar enzymology Europ J Biochem (1986) 7 Delahodde, A, Vacher, M, Nicot, C, Waks, M Solubilization and insertion into reverse micelles of the major myelin transmembrane proteolipid FEBS Lett (1984) 8 Bonner, F J, Wolf. R, Luisi, PL Micellar solubilization of biopolymers in hydrocarbon solvents I A structural model for protein-containing reverse micelles J Solid- Phase Biochem (1980) 9 Magid, L, Imre, V E. Jackie, H Unpublished results 10 Cazianis, CT, Xenakis, A, Evangelopoulos, A E Spin label studies of glycogen Phosphorylase hosted in microemulsion droplets Biochem Biophys Res Commun (1987) 11 Xenakis, A, Cazianis. C Τ Solubilization of phosphory-

16 4Γ> ο-ιινεωρηση ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ φαρμακοκινητικησ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔ 1990 läse into microemuioio,, -.oplets. Progr Colloid Polym Sci. 76: 159 (1988) 12. Malakhova, E.A., Kurganov. B.I., Levashov, AV, Berezin. I V. Martinek, K. A new approach to the study of enzymatic reactions with the participation of water-insoluble substrates Pancreatic lipase enclosed in inverted micelles of a surface-active substance in an organic solvent Dokl. Acad. Nauk. SSR (1983) 13. Xenakis, A, Valis, TP., Kolisis, F.N. Use of microemulsion systems as media for heterogenous enzymic catalysis Progr. Colloid Polym. Sci. 79: 88 (1989) 14. Eremin, A.N., Metelitza, D.I.. Mixed inverted micelles of surfactants in hydrocarbons. A model of microsomal membrane ultrastructure Dokl. Acad. Nauk. SSR~267: 221 (1982) 15. Douzou, P, Debey. P.. Franks. F.: Supercooled water as medium for enzyme reactions at subzero temperatures. Biochem. Biophys. Acta 523: 1 (1977) 16 Luthi, P, LUISI, PL' Enzymatic synthesis of hydrocarbon soluble peptides with reverse miceeles. J. Am. Chem. Soc. 106: 7285 (1984) 17. Hilhorst, R, Spruijt, R., Laane, C, Veeger, C. Rules for the regulation of enzyme activity in reversed micelles as illustrated by the conversion of apolar steroids by 20-ß-hydroxysteroid- dehydrogenase. Eur. J. Biochem. 144: 459 (1984) 18. Martinek, K, Klibanov, A.M., Samokhin, G.P, Semenov, A.N, Berezin, I V : Preparative enzymatic synthesis in biphasic aqueous-organic system. Bioorgan. Chem. 3: 696 (1977) 19 Kurganov, V.l., Tsetlin, LG. Malakhova. E.A. Chebataryova, N.A., Lankin, Y.Z., Levashov, A V, Glebova, G D Berezovski, V M. Martinek. Κ, Berezin, I V Regulation of catalytic activity of enzymes included in hydrated reverse micelles of a surfactant in organic solvent. A new approach to the study of inhibiting action of water insoluble compounds. Dokl. Acad. Nauk SSR (1985) 20. Kadam, K.L Reverse micelles as a bioseparation tool Enzyme Microb. Techno!. 8: 266 (1986) 21. Xenakis, Α., Tondre, C. Transport of alkali metal picrates by w/o microemulsions used as liquid membranes influence of the nature of the surfactant and cosurfactant J. Colloid Interlace Sci (1987) 22. Goklen, K.E.. Hatton, Τ A Liquid extraction of low molecular weight proteins by selective solubilization in reverse micelles Separ Sci Technol (1985) 23. Hilhorst, R, Laane, C, Veeger. C. Photosensitized production of hydroo - jse in reverse micelles Proc. Natl. Acad. Sci USA,ϊο 3927 (1982) 24 Kabanov. A V, Namiotkin, S. Levashov, A V, Martinek. K. Transmembrane transport of artificially hydrophobized proteins (enzymes) Biol. Membr 2: 985 (1985) 25. Attwood. D. Florence, A Surfactant Systems, their Chemistry, Pharmacy and Biology Ed Chapman and Hall, London, Dimitnadis, G J. Liposomes as drug carriers Epitheor. Klin. Farmakol. Farmakokmet El. Ekd (1983) 27. Mathis. G. Delpuech, J J. French Patent, No (1982)

ENZYMIKH ΔΙΑ-ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΛΙΠΩΝ ΚΑΙ ΕΛΑΙΩΝ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ

ENZYMIKH ΔΙΑ-ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΛΙΠΩΝ ΚΑΙ ΕΛΑΙΩΝ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ ENZYMIKH ΔΙΑ-ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΛΙΠΩΝ ΚΑΙ ΕΛΑΙΩΝ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΚΡΟΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ ΑΡΗΣ ΞΕΝΑΚΗΣ Κέντρο Βιολογικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η δια-εστεροποίηση των λιπών και των ελαίων είναι μια από

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Βιοχημεία Βιομορίων Αθήνα 2015 Γενικές Ιδιότητες Ένζυμα : Βιολογικοί Καταλύτες Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια Μικρή ομάδα καταλυτικών RNA H

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 3ο 1 March 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Σχηματισμός Λυοφιλικών Κολλοειδών Φάση Αιώρημα Διάλυμα Αύξηση επιφάνειας (δεν ευνοείται) Αύξηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ 1 ΣΥΣΤΗΜΑ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Αντλία Στήλη Υγρό Έκλουσης Συλλέκτης κλασμάτων ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Οι Ενόργανες Μέθοδοι Ανάλυσης είναι σχετικές μέθοδοι και σχεδόν στο σύνολο τους παρέχουν την αριθμητική τιμή μιας φυσικής ή φυσικοχημικής ιδιότητας, η

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ξικός αιθυλεστέρας ή Οξικό αιθύλιο Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Δρ. Πέτρος Α. Ταραντίλης, Λέκτορας Δρ. Χρήστος Παππάς, Λέκτορας (βάσει Ν. 407/80) Δρ. Σοφία Κουλοχέρη, Επιστημονικός συνεργάτης Δρ. Αναστασία Μίχου, Επιστημονικός συνεργάτης Βάση

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παράδειγμα: η αναγωγή του αζώτου σε αμμωνία Ν 2 + 3Η

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΘΟ ΟΙ Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΜΕΘΟ ΟΙ Ανάλογα με τη φυσική κατάσταση των 2 φάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V

Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V Δ. Κουτσονικόλας 1, Σ. Τόπης 3, Σ. Καλδής 2, Γ. Σκόδρας 1,2,3 και Γ.Π. Σακελλαρόπουλος 1,2,3 * 1 Εργαστήριο Γενικής Χημικής Τεχνολογίας, Τμήμα Χημικών Μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΜΟΡΦΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Γενικότητες. Κατηγορίες και τύποι µεσόµορφων

ΜΕΣΟΜΟΡΦΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Γενικότητες. Κατηγορίες και τύποι µεσόµορφων 144 ΜΕΣΟΜΟΡΦΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γενικότητες Σύµφωνα µ αυτά που ειπώθηκαν στη Γενική Εισαγωγική, κατά τη µετατροπή ενός σώµατος από στερεό σε υγρό και αντίστροφα το σώµα περνάει από µια κατάσταση, που χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας Άσκηση 2 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία 4. Χρωματογραφία Ηλεκτροχημεία Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 Λ. Ναλµπαντιάν Ινστιτούτο Τεχνικής Χηµικών ιεργασιών, ΕΚΕΤΑ, Τ.Θ. 361, 57001, Θέρµη,Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY ΑΠΟΔΟΣΗ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΩΝ ΟΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Τεχνική Επιτροπή ΕΛΟΤ 85 "Τρόφιμα", Κ. Τζιά, I. Σαριδάκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το αντικείμενο της εργασίας είναι η απόδοση των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΘ.Π.ΒΑΛΑΒΑΝΙΔΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΥΠΕΡΥΘΡΟΥ ΠΥΡΗΝΙΚΟΥ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΜΑΖΩΝ ΥΠΕΡΙΩΔΟΥΣ-ΟΡΑΤΟΥ, RΑΜΑΝ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΠΑΡΑΜΑΓΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ Τμήμα Χημείας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Αυτoϊοντισμός του νερού ph

Αυτoϊοντισμός του νερού ph Αυτoϊοντισμός του νερού ph Το καθαρό νερό είναι ηλεκτρολύτης; Το καθαρό νερό είναι ομοιοπολική ένωση και θα περιμέναμε να είναι μην εμφανίζει ηλεκτρική αγωγιμότητα. Μετρήσεις μεγάλης ακρίβειας όμως έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ]

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ] ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

1 η Εργαστηριακή άσκηση. Παρασκευή Αραίωση. διαλύματος. Δρ. Άρης Γιαννακάς - Ε.ΔΙ.Π.

1 η Εργαστηριακή άσκηση. Παρασκευή Αραίωση. διαλύματος. Δρ. Άρης Γιαννακάς - Ε.ΔΙ.Π. 1 η Εργαστηριακή άσκηση Παρασκευή Αραίωση διαλύματος 1 Θεωρητικό Μέρος Εισαγωγικές έννοιες Όπως είναι γνωστό η ύλη διαχωρίζεται σε δύο βασικές κατηγορίες: Τις καθαρές ουσίες (στοιχεία, χημικές ενώσεις)

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF.

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων 1. Ερώτηση: Ποια θεωρούνται θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου και γιατί; Θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου είναι: η ατομική ακτίνα, η ενέργεια ιοντισμού και

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων 1. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Γενικά, εξετάζουμε το είδος της αντίδρασης και τον τρόπο που αυτές συντελούνται Γενικοί τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α3 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α3 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α3 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το συζυγές οξύ της ΝΗ 3 είναι: α. ΝΗ 2 - β.νa

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR

Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR Φώτης Νταής Καθηγητής Πανεπιστηµίου Κρήτης, Τµήµα Χηµείας Φασµατοσκοπία NMR Ο Πυρηνικός µαγνητικός Συντονισµός (NMR) είναι ένα φαινόµενο που συµβαίνει όταν πυρήνες

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμικώς πολωμένα κύματα σε κάθετο επίπεδο

Γραμμικώς πολωμένα κύματα σε κάθετο επίπεδο ΚΥΚΛΙΚΟΣ ΔΙΧΡΩΙΣΜΟΣ Γραμμικώς πολωμένα κύματα σε κάθετο επίπεδο όταν το διάνυσμα του ηλεκτρικού πεδίου ταλαντεύεται κατά μήκος μιας ίσιας γραμμής τότε τα κύματα λέγονται επίπεδα ή γραμμικώς πολωμένα Γραμμικώς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Συνθετική Οργανική Χημεία

Κεφάλαιο 5. Συνθετική Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 5 Συνθετική Οργανική Χημεία Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό αναπτύσσονται θέματα σχετιζόμενα με την οργανική σύνθεση, δηλαδή την Παρασκευή, οργανικών ενώσεων μέσω αντιδράσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις,

Διαβάστε περισσότερα

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1 ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΦΑΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΛΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Θέµα ασκήσεως Προσδιορισµός καµπύλης διαλυτότητας σε διάγραµµα φάσεων συστήµατος τριών υγρών συστατικών που το ένα ζεύγος παρουσιάζει περιορισµένη

Διαβάστε περισσότερα

Autonomous movement of platinum-loaded stomatocytes

Autonomous movement of platinum-loaded stomatocytes Autonomous movement of platinum-loaded stomatocytes Daniela A. Wilson, Roeland J. M. Nolte and Jan C. M. van Hest, NATURE CHEMISTRY, advance paper ΓΙΩΡΓΟΣ ΦΡΑΓΚΙΑΔΑΚΗΣ 364 ΣΤΟΧΟΣ Στη φύση υπάρχει μια συνεχής

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία:

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Τάξη Β Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: 1) Να γράψετε τι ονομάζεται μείγμα; 2) Να γράψετε τι ονομάζεται ετερογενές μείγμα; 3) Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ Θέµατα ιάλεξης οµή, αριθµός και διαχωρισµός των αµινοξέων Ένωση αµινοξέων µε τον πεπτιδικό δεσµό

Διαβάστε περισσότερα

ÊÏÑÕÖÇ. 1.2 Το ph υδατικού διαλύµατος ασθενούς βάσης Β 0,01Μ είναι : Α. Μεγαλύτερο του 12 Β. 12 Γ. Μικρότερο του 2. Μικρότερο του 12 Μονάδες 5

ÊÏÑÕÖÇ. 1.2 Το ph υδατικού διαλύµατος ασθενούς βάσης Β 0,01Μ είναι : Α. Μεγαλύτερο του 12 Β. 12 Γ. Μικρότερο του 2. Μικρότερο του 12 Μονάδες 5 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.3 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Η ενέργεια ιοντισµού

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC ΥΓΡΗ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ (HPLC) ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΗΛΗ / ΣΤΑΤΙΚΗ ΦΑΣΗ Επίπεδη, μήκους 3-25 cm και διαμέτρου 0,5-5 mm. Μικροπορώδη σωματίδια πηκτής διοξειδίου

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

Οργανογέλες Λεκιθίνης ως Φορείς Φαρμακευτικών ή Καλλυντικών Ουσιών

Οργανογέλες Λεκιθίνης ως Φορείς Φαρμακευτικών ή Καλλυντικών Ουσιών ΟΡΓΑΝΟΓΕΛΕΣΛΕΚΙΘΙΝΗΣΩΣ ΦΟΡΕΙΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ Η ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 199 ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΪΚΗΣ 23 199-204 (2005) ΦΑΡΜΑΚΟΝ Τυττος Οργανογέλες Λεκιθίνης ως Φορείς Φαρμακευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 6: Ενδογενείς Παράγοντες Ενεργότητα Ύδατος (1/2), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 1.2 1.1. γ. Μονάδες 5 1.2. Μονάδες 5

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 1.2 1.1. γ. Μονάδες 5 1.2. Μονάδες 5 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην πυρηνοποίηση. http://users.auth.gr/~paloura/ Ομο- & ετερογενής πυρηνοποίηση: αρχικά στάδια ανάπτυξης υλικών ή σχηματισμού νέας φάσης.

Εισαγωγή στην πυρηνοποίηση. http://users.auth.gr/~paloura/ Ομο- & ετερογενής πυρηνοποίηση: αρχικά στάδια ανάπτυξης υλικών ή σχηματισμού νέας φάσης. Εισαγωγή στην πυρηνοποίηση. http://users.auth.gr/~paloura/ Αντικείμενο Ομο- & ετερογενής πυρηνοποίηση: αρχικά στάδια ανάπτυξης υλικών ή σχηματισμού νέας φάσης. Ομογενής πυρηνοποίηση: αυθόρμητος σχηματισμός

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϋλικά. Ενότητα 5: Πρωτεΐνες, Κύτταρα, Ιστοί Αλληλεπίδραση με Βιοϋλικά. Ελευθέριος Αμανατίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Βιοϋλικά. Ενότητα 5: Πρωτεΐνες, Κύτταρα, Ιστοί Αλληλεπίδραση με Βιοϋλικά. Ελευθέριος Αμανατίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Βιοϋλικά Ενότητα 5: Πρωτεΐνες, Κύτταρα, Ιστοί Αλληλεπίδραση με Βιοϋλικά Ελευθέριος Αμανατίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Περιεχόμενα ενότητας Πρωτεΐνες Δομή και είδη Λειτουργίες πρωτεϊνών

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Κωστής Μαγουλάς, Καθηγητής Επαμεινώνδας Βουτσάς, Επ. Καθηγητής 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ . ΟΡΙΣΜΟΣ Οι διαχωρισμοί είναι οι πιο συχνά παρατηρούμενες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 1024

Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 1024 Ασκήσεις Ακ. Έτους 014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avoadro λαμβάνεται 0.603 10 4 και τα ατομικά βάρη θεωρείται ότι ταυτίζονται με τον μαζικό αριθμό σε 1. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ Κωνσταντίνα Τζιά Καθηγήτρια ΕΜΠ Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων, Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ Νέα προϊόντα - Ελαιόλαδο Αντικατάσταση άλλων λιπαρών σε προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συμπληρωμένο.

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συμπληρωμένο. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕ ΕΞΕΣΑΕΙ Γ ΣΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΤ ΛΤΚΕΙΟΤ ΔΕΤΣΕΡΑ 12 ΙΟΤΝΙΟΤ 2000 ΕΞΕΣΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ (ΚΤΚΛΟ ΣΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΝΟΛΟ ΕΛΙΔΩΝ: ΕΠΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

3035 Σύνθεση του cis-1,2-εποξυκυκοοκτανίουαπό κυκλοοκτένιο

3035 Σύνθεση του cis-1,2-εποξυκυκοοκτανίουαπό κυκλοοκτένιο 3035 Σύνθεση του cis-1,2-εποξυκυκοοκτανίουαπό κυκλοοκτένιο H 2 O 2 / Lipase O C 8 H 14 (110.2) H 2 O 2 (34.0) C 8 H 14 O (126.2) Βιβλιογραφία S. Warwel, M. Rüsch gen. Klaas, J. Mol. Catalysis B: Enzym.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΝΑΜΑΛΔΕΫΔΗΣ ΜΕ ΚΑΤΑΛΥΤΗ ΟΞΙΚΟ ΧΑΛΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΝΙΤΡΙΚΟΥ ΑΜΜΩΝΙΟΥ. ΜΙΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ

Η ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΝΑΜΑΛΔΕΫΔΗΣ ΜΕ ΚΑΤΑΛΥΤΗ ΟΞΙΚΟ ΧΑΛΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΝΙΤΡΙΚΟΥ ΑΜΜΩΝΙΟΥ. ΜΙΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ !Unexpected End of Formula l Η ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΝΑΜΑΛΔΕΫΔΗΣ ΜΕ ΚΑΤΑΛΥΤΗ ΟΞΙΚΟ ΧΑΛΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΝΙΤΡΙΚΟΥ ΑΜΜΩΝΙΟΥ. ΜΙΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Κοπτερίδου Θεοδώρα Πρόλογος Η εργασία αυτή εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις παλιότερες παρατηρήσεις : Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν

Διαβάστε περισσότερα

2η Εργαστηριακή Άσκηση Εξάρτηση της ηλεκτρικής αντίστασης από τη θερμοκρασία Θεωρητικό μέρος

2η Εργαστηριακή Άσκηση Εξάρτηση της ηλεκτρικής αντίστασης από τη θερμοκρασία Θεωρητικό μέρος 2η Εργαστηριακή Άσκηση Εξάρτηση της ηλεκτρικής αντίστασης από τη θερμοκρασία Θεωρητικό μέρος Όπως είναι γνωστό από την καθημερινή εμπειρία τα περισσότερα σώματα που χρησιμοποιούνται στις ηλεκτρικές ηλεκτρονικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΤΡΙΑΔΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΤΡΙΑΔΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@hem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα