Ο ρόλος των ακουαπορινών στην ομοιόσταση του νερού και η σχέση τους με τα συστήματα του ανθρώπου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο ρόλος των ακουαπορινών στην ομοιόσταση του νερού και η σχέση τους με τα συστήματα του ανθρώπου"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2009, 26(3): Ο ρόλος των ακουαπορινών στην ομοιόσταση του νερού και η σχέση τους με τα συστήματα του ανθρώπου Μετά από μια σειρά πειραμάτων διαπιστώθηκε ότι στη μεμβράνη των ερυθροκυττάρων υπάρχει μια πρωτεΐνη με ιδιότητες διαύλου ύδατος, η οποία ονομάστηκε «ακουαπορίνη». Η ανακάλυψη αυτή προκάλεσε επανάσταση στη μελέτη της διακίνησης ύδατος μεταξύ των κυττάρων και των χώρων του ανθρώπινου οργανισμού, η οποία μέχρι τότε εθεωρείτο ότι γίνεται μόνο με παθητική διάχυση. Μέχρι σήμερα, 13 διαφορετικές ακουαπορίνες έχουν εντοπιστεί σε κύτταρα διαφόρων συστημάτων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσπάθεια συσχέτισης των ακουαπορινών με παθολογικές καταστάσεις, των οποίων η παθοφυσιολογία δεν είναι σαφής. Τα δεδομένα που υπάρχουν μέχρι σήμερα από μελέτες σε πειραματικά μοντέλα ζώων καταδεικνύουν την πιθανή συμμετοχή της δυσλειτουργίας των ακουαπορινών σε μια σειρά παθήσεων που αφορούν στο νεφρό, στον εγκέφαλο, στους πνεύμονες, στον οφθαλμό, στο αυτί, στο κυκλοφορικό σύστημα, στο γαστρεντερικό σύστημα και σε άλλα συστήματα. Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, το πνευμονικό οίδημα, ο άποιος διαβήτης, η αθηρωμάτωση, η επιληψία, η κυστική ίνωση, το άσθμα, η παχυσαρκία, ο καταρράκτης, το γλαύκωμα, οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, η ηπατική ίνωση, ο ασκίτης και το ηπατονεφρικό σύνδρομο είναι κάποιες από τις παθήσεις για τις οποίες υπάρχουν ενδείξεις ότι σχετίζονται με διαταραχή των ακουαπορινών. Εξίσου ενδιαφέρουσες είναι και οι ενδείξεις συμμετοχής των ακουαπορινών στο μηχανισμό της αγγειογένεσης του καρκίνου. Αρκετοί ερευνητές μελετούν τις ακουαπορίνες και υπό το πρίσμα της παρέμβασης στη λειτουργία τους για θεραπευτικούς σκοπούς και θεωρούν ότι η ανακάλυψη φαρμακευτικών παραγόντων που θα διεγείρουν ή θα αναστέλλουν τους διαύλους αυτούς θα φέρει επανάσταση στη θεραπεία πολλών νοσημάτων. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι η ανασκόπηση των μέχρι τώρα ερευνητικών δεδομένων σχετικά με τη συμμετοχή των ακουαπορινών στην ομοιόσταση του νερού και στην παθοφυσιολογία διαφόρων παθήσεων. ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2009, 26(3): Γ. Κοτσόβολης, 1 Μ. Γκιάλα, 2 Γ. Ευστρατιάδης Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών, Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία, Ιατρική Σχολή, ΑΠΘ 2 Αναισθησιολογικό Τμήμα, ΠΓΝ «ΑΧΕΠΑ», ΑΠΘ 3 Νεφρολογικό Τμήμα, ΠΓΝ «Ιπποκράτειο», ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη The role of aquaporins in water homeostasis and their relation with human systems Λέξεις ευρετηρίου Ακουαπορίνες Νερό Ομοιόσταση Συστήματα Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό αποτελεί βασικό συστατικό της ανθρώπινης ύπαρξης και της ζωής γενικότερα. Σε νερό πιστεύεται ότι γεννήθηκαν οι πρώτες υποτυπώδεις μορφές ζωής ως μονοκύτταροι οργανισμοί, ενώ και η αναζήτηση ζωής σε άλλους πλανήτες σταματά όταν διαπιστώνεται η πλήρης έλλειψη νερού. Το 56% περίπου του σώματος όλων των ανθρώπων αποτελείται από νερό και ο ρόλος του στη φυσιολογική λειτουργία τόσο σε μοριακό-κυτταρικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο οργανισμού είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την επιβίωση. 1 Γι αυτόν το λόγο, η ομοιόσταση του νερού και η διακίνησή του μεταξύ των κυτταρικών μεμβρανών καθώς και η συμμετοχή του στην παθοφυσιολογία διαφόρων νοσημάτων αποτελούν σημαντικά αντικείμενα μελέτης. Μέχρι πριν από το 1991 εθεωρείτο ότι η μετακίνηση του νερού γίνεται με παθητική διάχυση μεταξύ της διπλοστιβάδας σύμφωνα με το νόμο του Fick. Ωστόσο, κάποιες μελέτες σε ερυθρά αιμοσφαίρια και νεφρικά κύτταρα εισήγαγαν την ιδέα της ύπαρξης ενός επιπλέον τρόπου μεταφοράς νερού μέσω ειδικών διαύλων. Οι θεωρίες αυτές βασίστηκαν στο γεγονός ότι η διαπερατότητα της μεμβράνης των κυττάρων αυτών ήταν πολύ υψηλότερη από την αναμενόμενη με απλή διάχυση και στο ότι η μετακίνηση του νερού αναστελλόταν από τη δράση σουλφυδρυλικών παραγόντων υδραργύρου

2 308 Γ. Κοτσόβολης και συν (HgCl 2). 2,3 Η επιβεβαίωση της ύπαρξης των πρωτεϊνών που δρουν ως δίαυλοι νερού ήλθε με την αναγνώριση μιας πρωτεΐνης 25 kda που εκφραζόταν σε υψηλά επίπεδα στη μεμβράνη των ερυθροκυττάρων και των κυττάρων του εγγύς εσπειραμένου σωληναρίου στο νεφρό, καθώς και με τα πειράματα των Agre et al. Στις , το γονίδιο που κωδικοποιούσε αυτή την πρωτεΐνη μεταφέρθηκε και εκφράστηκε σε ωοκύτταρα του είδους Xenopous laevis, τα οποία μεταφέρθηκαν σε υπότονο διάλυμα και παρατηρήθηκε η μετακίνηση νερού μέσα σε αυτά με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Τα ωοκύτταρα που δεν είχαν την πρωτεΐνη δεν επηρεάστηκαν σημαντικά. Αντίθετα, σε αυτά όπου υπήρχε η πρωτεΐνη η μετακίνηση του νερού ήταν ταχύτατη και το οίδημα αναπτύχθηκε σε σημαντικό βαθμό, ώσπου τελικά επήλθε λύση των κυττάρων. Αυτή ήταν και η απόδειξη ότι η πρωτεΐνη είχε ιδιότητες διαύλου νερού και το γεγονός αυτό αποτέλεσε την απαρχή της μελέτης μιας νέας κατηγορίας πρωτεϊνών που ονομάστηκαν ακουαπορίνες. 4 Από τότε μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί 13 διαφορετικές ακουαπορίνες, ενώ κάποιες από αυτές είναι διαπερατές και σε μόρια γλυκερόλης. 5 α β Εικόνα 1. Η χημική δομή της ακουαπορίνης. (α) Οι 6 διαμεμβρανικές α-έλικες της ακουαπορίνης και οι αγκύλες που σχηματίζονται μεταξύ των ελίκων 2 3 και 5 6. (β) Διάταξη του διαύλου στη διπλοστιβάδα σύμφωνα με το μοντέλο της κλεψύδρας. 1 6: α-έλικες της ακουαπορίνης, ΝΡΑ: Τριπλέτα αμινοξέων ασπαραγίνης-προλίνης-αλανίνης. 2. ΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ Οι ακουαπορίνες αποτελούνται από 6 διαμεμβρανικές α-έλικες, στις οποίες έχει βρεθεί ότι υπάρχει αντίστροφη συμμετρία μεταξύ των τριών πρώτων και των τριών τελευταίων ελίκων. 2 4 Οι δύο αγκύλες μεταξύ των ελίκων 2 3 και 5 6 περιλαμβάνουν μια τριπλέτα αμινοξέων ασπαραγίνηςπρολίνης-αλανίνης (Ν-Ρ-Α) (εικ. 1). Η μορφολογία αυτή δημιούργησε την υπόθεση της λειτουργίας της πρωτεΐνης με το μοντέλο της κλεψύδρας. Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, οι 6 υπομονάδες περιβάλλουν έναν υδατώδη πόρο ο οποίος σχηματίζεται από τις δύο αγκύλες με τη χαρακτηριστική τριπλέτα αμινοξέων. Οι 6 α-έλικες διπλώνουν γύρω από τις αγκύλες από αντίθετες πλευρές, επικαλύπτοντας την είσοδο του πόρου. Το μοντέλο αυτό έχει επιβεβαιωθεί με ανάλυση κρυστάλλων με ακτίνες Χ. Οι ακουαπορίνες βρίσκονται στις βιολογικές μεμβράνες συνήθως ως τετραμερή και η διαφορά τους με τους υπόλοιπους τύπους διαύλων εντοπίζεται στο ότι η δίοδος των μορίων δεν γίνεται από τον άξονα που ορίζουν οι 4 υπομονάδες αλλά από κάθε υπομονάδα χωριστά. Έτσι, η κάθε ακουαπορίνη ουσιαστικά είναι 4 δίαυλοι νερού. 3 Το μικρό μέγεθος του πόρου (20 Α 0 όταν είναι ανοικτός, που μετατρέπεται σε 2,8 Α ο στο στενότερο σημείο του όταν είναι κλειστός) και ο ηλεκτροστατικός φραγμός που εντοπίζεται στην περιοχή της τριπλέτας των αμινοξέων Ν-Ρ-Α 6 αποτελούν τους βασικούς τρόπους με τους οποίους ο δίαυλος δεν επιτρέπει τη δίοδο άλλων μορίων εκτός από το νερό. Παρόλα αυτά, κάποιες από τις 13 ακουαπορίνες είναι διαπερατές και σε μόρια γλυκερόλης, γι αυτό και αποκαλούνται ακουαγλυκεροπορίνες (AQP3, AQP5, AQP7, AQP10), ή σε άλλα μόρια όπως αέρια, ουρία, πουρίνες, πυριμιδίνες, νουκλεοτίδια (AQP9) και σε βαρέα μέταλλα (AQP7, AQP9). Τα ερεθίσματα που προκαλούν διάνοιξη και σύγκλειση των διαύλων σε μοριακό επίπεδο βρίσκονται ακόμα υπό μελέτη. Αν και η κύρια δύναμη μετακίνησης του νερού είναι η διαφορά οσμωτικότητας, υπάρχουν ενδείξεις ότι εξωτερικά ερεθίσματα μπορούν να ρυθμίζουν τη διάνοιξη και τη σύγκλειση των ακουαπορινών. Έτσι, μέχρι τώρα έχει βρεθεί ότι το ph, 7 η πρωτεϊνική κινάση C και το c-amp 8 συμμετέχουν στη διαδικασία ενεργοποίησης και απενεργοποίησης των διαύλων νερού. 3. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Οι ακουαπορίνες έχουν εντοπιστεί σε πάρα πολλές κατηγορίες ανθρώπινων κυττάρων. Το γεγονός αυτό είναι ενδεικτικό της σημασίας που έχουν στη φυσιολογική λειτουργία και την ομοιόσταση του νερού στους ιστούς. Παράλληλα, για καθεμιά ακουαπορίνη έχει εντοπιστεί και το γονίδιο που την κωδικοποιεί καθώς και η θέση του γονιδίου στο κάθε χρωμόσωμα. Με τη βοήθεια της απάλειψης των γονιδίων σε ζώα έχουν γίνει σχεδόν όλα τα έως τώρα πειράματα που καταδεικνύουν τη συμμετοχή των ακουαπορινών στην παθοφυσιολογία διαφόρων νοσημάτων και σε φαινόμενα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν

3 Ακουαπορίνες: Οι δίαυλοι νερού 309 ανεξήγητα. Η κατανομή των ακουαπορινών στα ανθρώπινα συστήματα, οι θέσεις των γονιδίων που τις κωδικοποιούν και η διαπερατότητά τους στα μόρια του νερού και της γλυκερόλης φαίνονται στον πίνακα Νεφρός Από τα μέχρι τώρα δεδομένα φαίνεται ότι ο κυριότερος ρόλος των ακουαπορινών εντοπίζεται στη φυσιολογία του ουροποιητικού συστήματος και πιο συγκεκριμένα στο νεφρό. Από τα 200 περίπου λίτρα του καθημερινού νεφρικού διηθήματος, το 80% απορροφάται από το εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο και το λεπτό κατιόν σκέλος της αγκύλης του Henle, όπου η AQP1 συναντάται σε πολύ μεγάλη συχνότητα τόσο στην κορυφαία επιφάνεια των κυττάρων όσο και στην πλαγιοβασική. 2 Η παρουσία της στην κορυφαία επιφάνεια εξηγεί την πολύ μεγάλη διαπερατότητα των παραπάνω περιοχών στο νερό, η οποία δεν μπορεί να αιτιολογηθεί με βάση τη διαφορά της οσμωτικής πίεσης μεταξύ των δύο πλευρών της μεμβράνης των κυττάρων. 2,3 Γι αυτό ακριβώς και το ανιόν σκέλος της αγκύλης, που δεν έχει ακουαπορίνες, είναι ελάχιστα διαπερατό στο νερό. To υπόλοιπο νερό απορροφάται στα αθροιστικά σωληνάρια. Εκεί, με τη δράση της αντιδιουρητικής ορμόνης η AQP2, που είναι αποθηκευμένη σε κυστίδια στο ενδοπλασματικό δίκτυο των κυττάρων, μεταφέρεται στην κυτταροπλασματική μεμβράνη και αυξάνει τη διαπερατότητά της στο νερό. Το σήμα γι αυτή τη μετακίνηση δίνεται με περίπλοκους μηχανισμούς από τους V2 υποδοχείς της βασοπρεσίνης. Το νερό στη συνέχεια εξέρχεται από την πλαγιοβασική μεμβράνη των κυττάρων μέσω της AQP3 στο μεγαλύτερο τμήμα του αθροιστικού σωληναρίου και της AQP4 στη μυελώδη μοίρα, μέσω της οποίας επιστρέφει από το διάμεσο κυτταρικό χώρο στα vasa recta. 2 Η συσχέτιση των ακουαπορινών με διάφορες παθολογικές καταστάσεις έχει γίνει βάσει παρατηρήσεων κυρίως σε ποντίκια που δεν έχουν AQP1 και AQP2. Τα ζώα χωρίς την AQP1 παρουσίασαν σοβαρές διαταραχές του συστήματος αντιρροής και ανικανότητα συμπύκνωσης των ούρων. 9,10 Αντίθετα, σε ανθρώπους με έλλειψη της AQP1 δεν παρατηρήθηκαν σοβαρές διαταραχές στη συγκέντρωση των ούρων παρά μόνο σε καταστάσεις έντονου stress. Ωστόσο, οι διαταραχές της AQP2 σε ανθρώπους σχετίζονται άμεσα με το 10% των περιπτώσεων συγγενούς νεφρογενούς άποιου διαβήτη που δεν οφείλεται σε διαταραχές του υποδοχέα V2 της βασοπρεσίνης (ιδιαίτερα σοβαρή μορφή νεφρογενούς άποιου διαβήτη που είναι ανθεκτικός στη χορήγηση αντιδιουρητικής ορμόνης) και σε πολλές μορφές επίκτητου νεφρογενούς άποιου διαβήτη, όπως αυτός που προκαλείται από χρονία λήψη λιθίου, υποκαλιαιμία, υπερασβεστιαιμία, υποθυρεοειδισμό και δίαιτα χαμηλή σε πρωτεΐνες. 2,3,11 Άμεση φαίνεται να είναι και η συσχέτιση της AQP2 με την πρωτοπαθή πολυδιψία και την πολυουρία μετά από απόφραξη του ουροποιητικού, ενώ ενδείξεις υπάρχουν για τη συμμετοχή των ακουαπορινών στην παθοφυσιολογία της οξείας και χρονίας νεφρικής ανεπάρκειας. 4 Η υπερέκφραση των ακουαπορινών και ιδιαίτερα της AQP2 φαίνεται Πίνακας 1. Χαρακτηριστικά και εντόπιση των ανθρώπινων ακουαπορινών. Ακουαπορίνη Χρωμόσωμα Διαπερατότητα στο νερό Διαπερατότητα στη γλυκερόλη Ιστοί AQP0 12q13 Χαμηλή Όχι Φακός AQP1 7p14 Υψηλή Όχι Ερυθροκύτταρα, πνεύμονες, νεφρός, εγκέφαλος, οφθαλμός, αγγειακό ενδοθήλιο AQP2 12q13 Υψηλή Όχι Νεφρός AQP3 9p13 Υψηλή Ναι Δέρμα, νεφρός, πνεύμονες, οφθαλμός, γαστρεντερικό AQP4 18q22 Υψηλή Όχι Νεφρός, εγκέφαλος, πνεύμονες, γαστρεντερικό, μύες AQP5 12q13 Υψηλή Όχι Σιελογόνοι, ιδρωτοποιοί, δακρυϊκοί αδένες, οφθαλμός AQP6 12q13 Χαμηλή Όχι Νεφρός AQP7 9p13 Υψηλή Ναι Λιπώδης ιστός, νεφρός, όρχεις AQP8 16p12 Υψηλή Όχι Νεφρός, ήπαρ, πάγκρεας, γαστρεντερικό, όρχεις AQP9 15q22 Χαμηλή Ναι Ήπαρ, λευκοκύτταρα, εγκέφαλος, όρχεις AQP10 1q21 Χαμηλή Ναι Γαστρεντερικό AQP11 11q13 Άγνωστη Άγνωστη Εγκέφαλος, ήπαρ, νεφρός AQP12 2q37 Άγνωστη Άγνωστη Άγνωστη

4 310 Γ. Κοτσόβολης και συν να σχετίζεται άμεσα με καταστάσεις όπου παρατηρείται υπερβολική κατακράτηση νερού, όπως είναι το σύνδρομο απρόσφορης έκκρισης αντιδιουρητικής ορμόνης, η κίρρωση του ήπατος και η διαταραχή της συγκέντρωσης των γλυκοκορτικοειδών. 4 Η παρουσία των AQP1 και AQP2 στα επιθηλιακά κύτταρα του νεφρού έχει οδηγήσει στην πιθανή ανακάλυψη σχέσης με την πολυκυστική νόσο των νεφρών και τον καρκίνο του νεφρού. 2 Τέλος, στις περιπτώσεις νεφροπαθών που βρίσκονται υπό περιτοναϊκή διύλιση, σημαντικός φαίνεται να είναι ο ρόλος της AQP1 στη μετακίνηση νερού και άλλων συστατικών διαμέσου της μεμβράνης του περιτοναίου Εγκέφαλος Πάρα πολλές ενδείξεις υπάρχουν από πειράματα σε ζώα για συμμετοχή των ακουαπορινών στη φυσιολογική λειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος. Παράλληλα, το γεγονός ότι ο εγκέφαλος βρίσκεται μέσα στην οστέινη κοιλότητα του κρανίου που έχει ανένδοτα τοιχώματα τον καθιστά ιδιαίτερα ευαίσθητο σε καταστάσεις που σχετίζονται με αύξηση της συγκέντρωσης νερού και κατ επέκταση της ενδοκράνιας πίεσης. Η AQP1 εντοπίζεται στο επιθήλιο των χοριοειδών πλεγμάτων, ενώ η AQP4 είναι ο κύριος δίαυλος νερού στον υπόλοιπο εγκέφαλο και εντοπίζεται και σε άλλες δομές του νευρικού συστήματος όπως η παρεγκεφαλίδα, ο υποθάλαμος και ο νωτιαίος μυελός. 2,3,5 Η μεγάλη συχνότητα της AQP4 στα αστρογλοιακά κύτταρα που επενδύουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και το φραγμό μεταξύ εγκεφάλου και εγκεφαλονωτιαίου υγρού καταδεικνύει το σημαντικό της ρόλο στη διακίνηση νερού διαμέσου των δύο αυτών πολύ σημαντικών για τη σωστή λειτουργία του εγκεφάλου βιολογικών φραγμών. 2 Η ύπαρξή της και στο πλαγιοβασικό τμήμα των επενδυματικών κυττάρων υποδηλώνει πιθανή συσχέτιση της λειτουργίας της με την επαναρρόφηση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Επίσης, υπάρχουν ενδείξεις ότι συμβάλλει και στη φυσιολογική λειτουργία των οσμωυποδοχέων καθιστώντας τους περισσότερο ευαίσθητους στις μεταβολές της οσμωτικής πίεσης απ ό,τι τα υπόλοιπα κύτταρα. 2 Η AQP9 που έχει ανακαλυφθεί στα νευρικά κύτταρα συμμετέχει στην απάντηση των κυττάρων αυτών σε ερεθίσματα από κατεχολαμίνες και στο μεταβολισμό τους (πρόσληψη της γλυκόζης), αλλά ο ακριβής ρόλος της στον εγκέφαλο παραμένει υπό διερεύνηση. 13 Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω και μετά από πειράματα σε ποντίκια, των οποίων τα γονίδια δεν μπορούσαν να εκφράσουν την AQP4, διαπιστώθηκε η πιθανή σχέση της πρωτεΐνης αυτής με διάφορες παθολογικές καταστάσεις του εγκεφάλου. Το εγκεφαλικό οίδημα που προκαλείται σε διάφορες κυτταροτοξικές καταστάσεις, όπως η δηλητηρίαση από νερό, το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο και η μηνιγγίτιδα, ήταν σημαντικά μικρότερο σε αυτά τα ποντίκια σε σχέση με τα φυσιολογικά. Αντίθετα, σε περιπτώσεις αγγειογενούς οιδήματος, όπως σε εγκεφαλικούς όγκους και αποστήματα, τα ποντίκια με έλλειψη της AQP4 είχαν σημαντικά μεγαλύτερο οίδημα και χειρότερη κλινική πρόγνωση. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι ο ρόλος της AQP4 είναι ιδιαίτερα σημαντικός τόσο στη δημιουργία (κυτταροτοξικό οίδημα) όσο και στην υποχώρηση (αγγειογενές οίδημα) του εγκεφαλικού οιδήματος. 14 Έρευνες για τη συσχέτιση του διαύλου αυτού με τον υδροκέφαλο που συνοδεύεται από φυσιολογική ενδοκράνια πίεση βρίσκονται σε εξέλιξη. 15 Το γεγονός ότι, όπως αναφέρθηκε, η AQP4 εντοπίζεται και στην παρεγκεφαλίδα πιθανολογεί τη συμμετοχή της στην παθοφυσιολογία διαφόρων αταξιών. 2 Σημαντικός φαίνεται να είναι και ο ρόλος της στη φυσιολογική νευροδιαβίβαση, αφού εντοπίζεται στα αστρογλοιακά κύτταρα, τα οποία επηρεάζουν την ερεθιστότητα άλλων νευρικών κυττάρων. 5 Το γεγονός ότι τα κύτταρα αυτά συμμετέχουν στην παθοφυσιολογία της επιληψίας, σε συνδυασμό με το ότι ποντίκια με έλλειψη AQP4 παρουσίασαν μειωμένη ευαισθησία σε ουσίες που προκαλούσαν σπασμούς, υποδηλώνει την πιθανή σχέση της με τη συγκεκριμένη νόσο Πνεύμονες Οι ακουαπορίνες που έχουν εντοπιστεί στο αναπνευστικό σύστημα είναι οι AQP1 AQP3, AQP4 και AQP5. 2,3,16 Η AQP1 εντοπίζεται κυρίως στην κορυφαία και πλαγιοβασική μεμβράνη του ενδοθηλίου των τριχοειδών του πνεύμονα, στα υποεπιθηλιακά τριχοειδή και στα φλεβικά κολποειδή του ρινοφάρυγγα, στο ενδοθήλιο των περιβρογχικών αγγείων και στο σπλαγχνικό υπεζωκότα. Σε μικρότερο βαθμό εντοπίζεται επίσης στα κυψελιδικά τριχοειδή και σε ορισμένα πνευμονοκύτταρα. Η AQP3 εντοπίζεται κυρίως στα βασικά κύτταρα του κροσσωτού κυλινδρικού επιθηλίου που επενδύει την τραχεία και το ρινοφάρυγγα και η AQP4 στα αντίστοιχα που βρίσκονται στην επιφάνεια (στο βασεοπλευρικό τους τμήμα). Επίσης, έχουν εντοπιστεί στα κύτταρα των αδένων της ρινικής κοιλότητας. Η AQP5 έχει και αυτή ταυτοποιηθεί στα εκκριτικά κύτταρα του επιθηλίου των αεραγωγών, αλλά το επιστημονικό ενδιαφέρον της οφείλεται κυρίως στο ότι υπάρχει στα πνευμονοκύτταρα τύπου 1, που είναι τα κυριότερα κύτταρα των κυψελίδων. Και οι 4 παραπάνω ακουαπορίνες φαίνεται ότι συνεργάζονται για να πετύχουν τη μεταφορά νερού από το επιθήλιο στον αέρα που δεν έχει εφυγρανθεί, λειτουργία που είναι η κυριότερη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. Η σχέση των διαταραχών της μεταφοράς του νερού με παθήσεις του ανώτερου αεραγωγού όπως το άσθμα

5 Ακουαπορίνες: Οι δίαυλοι νερού 311 και η κυστική ίνωση έχει αρχίζει να υποστηρίζεται όλο και περισσότερο Το οίδημα του βρογχικού επιθηλίου που προκαλεί την απόφραξη του αεραγωγού στο άσθμα υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να οφείλεται σε συγκέντρωση νερού μέσω των AQP3 και AQP4. 2 Οι ενδείξεις αυτές ενισχύονται από το γεγονός ότι η χορήγηση γλυκοκορτικοειδών που είναι διαπιστωμένο ότι αυξάνουν την έκφραση της AQP1 21 ενισχύει την επαναρρόφηση του νερού και βελτιώνει κλινικά την απόφραξη των αεραγωγών 2 και από το ότι η ελάττωση της έκφρασης της AQP5 αυξάνει την απάντηση των αεραγωγών στα χολινεργικά ερεθίσματα. 21 Επίσης, ερευνητές απέδειξαν 22 ότι η υπεροσμωτικότητα του υγρού που περιβάλλει το επιθήλιο των βρόγχων που πάσχουν από κυστική ίνωση είναι η κυριότερη αιτία συγκέντρωσης μικροβίων και μπορεί να αντιστραφεί, μετατρέποντας το υγρό σε υπότονο. Όσον αφορά στο κατώτερο αναπνευστικό, η παρουσία κυρίως της AQP5 έχει αποτελέσει την αιτία έναρξης ερευνών που αναζητούν τη σχέση της με διάφορες παθολογικές καταστάσεις. Οι κυριότερες από αυτές είναι η δημιουργία πνευμονικού οιδήματος και η απορρόφησή του από το διάμεσο δίκτυο, ο πνιγμός και οι πλευριτικές συλλογές. 2,3,17,23 Τελευταία δεδομένα καταλήγουν σε πιθανή συσχέτιση των ακουαπορινών με την οξεία αναπνευστική δυσχέρεια των ενηλίκων (ARDS), την οξεία βλάβη των πνευμόνων (acute lung injury) και τη βλάβη από μηχανικό αερισμό (ventilator induced lung injury). 24,25 Πάντως, τα μέχρι τώρα δεδομένα δεν είναι αρκετά σαφή, γι αυτό απαιτούνται περισσότερες έρευνες προκειμένου να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα Κυκλοφορικό Η σχέση των ακουαπορινών με το κυκλοφορικό σύστημα δεν είναι διαπιστωμένη τόσο εκτεταμένα όσο με άλλα συστήματα. Η AQP1 έχει εντοπιστεί στο ενδοθήλιο των τριχοειδών του μυοκαρδίου και στο ενδοθήλιο των περιφερικών αγγείων. 2 Η καρδιακή ανεπάρκεια και η συνοδός κατακράτηση ύδατος σχετίζεται όμως κυρίως με την AQP2, η οποία σε πειραματικά μοντέλα έχει βρεθεί ότι υπερλειτουργεί, με αποτέλεσμα ο νεφρός να επαναρροφά μεγαλύτερες ποσότητες ύδατος από το συνηθισμένο. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την αύξηση της αντιδιουρητικής ορμόνης, αιτιολογεί την υπονατριαιμία που εμφανίζεται σε ασθενείς με αριστερή καρδιακή ανεπάρκεια και που αποτελεί κακό προγνωστικό δείκτη. 4 Εκεί που εστιάζεται το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η πρόσφατη ανακάλυψη ότι η AQP7 πιθανόν να σχετίζεται άμεσα με το μηχανισμό αρτηριοσκλήρυνσης. Η AQP7, που είναι διαπερατή από τη γλυκερόλη, έχει εντοπιστεί στο λίπος που περιβάλλει τον έξω χιτώνα των αρτηριών των αγγείων και υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να συνδέεται με τη φλεγμονή του λίπους της περιοχής αυτής, η οποία αποτελεί σημαντική παράμετρο του μηχανισμού αθηρωμάτωσης. 26 Ωστόσο, απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να συσχετιστεί ο βαθμός έκφρασης της AQP7 με τη σοβαρότητα της αθηρωμάτωσης Γαστρεντερικό Διάφορες ακουαπορίνες έχουν εντοπιστεί τα τελευταία χρόνια στα όργανα του πεπτικού συστήματος και ο ρόλος τους στη φυσιολογική του λειτουργία φαίνεται να είναι ιδιαίτερα σημαντικός. 9,27,28 Η AQP1 βρίσκεται στο ενδοθήλιο των ενδοηπατικών χοληφόρων, στο λεπτό έντερο, στο μικροαγγειακό ενδοθήλιο των σιελογόνων αδένων, στα κύτταρα του αυχένα της χοληδόχου κύστης και στην εξωκρινή μοίρα του παγκρέατος. Η AQP3 έχει εντοπιστεί στην πλαγιοβασική μεμβράνη των κυττάρων του παχέος και του λεπτού εντέρου, όπως και η AQP4, η οποία έχει εντοπιστεί επίσης στην αντίστοιχη μεμβράνη των τοιχωματικών κυττάρων του στομάχου. Εκτός από αυτές, η AQP5 βρίσκεται επίσης στους σιελογόνους αδένες, η AQP8 στις λάχνες της νήστιδας και στο ηπατοκύτταρο, στο οποίο πρόσφατα εντοπίστηκε και η AQP9. Τα μέχρι τώρα δεδομένα, παρότι δεν έχουν καταλήξει σε αδιαμφισβήτητες αποδείξεις, καταδεικνύουν την άμεση σχέση των ακουαπορινών με τη διακίνηση του νερού στο γαστρεντερικό σύστημα. Η ομοιόσταση και η κυκλοφορία του νερού μεταξύ των κυτταρικών μεμβρανών αποτελεί σημαντικό στοιχείο για μια πληθώρα διεργασιών όπως η παραγωγή και η συμπύκνωση της χολής, 18,29 η έκκριση σιέλου, 10,28 γαστρικού 9,28 και παγκρεατικού υγρού 30 και η απορρόφηση ύδατος από το λεπτό και το παχύ έντερο. 9,28,31 Μάλιστα, για τη διακίνηση νερού μεταξύ των χολαγγειοκυττάρων έχει προταθεί συγκεκριμένο μοντέλο λειτουργίας, σύμφωνα με το οποίο η σεκρετίνη με αγγελιοφόρο μόριο το c-amp προκαλεί μετακίνηση κυστιδίων που περιέχουν AQP1 στη μεμβράνη, με αποτέλεσμα να αυξάνει η διαπερατότητα της μεμβράνης στο νερό. 18 Η απορρόφηση νερού στο τελικό τμήμα του παχέος εντέρου παρά την αντίθετη βαθμίδωση οσμωτικότητας πιθανόν να γίνεται μέσω ακουαπορινών. Η πιθανή συσχέτιση της λειτουργίας των πρωτεϊνών αυτών με παθολογικές καταστάσεις είναι λογική. Η διάρροια λόγω μικροβιακών φλεγμονών αλλά και αυτή που εμφανίζεται στις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου, η ηπατική ίνωση, η δημιουργία λίθων στα χολαγγεία, η ενδοηπατική χολόσταση, η πρωτοπαθής χολική κίρρωση και το σύνδρομο Sjögren είναι κάποιες από τις παθήσεις που θεωρείται ότι σχετίζονται με τις ακουαπορίνες και που βρίσκονται υπό έρευνα σε διάφορα κέντρα ανά τον κόσμο. 9,18,27 Μάλιστα, οι Zahn et al διαπίστωσαν αυξημένη έκφραση της AQP8

6 312 Γ. Κοτσόβολης και συν σε ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα, 32 ενώ το ηπατονεφρικό σύνδρομο, κατά ένα μεγάλο ποσοστό, έχει αποδοθεί στην υπερλειτουργία της AQP2 μέσω της δράσης της αντιδιουρητικής ορμόνης. 33 Μελλοντικές έρευνες αναμένεται να ρίξουν περισσότερο φως στη σχέση ακουαπορινών και παθοφυσιολογίας του γαστρεντερικού Οφθαλμός Πέντε είναι οι κυριότερες ακουαπορίνες που εκφράζονται στον ανθρώπινο οφθαλμό: AQP0, AQP1, AQP3, AQP4, AQP5. 2,34 Ποσοστό >50% των πρωτεϊνών του φακού αποτελείται από την AQP0, η οποία, συγκεκριμένα, εντοπίζεται στα ινόμορφα κύτταρα, όπου και συμμετέχει στη διαδικασία αντικατάστασης των παλαιών κυττάρων από νέα. Ο φακός είναι ο ιστός με τη μικρότερη αναλογική συγκέντρωση νερού και η AQP0 παίζει σημαντικό ρόλο στην απομάκρυνση του νερού και τη διατήρηση της διαφάνειας του φακού. Οι διαταραχές στη συγκέντρωση νερού του φακού που συμβαίνουν με την ηλικία πιθανόν να σχετίζονται με αλλαγές στην έκφραση της AQP0, ενώ υπάρχουν ενδείξεις συσχέτισής της με τον καταρράκτη. Οι AQP1, AQP3 και AQP5 έχουν εντοπιστεί στον οπίσθιο θάλαμο του οφθαλμού, τον επιπεφυκότα, τους δακρυϊκούς αδένες, την ίριδα και τον κερατοειδή χιτώνα, όπου και ρυθμίζουν τη συγκέντρωση του νερού. Ειδικότερα, η συγκέντρωση νερού στον κερατοειδή (όπου υπάρχει η AQP1) είναι ιδιαίτερα σημαντική για το μηχανισμό της όρασης, όπως και στην ίριδα για τη μύση και τη μυδρίαση. Η AQP4 βρίσκεται κυρίως στον αμφιβληστροειδή χιτώνα και, πιο συγκεκριμένα, στα κύτταρα του Müller, τα οποία περιβάλλουν και στηρίζουν τους φωτοϋποδοχείς, όπου και φαίνεται να ρυθμίζουν τη φωτοεξαρτώμενη ενυδάτωσή τους, διαδικασία σημαντική για την όραση. Η εντόπιση των ακουαπορινών στους παραπάνω ιστούς έχει προκαλέσει υπόνοιες για συμμετοχή τους σε παθήσεις του οφθαλμού, όπως ο καταρράκτης, το γλαύκωμα και η ξηροφθαλμία που προκαλεί το σύνδρομο Sjögren Ώτα Όπως και με την αίσθηση της όρασης, έτσι και με την ακοή οι ακουαπορίνες φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στην ομαλή λειτουργία των ιστών που συμμετέχουν σε αυτή. 2,35 Όλα τα μέχρι τώρα δεδομένα προέρχονται από παρατηρήσεις και πειράματα σε ποντίκια. Η AQP1 είναι παρούσα στα περισσότερα κύτταρα του έσω ωτός και, πιο συγκεκριμένα, στα κύτταρα του ενδολεμφικού σάκου που περιβάλλουν την αίθουσα και στον κοχλία. Από τις υπόλοιπες ακουαπορίνες, η AQP4 σχετίζεται άμεσα με τις αισθητηριακές λειτουργίες του έσω ωτός. Πιο συγκεκριμένα, σε ποντίκια που δεν διέθεταν αυτή την πρωτεΐνη παρατηρήθηκαν διαταραχές της ακοής που οφείλονταν σε δυσλειτουργία του κοχλία και όχι σε διαταραχές της μετάδοσης του ερεθίσματος. 36 Οι AQP2 και AQP6 φαίνεται να συμμετέχουν στη ρύθμιση της ισορροπίας μεταξύ έσω και έξω λέμφου καθώς και του ph σε αυτά τα δύο βασικά για την ακοή υγρά. 35 Παθήσεις που πιθανόν να έχουν σχέση με την έκφραση των ακουαπορινών είναι πάσης φύσεως διαταραχές της ακοής καθώς και η νόσος του Menière Ακουαπορίνες και εγκυμοσύνη Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης (όπως και στην καρδιακή ανεπάρκεια και την κίρρωση) παρατηρείται αύξηση του όγκου του πλάσματος κατά 30 50%, αύξηση της καρδιακής παροχής και υπονατριαιμία. Οι καταστάσεις αυτές συνοδεύονται συνήθως από αυξημένη αποβολή νερού και όχι κατακράτηση, όπως συμβαίνει στην κύηση. Διάφορες θεωρίες έχουν αναπτυχθεί για να αιτιολογήσουν αυτό το φαινόμενο, οι οποίες υποστηρίζουν ότι η υπερέκφραση της AQP2 κατόπιν δράσης της βασοπρεσίνης στον υποδοχέα V2 αποτελεί την κυτταρική ερμηνεία της κατακράτησης νερού. 37 Πρόσφατα, η AQΡ8 εντοπίστηκε σε ανθρώπινες χοριοαμνιοτικές μεμβράνες, γεγονός που πιθανολογεί υποθέσεις για τη σημαντική συμμετοχή της στη διακίνηση και την ομοιόσταση του αμνιακού υγρού. 19 Τέλος, η μετάβαση του εμβρύου από ένα υδατικό περιβάλλον όπως το ενδομητρικό στο γήινο περιβάλλον απαιτεί μηχανισμούς προσαρμογής, όπως για παράδειγμα η απορρόφηση του νερού που βρίσκεται μέσα στο αναπνευστικό σύστημα. Υπάρχουν ενδείξεις για συμμετοχή διαφόρων ακουαπορινών σε αυτούς τους πολύ σημαντικούς για την επιβίωση μηχανισμούς Ακουαπορίνες και καρκίνος Ένα πολύ σημαντικό στάδιο της ανάπτυξης των καρκινικών κυττάρων είναι η αγγειογένεση, η οποία περιλαμβάνει διάσπαση της θεμέλιας ουσίας, διόγκωση, μετανάστευση και διαφοροποίηση των ενδοθηλιακών κυττάρων, καθώς και επιστράτευση των περιενδοθηλιακών κυττάρων όπως είναι τα λιπώδη και τα λεία μυϊκά κύτταρα. 39 Η διαπερατότητα των μεμβρανών που βρίσκονται στα κύτταρα του ενδοθηλίου αποτελεί σημαντικό παράγοντα της νεοαγγείωσης και κατ επέκταση της καρκινογένεσης, καθώς οι πρωτεΐνες του πλάσματος που εξαγγειώνονται δημιουργούν ένα προσωρινό υπόστρωμα για τα μεταναστεύοντα ενδοθηλιακά κύτταρα. Ταυτόχρονα, η αυξημένη μετακίνηση νερού αποτελεί οδηγό-δύναμη για τη μετανάστευση αυτών των κυττάρων, ενώ

7 Ακουαπορίνες: Οι δίαυλοι νερού 313 παράλληλα η είσοδος του νερού στο κύτταρο προκαλεί κίνηση των ελασματοποδίων και μετακίνηση του κυττάρου. 39 Το γεγονός αυτό καταδεικνύει την πολύ μεγάλη σημασία των διαύλων νερού στην καρκινογένεση. Η υπόθεση αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι τα οιστρογόνα που επάγουν την αγγειογένεση αυξάνουν την έκφραση του γονιδίου της AQP1. 5 Η οριστική επιβεβαίωση της άμεσης σχέσης της AQP1 του ενδοθηλίου με την αγγειογένεση των όγκων επήλθε το 2005 από τους Saadoun et al. 40 Στην έρευνά τους, που δημοσιεύτηκε στο Nature, απέδειξαν ότι στα ποντίκια όπου αφαιρέθηκε γενετικά το γονίδιο της AQP1 μειώθηκε σημαντικά η αγγειογένεση του όγκου. Η παρατήρηση αυτή ανοίγει ένα νέο πεδίο στην έρευνα της παθοφυσιολογίας και της θεραπείας του καρκίνου Ακουαπορίνες και άλλα συστήματα Εκτός από όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, οι ακουαπορίνες έχει βρεθεί ότι σχετίζονται και με άλλα συστήματα και βιολογικές λειτουργίες. Στα ερυθρά αιμοσφαίρια είναι διαπιστωμένη η ύπαρξή της, αφού από αυτά έγινε η κλωνοποίηση της πρώτης ανθρώπινης ακουαπορίνης (AQP1). 2 Υπό μελέτη βρίσκεται η συσχέτισή της με παθολογικές καταστάσεις του αίματος, όπως η δρεπανοκυτταρική αναιμία. Η AQP1 έχει εντοπιστεί και στα κύτταρα της επιδιδυμίδας αλλά και στα σπερματογόνα κύτταρα του ανθρώπου, 2,41,42 γεγονός που την καθιστά σημαντική στη σπερματογένεση αλλά και την ομοιόσταση του νερού των σπερματοζωαρίων κατά την παραμονή τους στην επιδιδυμίδα. Επίσης, η λειτουργία της συσχετίζεται με την ομοιόσταση των γαμετών κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγής και τη διακίνηση νερού και ηλεκτρολυτών κατά τη διαδικασία της ψύξης και απόψυξης γαμετών ή γονιμοποιημένων κυττάρων σε περιπτώσεις τεχνητής γονιμοποίησης. 41 Η συσχέτισή της με διαταραχές της ανδρικής γονιμότητας είναι υπό μελέτη. Τα μέχρι τώρα ευρήματα έχουν καταδείξει κυρίως τη σχέση της AQP7, που είναι διαπερατή στη γλυκερόλη, με τη λειτουργία και το μεταβολισμό των λιποκυττάρων. 5,27,42 45 Σε ποντίκια με έλλειψη AQP7 παρατηρήθηκε τριπλάσια συγκέντρωση γλυκερόλης και διπλάσια τριγλυκεριδίων απ ό,τι στα φυσιολογικά. Η παχυσαρκία συσχετίστηκε με αυτόν το δίαυλο, όπως και ο σακχαρώδης διαβήτης, ο οποίος φαίνεται να επηρεάζει τον αμφιβληστροειδή εκτός των άλλων και μέσω διαταραχών στη λειτουργία της AQP9. 46 Ακόμα, οι AQP1, AQP3 και AQP7 φαίνεται να παίζουν ρόλο στην εφύγρανση και τη σύσταση του δέρματος σε γλυκερόλη, οι οποίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τη σωστή λειτουργία του. Τέλος, οι ακουαπορίνες θεωρείται ότι είναι η πύλη εισόδου και εξόδου του CO 2 και των άλλων αερίων μορίων που συμμετέχουν στον κυτταρικό μεταβολισμό. 4. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Όπως φάνηκε από την περιγραφή της συμμετοχής των ακουαπορινών στη φυσιολογία και την παθοφυσιολογία διαφόρων οργάνων, ο ρόλος τους είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Η ανακάλυψή τους αποτέλεσε την απαρχή μιας σειράς ερευνών, με σκοπό την κατάδειξη της σχέσης μεταξύ της διαταραχής της λειτουργίας των ακουαπορινών και συγκεκριμένων νοσημάτων του ανθρώπου. Εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, τα μέχρι τώρα σοβαρά στοιχεία έχουν ληφθεί από μελέτες μοντέλων ασθενειών σε ζώα. Ακόμη πιο συναρπαστική φαντάζει η εξερεύνηση των ακουαπορινών ως στόχων για νέα φάρμακα. Η ανακάλυψη πιθανών διεγερτών ή αναστολέων των ακουαπορινών είναι ενδεχόμενο μελλοντικά να φέρει επανάσταση στη θεραπεία παθολογικών καταστάσεων όπως το εγκεφαλικό και το πνευμονικό οίδημα, ο άποιος διαβήτης, η αθηρωμάτωση, η επιληψία, η κυστική ίνωση, το άσθμα, η παχυσαρκία, ο καταρράκτης, το γλαύκωμα, οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, η ηπατική ίνωση, ο ασκίτης, το ηπατονεφρικό σύνδρομο και κυρίως ο καρκίνος, αλλά και σε άλλες καταστάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω. Προς αυτή την κατεύθυνση ήδη έχουν αρχίσει έρευνες και σύντομα αναμένονται τα αποτελέσματά τους. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνονται στην επίκουρη Καθηγήτρια Φαρμακολογίας κυρία Σαρδέλη που συνέβαλε σημαντικά στη διόρθωση των ατελειών του κειμένου.

8 314 Γ. Κοτσόβολης και συν ABSTRACT The role of aquaporins in water homeostasis and their relation with human systems G. Kotsovolis, 1 Μ. Giala, 2 G. Efstratiadis 3 1 Postgraduate Education in Medical Research Methodology, School of Medicine, Aristotle University of Thessaloniki, 2 Department of Anesthesiology, AHEPA University Hospital, Thessaloniki, 3 University Department of Nephrology, Hippokration General Hospital, Thessaloniki, Greece Archives of Hellenic Medicine 2009, 26(3): After a series of experiments, a protein was discovered on the membrane of the red blood cell with water channel characteristics, which was named aquaporin. This discovery revolutionized the study of water movement between the cells and intercellular spaces of the human body which until then was thought to be carried out only by diffusion. Until today 13 different aquaporins have been identified in cells of various systems. Of special interest is the effort to find the relation between aquaporins and pathological conditions of which the pathophysiology is not clear. The conclusions reached from studies on animal experimental models show a possible relation between aquaporin dysfunction and diseases of the kidney, brain, lungs, eye, ear, the circulatory system, the gastrointestinal system and other systems. Stroke, pulmonary edema, diabetes insipitus, atheromatosis, epilepsy, cystic fibrosis, asthma, obesity, cataract, glaucoma, inflammatory bowel diseases, ascites and hepatorenal syndrome are some of the diseases that are connected with aquaporin disorder, according to present evidence. The possible relation of these water channels with tumor angiogenesis is very challenging. Many researchers have examined the possibility of intervention in the normal aquaporin function for therapeutic purposes, and believe that the discovery of drugs to stimulate or block the water channels will bring a new era in the treatment of many diseases. The purpose of this article is to review the experimental data on the role of aquaporins in water homeostasis and in the pathophysiology of various diseases Key words: Aquaporins, Homeostasis, Systems, Water Βιβλιογραφία 1. Guyton AC, Hall JE. Textbook of medical physiology. 9th ed. 1996: Lee MD, King LS, Agre P. The aquaporin family of water channel proteins in clinical medicine. Medicine (Baltimore) 1997, 76: Castle NA. Aquaporins as targets for drug discovery. Drug Discov Today 2005, 10: Schrier RW, Cadnapaphornchai MA. Renal aquaporin water channels: From molecules to human disease. Prog Biophys Mol Biol 2003, 81: Verkman AS. More than just water channels: Unexpected cellular roles of aquaporins. J Cell Sci 2005, 118: de Groot BL, Frigato T, Helms V, Grubmuller H. The mechanism of proton exclusion in the aquaporin-1 water channel. J Mol Biol 2003, 333: Nemeth-Cahalan KL, Hall JE. ph and calcium regulate the water permeability of aquaporin 0. J Biol Chem 2000, 275: Sidhaye V, Hoffert JD, King LS. camp has distinct acute and chronic effects on aquaporin-5 in lung epithelial cells. J Biol Chem 2005, 280: Ma T, Verkman AS. Aquaporin water channels in gastrointestinal physiology. J Physiol 1999, 517: Verkman AS. Renal concentrating and diluting function in deficiency of specific aquaporin genes. Exp Nephrol 2002, 10: Kwon TH, Hager H, Nejsum LN, Andersen ML, Frokiaer J, Nielsen S. Physiology and pathophysiology of renal aquaporins. Semin Nephrol 2001, 21: Devuyst O, Ni J. Aquaporin-1 in the peritoneal membrane: Implications for water transport across capillaries and peritoneal dialysis. Biochim Biophys Acta 2006, 1758: Badaut J, Regli L. Distribution and possible roles of aquaporin 9 in the brain. Neuroscience 2004, 129: Verkman AS, Binder DK, Bloch O, Auguste K, Papadopoulos MC. Three distinct roles of aquaporin-4 in brain function revealed by knockout mice. Biochim Biophys Acta 2006, 1758: Yamada K. Brain edema and aquaporin. Nihon Shinkei Seishin Yakurigaku Zasshi 2005, 25: King LS. Surprises from the airway epithelium. Proc Natl Acad Sci USA 2001, 98: King LS, Agre P. Man is not a rodent: Aquaporins in the airways. Am J Respir Cell Mol Biol 2001, 24: Portincasa P, Moschetta A, Mazzone A, Palasciano G, Svelto M, Calamita G. Water handling and aquaporins in bile formation: Recent advances and research trends. J Hepatol 2003, 39:

9 Ακουαπορίνες: Οι δίαυλοι νερού Wang S, Kallichanda N, Song W, Ramirez BA, Ross MG. Expression of aquaporin-8 in human placenta and chorioamniotic membranes: Evidence of molecular mechanism for intramembranous amniotic fluid resorption. Am J Obstet Gynecol 2001, 185: King LS, Nielsen S, Agre P. Respiratory aquaporins in lung inflammation: The night is young. Am J Respir Cell Mol Biol 2000, 22: Stoenoiu MS, Ni J, Verkaeren C, Debaix H, Jonas JC, Lameire N et al. Corticosteroids induce expression of aquaporin-1 and increase transcellular water transport in rat peritoneum. J Am Soc Nephrol 2003, 14: Smith JJ, Travis SM, Greenberg EP, Welsh MJ. Cystic fibrosis airway epithelia fail to kill bacteria because of abnormal airway surface fluid. Cell 1996, 85: Borok Z, Verkman AS. Lung edema clearance: 20 years of progress: Invited review: Role of aquaporin water channels in fluid transport in lung and airways. J Appl Physiol 2002, 93: Song Y, Fukuda N, Bai C, Ma T, Matthay MA, Verkman AS. Role of aquaporins in alveolar fluid clearance in neonatal and adult lung, and in oedema formation following acute lung injury: Studies in transgenic aquaporin null mice. J Physiol 2000, 525: Hales CA, Du HK, Volokhov A, Mourfarrej R, Quinn DA. Aquaporin channels may modulate ventilator-induced lung injury. Respir Physiol Neurobiol 2001, 124: He ZQ, Liang C, Wang H, Wu ZG. Dysfunction of AQP7 in the periadventitial fat: A novel trigger of atherosclerosis. Med Hypotheses 2008, 70: Masyuk AI, LaRusso NF. Aquaporins in the hepatobiliary system. Hepatology 2006, 43:S75 S Matsuzaki T, Tajika Y, Ablimit A, Aoki T, Hagiwara H, Takata K. Aquaporins in the digestive system. Med Electron Microsc 2004, 37: Marinelli RA, Gradilone SA, Carreras FI, Calamita G, Lehmann GL. Liver aquaporins: Significance in canalicular and ductal bile formation. Ann Hepatol 2004, 3: Hill AE, Shachar-Hill B, Shachar-Hill Y. What are aquaporins for? J Membr Biol 2004, 197: Yang B, Song Y, Zhao D, Verkman AS. Phenotype analysis of aquaporin-8 null mice. Am J Physiol Cell Physiol 2005, 288:C1161 C Zahn A, Moehle C, Langmann T, Ehehalt R, Autschbach F, Stremmel W et al. Aquaporin-8 expression is reduced in ileum and induced in colon of patients with ulcerative colitis. World J Gastroenterol 2007, 13: Esteva-Font C, Baccaro ME, Fernandez-Llama P, Sans L, Guevara M, Ars E et al. Aquaporin-1 and aquaporin-2 urinary excretion in cirrhosis: Relationship with ascites and hepatorenal syndrome. Hepatology 2006, 44: Verkman AS. Role of aquaporin water channels in eye function. Exp Eye Res 2003, 76: Beitz E, Zenner HP, Schultz JE. Aquaporin-mediated fluid regulation in the inner ear. Cell Mol Neurobiol 2003, 23: Mhatre AN, Stern RE, Li J, Lalwani AK. Aquaporin 4 expression in the mammalian inner ear and its role in hearing. Biochem Biophys Res Commun 2002, 297: Schrier RW, Cadnapaphornchai MA, Ohara M. Water retention and aquaporins in heart failure, liver disease and pregnancy. J R Soc Med 2001, 94: Zelenina M, Zelenin S, Aperia A. Water channels (aquaporins) and their role for postnatal adaptation. Pediatr Res 2005, 57:47R 53R 39. Clapp C, Martinez de la Escalera G. Aquaporin-1: A novel promoter of tumor angiogenesis. Trends Endocrinol Metab 2006, 17: Saadoun S, Papadopoulos MC, Hara-Chikuma M, Verkman AS. Impairment of angiogenesis and cell migration by targeted aquaporin-1 gene disruption. Nature 2005, 434: Cho YS, Svelto M, Calamita G. Possible functional implications of aquaporin water channels in reproductive physiology and medically assisted procreation. Cell Mol Biol (Noisyle-grand) 2003, 49: Nicotina PA, Romeo C, Arena S, Arena F, Maisano D, Zuccarello B. Immunoexpression of aquaporin-1 in adolescent varicocele testes: Possible significance for fluid reabsorption. Urology 2005, 65: Rodriguez A, Catalan V, Gomez-Ambrosi J, Fruhbeck G. Role of aquaporin-7 in the pathophysiological control of fat accumulation in mice. FEBS Lett 2006, 580: Hibuse T, Maeda N, Nagasawa A, Funahashi T. Aquaporins and glycerol metabolism. Biochim Biophys Acta 2006, 1758: Fruhbeck G, Catalan V, Gomez-Ambrosi J, Rodriguez A. Aquaporin-7 and glycerol permeability as novel obesity drugtarget pathways. Trends Pharmacol Sci 2006, 27: Iandiev I, Pannicke T, Reichenbach A, Wiedemann P, Bringmann A. Diabetes alters the localization of glial aquaporins in rat retina. Neurosci Lett 2007, 421: Corresponding author: G. Kotsovolis, 15 Dagli street, GR Pylaia, Thessaloniki, Greece xxxxxxxxxxxxx

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ οίδηµα ορίζεται η αύξηση του όγκου του υγρού του διάµεσου χώρου, η οποία οδηγεί συνήθως σε εµφανή διόγκωση ιστών για να διαπιστωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Οι ρυθμιστές του οργανισμού Είδη αδένων στον άνθρωπο o Εξωκρινείς αδένες: εκκρίνουν το προϊόν τους μέσω εκφορητικού πόρου είτε στην επιφάνεια του σώματος (π.χ. ιδρωτοποιοί και σμηγματογόνοι

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φυσιολογία: Το κύτταρο και γενική φυσιολογία, 1

Εισαγωγή στη Φυσιολογία: Το κύτταρο και γενική φυσιολογία, 1 Περιεχόμενα ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή στη Φυσιολογία: Το κύτταρο και γενική φυσιολογία, 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Λειτουργική οργάνωση του ανθρώπινου σώματος και ρύθμιση του «εσωτερικού περιβάλλοντος», 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./04/2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 ο ΘΕΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Ενδοκρινείς αδένες ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα. Το κεντρικό τμήμα του νευρικού συστήματος ονομάζεται κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) και αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1. Εισαγωγή Εισαγωγή Σημασία των νεφρών στη ζωή Βιβλιογραφία Δομή και λειτουργία των νεφρών...

Περιεχόμενα. 1. Εισαγωγή Εισαγωγή Σημασία των νεφρών στη ζωή Βιβλιογραφία Δομή και λειτουργία των νεφρών... Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή... 1 1. Εισαγωγή... 1 2. Σημασία των νεφρών στη ζωή... 4 3. Βιβλιογραφία... 6 2. Δομή και λειτουργία των νεφρών... 7 1. Εισαγωγή... 8 2. Νεφρικά αγγεία... 9 3. Νεφρικό σπείραμα...

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Ισοζύγιο νερού Επηρεάζεται από την : Ισορροπία μεταξύ πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ

1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Ο ανθρώπινος οργανισμός συνίσταται α- πό τρισεκατομμύρια κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά εμφανίζουν σημαντική ποικιλομορφία, που αφορά το μέγεθος,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Νεφρική ρύθμιση όγκου αίματος και εξωκυτταρίου υγρού. Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό»

Νεφρική ρύθμιση όγκου αίματος και εξωκυτταρίου υγρού. Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό» Νεφρική ρύθμιση όγκου αίματος και εξωκυτταρίου υγρού Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό» Διαμερίσματα σωματικών υγρών 28,0 L Νεφρικοί μηχανισμοί ρύθμισης εξωκυτταρίου υγρού Ο όγκος του εξωκυτταρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ Κ + ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ Κ + ΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ Κ + : 3.000-4.000mEq (50-55mEq/Kg),

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:././2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Από το κύτταρο στον οργανισμό ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΑ. Καρβουντζή Ηλιάνα (Βιολόγος) 1

ΚΥΤΤΑΡΑ. Καρβουντζή Ηλιάνα (Βιολόγος) 1 ΚΥΤΤΑΡΑ ΖΥΓΩΤΟ: Το πρώτο κύτταρο του οργανισμού από το οποίο με συνεχείς κυτταρικές διαιρέσεις προκύπτουν όλα. ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ: Διαδικασία με την οποία τα κύτταρα αποκτούν διαφορετικά μορφολογικά και λειτουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρολυτικές διαταραχές των αλκοολικών. Γεώργιος Τουλκερίδης, Νεφρολόγος, Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας, Κύπρος

Ηλεκτρολυτικές διαταραχές των αλκοολικών. Γεώργιος Τουλκερίδης, Νεφρολόγος, Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας, Κύπρος Ηλεκτρολυτικές διαταραχές των αλκοολικών Γεώργιος Τουλκερίδης, Νεφρολόγος, Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας, Κύπρος Αλκοολισμός Διαταραχή από χρήση αλκοόλ (αιθανόλη C 2 H 6 O) 208.000.000 αλκοολικοί σε όλο τον

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 11 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΘΕΜΑ Β

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 11 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 11 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΘΕΜΑ Β 1. Το σύστημα των ενδοκρινών αδένων είναι το ένα από τα δύο συστήματα του οργανισμού μας που συντονίζουν και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Φυσιολογία

Εισαγωγή στην Φυσιολογία Εισαγωγή στην Φυσιολογία Φυσιολογία του κυττάρου- Μεμβρανική μεταφορά Ομοιόσταση Αδαμαντία Μητσάκου Εργαστήριο Φυσιολογίας, Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι η φυσιολογία; Η φυσιολογία εστιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ. Σ. Τσιόδρας

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ. Σ. Τσιόδρας ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Σ. Τσιόδρας Αναπνευστική ανεπάρκεια inability of the lung to meet the metabolic demands of the body. This can be from failure of tissue oxygenation and/or failure of CO 2 homeostasis.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Συμπύκνωση και αραίωση των ούρων Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Συμπύκνωση και αραίωση των ούρων Η ποσότητα ούρων που παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση.

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Συγκρίνοντας τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού με τα κύτταρα του νευρικού ιστού, αυτά μεταξύ τους μοιάζουν..

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 1o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11207, 96ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11303 Ι. Το σύστημα των ενδοκρινών αδένων είναι το ένα από τα δύο συστήματα του οργανισμού μας που συντονίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΙΔΟΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΗΣ Οικογενή υπερχοληστερολαιμία Αυτοσωμική επικρατής κληρονομικότητα Σχετίζεται με αυξημένο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το γλαύκωμα;

Τι είναι το γλαύκωμα; Τι είναι το γλαύκωμα; Το γλαύκωμα περιλαμβάνει μια ομάδα παθήσεων που βλάπτουν το οπτικό νεύρο, προκαλώντας διαταραχές όρασης, οι οποίες, αν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, μπορούν να εξελιχθούν και να επιφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Ενδοκρινολογίας. Ορμόνες των επινεφριδίων & του παγκρέατος

Στοιχεία Ενδοκρινολογίας. Ορμόνες των επινεφριδίων & του παγκρέατος Στοιχεία Ενδοκρινολογίας Ορμόνες των επινεφριδίων & του παγκρέατος Τα επινεφρίδια Τα επινεφρίδια Τα επινεφρίδια αποτελούνται από δύο ιστολογικά διαφορετικές περιοχές: τη φλοιώδη μοίρα ή φλοιό, που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική προσέγγιση ασθενών με ασκίτη

Πρακτική προσέγγιση ασθενών με ασκίτη Πρακτική προσέγγιση ασθενών με ασκίτη Δρ. Βασίλειος Α. Σεβαστιανός Δ Παθολογική Κλινική Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ: Σύγχρονη Διερεύνηση και Αντιμετώπιση Ηπατικών Νοσημάτων και Συνδρόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΙΩΑΝΝΑ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΤΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΕ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ STRESS ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΓΑΛΟΥ ΥΨΟΜΕΤΡΟΥ Η ατμοσφαιρική

Διαβάστε περισσότερα

Νεφρική ρύθμιση Καλίου, Ασβεστίου, Φωσφόρου και Μαγνησίου. Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό»

Νεφρική ρύθμιση Καλίου, Ασβεστίου, Φωσφόρου και Μαγνησίου. Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό» Νεφρική ρύθμιση Καλίου, Ασβεστίου, Φωσφόρου και Μαγνησίου Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό» Κάλιο Το 98% του ολικού Κ + του σώματος βρίσκεται στο εσωτερικό των κυττάρων Το 2% στο εξωκυττάριο

Διαβάστε περισσότερα

Γαστρεντερικές ορμόνες, νεύρωση & αιμάτωση. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Γαστρεντερικές ορμόνες, νεύρωση & αιμάτωση. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Γαστρεντερικές ορμόνες, νεύρωση & αιμάτωση Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. 02/12/2016 Φυσιολογία Συστημάτων Ακαδημαϊκό Ετος 2016-2017 Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο.

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο. Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο. Τα συμπτώματα αυτά δεν πρέπει ποτέ να τα αγνοούμε γιατί η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου μπορεί να σώσει

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακός κίνδυνος Μετα-ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ. Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος

ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ. Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ Απόδοση λιπαρών οξέων μετά από υδρόλυση των τριγλυκεριδίων, σε περίοδο νηστείας, με σκοπό: Την παραγωγή ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Κύριες λειτουργίες των νεφρών Ρύθμιση του όγκου των υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Παθοφυσιολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Παθοφυσιολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παθοφυσιολογία Ι Διαταραχές οξεοβασικής - λιπίδια ηλεκτρολύτες μεταβολικό σύνδρομο Υπεύθυνος μαθήματος: Καθηγητής Παθολογίας/Ρευματολογίας, Αλέξανδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώνει ορμόνες, που αυξάνουν την πίεση του αίματος στους νεφρούς και επηρεάζουν την παραγωγή ερυθροκυττάρων

Απελευθερώνει ορμόνες, που αυξάνουν την πίεση του αίματος στους νεφρούς και επηρεάζουν την παραγωγή ερυθροκυττάρων ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το ουροποιητικό σύστημα (εικ.6.2), αποτελείται από τους νεφρούς, τους ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα. Στους νεφρούς μικρά μόρια απομακρύνονται από το αίμα. Πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και Θεραπευτική προσέγγιση του ασθενή με Μεταβολική Οξέωση

Διαγνωστική και Θεραπευτική προσέγγιση του ασθενή με Μεταβολική Οξέωση Διαγνωστική και Θεραπευτική προσέγγιση του ασθενή με Μεταβολική Οξέωση Ευγενία Γκαλιαγκούση MD, PhD Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαγνωστική και Θεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής στην πράξη - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 27 Δεκέμβριος :17

Τα οφέλη της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής στην πράξη - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 27 Δεκέμβριος :17 Απαντά ο κ. Θεμιστοκλής Ευκαρπίδης, Γενικός Χειρουργός Ίσως λίγοι από εμάς να είμαστε ενημερωμένοι για τη σπουδαία εργασία που εκτελεί στο σώμα μας, ένα από τα όργανα του, η χοληδόχος κύστη. Εκεί μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ ΤΟΜΕΑΣ ΡΑΔΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ Β ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ 2 ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ 3 4 5 ΒΑΣΗ ΚΡΑΝΙΟΥ 6 ΚΡΟΤΑΦΟΓΝΑΘΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ 7 ΠΑΡΑΡΡΙΝΙΟΙ ΚΟΛΠΟΙ 8 9 10 11 ΑΤΛΑΝΤΟΑΞΟΝΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ 12 13 14 15 ΑΡΘΡΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ (20 %) (60-75 %)% Παιδιά με διαβήτη Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση Η μείωση των επιπέδων της γλυκόζης

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ. Ένα ταξίδι στις βασικές έννοιες βιολογίας...

ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ. Ένα ταξίδι στις βασικές έννοιες βιολογίας... ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ Ένα ταξίδι στις βασικές έννοιες βιολογίας... Κύτταρο Η βασική δομική και λειτουργική μονάδα που εκδηλώνει το φαινόμενο της ζωής. Πρώτος ο Βρετανός Robert Hooke το 1665 παρατηρώντας

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Σωληναριακή επεξεργασία σπειραματικού διηθήματος

Σωληναριακή επεξεργασία σπειραματικού διηθήματος Σωληναριακή επεξεργασία σπειραματικού διηθήματος Χ. Ν. Σκαλιώτη Πανεπιστημιακή Νεφρολογική Κλινική & Μονάδα Μεταμοσχεύσεων Νεφρού ΓΝΑ «Λαϊκό» Δομή του Νεφρώνα - Glomerulus Σπείραμα - Proximal Convoluted

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν

Διαβάστε περισσότερα

Ο νεφρώνας είναι το πιο σημαντικο μερος των νεφρων υγρα και ηλεκτρολυτες

Ο νεφρώνας είναι το πιο σημαντικο μερος των νεφρων υγρα και ηλεκτρολυτες ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Ο νεφρώνας είναι το πιο σημαντικο μερος των νεφρων υγρα και ηλεκτρολυτες Σχηματισμος ουρων: 1. Σπειραματικη διηθηση (GFR) = 180L/day 2. Σωληναριακη επαναρροφηση(περιπου 98%) 3. Σωληναριακη απεκκριση

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού

Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού Περιεχόµενα: Ισοζύγιο Σωµατικού Νατρίου και Ύδατος Νεφρική επεξεργασία Νατρίου και Ύδατος Νεφρική ρύθµιση Νατρίου Νεφρική ρύθµιση ύδατος ίψα και όρεξη άλατος Ρύθµιση

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση Λιποκινών μεταξύ παιδιών και εφήβων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 με παχυσαρκία και φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος

Σύγκριση Λιποκινών μεταξύ παιδιών και εφήβων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 με παχυσαρκία και φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος Σύγκριση Λιποκινών μεταξύ παιδιών και εφήβων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 με παχυσαρκία και φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος Κ.Κώστα, Κ.Τσιρουκίδου, Μ.Παπαγιάννη, Α.Βαμβάκης, Ι.Τσανάκας Παιδοενδοκρινολογική

Διαβάστε περισσότερα

Σπύρος O. Μπακατσέλος MD Phd

Σπύρος O. Μπακατσέλος MD Phd Ανεπίγνωστη υπογλυκαιμία Σπύρος O. Μπακατσέλος MD Phd Διευθυντής Α Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο U.K. Prospective Diabetes Study investigators noted that: patients often did not achieve normoglycemia.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Η. ΓΚΡΙΝΙΑΤΣΟΣ Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής ΕΚΠΑ Α Χειρουργική Κλινική ΛΑΙΚΟ Νοσοκομείο

ΙΩΑΝΝΗΣ Η. ΓΚΡΙΝΙΑΤΣΟΣ Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής ΕΚΠΑ Α Χειρουργική Κλινική ΛΑΙΚΟ Νοσοκομείο ΙΩΑΝΝΗΣ Η. ΓΚΡΙΝΙΑΤΣΟΣ Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής ΕΚΠΑ Α Χειρουργική Κλινική ΛΑΙΚΟ Νοσοκομείο Ως ΓΕΣ χαρακτηρίζεται κάθε επικοινωνία: μεταξύ ενός οργάνου του πεπτικού συστήματος και οποιουδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Ο ΠΡΟΩΡΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ Όνομα Φοιτήτριας: Χρυσοστομή Αγαθοκλέους Αριθμός φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4 η. Οι ζωικοί ιστοί. Α. Θεωρητικό µέρος. Β. Πρακτικό µέρος. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ. Κ. Φασσέας. Ονοµατεπώνυµο...ΑΜ...

ΑΣΚΗΣΗ 4 η. Οι ζωικοί ιστοί. Α. Θεωρητικό µέρος. Β. Πρακτικό µέρος. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ. Κ. Φασσέας. Ονοµατεπώνυµο...ΑΜ... 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΟΥ» ΑΣΚΗΣΗ 4 η Οι ζωικοί ιστοί. Κ. Φασσέας. Ονοµατεπώνυµο...ΑΜ... Σκοπός της άσκησης είναι: να δούµε τα διάφορα συστατικά του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Δείκτες βλάβης ηπατοκυττάρων Δείκτες χολόστασης Δείκτες ηπατικής δυσλειτουργίας ΔΕΙΚΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Κλινικό Πρόβλημα- Αναπνευστική Ανεπάρκεια

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Κλινικό Πρόβλημα- Αναπνευστική Ανεπάρκεια ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Κλινικό Πρόβλημα- Αναπνευστική Γεώργιος Θ. Σταθόπουλος MD PhD Πνευμονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Εργαστήριο Φυσιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών gstathop@upatras.gr http://www.molcellbiol-upatras.net

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑ ΗΠΑΤΟΣ ΧΟΛΗΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑ ΗΠΑΤΟΣ ΧΟΛΗΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑ ΗΠΑΤΟΣ ΧΟΛΗΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Ανάπτυξη ήπατος Ηπατικό εκκόλπωμα: προσεκβολή της ενδοδερματικής επένδυσης του προσθίου εντέρου ανάπτυξη ηπατικών δοκίδων και καταβολών του συστήματος χοληφόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Νεφρική ρύθμιση Καλίου, Ασβεστίου, Φωσφόρου και Μαγνησίου. Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό»

Νεφρική ρύθμιση Καλίου, Ασβεστίου, Φωσφόρου και Μαγνησίου. Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό» Νεφρική ρύθμιση Καλίου, Ασβεστίου, Φωσφόρου και Μαγνησίου Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό» Κάλιο Το 98% του ολικού Κ + του σώματος βρίσκεται στο εσωτερικό των κυττάρων Το 2% στο εξωκυττάριο

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της ομοιοστασίας του Καλίου σε συγκεκριμένες νοσολογικές οντότητες (αλκοολισμός, ηπατική νόσος, καρδιακή ανεπάρκεια, φάρμακα, λευχαιμίες)

Διαταραχές της ομοιοστασίας του Καλίου σε συγκεκριμένες νοσολογικές οντότητες (αλκοολισμός, ηπατική νόσος, καρδιακή ανεπάρκεια, φάρμακα, λευχαιμίες) Διαταραχές της ομοιοστασίας του Καλίου σε συγκεκριμένες νοσολογικές οντότητες (αλκοολισμός, ηπατική νόσος, καρδιακή ανεπάρκεια, φάρμακα, λευχαιμίες) Χαράλαμπος Μηλιώνης Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ Η + =40nanomol/L ΜΕΤΑΒΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΙΩΑΝΝΑ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΣΗΜΑΣΙΑ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ Η ακριβής ρύθμιση των ιόντων υδρογόνου (Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΕ Α ΛΕΠΤΙΝΗΣ ΚΑΙ Α ΙΠΟΝΕΚΤΙΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ Ι ΙΟΠΑΘΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΙΝΩΣΗ. Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας, Λάρισα

ΕΠΙΠΕ Α ΛΕΠΤΙΝΗΣ ΚΑΙ Α ΙΠΟΝΕΚΤΙΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ Ι ΙΟΠΑΘΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΙΝΩΣΗ. Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας, Λάρισα ΕΠΙΠΕ Α ΛΕΠΤΙΝΗΣ ΚΑΙ Α ΙΠΟΝΕΚΤΙΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ Ι ΙΟΠΑΘΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΙΝΩΣΗ Φωτεινή Μάλλη 1, Παναγιώτης Γεωργούλιας 2, Βαρβάρα Βαλοτάσιου 2, Ειρήνη Τσιλιώνη 1, ηµοσθένης Μακρής 3, Κωνσταντίνος Ι Γουργουλιάνης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το κύτταρο στον οργανισμό

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το κύτταρο στον οργανισμό 1o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11207, 2o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11208 ΘΕΜΑ Δ Το ανθρώπινο σώμα, όπως και το σώμα κάθε πολυκύτταρου οργανισμού αποτελείται από πολλά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης. Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ

Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης. Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ HCV σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο 170 εκατομμύρια (2-3% παγκ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ουροποιητικό Σύστημα Νεφροί Αποχετευτικό Σύστημα Καλυκοπυελικό Σύστημα Ουρητήρες, Ουροδόχος κύστη, Ουρήθρα Παραγωγή Μεταφορά Αποθήκευση Ποιοτικός έλεγχος ούρων Παροχέτευση Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα

Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση { Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα Το νοσηλευτικό έργο στις ΜΤΝ Σκοπός της η παροχή εξειδικευµένης φροντίδας

Διαβάστε περισσότερα