Ο ρόλος των ακουαπορινών στην ομοιόσταση του νερού και η σχέση τους με τα συστήματα του ανθρώπου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο ρόλος των ακουαπορινών στην ομοιόσταση του νερού και η σχέση τους με τα συστήματα του ανθρώπου"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2009, 26(3): Ο ρόλος των ακουαπορινών στην ομοιόσταση του νερού και η σχέση τους με τα συστήματα του ανθρώπου Μετά από μια σειρά πειραμάτων διαπιστώθηκε ότι στη μεμβράνη των ερυθροκυττάρων υπάρχει μια πρωτεΐνη με ιδιότητες διαύλου ύδατος, η οποία ονομάστηκε «ακουαπορίνη». Η ανακάλυψη αυτή προκάλεσε επανάσταση στη μελέτη της διακίνησης ύδατος μεταξύ των κυττάρων και των χώρων του ανθρώπινου οργανισμού, η οποία μέχρι τότε εθεωρείτο ότι γίνεται μόνο με παθητική διάχυση. Μέχρι σήμερα, 13 διαφορετικές ακουαπορίνες έχουν εντοπιστεί σε κύτταρα διαφόρων συστημάτων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσπάθεια συσχέτισης των ακουαπορινών με παθολογικές καταστάσεις, των οποίων η παθοφυσιολογία δεν είναι σαφής. Τα δεδομένα που υπάρχουν μέχρι σήμερα από μελέτες σε πειραματικά μοντέλα ζώων καταδεικνύουν την πιθανή συμμετοχή της δυσλειτουργίας των ακουαπορινών σε μια σειρά παθήσεων που αφορούν στο νεφρό, στον εγκέφαλο, στους πνεύμονες, στον οφθαλμό, στο αυτί, στο κυκλοφορικό σύστημα, στο γαστρεντερικό σύστημα και σε άλλα συστήματα. Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, το πνευμονικό οίδημα, ο άποιος διαβήτης, η αθηρωμάτωση, η επιληψία, η κυστική ίνωση, το άσθμα, η παχυσαρκία, ο καταρράκτης, το γλαύκωμα, οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, η ηπατική ίνωση, ο ασκίτης και το ηπατονεφρικό σύνδρομο είναι κάποιες από τις παθήσεις για τις οποίες υπάρχουν ενδείξεις ότι σχετίζονται με διαταραχή των ακουαπορινών. Εξίσου ενδιαφέρουσες είναι και οι ενδείξεις συμμετοχής των ακουαπορινών στο μηχανισμό της αγγειογένεσης του καρκίνου. Αρκετοί ερευνητές μελετούν τις ακουαπορίνες και υπό το πρίσμα της παρέμβασης στη λειτουργία τους για θεραπευτικούς σκοπούς και θεωρούν ότι η ανακάλυψη φαρμακευτικών παραγόντων που θα διεγείρουν ή θα αναστέλλουν τους διαύλους αυτούς θα φέρει επανάσταση στη θεραπεία πολλών νοσημάτων. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι η ανασκόπηση των μέχρι τώρα ερευνητικών δεδομένων σχετικά με τη συμμετοχή των ακουαπορινών στην ομοιόσταση του νερού και στην παθοφυσιολογία διαφόρων παθήσεων. ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2009, 26(3): Γ. Κοτσόβολης, 1 Μ. Γκιάλα, 2 Γ. Ευστρατιάδης Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών, Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία, Ιατρική Σχολή, ΑΠΘ 2 Αναισθησιολογικό Τμήμα, ΠΓΝ «ΑΧΕΠΑ», ΑΠΘ 3 Νεφρολογικό Τμήμα, ΠΓΝ «Ιπποκράτειο», ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη The role of aquaporins in water homeostasis and their relation with human systems Λέξεις ευρετηρίου Ακουαπορίνες Νερό Ομοιόσταση Συστήματα Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό αποτελεί βασικό συστατικό της ανθρώπινης ύπαρξης και της ζωής γενικότερα. Σε νερό πιστεύεται ότι γεννήθηκαν οι πρώτες υποτυπώδεις μορφές ζωής ως μονοκύτταροι οργανισμοί, ενώ και η αναζήτηση ζωής σε άλλους πλανήτες σταματά όταν διαπιστώνεται η πλήρης έλλειψη νερού. Το 56% περίπου του σώματος όλων των ανθρώπων αποτελείται από νερό και ο ρόλος του στη φυσιολογική λειτουργία τόσο σε μοριακό-κυτταρικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο οργανισμού είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την επιβίωση. 1 Γι αυτόν το λόγο, η ομοιόσταση του νερού και η διακίνησή του μεταξύ των κυτταρικών μεμβρανών καθώς και η συμμετοχή του στην παθοφυσιολογία διαφόρων νοσημάτων αποτελούν σημαντικά αντικείμενα μελέτης. Μέχρι πριν από το 1991 εθεωρείτο ότι η μετακίνηση του νερού γίνεται με παθητική διάχυση μεταξύ της διπλοστιβάδας σύμφωνα με το νόμο του Fick. Ωστόσο, κάποιες μελέτες σε ερυθρά αιμοσφαίρια και νεφρικά κύτταρα εισήγαγαν την ιδέα της ύπαρξης ενός επιπλέον τρόπου μεταφοράς νερού μέσω ειδικών διαύλων. Οι θεωρίες αυτές βασίστηκαν στο γεγονός ότι η διαπερατότητα της μεμβράνης των κυττάρων αυτών ήταν πολύ υψηλότερη από την αναμενόμενη με απλή διάχυση και στο ότι η μετακίνηση του νερού αναστελλόταν από τη δράση σουλφυδρυλικών παραγόντων υδραργύρου

2 308 Γ. Κοτσόβολης και συν (HgCl 2). 2,3 Η επιβεβαίωση της ύπαρξης των πρωτεϊνών που δρουν ως δίαυλοι νερού ήλθε με την αναγνώριση μιας πρωτεΐνης 25 kda που εκφραζόταν σε υψηλά επίπεδα στη μεμβράνη των ερυθροκυττάρων και των κυττάρων του εγγύς εσπειραμένου σωληναρίου στο νεφρό, καθώς και με τα πειράματα των Agre et al. Στις , το γονίδιο που κωδικοποιούσε αυτή την πρωτεΐνη μεταφέρθηκε και εκφράστηκε σε ωοκύτταρα του είδους Xenopous laevis, τα οποία μεταφέρθηκαν σε υπότονο διάλυμα και παρατηρήθηκε η μετακίνηση νερού μέσα σε αυτά με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Τα ωοκύτταρα που δεν είχαν την πρωτεΐνη δεν επηρεάστηκαν σημαντικά. Αντίθετα, σε αυτά όπου υπήρχε η πρωτεΐνη η μετακίνηση του νερού ήταν ταχύτατη και το οίδημα αναπτύχθηκε σε σημαντικό βαθμό, ώσπου τελικά επήλθε λύση των κυττάρων. Αυτή ήταν και η απόδειξη ότι η πρωτεΐνη είχε ιδιότητες διαύλου νερού και το γεγονός αυτό αποτέλεσε την απαρχή της μελέτης μιας νέας κατηγορίας πρωτεϊνών που ονομάστηκαν ακουαπορίνες. 4 Από τότε μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί 13 διαφορετικές ακουαπορίνες, ενώ κάποιες από αυτές είναι διαπερατές και σε μόρια γλυκερόλης. 5 α β Εικόνα 1. Η χημική δομή της ακουαπορίνης. (α) Οι 6 διαμεμβρανικές α-έλικες της ακουαπορίνης και οι αγκύλες που σχηματίζονται μεταξύ των ελίκων 2 3 και 5 6. (β) Διάταξη του διαύλου στη διπλοστιβάδα σύμφωνα με το μοντέλο της κλεψύδρας. 1 6: α-έλικες της ακουαπορίνης, ΝΡΑ: Τριπλέτα αμινοξέων ασπαραγίνης-προλίνης-αλανίνης. 2. ΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ Οι ακουαπορίνες αποτελούνται από 6 διαμεμβρανικές α-έλικες, στις οποίες έχει βρεθεί ότι υπάρχει αντίστροφη συμμετρία μεταξύ των τριών πρώτων και των τριών τελευταίων ελίκων. 2 4 Οι δύο αγκύλες μεταξύ των ελίκων 2 3 και 5 6 περιλαμβάνουν μια τριπλέτα αμινοξέων ασπαραγίνηςπρολίνης-αλανίνης (Ν-Ρ-Α) (εικ. 1). Η μορφολογία αυτή δημιούργησε την υπόθεση της λειτουργίας της πρωτεΐνης με το μοντέλο της κλεψύδρας. Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, οι 6 υπομονάδες περιβάλλουν έναν υδατώδη πόρο ο οποίος σχηματίζεται από τις δύο αγκύλες με τη χαρακτηριστική τριπλέτα αμινοξέων. Οι 6 α-έλικες διπλώνουν γύρω από τις αγκύλες από αντίθετες πλευρές, επικαλύπτοντας την είσοδο του πόρου. Το μοντέλο αυτό έχει επιβεβαιωθεί με ανάλυση κρυστάλλων με ακτίνες Χ. Οι ακουαπορίνες βρίσκονται στις βιολογικές μεμβράνες συνήθως ως τετραμερή και η διαφορά τους με τους υπόλοιπους τύπους διαύλων εντοπίζεται στο ότι η δίοδος των μορίων δεν γίνεται από τον άξονα που ορίζουν οι 4 υπομονάδες αλλά από κάθε υπομονάδα χωριστά. Έτσι, η κάθε ακουαπορίνη ουσιαστικά είναι 4 δίαυλοι νερού. 3 Το μικρό μέγεθος του πόρου (20 Α 0 όταν είναι ανοικτός, που μετατρέπεται σε 2,8 Α ο στο στενότερο σημείο του όταν είναι κλειστός) και ο ηλεκτροστατικός φραγμός που εντοπίζεται στην περιοχή της τριπλέτας των αμινοξέων Ν-Ρ-Α 6 αποτελούν τους βασικούς τρόπους με τους οποίους ο δίαυλος δεν επιτρέπει τη δίοδο άλλων μορίων εκτός από το νερό. Παρόλα αυτά, κάποιες από τις 13 ακουαπορίνες είναι διαπερατές και σε μόρια γλυκερόλης, γι αυτό και αποκαλούνται ακουαγλυκεροπορίνες (AQP3, AQP5, AQP7, AQP10), ή σε άλλα μόρια όπως αέρια, ουρία, πουρίνες, πυριμιδίνες, νουκλεοτίδια (AQP9) και σε βαρέα μέταλλα (AQP7, AQP9). Τα ερεθίσματα που προκαλούν διάνοιξη και σύγκλειση των διαύλων σε μοριακό επίπεδο βρίσκονται ακόμα υπό μελέτη. Αν και η κύρια δύναμη μετακίνησης του νερού είναι η διαφορά οσμωτικότητας, υπάρχουν ενδείξεις ότι εξωτερικά ερεθίσματα μπορούν να ρυθμίζουν τη διάνοιξη και τη σύγκλειση των ακουαπορινών. Έτσι, μέχρι τώρα έχει βρεθεί ότι το ph, 7 η πρωτεϊνική κινάση C και το c-amp 8 συμμετέχουν στη διαδικασία ενεργοποίησης και απενεργοποίησης των διαύλων νερού. 3. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Οι ακουαπορίνες έχουν εντοπιστεί σε πάρα πολλές κατηγορίες ανθρώπινων κυττάρων. Το γεγονός αυτό είναι ενδεικτικό της σημασίας που έχουν στη φυσιολογική λειτουργία και την ομοιόσταση του νερού στους ιστούς. Παράλληλα, για καθεμιά ακουαπορίνη έχει εντοπιστεί και το γονίδιο που την κωδικοποιεί καθώς και η θέση του γονιδίου στο κάθε χρωμόσωμα. Με τη βοήθεια της απάλειψης των γονιδίων σε ζώα έχουν γίνει σχεδόν όλα τα έως τώρα πειράματα που καταδεικνύουν τη συμμετοχή των ακουαπορινών στην παθοφυσιολογία διαφόρων νοσημάτων και σε φαινόμενα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν

3 Ακουαπορίνες: Οι δίαυλοι νερού 309 ανεξήγητα. Η κατανομή των ακουαπορινών στα ανθρώπινα συστήματα, οι θέσεις των γονιδίων που τις κωδικοποιούν και η διαπερατότητά τους στα μόρια του νερού και της γλυκερόλης φαίνονται στον πίνακα Νεφρός Από τα μέχρι τώρα δεδομένα φαίνεται ότι ο κυριότερος ρόλος των ακουαπορινών εντοπίζεται στη φυσιολογία του ουροποιητικού συστήματος και πιο συγκεκριμένα στο νεφρό. Από τα 200 περίπου λίτρα του καθημερινού νεφρικού διηθήματος, το 80% απορροφάται από το εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο και το λεπτό κατιόν σκέλος της αγκύλης του Henle, όπου η AQP1 συναντάται σε πολύ μεγάλη συχνότητα τόσο στην κορυφαία επιφάνεια των κυττάρων όσο και στην πλαγιοβασική. 2 Η παρουσία της στην κορυφαία επιφάνεια εξηγεί την πολύ μεγάλη διαπερατότητα των παραπάνω περιοχών στο νερό, η οποία δεν μπορεί να αιτιολογηθεί με βάση τη διαφορά της οσμωτικής πίεσης μεταξύ των δύο πλευρών της μεμβράνης των κυττάρων. 2,3 Γι αυτό ακριβώς και το ανιόν σκέλος της αγκύλης, που δεν έχει ακουαπορίνες, είναι ελάχιστα διαπερατό στο νερό. To υπόλοιπο νερό απορροφάται στα αθροιστικά σωληνάρια. Εκεί, με τη δράση της αντιδιουρητικής ορμόνης η AQP2, που είναι αποθηκευμένη σε κυστίδια στο ενδοπλασματικό δίκτυο των κυττάρων, μεταφέρεται στην κυτταροπλασματική μεμβράνη και αυξάνει τη διαπερατότητά της στο νερό. Το σήμα γι αυτή τη μετακίνηση δίνεται με περίπλοκους μηχανισμούς από τους V2 υποδοχείς της βασοπρεσίνης. Το νερό στη συνέχεια εξέρχεται από την πλαγιοβασική μεμβράνη των κυττάρων μέσω της AQP3 στο μεγαλύτερο τμήμα του αθροιστικού σωληναρίου και της AQP4 στη μυελώδη μοίρα, μέσω της οποίας επιστρέφει από το διάμεσο κυτταρικό χώρο στα vasa recta. 2 Η συσχέτιση των ακουαπορινών με διάφορες παθολογικές καταστάσεις έχει γίνει βάσει παρατηρήσεων κυρίως σε ποντίκια που δεν έχουν AQP1 και AQP2. Τα ζώα χωρίς την AQP1 παρουσίασαν σοβαρές διαταραχές του συστήματος αντιρροής και ανικανότητα συμπύκνωσης των ούρων. 9,10 Αντίθετα, σε ανθρώπους με έλλειψη της AQP1 δεν παρατηρήθηκαν σοβαρές διαταραχές στη συγκέντρωση των ούρων παρά μόνο σε καταστάσεις έντονου stress. Ωστόσο, οι διαταραχές της AQP2 σε ανθρώπους σχετίζονται άμεσα με το 10% των περιπτώσεων συγγενούς νεφρογενούς άποιου διαβήτη που δεν οφείλεται σε διαταραχές του υποδοχέα V2 της βασοπρεσίνης (ιδιαίτερα σοβαρή μορφή νεφρογενούς άποιου διαβήτη που είναι ανθεκτικός στη χορήγηση αντιδιουρητικής ορμόνης) και σε πολλές μορφές επίκτητου νεφρογενούς άποιου διαβήτη, όπως αυτός που προκαλείται από χρονία λήψη λιθίου, υποκαλιαιμία, υπερασβεστιαιμία, υποθυρεοειδισμό και δίαιτα χαμηλή σε πρωτεΐνες. 2,3,11 Άμεση φαίνεται να είναι και η συσχέτιση της AQP2 με την πρωτοπαθή πολυδιψία και την πολυουρία μετά από απόφραξη του ουροποιητικού, ενώ ενδείξεις υπάρχουν για τη συμμετοχή των ακουαπορινών στην παθοφυσιολογία της οξείας και χρονίας νεφρικής ανεπάρκειας. 4 Η υπερέκφραση των ακουαπορινών και ιδιαίτερα της AQP2 φαίνεται Πίνακας 1. Χαρακτηριστικά και εντόπιση των ανθρώπινων ακουαπορινών. Ακουαπορίνη Χρωμόσωμα Διαπερατότητα στο νερό Διαπερατότητα στη γλυκερόλη Ιστοί AQP0 12q13 Χαμηλή Όχι Φακός AQP1 7p14 Υψηλή Όχι Ερυθροκύτταρα, πνεύμονες, νεφρός, εγκέφαλος, οφθαλμός, αγγειακό ενδοθήλιο AQP2 12q13 Υψηλή Όχι Νεφρός AQP3 9p13 Υψηλή Ναι Δέρμα, νεφρός, πνεύμονες, οφθαλμός, γαστρεντερικό AQP4 18q22 Υψηλή Όχι Νεφρός, εγκέφαλος, πνεύμονες, γαστρεντερικό, μύες AQP5 12q13 Υψηλή Όχι Σιελογόνοι, ιδρωτοποιοί, δακρυϊκοί αδένες, οφθαλμός AQP6 12q13 Χαμηλή Όχι Νεφρός AQP7 9p13 Υψηλή Ναι Λιπώδης ιστός, νεφρός, όρχεις AQP8 16p12 Υψηλή Όχι Νεφρός, ήπαρ, πάγκρεας, γαστρεντερικό, όρχεις AQP9 15q22 Χαμηλή Ναι Ήπαρ, λευκοκύτταρα, εγκέφαλος, όρχεις AQP10 1q21 Χαμηλή Ναι Γαστρεντερικό AQP11 11q13 Άγνωστη Άγνωστη Εγκέφαλος, ήπαρ, νεφρός AQP12 2q37 Άγνωστη Άγνωστη Άγνωστη

4 310 Γ. Κοτσόβολης και συν να σχετίζεται άμεσα με καταστάσεις όπου παρατηρείται υπερβολική κατακράτηση νερού, όπως είναι το σύνδρομο απρόσφορης έκκρισης αντιδιουρητικής ορμόνης, η κίρρωση του ήπατος και η διαταραχή της συγκέντρωσης των γλυκοκορτικοειδών. 4 Η παρουσία των AQP1 και AQP2 στα επιθηλιακά κύτταρα του νεφρού έχει οδηγήσει στην πιθανή ανακάλυψη σχέσης με την πολυκυστική νόσο των νεφρών και τον καρκίνο του νεφρού. 2 Τέλος, στις περιπτώσεις νεφροπαθών που βρίσκονται υπό περιτοναϊκή διύλιση, σημαντικός φαίνεται να είναι ο ρόλος της AQP1 στη μετακίνηση νερού και άλλων συστατικών διαμέσου της μεμβράνης του περιτοναίου Εγκέφαλος Πάρα πολλές ενδείξεις υπάρχουν από πειράματα σε ζώα για συμμετοχή των ακουαπορινών στη φυσιολογική λειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος. Παράλληλα, το γεγονός ότι ο εγκέφαλος βρίσκεται μέσα στην οστέινη κοιλότητα του κρανίου που έχει ανένδοτα τοιχώματα τον καθιστά ιδιαίτερα ευαίσθητο σε καταστάσεις που σχετίζονται με αύξηση της συγκέντρωσης νερού και κατ επέκταση της ενδοκράνιας πίεσης. Η AQP1 εντοπίζεται στο επιθήλιο των χοριοειδών πλεγμάτων, ενώ η AQP4 είναι ο κύριος δίαυλος νερού στον υπόλοιπο εγκέφαλο και εντοπίζεται και σε άλλες δομές του νευρικού συστήματος όπως η παρεγκεφαλίδα, ο υποθάλαμος και ο νωτιαίος μυελός. 2,3,5 Η μεγάλη συχνότητα της AQP4 στα αστρογλοιακά κύτταρα που επενδύουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και το φραγμό μεταξύ εγκεφάλου και εγκεφαλονωτιαίου υγρού καταδεικνύει το σημαντικό της ρόλο στη διακίνηση νερού διαμέσου των δύο αυτών πολύ σημαντικών για τη σωστή λειτουργία του εγκεφάλου βιολογικών φραγμών. 2 Η ύπαρξή της και στο πλαγιοβασικό τμήμα των επενδυματικών κυττάρων υποδηλώνει πιθανή συσχέτιση της λειτουργίας της με την επαναρρόφηση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Επίσης, υπάρχουν ενδείξεις ότι συμβάλλει και στη φυσιολογική λειτουργία των οσμωυποδοχέων καθιστώντας τους περισσότερο ευαίσθητους στις μεταβολές της οσμωτικής πίεσης απ ό,τι τα υπόλοιπα κύτταρα. 2 Η AQP9 που έχει ανακαλυφθεί στα νευρικά κύτταρα συμμετέχει στην απάντηση των κυττάρων αυτών σε ερεθίσματα από κατεχολαμίνες και στο μεταβολισμό τους (πρόσληψη της γλυκόζης), αλλά ο ακριβής ρόλος της στον εγκέφαλο παραμένει υπό διερεύνηση. 13 Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω και μετά από πειράματα σε ποντίκια, των οποίων τα γονίδια δεν μπορούσαν να εκφράσουν την AQP4, διαπιστώθηκε η πιθανή σχέση της πρωτεΐνης αυτής με διάφορες παθολογικές καταστάσεις του εγκεφάλου. Το εγκεφαλικό οίδημα που προκαλείται σε διάφορες κυτταροτοξικές καταστάσεις, όπως η δηλητηρίαση από νερό, το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο και η μηνιγγίτιδα, ήταν σημαντικά μικρότερο σε αυτά τα ποντίκια σε σχέση με τα φυσιολογικά. Αντίθετα, σε περιπτώσεις αγγειογενούς οιδήματος, όπως σε εγκεφαλικούς όγκους και αποστήματα, τα ποντίκια με έλλειψη της AQP4 είχαν σημαντικά μεγαλύτερο οίδημα και χειρότερη κλινική πρόγνωση. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι ο ρόλος της AQP4 είναι ιδιαίτερα σημαντικός τόσο στη δημιουργία (κυτταροτοξικό οίδημα) όσο και στην υποχώρηση (αγγειογενές οίδημα) του εγκεφαλικού οιδήματος. 14 Έρευνες για τη συσχέτιση του διαύλου αυτού με τον υδροκέφαλο που συνοδεύεται από φυσιολογική ενδοκράνια πίεση βρίσκονται σε εξέλιξη. 15 Το γεγονός ότι, όπως αναφέρθηκε, η AQP4 εντοπίζεται και στην παρεγκεφαλίδα πιθανολογεί τη συμμετοχή της στην παθοφυσιολογία διαφόρων αταξιών. 2 Σημαντικός φαίνεται να είναι και ο ρόλος της στη φυσιολογική νευροδιαβίβαση, αφού εντοπίζεται στα αστρογλοιακά κύτταρα, τα οποία επηρεάζουν την ερεθιστότητα άλλων νευρικών κυττάρων. 5 Το γεγονός ότι τα κύτταρα αυτά συμμετέχουν στην παθοφυσιολογία της επιληψίας, σε συνδυασμό με το ότι ποντίκια με έλλειψη AQP4 παρουσίασαν μειωμένη ευαισθησία σε ουσίες που προκαλούσαν σπασμούς, υποδηλώνει την πιθανή σχέση της με τη συγκεκριμένη νόσο Πνεύμονες Οι ακουαπορίνες που έχουν εντοπιστεί στο αναπνευστικό σύστημα είναι οι AQP1 AQP3, AQP4 και AQP5. 2,3,16 Η AQP1 εντοπίζεται κυρίως στην κορυφαία και πλαγιοβασική μεμβράνη του ενδοθηλίου των τριχοειδών του πνεύμονα, στα υποεπιθηλιακά τριχοειδή και στα φλεβικά κολποειδή του ρινοφάρυγγα, στο ενδοθήλιο των περιβρογχικών αγγείων και στο σπλαγχνικό υπεζωκότα. Σε μικρότερο βαθμό εντοπίζεται επίσης στα κυψελιδικά τριχοειδή και σε ορισμένα πνευμονοκύτταρα. Η AQP3 εντοπίζεται κυρίως στα βασικά κύτταρα του κροσσωτού κυλινδρικού επιθηλίου που επενδύει την τραχεία και το ρινοφάρυγγα και η AQP4 στα αντίστοιχα που βρίσκονται στην επιφάνεια (στο βασεοπλευρικό τους τμήμα). Επίσης, έχουν εντοπιστεί στα κύτταρα των αδένων της ρινικής κοιλότητας. Η AQP5 έχει και αυτή ταυτοποιηθεί στα εκκριτικά κύτταρα του επιθηλίου των αεραγωγών, αλλά το επιστημονικό ενδιαφέρον της οφείλεται κυρίως στο ότι υπάρχει στα πνευμονοκύτταρα τύπου 1, που είναι τα κυριότερα κύτταρα των κυψελίδων. Και οι 4 παραπάνω ακουαπορίνες φαίνεται ότι συνεργάζονται για να πετύχουν τη μεταφορά νερού από το επιθήλιο στον αέρα που δεν έχει εφυγρανθεί, λειτουργία που είναι η κυριότερη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. Η σχέση των διαταραχών της μεταφοράς του νερού με παθήσεις του ανώτερου αεραγωγού όπως το άσθμα

5 Ακουαπορίνες: Οι δίαυλοι νερού 311 και η κυστική ίνωση έχει αρχίζει να υποστηρίζεται όλο και περισσότερο Το οίδημα του βρογχικού επιθηλίου που προκαλεί την απόφραξη του αεραγωγού στο άσθμα υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να οφείλεται σε συγκέντρωση νερού μέσω των AQP3 και AQP4. 2 Οι ενδείξεις αυτές ενισχύονται από το γεγονός ότι η χορήγηση γλυκοκορτικοειδών που είναι διαπιστωμένο ότι αυξάνουν την έκφραση της AQP1 21 ενισχύει την επαναρρόφηση του νερού και βελτιώνει κλινικά την απόφραξη των αεραγωγών 2 και από το ότι η ελάττωση της έκφρασης της AQP5 αυξάνει την απάντηση των αεραγωγών στα χολινεργικά ερεθίσματα. 21 Επίσης, ερευνητές απέδειξαν 22 ότι η υπεροσμωτικότητα του υγρού που περιβάλλει το επιθήλιο των βρόγχων που πάσχουν από κυστική ίνωση είναι η κυριότερη αιτία συγκέντρωσης μικροβίων και μπορεί να αντιστραφεί, μετατρέποντας το υγρό σε υπότονο. Όσον αφορά στο κατώτερο αναπνευστικό, η παρουσία κυρίως της AQP5 έχει αποτελέσει την αιτία έναρξης ερευνών που αναζητούν τη σχέση της με διάφορες παθολογικές καταστάσεις. Οι κυριότερες από αυτές είναι η δημιουργία πνευμονικού οιδήματος και η απορρόφησή του από το διάμεσο δίκτυο, ο πνιγμός και οι πλευριτικές συλλογές. 2,3,17,23 Τελευταία δεδομένα καταλήγουν σε πιθανή συσχέτιση των ακουαπορινών με την οξεία αναπνευστική δυσχέρεια των ενηλίκων (ARDS), την οξεία βλάβη των πνευμόνων (acute lung injury) και τη βλάβη από μηχανικό αερισμό (ventilator induced lung injury). 24,25 Πάντως, τα μέχρι τώρα δεδομένα δεν είναι αρκετά σαφή, γι αυτό απαιτούνται περισσότερες έρευνες προκειμένου να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα Κυκλοφορικό Η σχέση των ακουαπορινών με το κυκλοφορικό σύστημα δεν είναι διαπιστωμένη τόσο εκτεταμένα όσο με άλλα συστήματα. Η AQP1 έχει εντοπιστεί στο ενδοθήλιο των τριχοειδών του μυοκαρδίου και στο ενδοθήλιο των περιφερικών αγγείων. 2 Η καρδιακή ανεπάρκεια και η συνοδός κατακράτηση ύδατος σχετίζεται όμως κυρίως με την AQP2, η οποία σε πειραματικά μοντέλα έχει βρεθεί ότι υπερλειτουργεί, με αποτέλεσμα ο νεφρός να επαναρροφά μεγαλύτερες ποσότητες ύδατος από το συνηθισμένο. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την αύξηση της αντιδιουρητικής ορμόνης, αιτιολογεί την υπονατριαιμία που εμφανίζεται σε ασθενείς με αριστερή καρδιακή ανεπάρκεια και που αποτελεί κακό προγνωστικό δείκτη. 4 Εκεί που εστιάζεται το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η πρόσφατη ανακάλυψη ότι η AQP7 πιθανόν να σχετίζεται άμεσα με το μηχανισμό αρτηριοσκλήρυνσης. Η AQP7, που είναι διαπερατή από τη γλυκερόλη, έχει εντοπιστεί στο λίπος που περιβάλλει τον έξω χιτώνα των αρτηριών των αγγείων και υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να συνδέεται με τη φλεγμονή του λίπους της περιοχής αυτής, η οποία αποτελεί σημαντική παράμετρο του μηχανισμού αθηρωμάτωσης. 26 Ωστόσο, απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να συσχετιστεί ο βαθμός έκφρασης της AQP7 με τη σοβαρότητα της αθηρωμάτωσης Γαστρεντερικό Διάφορες ακουαπορίνες έχουν εντοπιστεί τα τελευταία χρόνια στα όργανα του πεπτικού συστήματος και ο ρόλος τους στη φυσιολογική του λειτουργία φαίνεται να είναι ιδιαίτερα σημαντικός. 9,27,28 Η AQP1 βρίσκεται στο ενδοθήλιο των ενδοηπατικών χοληφόρων, στο λεπτό έντερο, στο μικροαγγειακό ενδοθήλιο των σιελογόνων αδένων, στα κύτταρα του αυχένα της χοληδόχου κύστης και στην εξωκρινή μοίρα του παγκρέατος. Η AQP3 έχει εντοπιστεί στην πλαγιοβασική μεμβράνη των κυττάρων του παχέος και του λεπτού εντέρου, όπως και η AQP4, η οποία έχει εντοπιστεί επίσης στην αντίστοιχη μεμβράνη των τοιχωματικών κυττάρων του στομάχου. Εκτός από αυτές, η AQP5 βρίσκεται επίσης στους σιελογόνους αδένες, η AQP8 στις λάχνες της νήστιδας και στο ηπατοκύτταρο, στο οποίο πρόσφατα εντοπίστηκε και η AQP9. Τα μέχρι τώρα δεδομένα, παρότι δεν έχουν καταλήξει σε αδιαμφισβήτητες αποδείξεις, καταδεικνύουν την άμεση σχέση των ακουαπορινών με τη διακίνηση του νερού στο γαστρεντερικό σύστημα. Η ομοιόσταση και η κυκλοφορία του νερού μεταξύ των κυτταρικών μεμβρανών αποτελεί σημαντικό στοιχείο για μια πληθώρα διεργασιών όπως η παραγωγή και η συμπύκνωση της χολής, 18,29 η έκκριση σιέλου, 10,28 γαστρικού 9,28 και παγκρεατικού υγρού 30 και η απορρόφηση ύδατος από το λεπτό και το παχύ έντερο. 9,28,31 Μάλιστα, για τη διακίνηση νερού μεταξύ των χολαγγειοκυττάρων έχει προταθεί συγκεκριμένο μοντέλο λειτουργίας, σύμφωνα με το οποίο η σεκρετίνη με αγγελιοφόρο μόριο το c-amp προκαλεί μετακίνηση κυστιδίων που περιέχουν AQP1 στη μεμβράνη, με αποτέλεσμα να αυξάνει η διαπερατότητα της μεμβράνης στο νερό. 18 Η απορρόφηση νερού στο τελικό τμήμα του παχέος εντέρου παρά την αντίθετη βαθμίδωση οσμωτικότητας πιθανόν να γίνεται μέσω ακουαπορινών. Η πιθανή συσχέτιση της λειτουργίας των πρωτεϊνών αυτών με παθολογικές καταστάσεις είναι λογική. Η διάρροια λόγω μικροβιακών φλεγμονών αλλά και αυτή που εμφανίζεται στις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου, η ηπατική ίνωση, η δημιουργία λίθων στα χολαγγεία, η ενδοηπατική χολόσταση, η πρωτοπαθής χολική κίρρωση και το σύνδρομο Sjögren είναι κάποιες από τις παθήσεις που θεωρείται ότι σχετίζονται με τις ακουαπορίνες και που βρίσκονται υπό έρευνα σε διάφορα κέντρα ανά τον κόσμο. 9,18,27 Μάλιστα, οι Zahn et al διαπίστωσαν αυξημένη έκφραση της AQP8

6 312 Γ. Κοτσόβολης και συν σε ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα, 32 ενώ το ηπατονεφρικό σύνδρομο, κατά ένα μεγάλο ποσοστό, έχει αποδοθεί στην υπερλειτουργία της AQP2 μέσω της δράσης της αντιδιουρητικής ορμόνης. 33 Μελλοντικές έρευνες αναμένεται να ρίξουν περισσότερο φως στη σχέση ακουαπορινών και παθοφυσιολογίας του γαστρεντερικού Οφθαλμός Πέντε είναι οι κυριότερες ακουαπορίνες που εκφράζονται στον ανθρώπινο οφθαλμό: AQP0, AQP1, AQP3, AQP4, AQP5. 2,34 Ποσοστό >50% των πρωτεϊνών του φακού αποτελείται από την AQP0, η οποία, συγκεκριμένα, εντοπίζεται στα ινόμορφα κύτταρα, όπου και συμμετέχει στη διαδικασία αντικατάστασης των παλαιών κυττάρων από νέα. Ο φακός είναι ο ιστός με τη μικρότερη αναλογική συγκέντρωση νερού και η AQP0 παίζει σημαντικό ρόλο στην απομάκρυνση του νερού και τη διατήρηση της διαφάνειας του φακού. Οι διαταραχές στη συγκέντρωση νερού του φακού που συμβαίνουν με την ηλικία πιθανόν να σχετίζονται με αλλαγές στην έκφραση της AQP0, ενώ υπάρχουν ενδείξεις συσχέτισής της με τον καταρράκτη. Οι AQP1, AQP3 και AQP5 έχουν εντοπιστεί στον οπίσθιο θάλαμο του οφθαλμού, τον επιπεφυκότα, τους δακρυϊκούς αδένες, την ίριδα και τον κερατοειδή χιτώνα, όπου και ρυθμίζουν τη συγκέντρωση του νερού. Ειδικότερα, η συγκέντρωση νερού στον κερατοειδή (όπου υπάρχει η AQP1) είναι ιδιαίτερα σημαντική για το μηχανισμό της όρασης, όπως και στην ίριδα για τη μύση και τη μυδρίαση. Η AQP4 βρίσκεται κυρίως στον αμφιβληστροειδή χιτώνα και, πιο συγκεκριμένα, στα κύτταρα του Müller, τα οποία περιβάλλουν και στηρίζουν τους φωτοϋποδοχείς, όπου και φαίνεται να ρυθμίζουν τη φωτοεξαρτώμενη ενυδάτωσή τους, διαδικασία σημαντική για την όραση. Η εντόπιση των ακουαπορινών στους παραπάνω ιστούς έχει προκαλέσει υπόνοιες για συμμετοχή τους σε παθήσεις του οφθαλμού, όπως ο καταρράκτης, το γλαύκωμα και η ξηροφθαλμία που προκαλεί το σύνδρομο Sjögren Ώτα Όπως και με την αίσθηση της όρασης, έτσι και με την ακοή οι ακουαπορίνες φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στην ομαλή λειτουργία των ιστών που συμμετέχουν σε αυτή. 2,35 Όλα τα μέχρι τώρα δεδομένα προέρχονται από παρατηρήσεις και πειράματα σε ποντίκια. Η AQP1 είναι παρούσα στα περισσότερα κύτταρα του έσω ωτός και, πιο συγκεκριμένα, στα κύτταρα του ενδολεμφικού σάκου που περιβάλλουν την αίθουσα και στον κοχλία. Από τις υπόλοιπες ακουαπορίνες, η AQP4 σχετίζεται άμεσα με τις αισθητηριακές λειτουργίες του έσω ωτός. Πιο συγκεκριμένα, σε ποντίκια που δεν διέθεταν αυτή την πρωτεΐνη παρατηρήθηκαν διαταραχές της ακοής που οφείλονταν σε δυσλειτουργία του κοχλία και όχι σε διαταραχές της μετάδοσης του ερεθίσματος. 36 Οι AQP2 και AQP6 φαίνεται να συμμετέχουν στη ρύθμιση της ισορροπίας μεταξύ έσω και έξω λέμφου καθώς και του ph σε αυτά τα δύο βασικά για την ακοή υγρά. 35 Παθήσεις που πιθανόν να έχουν σχέση με την έκφραση των ακουαπορινών είναι πάσης φύσεως διαταραχές της ακοής καθώς και η νόσος του Menière Ακουαπορίνες και εγκυμοσύνη Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης (όπως και στην καρδιακή ανεπάρκεια και την κίρρωση) παρατηρείται αύξηση του όγκου του πλάσματος κατά 30 50%, αύξηση της καρδιακής παροχής και υπονατριαιμία. Οι καταστάσεις αυτές συνοδεύονται συνήθως από αυξημένη αποβολή νερού και όχι κατακράτηση, όπως συμβαίνει στην κύηση. Διάφορες θεωρίες έχουν αναπτυχθεί για να αιτιολογήσουν αυτό το φαινόμενο, οι οποίες υποστηρίζουν ότι η υπερέκφραση της AQP2 κατόπιν δράσης της βασοπρεσίνης στον υποδοχέα V2 αποτελεί την κυτταρική ερμηνεία της κατακράτησης νερού. 37 Πρόσφατα, η AQΡ8 εντοπίστηκε σε ανθρώπινες χοριοαμνιοτικές μεμβράνες, γεγονός που πιθανολογεί υποθέσεις για τη σημαντική συμμετοχή της στη διακίνηση και την ομοιόσταση του αμνιακού υγρού. 19 Τέλος, η μετάβαση του εμβρύου από ένα υδατικό περιβάλλον όπως το ενδομητρικό στο γήινο περιβάλλον απαιτεί μηχανισμούς προσαρμογής, όπως για παράδειγμα η απορρόφηση του νερού που βρίσκεται μέσα στο αναπνευστικό σύστημα. Υπάρχουν ενδείξεις για συμμετοχή διαφόρων ακουαπορινών σε αυτούς τους πολύ σημαντικούς για την επιβίωση μηχανισμούς Ακουαπορίνες και καρκίνος Ένα πολύ σημαντικό στάδιο της ανάπτυξης των καρκινικών κυττάρων είναι η αγγειογένεση, η οποία περιλαμβάνει διάσπαση της θεμέλιας ουσίας, διόγκωση, μετανάστευση και διαφοροποίηση των ενδοθηλιακών κυττάρων, καθώς και επιστράτευση των περιενδοθηλιακών κυττάρων όπως είναι τα λιπώδη και τα λεία μυϊκά κύτταρα. 39 Η διαπερατότητα των μεμβρανών που βρίσκονται στα κύτταρα του ενδοθηλίου αποτελεί σημαντικό παράγοντα της νεοαγγείωσης και κατ επέκταση της καρκινογένεσης, καθώς οι πρωτεΐνες του πλάσματος που εξαγγειώνονται δημιουργούν ένα προσωρινό υπόστρωμα για τα μεταναστεύοντα ενδοθηλιακά κύτταρα. Ταυτόχρονα, η αυξημένη μετακίνηση νερού αποτελεί οδηγό-δύναμη για τη μετανάστευση αυτών των κυττάρων, ενώ

7 Ακουαπορίνες: Οι δίαυλοι νερού 313 παράλληλα η είσοδος του νερού στο κύτταρο προκαλεί κίνηση των ελασματοποδίων και μετακίνηση του κυττάρου. 39 Το γεγονός αυτό καταδεικνύει την πολύ μεγάλη σημασία των διαύλων νερού στην καρκινογένεση. Η υπόθεση αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι τα οιστρογόνα που επάγουν την αγγειογένεση αυξάνουν την έκφραση του γονιδίου της AQP1. 5 Η οριστική επιβεβαίωση της άμεσης σχέσης της AQP1 του ενδοθηλίου με την αγγειογένεση των όγκων επήλθε το 2005 από τους Saadoun et al. 40 Στην έρευνά τους, που δημοσιεύτηκε στο Nature, απέδειξαν ότι στα ποντίκια όπου αφαιρέθηκε γενετικά το γονίδιο της AQP1 μειώθηκε σημαντικά η αγγειογένεση του όγκου. Η παρατήρηση αυτή ανοίγει ένα νέο πεδίο στην έρευνα της παθοφυσιολογίας και της θεραπείας του καρκίνου Ακουαπορίνες και άλλα συστήματα Εκτός από όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, οι ακουαπορίνες έχει βρεθεί ότι σχετίζονται και με άλλα συστήματα και βιολογικές λειτουργίες. Στα ερυθρά αιμοσφαίρια είναι διαπιστωμένη η ύπαρξή της, αφού από αυτά έγινε η κλωνοποίηση της πρώτης ανθρώπινης ακουαπορίνης (AQP1). 2 Υπό μελέτη βρίσκεται η συσχέτισή της με παθολογικές καταστάσεις του αίματος, όπως η δρεπανοκυτταρική αναιμία. Η AQP1 έχει εντοπιστεί και στα κύτταρα της επιδιδυμίδας αλλά και στα σπερματογόνα κύτταρα του ανθρώπου, 2,41,42 γεγονός που την καθιστά σημαντική στη σπερματογένεση αλλά και την ομοιόσταση του νερού των σπερματοζωαρίων κατά την παραμονή τους στην επιδιδυμίδα. Επίσης, η λειτουργία της συσχετίζεται με την ομοιόσταση των γαμετών κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγής και τη διακίνηση νερού και ηλεκτρολυτών κατά τη διαδικασία της ψύξης και απόψυξης γαμετών ή γονιμοποιημένων κυττάρων σε περιπτώσεις τεχνητής γονιμοποίησης. 41 Η συσχέτισή της με διαταραχές της ανδρικής γονιμότητας είναι υπό μελέτη. Τα μέχρι τώρα ευρήματα έχουν καταδείξει κυρίως τη σχέση της AQP7, που είναι διαπερατή στη γλυκερόλη, με τη λειτουργία και το μεταβολισμό των λιποκυττάρων. 5,27,42 45 Σε ποντίκια με έλλειψη AQP7 παρατηρήθηκε τριπλάσια συγκέντρωση γλυκερόλης και διπλάσια τριγλυκεριδίων απ ό,τι στα φυσιολογικά. Η παχυσαρκία συσχετίστηκε με αυτόν το δίαυλο, όπως και ο σακχαρώδης διαβήτης, ο οποίος φαίνεται να επηρεάζει τον αμφιβληστροειδή εκτός των άλλων και μέσω διαταραχών στη λειτουργία της AQP9. 46 Ακόμα, οι AQP1, AQP3 και AQP7 φαίνεται να παίζουν ρόλο στην εφύγρανση και τη σύσταση του δέρματος σε γλυκερόλη, οι οποίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τη σωστή λειτουργία του. Τέλος, οι ακουαπορίνες θεωρείται ότι είναι η πύλη εισόδου και εξόδου του CO 2 και των άλλων αερίων μορίων που συμμετέχουν στον κυτταρικό μεταβολισμό. 4. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Όπως φάνηκε από την περιγραφή της συμμετοχής των ακουαπορινών στη φυσιολογία και την παθοφυσιολογία διαφόρων οργάνων, ο ρόλος τους είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Η ανακάλυψή τους αποτέλεσε την απαρχή μιας σειράς ερευνών, με σκοπό την κατάδειξη της σχέσης μεταξύ της διαταραχής της λειτουργίας των ακουαπορινών και συγκεκριμένων νοσημάτων του ανθρώπου. Εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, τα μέχρι τώρα σοβαρά στοιχεία έχουν ληφθεί από μελέτες μοντέλων ασθενειών σε ζώα. Ακόμη πιο συναρπαστική φαντάζει η εξερεύνηση των ακουαπορινών ως στόχων για νέα φάρμακα. Η ανακάλυψη πιθανών διεγερτών ή αναστολέων των ακουαπορινών είναι ενδεχόμενο μελλοντικά να φέρει επανάσταση στη θεραπεία παθολογικών καταστάσεων όπως το εγκεφαλικό και το πνευμονικό οίδημα, ο άποιος διαβήτης, η αθηρωμάτωση, η επιληψία, η κυστική ίνωση, το άσθμα, η παχυσαρκία, ο καταρράκτης, το γλαύκωμα, οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, η ηπατική ίνωση, ο ασκίτης, το ηπατονεφρικό σύνδρομο και κυρίως ο καρκίνος, αλλά και σε άλλες καταστάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω. Προς αυτή την κατεύθυνση ήδη έχουν αρχίσει έρευνες και σύντομα αναμένονται τα αποτελέσματά τους. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνονται στην επίκουρη Καθηγήτρια Φαρμακολογίας κυρία Σαρδέλη που συνέβαλε σημαντικά στη διόρθωση των ατελειών του κειμένου.

8 314 Γ. Κοτσόβολης και συν ABSTRACT The role of aquaporins in water homeostasis and their relation with human systems G. Kotsovolis, 1 Μ. Giala, 2 G. Efstratiadis 3 1 Postgraduate Education in Medical Research Methodology, School of Medicine, Aristotle University of Thessaloniki, 2 Department of Anesthesiology, AHEPA University Hospital, Thessaloniki, 3 University Department of Nephrology, Hippokration General Hospital, Thessaloniki, Greece Archives of Hellenic Medicine 2009, 26(3): After a series of experiments, a protein was discovered on the membrane of the red blood cell with water channel characteristics, which was named aquaporin. This discovery revolutionized the study of water movement between the cells and intercellular spaces of the human body which until then was thought to be carried out only by diffusion. Until today 13 different aquaporins have been identified in cells of various systems. Of special interest is the effort to find the relation between aquaporins and pathological conditions of which the pathophysiology is not clear. The conclusions reached from studies on animal experimental models show a possible relation between aquaporin dysfunction and diseases of the kidney, brain, lungs, eye, ear, the circulatory system, the gastrointestinal system and other systems. Stroke, pulmonary edema, diabetes insipitus, atheromatosis, epilepsy, cystic fibrosis, asthma, obesity, cataract, glaucoma, inflammatory bowel diseases, ascites and hepatorenal syndrome are some of the diseases that are connected with aquaporin disorder, according to present evidence. The possible relation of these water channels with tumor angiogenesis is very challenging. Many researchers have examined the possibility of intervention in the normal aquaporin function for therapeutic purposes, and believe that the discovery of drugs to stimulate or block the water channels will bring a new era in the treatment of many diseases. The purpose of this article is to review the experimental data on the role of aquaporins in water homeostasis and in the pathophysiology of various diseases Key words: Aquaporins, Homeostasis, Systems, Water Βιβλιογραφία 1. Guyton AC, Hall JE. Textbook of medical physiology. 9th ed. 1996: Lee MD, King LS, Agre P. The aquaporin family of water channel proteins in clinical medicine. Medicine (Baltimore) 1997, 76: Castle NA. Aquaporins as targets for drug discovery. Drug Discov Today 2005, 10: Schrier RW, Cadnapaphornchai MA. Renal aquaporin water channels: From molecules to human disease. Prog Biophys Mol Biol 2003, 81: Verkman AS. More than just water channels: Unexpected cellular roles of aquaporins. J Cell Sci 2005, 118: de Groot BL, Frigato T, Helms V, Grubmuller H. The mechanism of proton exclusion in the aquaporin-1 water channel. J Mol Biol 2003, 333: Nemeth-Cahalan KL, Hall JE. ph and calcium regulate the water permeability of aquaporin 0. J Biol Chem 2000, 275: Sidhaye V, Hoffert JD, King LS. camp has distinct acute and chronic effects on aquaporin-5 in lung epithelial cells. J Biol Chem 2005, 280: Ma T, Verkman AS. Aquaporin water channels in gastrointestinal physiology. J Physiol 1999, 517: Verkman AS. Renal concentrating and diluting function in deficiency of specific aquaporin genes. Exp Nephrol 2002, 10: Kwon TH, Hager H, Nejsum LN, Andersen ML, Frokiaer J, Nielsen S. Physiology and pathophysiology of renal aquaporins. Semin Nephrol 2001, 21: Devuyst O, Ni J. Aquaporin-1 in the peritoneal membrane: Implications for water transport across capillaries and peritoneal dialysis. Biochim Biophys Acta 2006, 1758: Badaut J, Regli L. Distribution and possible roles of aquaporin 9 in the brain. Neuroscience 2004, 129: Verkman AS, Binder DK, Bloch O, Auguste K, Papadopoulos MC. Three distinct roles of aquaporin-4 in brain function revealed by knockout mice. Biochim Biophys Acta 2006, 1758: Yamada K. Brain edema and aquaporin. Nihon Shinkei Seishin Yakurigaku Zasshi 2005, 25: King LS. Surprises from the airway epithelium. Proc Natl Acad Sci USA 2001, 98: King LS, Agre P. Man is not a rodent: Aquaporins in the airways. Am J Respir Cell Mol Biol 2001, 24: Portincasa P, Moschetta A, Mazzone A, Palasciano G, Svelto M, Calamita G. Water handling and aquaporins in bile formation: Recent advances and research trends. J Hepatol 2003, 39:

9 Ακουαπορίνες: Οι δίαυλοι νερού Wang S, Kallichanda N, Song W, Ramirez BA, Ross MG. Expression of aquaporin-8 in human placenta and chorioamniotic membranes: Evidence of molecular mechanism for intramembranous amniotic fluid resorption. Am J Obstet Gynecol 2001, 185: King LS, Nielsen S, Agre P. Respiratory aquaporins in lung inflammation: The night is young. Am J Respir Cell Mol Biol 2000, 22: Stoenoiu MS, Ni J, Verkaeren C, Debaix H, Jonas JC, Lameire N et al. Corticosteroids induce expression of aquaporin-1 and increase transcellular water transport in rat peritoneum. J Am Soc Nephrol 2003, 14: Smith JJ, Travis SM, Greenberg EP, Welsh MJ. Cystic fibrosis airway epithelia fail to kill bacteria because of abnormal airway surface fluid. Cell 1996, 85: Borok Z, Verkman AS. Lung edema clearance: 20 years of progress: Invited review: Role of aquaporin water channels in fluid transport in lung and airways. J Appl Physiol 2002, 93: Song Y, Fukuda N, Bai C, Ma T, Matthay MA, Verkman AS. Role of aquaporins in alveolar fluid clearance in neonatal and adult lung, and in oedema formation following acute lung injury: Studies in transgenic aquaporin null mice. J Physiol 2000, 525: Hales CA, Du HK, Volokhov A, Mourfarrej R, Quinn DA. Aquaporin channels may modulate ventilator-induced lung injury. Respir Physiol Neurobiol 2001, 124: He ZQ, Liang C, Wang H, Wu ZG. Dysfunction of AQP7 in the periadventitial fat: A novel trigger of atherosclerosis. Med Hypotheses 2008, 70: Masyuk AI, LaRusso NF. Aquaporins in the hepatobiliary system. Hepatology 2006, 43:S75 S Matsuzaki T, Tajika Y, Ablimit A, Aoki T, Hagiwara H, Takata K. Aquaporins in the digestive system. Med Electron Microsc 2004, 37: Marinelli RA, Gradilone SA, Carreras FI, Calamita G, Lehmann GL. Liver aquaporins: Significance in canalicular and ductal bile formation. Ann Hepatol 2004, 3: Hill AE, Shachar-Hill B, Shachar-Hill Y. What are aquaporins for? J Membr Biol 2004, 197: Yang B, Song Y, Zhao D, Verkman AS. Phenotype analysis of aquaporin-8 null mice. Am J Physiol Cell Physiol 2005, 288:C1161 C Zahn A, Moehle C, Langmann T, Ehehalt R, Autschbach F, Stremmel W et al. Aquaporin-8 expression is reduced in ileum and induced in colon of patients with ulcerative colitis. World J Gastroenterol 2007, 13: Esteva-Font C, Baccaro ME, Fernandez-Llama P, Sans L, Guevara M, Ars E et al. Aquaporin-1 and aquaporin-2 urinary excretion in cirrhosis: Relationship with ascites and hepatorenal syndrome. Hepatology 2006, 44: Verkman AS. Role of aquaporin water channels in eye function. Exp Eye Res 2003, 76: Beitz E, Zenner HP, Schultz JE. Aquaporin-mediated fluid regulation in the inner ear. Cell Mol Neurobiol 2003, 23: Mhatre AN, Stern RE, Li J, Lalwani AK. Aquaporin 4 expression in the mammalian inner ear and its role in hearing. Biochem Biophys Res Commun 2002, 297: Schrier RW, Cadnapaphornchai MA, Ohara M. Water retention and aquaporins in heart failure, liver disease and pregnancy. J R Soc Med 2001, 94: Zelenina M, Zelenin S, Aperia A. Water channels (aquaporins) and their role for postnatal adaptation. Pediatr Res 2005, 57:47R 53R 39. Clapp C, Martinez de la Escalera G. Aquaporin-1: A novel promoter of tumor angiogenesis. Trends Endocrinol Metab 2006, 17: Saadoun S, Papadopoulos MC, Hara-Chikuma M, Verkman AS. Impairment of angiogenesis and cell migration by targeted aquaporin-1 gene disruption. Nature 2005, 434: Cho YS, Svelto M, Calamita G. Possible functional implications of aquaporin water channels in reproductive physiology and medically assisted procreation. Cell Mol Biol (Noisyle-grand) 2003, 49: Nicotina PA, Romeo C, Arena S, Arena F, Maisano D, Zuccarello B. Immunoexpression of aquaporin-1 in adolescent varicocele testes: Possible significance for fluid reabsorption. Urology 2005, 65: Rodriguez A, Catalan V, Gomez-Ambrosi J, Fruhbeck G. Role of aquaporin-7 in the pathophysiological control of fat accumulation in mice. FEBS Lett 2006, 580: Hibuse T, Maeda N, Nagasawa A, Funahashi T. Aquaporins and glycerol metabolism. Biochim Biophys Acta 2006, 1758: Fruhbeck G, Catalan V, Gomez-Ambrosi J, Rodriguez A. Aquaporin-7 and glycerol permeability as novel obesity drugtarget pathways. Trends Pharmacol Sci 2006, 27: Iandiev I, Pannicke T, Reichenbach A, Wiedemann P, Bringmann A. Diabetes alters the localization of glial aquaporins in rat retina. Neurosci Lett 2007, 421: Corresponding author: G. Kotsovolis, 15 Dagli street, GR Pylaia, Thessaloniki, Greece xxxxxxxxxxxxx

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ οίδηµα ορίζεται η αύξηση του όγκου του υγρού του διάµεσου χώρου, η οποία οδηγεί συνήθως σε εµφανή διόγκωση ιστών για να διαπιστωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Συμπύκνωση και αραίωση των ούρων Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Συμπύκνωση και αραίωση των ούρων Η ποσότητα ούρων που παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Κύριες λειτουργίες των νεφρών Ρύθμιση του όγκου των υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού

Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού Περιεχόµενα: Ισοζύγιο Σωµατικού Νατρίου και Ύδατος Νεφρική επεξεργασία Νατρίου και Ύδατος Νεφρική ρύθµιση Νατρίου Νεφρική ρύθµιση ύδατος ίψα και όρεξη άλατος Ρύθµιση

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά.

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟ. Φάρμακο λέμε οποιαδήποτε ουσία που όταν χορηγηθεί στον άνθρωπο, τα ζώα ή τα φυτά με συγκεκριμένο τρόπο και σε συγκεκριμένη δόση έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ

Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ ΙΙ - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΟΔΗΓΟΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ

ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ ΙΙ - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΟΔΗΓΟΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ ΙΙ - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΟΔΗΓΟΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΥΛΗ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ Ιστολογία ΙΙ: «Βασική Ιστολογία ΙΙ», Janqueira, Carneiro, Ολόκληρο. Εμβρυολογία ΙΙ: «Εμβρυολογία ΙΙ», Αγγελοπούλου, Ολόκληρο.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί

Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί Αγγελική Χρόνη Ερευνήτρια Β Ινστιτούτο Βιολογίας, ΕΚΕΦΕ «ηµόκριτος» Ηµερίδα «ΗΣυµβολή των Ερευνητικών Κέντρων στην Έρευνα, την Τεχνολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Π. Παππάς ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Κατηγορίες ιστικών ορµονών Αποκαρβοξυλιωµένα αµινοξέα (ισταµίνη, σεροτονίνη) Πολυπεπτίδια (κινίνες, ουσία Ρ) Εικοσανοειδή

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το γλαύκωμα;

Τι είναι το γλαύκωμα; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας. Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης.

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. (α) Να ονομάσετε τα

Διαβάστε περισσότερα

Συµπύκνωση αραίωση ούρων

Συµπύκνωση αραίωση ούρων Συµπύκνωση αραίωση ούρων Boron σελ 1075-1091 Συµπυκνωµένα ούρα υπερωσµωτικά σε σχέση µε τη συγκέντρωση του πλάσµατος Η ικανότητα των νεφρών να παράγουν υπερωσµωτικά ούρα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: ευτέρα, 23 Μαΐου 2011 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Ισοζύγιο νατρίου Μηχανισμοί που ρυθμίζουν την απέκκριση του Να Βασίζονται στις: μεταβολές της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. (α) Να ονομάσετε τα αγγεία Α και Β. (β) Πώς είναι προσαρμοσμένο το αγγείο Γ για να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί το

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ALP ; ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΟΜΑΔΑ ΕΝΖΥΜΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΛΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

EΠIΘHΛIAKA KYTTAPA. Tα επιθηλιακά κύτταρα > σχηµατίζουν στρώµατα κυττάρων που συνδέονται στενά µεταξύ τους > & ονοµάζονται επιθήλια

EΠIΘHΛIAKA KYTTAPA. Tα επιθηλιακά κύτταρα > σχηµατίζουν στρώµατα κυττάρων που συνδέονται στενά µεταξύ τους > & ονοµάζονται επιθήλια EΠIΘHΛIAKA KYTTAPA Tα επιθηλιακά κύτταρα > σχηµατίζουν στρώµατα κυττάρων που συνδέονται στενά µεταξύ τους > & ονοµάζονται επιθήλια λειτουργίες κάλυψη επένδυση > εσωτερικών εξωτερικών επιφανειών & αυλών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ : ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Τα παιδιά παρουσιάζουν υψηλό μεταβολικό ρυθμό (3 4 φορές μεγαλύτερος των ενηλίκων). Έχουν αυξημένες ανάγκες για ανάπτυξη. Έχουν αυξημένες

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Αντιρρόπηση αναπνευστικής αλκάλωσης

Αίτια - Αντιρρόπηση αναπνευστικής αλκάλωσης Αίτια Αντιρρόπηση αναπνευστικής αλκάλωσης Ευαγγελία Ντουνούση Νεφρολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων 1. Εισαγωγή Η αναπνευστική αλκάλωση (ΑΑ) αποτελεί τη συχνότερη διαταραχή της οξεοβασικής

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ Τι είναι αναζωογόνηση ; Για τη διατήρηση της ζωής χρειάζεται συνεχής τροφοδοσία όλων των οργάνων με

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς Δυσκοιλιότητα Κενώσεις λιγότερες από τρεις την εβδομάδα σε άτομα που σιτίζονται με δίαιτες δυτικού τύπου Δυσκολία κατά την αφόδευση Ιδιαίτερη σημασία έχει η εμφάνιση δυσκοιλιότητας σε άτομα με φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Παρουσίαση :Κωνσταντίνα Κώστα Επιστημονική Συνεργάτης Γ Παιδιατρικής κλινικής ΑΠΘ Κατά την προσέλευση: Κορίτσι 4 ετών και 4 μηνών Πολυουρία και πολυδιψία από τετραμήνου

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ Επαμεινώνδας Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Από την ατμόσφαιρα στα μιτοχόνδρια Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ Οξυγόνωση αρτηριακού αίματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ χημική ουσία που δεν παράγεται στον οργανισμό και εισαγόμενη στον οργανισμό δεν αξιοποιείται για την εξασφάλιση ενέργειας ή σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια. Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια. Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος ΑΝΟΙΑ Η απώλεια, συνήθως προιούσα,των νοητικών λειτουργιών, χωρίςδιαταραχήτηςαντίληψηςκαι του επιπέδου συνείδησης ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΝΟΙΑΣ ΚΑΤA

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Φυσιολογίας του ουροποιητικού συστήματος

Στοιχεία Φυσιολογίας του ουροποιητικού συστήματος ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Μάθημα: Xειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ Ενότητα: Οι λειτουργίες του νεφρού Στοιχεία Φυσιολογίας του ουροποιητικού συστήματος ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υγρά φακών & Τεχνητά δάκρυα

Υγρά φακών & Τεχνητά δάκρυα Υγρά φακών & Τεχνητά δάκρυα Τι είναι η ξηροφθαλμία Η ξηροφθαλμία είναι η πάθηση του οφθαλμού όπου παράγονται λιγότερα δάκρυα από αυτά που χρειάζεται το μάτι για να διατηρηθεί σε μια υγρή κατάσταση.τα δάκρυα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος Βιολογικές και Κλινικές Εφαρμογές της Ωσμωτικότητας Στόχοι Κατανόησης-Υποδείξεις: -Εξοικειωθείτε με διάφορα παραδείγματα βιολογικών εφαρμογών. (Σημειώση: Μην τα αποστηθίσετε! Απλώς διαβάζοντάς τα να τα

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι μερικά τρισεκατομμύρια (περίπου 10 13 ) ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα για το μάθημα «ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ I» της Β και Γ τάξης Ενιαίου Λυκείου

Αναλυτικό Πρόγραμμα για το μάθημα «ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ I» της Β και Γ τάξης Ενιαίου Λυκείου 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Τι είναι Βιολογία ορίζουν τι είναι Βιολογία, τι μελετά και τι μεθόδους χρησιμοποιούν οι Βιολόγοι στη μελέτη των οργανισμών. χρησιμοποιούν την επιστημονική μέθοδο χρησιμοποιούν και να ερμηνεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (Υποχρεωτικό κατ επιλογήν μάθημα) Διδάσκων: ΜΠΟΝΩΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Διάρκεια : Ε εξάμηνο Διδασκαλία: Παραδόσεις Εξετάσεις: Σκοπός: Προφορικές Μελέτη των σχέσεων των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη Η κατανόηση του τρόπου δράσης ορισµένων ιχνοστοιχείων µπορεί να οδηγήσει στη θεραπεία πολλών και σοβαρών ασθενειών όπως είναι η σχιζοφρένεια, η στειρότητα, οι

Διαβάστε περισσότερα

φροντιστήρια επίγνωση

φροντιστήρια επίγνωση ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑ.Λ. 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Επιμέλεια θεμάτων: Εμμανουέλα Μαθιουδάκη, Βιολόγος ΘΕΜΑ Α Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Οφθαλμικός κόγχος Εξωφθάλμιοι βολβοκινητικοί μύες Άνω ορθός Κάτω ορθός Έσω ορθός Έξω ορθός Άνω λοξός Κάτω λοξός

Διαβάστε περισσότερα

Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής

Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής Τμήμα Ιατρικής Της Σχολής Επιστημών Υγείας Του Α.Π.Θ. Οδηγός Κατατακτηρίων Εξετάσεων Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής Ακαδημαϊκού έτους 2015-2016 1 Γενικές Οδηγίες Σύμφωνα με το Νόμο 4218/2013 και την Υπουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα