¾ùøéáôòéëÜ çéá ôï NåùòïìÞçï

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "¾ùøéáôòéëÜ çéá ôï NåùòïìÞçï"

Transcript

1 Ελληνικη Εκδοση Volume 29, Number 3 Σεπτεµβριοσ 2009 Ελλhnikh Εκδοση Volume 29, Number 3 Σεπτεµβριοσ 2009 Αρχισυντάκτρια Karen L. Roos, M.D. Θεµα Τευχουσ ¾ùøéáôòéëÜ çéá ôï NåùòïìÞçï Προσκεκληµένοσ συντάκτης Randolph B. Schiffer M.D. ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο KEMΠA Αριθµός Άδειας 385/1989 (X+7) EΦHMEPI EΣ EK OTΩN ΠEPIO IKA ISSN EKΔOTHΣ: M. ΠITΣIΛIΔHΣ Α.Ε. ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ 102, ΓΛΥΦΑΔΑ

2

3 Σ Ε Ο Λ Α Τ Α Σ Τ Α Ι Α Τ Η Σ Ν Ο Σ Ο Υ Τ Ο Υ P A R K I N S O N ΞΑΝΑ ΣΤΟ ΡΥΘΜΟ ΤΗΣ ΖΩΗΣ DC Μ. ΠΙΤΣΙΛΙ ΗΣ Α.Ε. πέρα από την κίνηση Boehringer Ingelheim Eλλάς Α.Ε. Ελληνικού 2, Ελληνικό, Αθήνα, τηλ.: , Γραφείο Μακεδονίας Θράκης: Αντώνη Τρίτση & Μαρίας Κάλλας 6, 57001, Θέρµη, Θεσσαλονίκη, τηλ H Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος εµφανίζεται στις σελίδες 132 και 133

4

5 π ÈÔÎÙËÛ ª. π π π.. Á. ÈÎÔÏ Ô 102, Ï Ê ÙËÏ.: Fax: Î fiùë MÈ ÏË ÈÙÛÈÏ Ë. ÔÚÊ Ú 11, BÔ Ï ÂÓÈÎ È ı ÓÛË NÈÓ ÙÙ µ ÙÈÎÈÒÙË ªÂÙ ÊÚ ÛË - appleèì ÏÂÈ ÁÈ ÙËÓ ÏÏËÓÈÎ ŒÎ ÔÛË ˆÓÛÙ ÓÙ ÓÔ ÃÚ. apple ÁÁÔ, MD  ÚÔÏfiÁÔ ÈappleÏˆÌ ÙÔ Ô ÏÈÓÈÎ Â ÚÔÏÔÁ ÓÂappleÈÛÙËÌ Ô UCL OÈÎÔÓÔÌÈÎ È ı ÓÛË ÈÒÚÁÔ Ó ÁfiappleÔ ÏÔ Art Director ÈÎÔÏ ÙÙ apple ˆ ÓÓÔ È Ê ÌÈÛË apple ÚÔ ˆÚÙ ÓË ÀappleÔ Ô È Ê ÌÈÛË ÔÊ ÔÏÔ Ô Ú ÌÌ Ù ŸÏÁ ÔÛÛ ÎË ÔÁÈÛÙ ÚÈÔ Ù Ì ÙË ˆÓÛÙ ÓÙ ÙÔ ÈÂÎappleÂÚ ˆÛË ªÈ ÏË ÈÁÈÓ ÙË Editor in Chief Karen L. Roos, M.D. John and Nancy Nelson Professor of Neurology Indiana University School of Medicine 550 North University Blvd. Suite 1711 Indianapolis, IN Guest Editor Randolph B. Schiffer, M.D Center for BrainHealth, Cleveland Clinic, Mellen Center, Cleveland, Ohio. Editorial Board Alon Avidan, M.D., M.P.H. Department of Neurology Sleep Disorders Center UCLA 710 Westwood Blvd. Room 1-169/RNRC Los Angeles, CA John K. Fink, M.D. Department of Neurology University of Michigan 5214 CCGCB 1500 East Medical Center Drive Ann Arbor, MI Romergryko G. Geocardin, M.D. Department of Neurology, Neurosurgery and Anesthesiology and Critical Care Medicine The Johns Hopkins Hospital 600 North Wolfe Street, Meyer Baltimore, MD John C. Kincaid, M.D. Department of Neurology Indiana University 550 University Boulevard Room 1711, Indianapolis, IN Janice M. Massey, M.D. Duke University Medical Center Box 3403, Durham, NC Robert M. Pascuzzi, M.D Chairman of Neurology Indiana University School of Medicine 545 Barnhill Drive, Suite EH 125 Indianapolis, IN Jerry W. Swanson, M.D., F.A.A.N., F.A.C.P. Department of Neurology Mayo Clinic, 200 First Street SW Rochester, MN Bradford B. Worrall, M.D., M.Sc. Department of Neurology University of Virginia HSC Charlottesville, VA Copyright 2009 of the original English lanquage edition by Thieme Medical Publishers, Inc., New York, USA. Original title: Seminars in Neurology, by Karen L. Ross, M.D. (Editor-in-Chief). The publication of an advertisement neither constitutes nor implies a guarantee of endorsement of the product or service advertised or of the claims made for the product or sevise by the Editor, Editorial Board, Copyright Owner, or Proprietor of Seminars in Neurology. Η Μ. ΠΙΤΣΙΛI ΗΣ Α.Ε. είναι ο αποκλειστικός αντιπρόσωπος της παρούσας έκδοσης µε την άδεια της Thieme Medical Publishers, Inc. M. PITSILIDIS S.A. is the distributor of this edition under licence from Thieme Medical Publishers, Inc. Seminars in Neurology is listed in Biological Abstracts, BIOSIS, Current Contents/Clinical Medicine, EMBASE, Experta Medica, Index Medicus, MEDLINE, Neuroscience Citation Index, Research Alert, and Scisearch. Thieme Medical Publisers is a member of the CrossRef initiative. 3

6 volume 29, number 3, Σεπτεµβριοσ 2009 æ È ÙÚÈÎ ÁÈ ÙÔ NÂ ÚÔÏfiÁÔ Προσκεκληµένος συντάκτης Randolph B. Schiffer, M.D. ÂÚÈÂ fiìâó 8 ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟ ΣΥΝΤΑΚΤΗ Roos, Karen L.: Randolph B. Schiffer 10 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Schiffer, Randolph B.: Ψυχιατρική για το Nευρολόγο Faber, Raymond A.: Η Νευροψυχιατρική Εξέταση της Νοητικής Κατάστασης Hobday, Gabrielle S; Gabbard, Glen O.: Ψυχοθεραπεία για το Νευρολόγο Dubovsky, Steven L.; Dubovsky, Amelia N.: Ψυχοφαρµακολογία για το Νευρολόγο Schiffer, Randolph B.: Η Κατάθλιψη στo Νευρολογικό Ιατρείο: ιάγνωση, Αντιµετώπιση, Συνεπακόλουθα LaFrance, W. Curt: ιαταραχές Σωµατοποίησης Nicholl, Jeffrey; LaFrance, W. Curt: Νευροψυχιατρικά Επακόλουθα της Τραυµατικής Εγκεφαλικής Βλάβης 4

7

8 Περιεχοµενα Volume 29, Number 3, Σεπτεµβριοσ Read, Cynthia N.; Greenberg, Benjamin D.: Ψυχιατρική Νευροχειρουργική 2009: Ανασκόπηση και Προοπτικές Ferrando, Stephen J.; Okoli, Uchenwa: ιαταραχές Προσωπικότητας: Κατανοώντας και Αντιµετωπίζοντας το ύσκολο Ασθενή στo Νευρολογικό Ιατρείο Ευχαριστούµε τις εταιρείες: ARRIANI PHARMACEUTICALS S.A. BAYER ΕΛΛAΣ ΑΒΕΕ BOEHRINGER-INGELHEIM HELLAS Α.Ε. GENESIS PHARMA S.A. JANSSEN-CILAG ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ Α.Ε.Β.Ε. LUNDBECK HELLAS S.A. MERCK A.E. HELLAS NOVARTIS HELLAS A.E.B.E. NYCOMED HELLAS S.A. PFIZER HELLAS A.E. UCB A.E. ΦΑΡΜΑΣΕΡΒ-ΛIΛΛΥ Α.Ε.Β.Ε. Η υποστήριξή τους καθιστά εφικτή την ελληνική έκδοση του Seminars in Neurology, εµπλουτίζοντας έτσι τη νευρολογική βιβλιογραφία στη γλώσσα µας. 6 Some of the product names, patents, and registered designs referred to in this publication are in fact registered trade marks or proprietary names even though specific reference to this fact is not always made in the text. Therefore, the appearance of a name without designation as proprietary is not to be construed as a representation by the Publisher that it is in the public domain. All rights, including the rights of publication, distribu tion, and sales, as well as the right to translation, are reserved. No part of this work covered by the copyrights hereon may be reproduced or copied in any form or by any means graphic, electronic, or mechanical, including photocopying, recording, taping, or information and retrieval systems without written permission of the Publisher. Important Note: No responsibility is assumed by the Publisher for any injury and/or damage to persons or property as a matter of products liability, negligence or otherwise, or from any use or operation of any methods, products, instructions, or ideas contained in the material herein. Because of rapid advances in the medical sciences, independent verification of diagnoses and drug dosages should be made. Although all advertising material is expected to conform to ethical (medical) standards, inclusion in this journal does not constitute a guarantee or endorsement of the quality or value of such product or of claims made by its manufacturer.

9

10 ÓˆÚÈÌ ÌÂ ÙÔÓ ÚÔÛÎÂÎÏËÌ ÓÔ ÓÙ ÎÙË INTRODUCTION TO GUEST EDITOR Randolph B. Schiffer Οπροσκεκληµένος συντάκτης αυτού του τεύχους του τεύχος του Seminars in Neurology είναι ο Randolph B. Schiffer, Μ.D. Ο ρ. Schiffer είναι ο ιατρικός διευθυντής του Κέντρου για την Υγεία του Εγκεφάλου Lou Ruvo της Κλινικής του Κλήβελαντ [Cleveland Clinic Lou Ruvo Center for Brain Health], στο Κλήβελαντ και το Λας Βέγκας. Είναι ένας παγκοσµίου φήµης ιατρός και επιστήµων. Ο ρ. Schiffer πήρε το πτυχίο του στο Πανεπιστήµιο του Γέιλ [Yale University] και την ιατρική του εκπαίδευση στο Πανεπιστήµιο του Μίσιγκαν [University of Michigan]. Έκανε την ειδικότητά του στην Ψυχιατρική στο Νοσοκοµείο Strong Memorial Hospital στο Ρότσεστερ της Νέας Υόρκης και την ειδικότητά του στη Νευρολογία στο Πανεπιστήµιο του Μίσιγκαν. Ξεκίνησε την ακαδηµαϊκή του πορεία στο Πανεπιστήµιο του Ρότσεστερ [University of Rochester], όπου όντας Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχιατρικής και Νευρολογίας, ήταν o ιδρυτικός διευθυντής της Μονάδας Γενικής Νευρολογίας του Τµήµατος Νευρολογίας στο Πανεπιστήµιο του Ρότσεστερ. ιατέλεσε Πρόεδρος της Ειδικής Οµάδας για την Υποβοηθούµενη από γιατρό Αυτοκτονία [Task Force on Practitioner-Assisted Suicide] και εξελέγη, από τις γυναίκες του Πανεπιστηµίου του Ρότσεστερ, Αντιπρόεδρος µιας Επιτροπής για την Κατάσταση των Γυναικών [Committee on the Status of Women]. Θα ήταν τροµερά ενδιαφέρον να καθίσουµε µαζί του και να µας εξηγήσει περισσότερα για αυτό το θέµα. Στη συνέχεια, τον «έκλεψαν» οι Τεξανοί και εκεί έγινε Πρόεδρος Νευρολογίας του Ιδρύµατος Vernon and Elizabeth Haggerton, καθώς και Πρόεδρος του Τµήµατος Νευροψυχιατρικής και Συµπεριφορικής Επιστήµης του Κέντρου Επιστηµών Υγείας του Τεχνολογικού Πανεπιστηµίου του Τέξας (Texas Tech University) στο Λούµποκ του Τέξας. Κατάφερε να κερδίσει πολλές δωρεές για λογαριασµό του ιδρύµατος για την έρευνα των νευροεκφυλιστικών νόσων, της εξάρτησης από φάρµακα, της νόσου Alzheimer, της επιληψίας και της υγιούς γήρανσης. Έχει λάβει αρκετά βραβεία για το έργο του, από τα οποία αγαπηµένο µου είναι το «Βραβείο Randolph B. Schiffer για την Πρόοδο της Επιστήµης της Γήρανσης», που καθιερωθηκε από το Ινστιτούτο Garrison για τη Γήρανση [Garrison Institute on Aging]. Ο ρ. Schiffer είναι ο επιµελητής δύο συγγραµµάτων, του «Νευροψυχιατρική» [Neuropsychiatry]και του «Σύνοψη της Νευροψυχιατρικής» [ Synopsis of Neuropsychiatry]. Είναι ένας από τους συγγραφείς του «Ιατρική Αξιολόγηση των Ψυχιατρικών Ασθενών» [The Medical Evaluation of Psychiatric Patients]. Έχει συµβάλλει στη συγγραφή αναρίθµητων άρθρων που δηµοσιεύθηκαν σε κρινόµενα από συναδέλφους περιοδικά, κεφαλαίων βιβλίων, ανασκοπήσεων και άρθρων σύνταξης. Αποτελεί εκπαιδευτικη αυθεντία και έχει συµβάλλει τα µέγιστα στην εκπαίδευσή µας µε το πολύ δηµοφιλές και αξιόλογο µάθηµά του στην Αµερικανική Ακαδηµία Νευρολογίας. Αισθανόµαστε τεράστια ευγνωµοσύνη προς το πρόσωπο του ρ. Schiffer και προς όλους όσοι συνέβαλλαν σε αυτό το τεύχος του Seminars in Neurology, οι οποίοι µας πρόσφεραν την εµπειρογνωµοσύνη τους για την ενίσχυση της περίθαλψης που προσφέρουµε στους ασθενείς. Οι ασθενείς µε νευρολογικές διαταραχές που εκδηλώνουν και ψυχιατρικά προβλήµατα αποτελούν πρόκληση και µας δηµιουργούν αισθήµατα απογοήτευσης πιο συχνά, καθώς νιώθουµε ότι δεν είµαστε επαρκώς προετοιµασµένοι για να τους προσφέρουµε περίθαλψη. Οι γνώσεις που µας προσφέρουν τα άρθρα σε αυτό το τεύχος είναι θησαυρός, καθώς µας βοηθούν να βοηθήσου- µε τους ασθενείς µας. Karen L. Roos, M.D. 1 Αρχισυντάκτρια 1 John and Nancy Nelson Professor of Neurology, Indiana University School of Medicine, Indianapolis, Indiana. ιεύθυνση αλληλογραφίας και αιτηµάτων ανατυπώσεων: Karen L. Roos, M.D., Indiana University School of Medicine, 550 North University Blvd., Suite 1711, Indianapolis, IN

11

12

13

14

15  ÚÔ È ÙÚÈÎ Í Ù ÛË ÙË ÔËÙÈÎ Ù ÛÙ ÛË THE NEUROPSYCHIATRIC MENTAL STATUS EXAMINATION Raymond A. Faber, M.D. 1 È Ó ÚÔ È ÙÚÈÎ È Ù Ú ÌappleÔÚÔ Ó Ó appleúôî Ï ÛÔ Ó Ó Â Ú Ê ÛÌ ÓÂappleÈı ÌËÙˆÓ ÂÓÂÚ- ÁÂÈÒÓ. ÔÏÏ appleù ÙË Û ÌappleÂÚÈÊÔÚ, ÙˆÓ ÈÛıËÙËÚÈ ÎÒÓ ÓÙÈÏ ÂˆÓ Î È ÙË appleúôûˆappleèîfiùë- Ù ÂÓ ÂÙ È Ó ÂÌappleÏ ÎÔÓÙ È ÛÙË È Ù Ú. Ùfi ÙÔ ÚıÚÔ apple ÚÔ ÛÈ ÂÈ Ù ÓÈÎ Â ÛıËÙË Ï Ë ÈÛÙÔÚÈÎÔ ÁÈ ÙËÓ applefiîùëûë È ÚıÚˆÌ ÓˆÓ Î Ù ÏÏËÏˆÓ appleïëúôêôúèòó ÒÛÙÂ Ó Î Ù ÁÚ - ÊÔ Ó ÔÈ ÂappleÈ Ú ÛÂÈ ÙˆÓ È ÙÚÈÎÒÓ È Ù Ú ÒÓ. ÙË Û Ó ÂÈ ÂÍËÁÔ ÓÙ È Ù ÛÙÔÈ Â ÙË ÁÓˆ- ÛÙÈÎ ÍÈÔÏfiÁËÛË Ì ÌÊ ÛË ÛÙËÓ ÈÂÚ Ú ÈÎ Ê ÛË ÙË ÁÓˆÛÙÈÎ ÏÂÈÙÔ ÚÁ. ÂÚÈÏ Ì ÓÂÈ appleú ÎÙÈÎ Û fiïè Ó ÊÔÚÈÎ Ì ÙËÓ ÍÈÔÏfiÁËÛË ÙˆÓ ÁÓˆÛÙÈÎÒÓ ÛÏÂÈÙÔ ÚÁÈÒÓ, ÛÂ Û Ó ÛÌfi ÌÂ Û ÛÙ ÛÂÈ Ó ÊÔÚÈÎ Ì ÙË Ú ÛË appleú ÎÙÈÎÒÓ Û ÛÙÔÈ ÈÒÓ ÂÍÂÙ ÛˆÓ. ÙË Û Ó ÂÈ, apple ÚÔ ÛÈ Â- Ù È ÏÂappleÙÔÌÂÚÒ Ë ÂÍ Ù ÛË ÙË ÓÔËÙÈÎ Î Ù ÛÙ ÛË, Ë ÔappleÔ appleâúèï Ì ÓÂÈ ÏÂappleÙ È ÊÔÚÔappleÔÈ- ÛÂÈ Î Ù ÙËÓ ÍÈÔÏfiÁËÛË ÙË Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ, ÙË È ıâûë Î È ÙˆÓ È Ù Ú ÒÓ ÛÙËÓ ÓÙ ÏË- Ë. Ô appleâúèâ fiìâóô ÙÔ ÚıÚÔ apple Ú ÂÈ Ó appleúfiù appleô ÁÈ ÙË Û ÓÔÏÈÎ ÍÈÔÏfiÁËÛË ÙˆÓ ÛıÂÓÒÓ Ì Ó ÚÔ È ÙÚÈÎ È Ù Ú. ÍÂÈ - ÏÂÈ È : ÔËÙÈÎ Î Ù ÛÙ ÛË, ÁÓˆÛÙÈÎ ÏÂÈÙÔ ÚÁ, Û ÌappleÂÚÈÊÔÚ [mental status, cognition, behavior] «Έχεις δει την αξιοπρέπεια;» -Μποµπ Ντύλαν, 1994 Κατά την αξιολόγηση οποιουδήποτε γνωστικού τοµέα, µπορούµε να έχουµε τον υψηλότερο βαθµό σιγουριάς αναφορικά µε τα συµπεράσµατά µας όταν ένα άτοµο δίνει σε ποσοστό ~75% σωστές απαντήσεις και σε 25% ανακριβείς. Ο ασθενής θα πρέπει να αξιολογείται σε ένα ευχάριστο και άνετο περιβάλλον και να εξετάζεται τόσο µόνος όσο και µε την παρουσία µελών της οικογένειάς του. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ Το πιο σηµαντικό προαπαιτούµενο κατά την αξιολόγηση της γνωστικής λειτουργίας είναι να σέβεται ο εξεταστής την υφιστάµενη ιεραρχία, όταν αξιολογεί τα διάφορα στοιχεία της πρώτης. 1 Επί παραδείγµατι, ένας ασθενής ο οποίος κάνει σηµαντικά λάθη κατονοµασίας και δεν µπορεί να ακολουθήσει απλές εντολές δεν πάσχει από αφασία εάν αυτά τα σφάλµατα προκαλούνται από έλλειψη προσοχής, όπως αυτή που προξενείται από συγχυτικοδιεγερτική κατάσταση [delirium]. Παροµοίως, οι ασθενείς ενδέχεται να µην έχουν την ικανότητα σωστής εκτέλεσης περίπλοκων κινητικών δραστηριοτήτων, αλλά δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι πάσχουν από απραξία εάν αυτή η ανικανότητα οφείλεται σε αδυναµία κατανόησης του τι πρέπει να κάνουν. Συνείδηση Η συνείδηση [consciousness] αποτελεί το πιο θεµελιώδες προαπαιτούµενο για όλες τις υπόλοιπες γνωστικές λειτουργίες. Ο ορισµός και ο εντοπισµός της συνείδησης αποτελούν πεδία ταχέως αυξανόµενης ανάπτυξης, 2 αλλά για πρακτικούς λόγους η συνείδηση µπορεί να χωριστεί στη διεγερσι- µότητα [arousal] και τη συνειδητότητα [awareness]. Η διεγερσιµότητα είναι ισοδύναµη µε την εγρήγορση [wakefulness]. Τα επίπεδα εγρήγορσης που είναι χαµηλότερα από το 100% 1. The University of Texas Health Science Center at San Antonio, San Antonio, Texas. Address for correspondence and reprint requests: Raymond A. Faber, M.D., Clinical Professor of Psychiatry, The University of Texas Health Science Center at San Antonio, 7400 Merton Minter Drive, 116-A, San Antonio, TX ( 13

16 Η Νευροψυχιατρική Εξέταση της Νοητικής Κατάστασης Volume 29, Number 3, Σεπτεµβριοσ 2009 κυµαίνονται από την υπνηλία [drowsiness] ως το κώµα, µε τη νάρκη [lethargy] και το λήθαργο [stupor] (sic) να αποτελούν ενδιάµεσα στάδια. Η Κλίµακα Κώµατος της Γλασκόβης [Glasgow Coma Scale] χρησιµοποιείται ευρέως σε συνθήκες αντιµετώπισης επειγόντων περιστατικών, όταν υπάρχει σηµαντική διαταραχή της συνείδησης. Σε λιγότερο οξείες καταστάσεις, είναι ιδιαίτερα χρήσιµο να υπάρχει ένδειξη του επιπέδου διέγερσης που χρειάζεται ώστε να υπάρξει µια απόκριση. Η έλλειψη ύπνου και πολλά φάρµακα αποτελούν συχνή αιτία για τη µείωση της επαγρύπνησης [alertness]. Η συνειδητότητα αναφέρεται στο περιεχόµενο της συνείδησης, το οποίο περιλαµβάνει τόσο την επεξεργασία των εσωτερικών και των εξωτερικών ερεθισµάτων, όσο και τις µεστές νοήµατος απαντήσεις σε τέτοια ερεθίσµατα. Ο βαθµός του προσανατολισµού και η πολυπλοκότητα των εντολών που µπορεί να ακολουθήσει ένας ασθενής επιτρέπουν στον εξεταστή να περιγράψει το επίπεδο της συνειδητότητας. Προσοχή Η βέλτιστη προσοχή [attention] είναι εκλεκτική, διατηρούµενη, µε ικανότητα περισπασµού της όταν κάτι τέτοιο χρειάζεται και ωθούµενη από εσωτερικά ή εξωτερικά ερεθίσµατα. Υπάρχουν πολλές απλές µετρήσεις της προσοχής, ξεκινώντας µε την εκτίµηση του ψηφιακού εύρους της [digit span), τόσο του ορθού [forward] όσο και του αντίστροφου [reverse]. Οι ενήλικες θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να επαναλάβουν τουλάχιστον έξι ψηφία προς τα εµπρός και τέσσερα ψηφία προς τα πίσω. Ο αντίστροφος συλλαβισµός είναι µια ακόµα συχνά χρησιµοποιούµενη µονάδα µέτρησης της προσοχής, όπως και οι διαδοχικές αφαιρέσεις ή η κατονοµασία των ηµερών της εβδοµάδας και των µηνών του έτους σε ορθή και αντίστροφη σειρά. Στη «οκιµασία των Α» [A Test ] ο ασθενής πρέπει να χτυπά µε το δάκτυλο το τραπέζι κάθε φορά που ο εξεταστής λέει το γράµµα «Α» ανάµεσα σε αλλά γράµµατα του αλφαβήτου µε τυχαία σειρά µε συχνότητα 1 το δευτερόλεπτο επί τουλάχιστον 30 δευτερόλεπτα. Οι «οκιµασίες Σχηµατισµού ιαδροµής» [Trail-Making Tests] Α και Β είναι χρονοµετρούµενες µετρήσεις που πραγµατοποιούνται µε στυλό και χαρτί και συχνά διενεργούνται από τους νευροψυχολόγους. Η προφορική οκιµασία Σχηµατισµού ιαδροµής αποτελεί ένα χρήσιµο υποκατάστατο. Εδώ, ζητείται από τον εξεταζόµενο να απαγγείλει το αλφάβητο και να µετρήσει φωναχτά, εναλλάσσοντας τα γράµµατα µε τους αριθµούς (δηλαδή 1, Α, 2, Β, 3, Γ ως το 24, Ω). Αυτές οι δοκιµασίες µπορεί να φανούν αρκετά χρήσιµες για τον προσδιορισµό και την παρακολούθηση των ελλειµµάτων προσοχής των ασθενών που βρίσκονται σε συγχυτικοδιεγερτική κατάσταση. Εάν ένας ασθενής δεν καταφέρει να κάνει διαδοχικές αφαιρέσεις του 7 από το 100, ζητήστε του / της να πραγµατοποιήσει διαδοχικά ευκολότερες πράξεις, όπως διαδοχικές αφαιρέσεις του 6 από το 60, του 3 από το 30 του 2 από το 20, να µετρήσει αντίστροφα από το δέκα ή να µετρήσει από το 1 ως το 10. Οι εξεταστές θα πρέπει να χρησιµοποιήσουν την κρίση τους για να αποφασίσουν το από πού θα πρέπει να ξεκινήσουν για την εξέταση της προσοχής. Και εδώ, στόχος είναι ο καθορισµός της καλύτερης δυνατής επίδοσης του εξεταζόµενου. Λόγος Ο λόγος είναι η επόµενη λειτουργία στη γνωστική ιεραρχία. Η συνολική ευφράδεια [ροή] είναι σχετική εµφανής. Οι περισσότεροι άνθρωποι µπορούν εύκολα να µιλήσουν µε ταχύτητα της τάξης των 100 λέξεων το λεπτό. Ένας ρυθ- µός κάτω των 50 λέξεων το λεπτό αποτελεί καταφανή ένδειξη µειωµένης ροής του λόγου. Η διαταραγµένη ροή αποτελεί συχνά ένδειξη αφασίας, όπως είναι η αφασία του Broca ή η διαφλοιώδης κινητική αφασία, από µια εστιακή βλάβη ή από µια εκφυλιστική µορφή άνοιας που προσβάλλει επιλεκτικά το λόγο. Η παραγωγή καταλόγου λέξεων µιας συγκεκριµένης κατηγορίας επίσης συσχετίζεται µε την ροή. Οι συνήθεις κατηγορίες που ερευνώνται είναι αυτή της ευχέρειας στα γράµµατα (φωνήµατα), όπου οι ασθενείς αναφέρουν όσες περισσότερες λέξεις µπορούν που να ξεκινούν από το γράµµα «D» µέσα σε ένα λεπτό.* Τα γράµµατα F, A και S έχουν επίσης χρησιµοποιηθεί και υπάρχουν διαθέσιµες προτυποποιηµένες µελέτες αναφοράς. Η ικανότητα παραγωγής λέξεων εντός σηµασιολογικών κατηγοριών [semantic fluency] είναι επίσης χρήσιµη για την αξιολόγηση. Επί παραδείγµατι, από τους ασθενείς ζητείται να πουν όσα περισσότερα ζώα µπορούν µέσα σε ένα λεπτό. Άλλες χρήσιµες κατηγορίες είναι τα είδη που πωλούνται µέσα σε ένα πολυκατάστηµα ή οι νοµοί της χώρας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο εξεταστής θα πρέπει να σηµειώσει εάν και κατά πόσο ο ασθενής χρησιµοποιεί κάποια στρατηγική, όπως η ονοµασία γειτνιαζόντων νοµών ή η οµαδοποίηση των ειδών του καταστήµατος όπως «φρούτα και λαχανικά», «κρεατικά», «γαλακτοκοµικά» κτλ. Η αναφορά 12 λέξεων από κάθε κατηγορία είναι σε γενικές γραµ- µές αποδεκτή. Η απουσία στρατηγικής αποτελεί σηµαντικό στοιχείο, όπως και ο συνολικός αριθµός των ειδών που αναφέρονται. Η αξία της ροής του λόγου επισηµάνθηκε σε ένα άρθρο σύνταξης, υπό τον τίτλο «Η Νοητική Κατάσταση σε Ένα Λεπτό» [The One-Minute Mental Status]. 3 Η κατονοµασία είναι το συστατικό στοιχείο του λόγου που είναι το πιο ευάλωτο. Τα λάθη στην κατονοµασία είναι πολύ συχνό φαινόµενο σε οποιοδήποτε επίπεδο διαταραγ- µένης προσοχής, είτε πρόκειται απλώς για κόπωση είτε για 14 * [Σ.τ.µ.] Σύµφωνα µε τις γλωσσολογικές µελέτες δεν υπάρχει αντιστοιχία µεταξύ αγγλικού και ελληνικού αλφάβητου ως προ αυτό, ούτε και ως προς την ίδια τη λογοτεχνική ικανότητα µεταξύ αγγλόφωνου και ελληνόφωνου πληθυσµού, εποµένως οι αναγωγές ενδέχεται να είναι αστήρικτες. Η παρατήρηση αυτή αφορά και ζητήµατα τέτοιων διαγλωσσικών αναγωγών και των επόµενων σελίδων.

17

18 Η Νευροψυχιατρική Εξέταση της Νοητικής Κατάστασης Volume 29, Number 3, Σεπτεµβριοσ 2009 µια σαφή συγχυτικοδιεγερτική κατάσταση. Είναι πιο εύκολο να κατονοµάσουµε ένα ολόκληρο αντικείµενο σε σχέση µε τα µέρη που το αποτελούν. Ένας ασθενής µπορεί να έχει τη δυνατότητα να κατονοµάσει ένα στυλό ή ένα ρολόι αλλά να µη µπορεί να κατονοµάσει τη µύτη ή το καπάκι του πρώτου ή την αγκράφα ή το λουράκι του δεύτερου. Είναι πιθανό να γίνουν ορισµένες αξιολογήσεις αναφορικά µε την κατανόηση του λόγου, ακούγοντας το πώς ο ασθενής απαντά στις αρχικές ερωτήσεις. Εάν οι απαντήσεις είναι πολύ καίριες, τότε είναι σαφές ότι έχει κατανοηθεί πλήρως η ερώτηση. Η «οκιµασία Κουπονιών» [Token Test] είναι µια ευρέως χρησιµοποιούµενη µέθοδος για την επίσηµη εξέταση της κατανόησης. Ο κλινικός γιατρός µπορεί να τη µιµηθεί χρησιµοποιώντας καθηµερινής χρήσης αντικείµενα, όπως κλειδιά, κέρµατα και στυλό. Πρώτα ο ασθενής θα πρέπει να δείξει ποιο είναι το κάθε αντικείµενο όταν ερωτηθεί. Κατόπιν, δίδονται σταδιακά πιο περίπλοκες οδηγίες, όπως «πριν πιάσετε το στυλό, δείξτε το κλειδί» και «αφού ακουµπήσετε το στυλό, σηκώστε τα δύο µεγαλύτερα κέρµατα». Οι δοκιµασίες επανάληψης [repetition testing] µπορεί να κυµαίνονται, από απλές και σύντοµες προτάσεις έως µεγαλύτερες προτάσεις ή περίπλοκες φράσεις όπως η φράση «χωρίς εάν και ή αλλά» [no ifs, ands, or buts, σ.τ.µ.: στην καθοµιλουµένη σηµαίνει «δεν χωράνε δικαιολογίες»]. Η ανάγνωση και η γραφή συµπληρώνουν τις υποδιαιρέσεις της λειτουργίας του λόγου. Προσωδία Οι παραλεκτικές [paralinguistic] πτυχές της επικοινωνίας αποτελούν ζωτικής σηµασίας συστατικά στοιχεία του «διαλέγεσθαι», τα οποία ενδέχεται να έχουν υποστεί βλάβη σε περίπτωση νευροψυχιατρικών διαταραχών. Η προσωδία αναφέρεται στις συγκινησιακές [emotional] πτυχές του λόγου. 4 Η απροσωδία κατανόησης [receptive aprosody] αναφέρεται στην ανικανότητα διάκρισης του εάν η ίδια λέξη εκφέρεται µε χαρούµενο, λυπηµένο, έκπληκτο ή θυµωµένο ύφος. Η απροσωδία εκποµπής [expressive aprosody] είναι η ανικανότητα εκφοράς της ίδιας λέξης µε διαφορετικές συναισθηµατικές συνιστώσες. Για την αξιολόγηση της προσωδίας, ο γιατρός µπορεί να χρησιµοποιήσει µια δήλωση ενός δεδοµένου γεγονότος όπως «Ο Μπαράκ Οµπάµα είναι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ». Στη συνέχεια η δήλωση επαναλαµβάνεται χρησιµοποιώντας κάθε φορά διαφορετικό ύφος, ώστε να εκφραστεί χαρά, λύπη, έκπληξη και θυµό και από τον εξεταζόµενο ζητείται να προσδιορίσει το νόηµα. Στη συνέχεια ο εξεταστής θα πρέπει να ζητήσει από τον εξεταζόµενο να χρησιµοποιήσει την ίδια πρόταση για να εκφράσει αυτά τα συναισθήµατα. Η «γλώσσα του σώµατος» [body language] και οι εκφράσεις του προσώπου είναι άλλες πτυχές της άµεσης επικοινωνίας και µπορούν να αξιολογηθούν ξεχωριστά από την προσωδία, όπως και η προσωδία µπορεί να εξετασθεί χωρίς να υπάρχει οπτική επαφή µε τον εξεταζόµενο. Οι απροσωδίες αποτελούν το αντίστοιχο της αφασίας από το δεξί ηµισφαίριο και έχουν την τάση να εµφανίζονται στα πλαίσια βλαβών που εντοπίζονται στις δεξιές µετωπιαίες περιοχές για τις απροσωδίες εκποµπής και στις δεξιές οπίσθιες περιοχές για τις απροσωδίες κατανόησης. Η δυσλειτουργία του δεξιού (µη κυρίαρχου) ηµισφαιρίου µε απροσωδία µπορεί να εµφανιστεί σε αναπτυξιακές διαταραχές µε µαθησιακές δυσκολίες. Οι διαταραχές στην προσωδία απαντώνται συχνά στο σύνδροµο Asperger. Η προσωδία κατανόησης δεν δείχνει να προσβάλλεται µέχρι τα τελικά στάδια της νόσου Alzheimer. Συνεπώς, οι ασθενείς ενδέχεται να έχουν υποστεί βλάβες στο λόγο αλλά να ανταποκρίνονται στον τόνο της φωνής, στις εκφράσεις του προσώπου, στη γλώσσα του σώµατος και στις χειρονοµίες. Μνήµη Η µνήµη αποτελεί τη βασική περιοχή εµφάνισης ελλειµ- µάτων στη νευροψυχιατρική. 5 Η µνήµη προσβάλλεται σε πολύ µεγάλο βαθµό από την προσοχή και από τα κίνητρα [motivation]. Ως εκ τούτου, η κατάθλιψη και το άγχος αποτελούν συχνά τη βάση για αιτιάσεις σχετικά µε τη µνήµη. Οι όροι «ψευδοάνοια» [pseudodementia] και «ψυχική άνοια» [psychodementia] χρησιµοποιούνται όταν το άγχος ή η κατάθλιψη είναι η βάση των αιτιάσεων περί της µνή- µης. Τα πιο συχνά χαρακτηριστικά σε αυτόν τον πληθυσµό είναι: (1) η εκδήλωση πριν από την ηλικία των 60 ετών, (2) η µη προϊούσα, στατική πορεία των προβληµάτων και (3) το πλήρες απόθεµα γνώσης, στα πλαίσια του οποίου συσσωρεύονται νέες γνώσεις σε βαθµό ο οποίος είναι δυσανάλογος µε τις υποκειµενικές αιτιάσεις. Η µνήµη διαχωρίζεται σε δηλωτική [declarative] µνήµη και στη διαδικαστική [procedural]. Η δηλωτική µνήµη βασίζεται στο λόγο και περιλαµβάνει τη «συνειδητή επίγνωση των όσων γνωρίζω». Ο όρος «κατηγορηµατική µνήµη» [explicit memory] χρησιµοποιείται ορισµένες φορές ως ισοδύναµος έναντι του «δηλωτική µνήµη». Η δηλωτική (κατηγορηµατική) µνήµη µπορεί να διακριθεί περαιτέρω στη βιω- µατική [episodic] και στη σηµασιολογική [semantic] µνήµη. Η βιωµατική µνήµη περιλαµβάνει πολλές πλευρές του τι συνέβαινε γύρω από ένα άτοµο, κατά το χρόνο που σχη- µατίστηκε µια πολύ ζωντανή ανάµνηση. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι η µνηµονική ανάκληση του τι έκανε κανείς όταν πρωτάκουσε για τα γεγονότα της 11ης Σεπτεµβρίου Για τις γηραιότερες γενιές, η καταστροφή του Challenger ή η δολοφονία του Προέδρου John F. Kennedy αποτελούν συχνά χρησιµοποιούµενα παραδείγµατα. Η βιω- µατική µνήµη περιλαµβάνει «αξέχαστες» µοναδικές προσωπικές εµπειρίες, όπως γάµους, γεννήσεις και κηδείες. Η δηλωτική µνήµη έχει ως βάση της τον ιππόκαµπο, ενώ η διαδικαστική µνήµη έχει διαφορετική ανατοµική βάση. Η διαδικαστική µνήµη είναι µη λεκτική και ένα παράδειγµά της είναι οι επίκτητες κινητικές ικανότητες, όπως η οδήγηση ποδηλάτου ή το χτύπηµα της µπάλας του τένις. Αυτού του είδους οι δράσεις µπορούν να επιτελεστούν µε επιδε- 16

19

20 Η Νευροψυχιατρική Εξέταση της Νοητικής Κατάστασης Volume 29, Number 3, Σεπτεµβριοσ 2009 ξιότητα χωρίς να υπάρχει συνειδητό λεκτικό µέρος. Τα βασικά γάγγλια και η παρεγκεφαλίδα αποτελούν σηµαντικούς σταθµούς στο νευρωνικό δίκτυο της διαδικαστικής µνήµης. Οι αυτόµατες, ασύνειδες συµπεριφορές, όπως χαρακτηριστικά εµφανίζονται στο φαινόµενο της µεταβίβασης - αντι- µεταβίβασης ή στον τύπο της προσωπικότητας, αποτελούν επιπλέον παραδείγµατα της διαδικαστικής µνήµης. Η µη λεκτική µνήµη είναι προφανές ότι δεν έχει κάποιο συστατικό που να φορά το λόγο. Στα παραδείγµατα της µη λεκτικής µνήµης περιλαµβάνεται η ανάµνηση του σηµείου που είναι σταθµευµένο ένα αυτοκίνητο, της οδηγίες της διαδροµής προς οικεία µέρη και των στρατηγικών που χρησιµοποιούνται σε επιτραπέζια παιχνίδια όπως η ντάµα ή το ντόµινο. Η διάκριση σε πρόσφατες και παλαιότερες αναµνήσεις αποτελεί βολικό, αν και ανακριβή διαχωρισµό της µνήµης. Η πρόσφατη, η άµεση, η βραχυχρόνια µνήµη και η µνήµη εργασίας είναι ουσιαστικά συνώνυµοι όροι. Οι οποιεσδήποτε παλαιότερες αναµνήσεις είναι µακροχρόνιες ή απώτερες. Μια σηµαντική πτυχή της αξιολόγησης της µνήµης είναι ο διαχωρισµός µεταξύ των διαταραχών δηµιουργίας αναµνήσεων και των διαταραχών της ανάκλησης αυτών των ανα- µνήσεων. 6 Η απλούστερη εξέταση της µνήµης είναι η αναφορά τριών ως πέντε λέξεων από τον εξεταστή, που ο εξεταζόµενος επαναλαµβάνει και στη συνέχεια καλείται να τις θυµηθεί µετά από διάστηµα πέντε λεπτών. Η δοκιµασία αυτό είναι αρκετή για έναν αδρό έλεγχο. Είναι χρήσιµο να χρησιµοποιούνται λέξεις που ανήκουν σε διαφορετικές κατηγορίες, όπως µήλο, τραπέζι, µονόλεπτο, που είναι αντίστοιχα φρούτο, έπιπλο και κέρµα. Εάν κάποιος εξεταζόµενος δεν µπορέσει να θυµηθεί µια λέξη-στόχο, τότε µπορεί να του αποκαλυφθεί το στοιχείο της κατηγορίας όπου ανήκει η λέξη. Εάν η λέξη-στόχος αποµνηµονεύθηκε αλλά ο εξεταζόµενος δεν κατάφερε να την ανακαλέσει αυτοµάτως στη µνήµη του, το στοιχείο της κατηγορίας µπορεί να εκµαιεύσει τη λέξηστόχο. Η διάκριση αυτή παρουσιάζει µεγαλύτερη κλινική συνάφεια κατά τη διάκριση µεταξύ της νόσου Alzheimer και τον άλλων τύπων άνοιας του φλοιού από τις υποφλοιώδεις διαταραχές. Με τη δυσλειτουργία του ιπποκάµπου που υπάρχει στη νόσο Alzheimer, οι λέξεις-στόχοι δεν καταγράφονται όπως θα έπρεπε στη µνήµη και η βοήθεια της κατηγορίας όπου ανήκει η λέξη δεν βοηθά το ίδιο, όσο βοηθά τα άτοµα µε γνωστική δυσλειτουργία οφειλόµενη, επί παραδείγµατι, στη νόσο του Parkinson ή σε κατάθλιψη. Περαιτέρω ανάλυση της µνήµης µπορεί να επιτευχθεί δίνοντας στον εξεταζόµενο πολλαπλές επιλογές οι οποίες περιλαµβάνουν και τη λέξη-στόχο. Και σε αυτή την περίπτωση, ο άµεσος εντοπισµός της λέξης-στόχου δείχνει ότι η λέξη αποµνηµονεύτηκε, αλλά ότι υπήρξε πρόβληµα ανάκλησής της. Μια πιο χρονοβόρα, αλλά πιο περιεκτική και ταυτόχρονα πρακτική µέθοδος εξέτασης της µνήµης περιλαµβάνεται στον «Έλεγχο των 7 Λεπτών» [7 Minute Screen]. 7 Εδώ, η µνήµη εξετάζεται δείχνοντας στον εξεταζόµενο 16 εικόνες, τις οποίες θα πρέπει αυτός να προσδιορίσει, καθώς αυτές αρχικά παρουσιάζονται σε οµάδες των τεσσάρων και ζητείται να καταδειχθεί η καθεµία αφού ανακοινωθεί µόνο η κατηγορία στην οποία ανήκει. Μετά από 5 λεπτά, ζητείται από το εξεταζόµενο να θυµηθεί όσες περισσότερες εικόνες µπορεί. Κατόπιν, αποκαλύπτεται στο εξεταζόµενο κάθε κατηγορία στην οποία ανήκει κάθε εικόνα που δεν µπόρεσε να θυµηθεί αµέσως και του ζητείται εκ νέου η ανάκλησή της. Η συνολική βαθµολογία αποτελεί δείκτη της λειτουργίας της µνήµης του. Οι εξεταζόµενους µε φυσιολογική µνηµονική λειτουργία θα θυµηθούν τις 15 ή και τις 16 εικόνες. Οποιαδήποτε χαµηλότερη βαθµολογία αποτελεί σηµαντική ένδειξη διαταραχής στη µνήµη. Η µη λεκτική µνήµη µπορεί να εξετασθεί ζητώντας από τους εξεταζόµενους να σχεδιάσουν από µόνοι τους ένα αντικείµενο το οποίο είχαν δει προγενέστερα, όπως ένα ρολόι ή έναν κύβο τα οποία χρησιµοποιούνται για να αξιολογήσουν την οπτικοχωρική ικανότητα. Μια συµπληρωµατική µέθοδος είναι να ζητηθεί από τους εξεταζόµενους να παρατηρήσουν τα αντικείµενα που έχουν τοποθετηθεί σε συρτάρια και κάτω από χαρτιά σε ένα γραφείο. Μετά από 5 λεπτά, ο εξεταστής θα τους ρωτήσει να του πουν πού τοποθέτησε το στυλό ή πού έβαλε το κέρµα του 1 ευρώ. Οπτικοχωρική Ικανότητα Η αξιολόγηση της οπτικοχωρικής ικανότητας µπορεί να περιλαµβάνει την αντιγραφή ενός απλού δισδιάστατου σχήµατος, όπως τα τεµνόµενα πεντάγωνα ή ενός τρισδιάστατου, όπως ο κύβος. Η αντιγραφή του καντράν ενός ρολογιού αποτελεί επίσης µια καλή µέτρηση, όπως και η διχοτόµηση µιας οριζόντιας γραµµής. Μια πιο δύσκολη, αλλά πιο βελτιωµένη µέτρηση είναι η «οκιµασία Περίπλοκου Σχήµατος των Rey-Osterrieth» [Rey-Osterrieth Complex Figure Test]. 8 Όλα αυτά µπορούν στη συνέχεια να χρησιµοποιηθούν για να εξετασθεί η οπτική µνήµη µετά από χρονική καθυστέρηση 5 ως 10 λεπτών. Μια πολύ µειωµένη επίδοση στην οπτικοχωρική εξέταση τείνει να συσχετίζεται µε βλάβες στο µη κυρίαρχο [δεξιό] ηµισφαίριο, ενώ τα ελαφράς ως µέτριας βαρύτητας λάθη έχουν πολύ µικρότερη ανατοµική εξειδίκευση. Τα προβλήµατα στις οπτικοχωρικές δοκι- µασίες τείνουν να συσχετίζονται µε δυσκολίες στον ασφαλή χειρισµό µηχανών και οχηµάτων. Πράξη / Απραξία Η απραξία είναι η ανικανότητα επιτέλεσης εκούσιων κινήσεων παρά την άθικτη κινητικότητα και αισθητικότητα και τον καλό συντονισµό, κατανόηση και την πλήρη συνεργασία. Τα απαιτούµενα χρονοχωρικά προγράµµατα προέρχονται από το βρεγµατικό λοβό του κυρίαρχου ηµισφαιρίου. Ένα δίκτυο συνδέει κατά σειρά τον προκινητικό φλοιό και τη συµπληρωµατική κινητική περιοχή [supplemental motor area] µε την αριστερή φλοιονωτιαία οδό που ελέγχει τη δεξιά πλευρά του σώµατος. Το δίκτυο εν τέλει συνδέεται µε τη δεξιά φλοιονωτιαία οδό αφού διασχίσει το 18

21

22 Η Νευροψυχιατρική Εξέταση της Νοητικής Κατάστασης Volume 29, Number 3, Σεπτεµβριοσ 2009 µεσολόβιο. Βλάβες σε οποιοδήποτε τµήµα αυτού του δικτύου µπορεί να προκαλέσουν απραξία. Η ικανότητα της πράξης συνήθως εκτιµάται ζητώντας από τους εξεταζόµενους να δείξουν πώς θα εκτελούσαν δραστηριότητες που αφορούν τη χρήση διαφόρων αντικειµένων, όπως σφυριού, χτένας ή ψαλιδιού. εν θα πρέπει να χρησι- µοποιήσουν τα χέρια ή τα δάκτυλά τους σαν να ήταν αυτά τα αντικείµενα. Θα πρέπει επίσης να υπάρχει κατάλληλη κίνηση του άπω µέρους του άκρου. Η εξέταση του αριστερού άνω άκρου πριν από το δεξί αποτελεί καλή πρακτική διότι, εάν υπάρχει βλάβη στο µεσολόβιο, ο εξεταζόµενος ενδεχο- µένως να αντισταθµίζει το πρόβληµα µε το αριστερό άκρο εάν είχε προηγουµένως οπτικά ερεθίσµατα από το δεξί άκρο. Εάν υπάρχει κάποιο πρόβληµα που αφορά µόνο τις εντολές ή την παντοµίµα αναφέρεται ως ιδεοκινητική [ideomotor] απραξία. Εάν, όµως, ο εξεταζόµενος δεν καταφέρνει ούτε να χρησιµοποιήσει σωστά το ίδιο το αντικείµενο (χτένα, ψαλίδι), αυτό ονοµάζεται ιδεακή [ideational] απραξία και αποτελεί συχνό εύρηµα στην προχωρηµένη άνοια. Ο όρος «κατασκευαστική [constructional] απραξία» χρησιµοποιείται ως ισοδύναµος µε τις διαταραχές τις οπτικοκατασκευαστικής ικανότητας. Η απραξία ένδυσης χαρακτηρίζεται από δυσκολία κατά το ντύσιµο, ειδικά εάν η δυσκολία περιλαµβάνει το διαχωρισµό της έσω πλευράς του ρούχου από την έξω, του αριστερού από τη δεξιό και το επάνω µέρος από το κάτω. Αγνωσία Η αγνωσία αποτελεί διαταραχή της ικανότητας επεξεργασίας υψηλής τάξης αισθητικών ερεθισµάτων που έχει ως αποτέλεσµα τη διαταραχή της αναγνώρισής τους. Οι µορφές αγνωσίας είναι ειδικές ως προς την οδό [modality specific]. Οι θεµελιώδεις αισθητηριακές λειτουργίες παρα- µένουν ανέπαφες. Η αντιληπτική αγνωσία [apperceptive agnosia] αφορά την προβληµατική παραγωγή µιας κατάλληλης αντίληψης [percept] στην οποία θα µπορεί να προσδοθεί κάποιο νόηµα. Η συνειρµική [associative] αγνωσία αφορά την αδυναµία σύνδεσης των κατάλληλα παραγό- µενων αντιλήψεων µε το σωστό νόηµά τους. Οι οπτικές αγνωσίες αποτελεί τις πιο συχνά απαντώµενες µορφές αγνωσίας. Στην αγνωσία οπτικών αντικειµένων, απλά αντικείµενα που προγενέστερα ήταν γνωστά δεν µπορούν να κατονοµασθούν και ταυτόχρονα δεν έχουν κανένα νόηµα. Η συγχρονοαγνωσία [simultanagnosia] αναφέρεται στην ανικανότητα αντίληψης ή αναγνώρισης πολλαπλών αντικειµένων ταυτοχρόνως. Η προσωποαγνωσία [prosopagnosia] είναι η ανικανότητα αναγνώρισης οικείων προσώπων. Η χρωµατοαγνωσία [color agnosia] είναι η ανικανότητα αντίληψης ή αναγνώρισης των διαφορετικών χρωµάτων. Εκτελεστικές λειτουργίες Οι εκτελεστικές λειτουργίες είναι ένας συνδυασµός διακριτών λειτουργιών που πρέπει να συντονιστούν µε τον κατάλληλο τρόπο ώστε να εµφανιστεί µια κατάλληλη συµπεριφορά. Αντανακλούν την ικανότητα αφαίρεσης, σχεδιασµού, έναρξης, διαδοχής, επιτήρησης και της παύσης όταν µια εργασία ολοκληρωθεί. Συσχετίζονται σε εξαιρετικά υψηλό βαθµό µε την ικανότητα ανεξάρτητης λειτουργίας και επιτυχίας στη ζωή. Η πιο συχνά χρησιµοποιούµενη εξέταση για την εκτελεστική δυσλειτουργία είναι η δοκιµασία του σχεδιασµού ενός ρολογιού, κατά την οποία ζητείται από τον εξεταζόµενο να σχεδιάσει το καντράν ενός ρολογιού µε όλους του τους αριθµούς και να βάλει τους δείκτες να δείχνουν 11:10. Στα συχνά λάθη συγκαταλέγονται ο µη σωστός σχεδιασµός της απόστασης µεταξύ των αριθµών, η κατεύθυνση των δεικτών προς τις ώρες 10 και 11 ή ο λανθασµένος υπολογισµός του µήκους των δεικτών. Η προφορική οκιµασία Σχηµατισµού ιαδροµής είναι επίσης αρκετά χρήσιµη από αυτή την άποψη. Όπως περιγράφηκε προηγουµένως, ζητείται από τους εξεταζόµενους να µετρήσουν και να πουν το αλφάβητο εναλλάσσοντας τους αριθµούς µε τα γράµµατα. Η δοκιµασία αυτή ελέγχει επίσης τη µνήµη εργασίας και τη διατήρηση της προσοχής [perseverance]. Υπάρχουν εύκολες τη χορήγηση γραπτές εκδοχές της οκιµασίας Σχηµατισµού ιαδροµής, ενώ µια συντετµηµένη µορφή της περιλαµβάνεται στη Γνωστική Αξιολόγηση του Μόντρεαλ [Montreal Cognitive Assessment: MoCA]. 9 Μια πολύ πρακτική συστοιχία δοκιµασιών είναι η Συστοιχία Μετωπιαίας Αξιολόγησης [Frontal Assessment Battery: FAB], που αποτελείται από 6 µέρη. 10 Αυτά αξιολογούν τις οµοιότητες, τη λεκτική ροή [lexical fluency], τις κινητικές σειρές [motor series], τις αντικρουόµενες οδηγίες, την επίδοση σε µια δοκι- µασία «ξεκίνα-µην ξεκινάς» [go no-go] και την αυτόµατη συµπεριφορά. Ένα µεγαλύτερο, αλλά και πάλι πρακτικό σύνολο δοκιµασιών είναι η «Εκτελεστική Συνέντευξη-25» [Executive Interview: EXIT-25]. 11 Συνολικός Νευρογνωστικός Έλεγχος Ο πιο σύντοµος και πιο καλά µελετηµένος έλεγχος είναι το Μίνι-Κογκ [Mini-Cog]. 12 Αποτελείται από δύο σύντοµα µέρη. Στην αρχή, δίδονται στο εξεταζόµενο 3 λέξεις προς αποµνηµόνευση και στη συνέχεια του ζητείται να σχεδιάσει ένα ρολόι. Αφού ολοκληρώσει το ρολόι, ζητείται από το εξεταζόµενο να αναφέρει αυτές τις 3 λέξεις. Εάν αυτά πραγµατοποιηθούν χωρίς κανένα λάθος, τότε είναι µάλλον απίθανο να υπάρχει άνοια ή σηµαντική γνωστική διαταραχή. Η αποτυχία µόνο του σχεδιασµού του ρολογιού οδηγεί σε σηµαντική υποψία ύπαρξης άνοιας. Η αποτυχία ανάκλησης στη µνήµη µίας ή δύο λέξεων είναι επίσης ιδιαίτερα ύποπτη. Αυτού του είδους η αποτυχίες θα πρέπει να οδηγήσουν σε περαιτέρω αξιολόγηση. Αυτό επιτυγχάνεται πολύ καλά µε τη MoCA, που διατίθεται σε πολυάριθ- µες γλώσσες στο διαδίκτυο. 9 Στην ουσία, αυτή βασίζεται στην αξιοσέβαστη Ελάχιστη Εξέταση της Νοητικής Κατάστασης [Mini-Mental Status Examination: MMSE], 13 η οποία υπάρχει εδώ και πλέον από 30 έτη. Η MMSE έχει υπηρετήσει τον τοµέα της µε αξιοθαύµαστο τρόπο, αλλά έχει 20

23

24 Η Νευροψυχιατρική Εξέταση της Νοητικής Κατάστασης Volume 29, Number 3, Σεπτεµβριοσ 2009 ελλείψεις τις οποίες ήρθε να καλύψει η MoCA. Η MoCA περιλαµβάνει µετρήσεις της εκτελεστικής λειτουργίας (trail making, σχεδιασµός ρολογιού και λεκτική ροή) και την αντιγραφή ενός κύβου, που αποτελεί καλύτερη οπτικοχωρική εξέταση. εν είναι συµπτωµατικό το γεγονός ότι η ανώτατη βαθµολογία της MoCA είναι 30, δηλαδή ίδια µε τη βαθµολογία της MMSE. Η MoCA και η FAB συνιστούν έναν πολύ χρήσιµο συνδυασµό πρακτικών µετρήσεων της νευρογνωστικής λειτουργίας. ΜΗ ΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΤΗΣ ΝΟΗΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εµφάνιση Η εµφάνιση ενός ατόµου και η διαγωγή του µεταφέρουν πλήθος πληροφοριών. Σε µερικά δευτερόλεπτα, ο εξεταστής διαµορφώνει µια εντύπωση. Ο εξεταστής θα πρέπει µε τη σειρά του να αποπνέει συγκαλυµµένη αισιοδοξία και έναν αέρα ικανότητας. Θα πρέπει επίσης να σηµειώσει την ηλικία που φαίνεται να έχει ο εξεταζόµενος, τα εµφανή του σωµατικά στίγµατα ή διακριτά χαρακτηριστικά, τη γενική κατάσταση της σωµατικής του υγείας, τον τρόπο που σχετίζεται, τις εµφανείς του συναισθηµατικές εκδηλώσεις και το επίπεδο συνεργασίας του. Έχει ο εξεταζόµενος την ικανότητα και την επιθυµία να είναι µόνος του κατά τη συνέντευξη ή συνοδεύεται από κάποιον τρίτο; Απαντάει στις ρωτήσεις του εξεταστή ή στρέφεται στο άτοµο µε το οποίο είναι µαζί, όπου κι αν είναι αυτό, για απαντήσεις; Οι εκφράσεις του προσώπου του δείχνουν χαρά, λύπη, άγχος, σύγχυση; Οι ασθενείς µε κατάθλιψη µπορεί να παρουσιάζουν το «σηµείο του Ωµέγα», που είναι οι βαθιές αυλακώσεις της µεσόφρυας χώρας που µοιάζουν µε το γράµµα «ω» και προκαλούνται από παρατεταµένη σύσπαση των επισκύνιων [corrugator] µυών. Το σηµείο του Ωµέγα συχνά συνοδεύεται από την πτυχή του Veraguth [Veraguth s fold], που είναι η προς τα άνω και έσω έγερση των άνω βλεφάρων. Η περιποίηση του εαυτού και η τήρηση της υγιεινής δεν βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα στους ασθενείς µε οποιαδήποτε µορφή ψύχωσης ή µε τουλάχιστον µέτριας βαρύτητας ή προχωρηµένη άνοια. Αυτοί οι ασθενείς συνήθως δεν έχουν επίγνωση ή δεν ενδιαφέρονται για το πώς είναι η εµφάνισή τους. Οι ασθενείς µε σχιζοφρένεια τείνουν να είναι «άχαροι» [gangly], κακής διάπλασης [dysplastic] και χωρίς καλό συντονισµό στις κινήσεις τους. Οι µανιακοί ασθενείς συχνά δείχνουν να είναι γεµάτοι ζωντάνια και ορισµένες φορές περίεργοι. Ενδέχεται να φορούν ρούχα µε έντονα χρώµατα τα οποία δεν συνδυάζονται, υπερβολικά κοσµήµατα και ακόµα και να «στολίζουν» το κεφάλι τους. Οι ασθενείς µε ναρκισσιστική ή µεθοριακή προσωπικότητα ενδέχεται να ντύνονται µε τρόπο τέτοιο ώστε να σαγηνεύουν. Οι αντικοινωνικές προσωπικότητες και οι χρήστες ναρκωτικών ουσιών συχνά προτιµούν τα τατουάζ, καθώς και τα «αυστηρά» κουρέµατα και µια οµοιόµορφη γενική εµφάνιση που τους κάνει να ξεχωρίζουν. ραστηριότητα Η κινητική δραστηριότητα ενδέχεται να είναι κατάλληλη, αυξηµένη, µειωµένη ή εκτρωτικού (κατατονικού [catatonic]) χαρακτήρα. Η αυξηµένη κινητική δραστηριότητα, εάν είναι σκόπιµη και προσανατολισµένη προς κάποιον στόχο, ορίζεται ως υπερκινητικότητα [hyperactivity]. Οι επαναλαµβανόµενες και παρόµοιες µεταξύ τους κινήσεις, εάν έχουν κάποιον στόχο ονοµάζονται µανιερισµοί [mannerisms], ενώ οι επαναληπτικές αλλά άσκοπες κινήσεις στερεοτυπίες [stereotypes]. Η διεγερτική [agitated] συµπεριφορά περιλαµβάνει αυξηµένη έλλειψη σκοπιµότητας, άστοχες συµπεριφορές, όπως χτύπηµα των ποδιών στο πάτωµα, ξύσιµο του κεφαλιού, νευρικό τρίψιµο των χεριών, άσκοπο βηµατισµό, εναλλαγή µεταξύ της όρθιας και της καθιστής θέσης, αλλά και καρφολογικές [carphologic] κινήσεις, όπως τράβηγµα των ρούχων και των κλινοσκεπασµάτων. Η ακαθησία που προκαλείται από τα αντιψυχωτικά φάρ- µακα µιµείται τη διέγερση. Η µειωµένη δραστηριότητα που εκδηλώνεται µε ελάττωση των κινήσεων, της οµιλίας και της σκέψης είναι γνωστή ως ψυχοκινητική επιβράδυνση. Τυπικά περιλαµβάνει µεγάλη αργοπορία στην έναρξη των απαντήσεων στις ερωτήσεις. Αυτή η επιβράδυνση της δραστηριότητας µπορεί να κατέχει δεσπόζουσα θέση στην κατάθλιψη, στα ραχιαία-πλάγια σύνδροµα του µετωπιαίου λοβού, στις βλάβες του έσω µετωπιαίου λοβού και σε περιπτώσεις άνοιας, ειδικά δε υποφλοιώδους. Στην άνοια που συσχετίζεται µε τη νόσο του Parkinson έχει χρησιµοποιηθεί ο όρος βραδυφρένεια [bradyphrenia] για να χαρακτηρίσει την αργή σκέψη. 14 Η κατατονία είναι η ακραία ψυχοκινητική επιβράδυνση και περιλαµβάνει την αφωνία, την ακινησία και την έλλειψη απαντητικότητας σε ζωηρά ή ακόµα και επώδυνα ερεθίσµατα. Οι κατατονικές συµπεριφορές έχουν την τάση να διαλάθουν της διάγνωσης εάν είναι ανεπαίσθητες, ενώ ενδέχεται να χρειάζονται επιδέξιοι χειρισµοί για την αποκάλυψή τους τους. 15 Οι µανιερισµοί και οι στερεοτυπίες είναι κατατονικές συµπεριφορές. Η καταληψία [catalepsy] είναι η διατήρηση µιας άβολης στάσης ή θέσης. Ένα παράδειγ- µα αυτής είναι το «ψυχολογικό προσκέφαλο» όπου ο ασθενής ξαπλώνει ανάσκελα και κρατά την κεφαλή του αρκετά εκατοστά πιο πάνω από την επιφάνεια του στρώµατος, σαν να υπήρχε κάποιο µαξιλάρι. Η αυτόµατη (ροµποτική) υπακοή αποτελεί µια από τις κατηγορίες κατατονικής συµπεριφοράς όπου φαινοµενικά κατανοητές λεκτικές εντολές υπερνικούνται από επόµενα απτικά ή οπτικά ερεθίσµατα (π.χ. ο ασθενής προσπαθεί να κάνει χειραψία µε τον εξεταστή κάθε φορά που ο τελευταίος εκτείνει το δεξί του χέρι, παρά τις αυστηρές οδηγίες που του έχουν δοθεί για το αντίθετο). Στην «κινητική αβουλία» [mitmachen], ο ασθενής επιτρέπει σε ένα µέρος του σώµατός να τοποθετηθεί σε οποιαδήποτε θέση χωρίς αντίσταση, ανταποκρινόµενος σε ήπια απτικά ερεθίσµατα, παρά τις εντολές που είχε να πράξει το αντίθετο. Στην «αµφικινησία» [ambitendency], ο ασθενής 22

25

26 Η Νευροψυχιατρική Εξέταση της Νοητικής Κατάστασης Volume 29, Number 3, Σεπτεµβριοσ 2009 πραγµατοποιεί µια σειρά κινήσεων εµπρός -πίσω που πλησιάζουν αλλά δεν φτάνουν ποτέ κάποιον στόχο, όπως η χειραψία ή το περπάτηµα προς µια συγκεκριµένη τοποθεσία. Η ηχολαλία [echolalia] είναι η αυτόµατη επανάληψη των φράσεων που παράγει ο εξεταστής. Αυτό εξετάζεται εύκολα, ζητώντας από τον εξεταζόµενο να πει «1, 2, 3» αφού ο εξεταστής έχει πει «A, Β, Γ». Η ηχοπραξία [echopraxia] είναι η αυτόµατη αντιγραφή της στάσης ή της θέσης του εξεταστή. Μπορεί να ανιχνευτεί ζητώντας από τον εξεταζόµενο να ακουµπήσει τη µύτη του ενώ ο εξεταστής ακουµπά το στήθος του. Ο αρνητισµός [negativism] είναι το αντίστροφο της αυτόµατης υπακοής. Αυτός µπορεί να περιλαµβάνει την άρνηση οµιλίας, πρόσληψης τροφής ή µετακίνησης (κατατονία) και την παρατονία [paratonia (Gegenhalten), σ.τ.µ.: όρος που αποδίδεται και ως «κινητικός αρνητισµός»], όπου ο ασθενής αντιστέκεται στις προσπάθειες κίνησης των άκρων του µε µια δύναµη ίση µε αυτή που ασκεί ο εξεταστής. ΣΥΓΚΙΝΗΣΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ [EMOTIONAL STATE] Η διάθεση [mood] αναφέρεται σε µια παρατεταµένη υποκειµενική συναισθηµατική κατάσταση, όπως η χαρά, η λύπη, το άγχος, η ντροπή, η ευερεθιστότητα, ο θυµός και η αδιαφορία. Το συναίσθηµα [affect] αναφέρεται σε πιο παροδικές και πιο άµεσες εκφράσεις των συγκινήσεων. Το συναίσθηµα έχει πολλά συστατικά µέρη. Το εύρος του µπορεί να είναι περιορισµένο, εάν ένα φάσµα διαθέσεων δεν µπορεί να εκλυθεί ή εκτεταµένο εάν εκφράζεται σε υπέρµετρο βαθµό χαρά, λύπη ή ευερεθιστότητα. Η έντασή του µπορεί να είναι αυξηµένη, όπως συµβαίνει στα προσβλητικά λόγια που εκφέρονται µε δογµατική αδιαλλαξία αναφορικά µε τις αυτο-καταδίκες [self-convictions] ή µειωµένη, όπως όταν οι ασθενείς µοιάζουν ρηχοί και κενοί, µε λίγη πειθώ στα λεγό- µενα τους. Το σταθερό συναίσθηµα είναι εµφανώς παράλληλο µε το νήµα µιας συζήτησης, ενώ η συναισθηµατική ευµεταβλητότητα [affective lability] περιλαµβάνει ταχείες, απρόβλεπτες µεταβολές στη διάθεση συνοδευόµενες συχνά από εµφανή δάκρυα, λύπης ή χαράς. Η προσφορότητα [appropriateness] του συναισθήµατος αποτελεί δείκτη του καλού συσχετισµού µεταξύ του περιεχοµένου της οµιλίας και της διάθεσης που τη συνοδεύει. Η ικανότητα δηµιουργίας σχέσης [relatedness] είναι η δυνατότητα εδραίωσης ψυχικής επαφής [rapport] και διαπροσωπικής σύνδεσης. Για τη σωστή αξιολόγηση της διάθεσης και του συναισθήµατος, η συνέντευξη θα πρέπει να καλύψει ένα πλήθος σχετικών θεµάτων σε επαρκές βάθος και εύρος. Οι ερωτήσεις ρουτίνας όπως «πώς αισθάνεστε;» θα πρέπει να αναπτυχθούν πολύ περισσότερο. Θα πρέπει να ερευνηθούν οι χαρές και οι απογοητεύσεις που βιώνονται µοναδικά από κάθε εξεταζόµενο. Οι ερωτήσεις αναφορικά µε τις απώλειες που είχε κάποιος σε προσωπικό επίπεδο και οι απορρέουσες αντιδράσεις του είναι ανεκτίµητης αξίας, όπως άλλωστε και οι ερωτήσεις που αφορούν στα αγαπηµένα πρόσωπα και στα επαγγελµατικά επιτεύγµατα κάθε εξεταζόµενου. Με τις ερωτήσεις αναφορικά µε τα χόµπι και τα ενδιαφέροντά τους θα εκλύσει κανείς διαφορετικές πτυχές του συναισθήµατος και θα εκµαιεύσει πληροφορίες αναφορικά µε τη βούληση [drive] τα κίνητρα [motivation], αλλά και για το εάν και κατά πόσο υπάρχει ανηδονία. 16 Η απαντητικότητα της διάθεσης είναι µεγάλης σηµασίας όταν αξιολογούνται καταθλιπτικές διαταραχές. Η έλλειψη απαντητικότητας της διάθεσης, σε συνδυασµό µε επίµονη κατήφεια και ανικανότητα αποκόµισης ευχαρίστησης από ευχάριστες, υπό φυσιολογικές συνθήκες, καταστάσεις θεωρείται ότι αντιπροσωπεύουν µια ενδογενή βιολογική νοσηρή διεργασία που έχει την τάση να ανταποκρίνεται στη βιολογική θεραπεία. Οι ασθενείς µε αντιδράσεις της διάθεσης οι οποίες είναι συνδεδεµένες µε τα εξωτερικά ερεθίσµατα ενδέχεται να ωφεληθούν ιδιαίτερα από την ψυχοθεραπεία. Η αµβλύτητα [blunting] των συγκινήσεων ή των συναισθηµάτων αναφέρεται σε µια κατάσταση απαθούς αδιαφορίας και µειωµένης έντασης του συναισθήµατος, το οποίο περιορίζεται µόνο σε ένα ρηχό και στενό φάσµα. Αυτοί οι ασθενείς δεν εκφράζουν χαρά ή λύπη, οι πεποιθήσεις τους δεν έχουν βάθος, δεν αναπτύσσουν κάποια σχέση µε τον εξεταστή, ενώ δεν ενδιαφέρονται για τους άλλους. Εάν αυτή η κατάσταση ενυπάρχει σε υπέρµετρο βαθµό, τότε για το χαρακτηρισµό της είναι καταλληλότερος ο όρος «επιπεδω- µένο συναίσθηµα» [flattened affect]. Η απάθεια µπορεί να διακριθεί από την αβουλησία, η οποία είναι µια σχεδόν απόλυτη έλλειψη θέλησης, αλλά οι αβουλητικοί ασθενείς ενδέχεται να ανταποκριθούν καταλλήλως σε εξωτερικά ερεθίσµατα όταν παρακινηθούν. 17 Έχει προταθεί µια ενδιαφέρουσα θεωρητική κατηγοριοποίηση της απάθειας, µε υποθετικούς νευροανατοµικούς συσχετισµούς που περιλαµβάνουν τις µετωπιαίες περιοχές και τα µετωπιαία δίκτυα. 18 Η κλασική βιβλιογραφία αναφέρεται στην όρο «ακηδία» [acedia], µια νωθρότητα συνοδευόµενη από ψυχοφθόρο αδιαφορία, που έχει αναγνωριστεί εδώ και χρόνια στα πλαίσια του µοναχισµού. 19 Η απροσωδία εκποµπής µπορεί να συγχέεται ορισµένες φορές µε το επιπεδωµένο συναίσθηµα, το οποίο, όπως αναφέραµε προηγουµένως, αποτελεί συχνό επακόλουθο δεξιών µετωπιαίων φλοιωδών και υποφλοιωδών βλαβών. 4 Το απρόσφορο συναίσθηµα µαζί µε εκσεσηµασµένη ευµεταβλητότητα είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό της ψευδοπροµηκικής παράλυσης, που ορίζεται επίσης και ως «διαταραχή απρόσφορης συγκινησιακής έκφρασης» [inappropriate emotional expressive disorder: IEDD]. 20 Εδώ οι ασθενείς ενδέχεται να γελούν όταν περιγράφουν ότι νιώθουν κατάθλιψη ή να κλαίνε ενώ ισχυρίζονται ότι είναι χαρούµενοι. Η δυσλειτουργία του µετωπιαίου λοβού µπορεί να προκαλέσει µια πληθώρα διαταραχών στο συναίσθηµα, συµπεριλαµβανοµένης της «ανόητης», ρηχής και απρόσφορης διάθεσης για αστεϊσµούς (Witzelsucht), της ευερεθιστότητας, της ευµεταβλητότητας, της παρορµητικότητας, της απάθειας και της αδιαφορίας. 24

27

28 Η Νευροψυχιατρική Εξέταση της Νοητικής Κατάστασης Volume 29, Number 3, Σεπτεµβριοσ 2009 Η πιθανότητα αυτοκτονίας θα πρέπει πάντα να αξιολογείται. Αυτό επιτυγχάνεται καλύτερα θέτοντας µια σειρά ερωτηµάτων στους ασθενείς, ξεκινώντας από την έκλυση ή εκµαίευση συναισθηµάτων απόγνωσης, του αισθήµατος ότι δεν αξίζει κανείς να ζει, σκέψεων για το θάνατο, διατύπωσης εκ του ασθενούς της ευχής να πεθάνει στον ύπνο του, σκέψεων να αφαιρέσει τη ζωή του και των µέσων ή των σχεδίων που έχει για να διαπράξει αυτοκτονία. Εάν ισχύει το τελευταίο, η επόµενη ερώτηση θα πρέπει να είναι ο καθορισµός του χρόνου που ο ασθενής είναι διατεθειµένος να παρατείνει τη ζωή του πριν θέσει σε εφαρµογή τα σχέδιά του. Η απάντηση θα καθορίσει κατά πόσο είναι επείγουσα η κατάστασή του ή όχι. Παρά τη συστηµατική κατανόηση της πιθανότητας αυτοκτονίας, η ακριβής πρόβλεψη της αυτοκτονικής συµπεριφοράς δεν είναι ακόµα εφικτή. Ο προσδιορισµός των πιθανοτήτων να βλάψει κανείς τρίτους είναι ακόµα περισσότερα προβληµατικός. Θα πρέπει να ερωτηθούν οι ασθενείς εάν και κατά πόσο έχουν την πρόθεση να βλάψουν εσκεµµένα κάποιον άνθρωπο. Εάν προσδιοριστεί ένα συγκεκριµένο θύµα, οι γιατροί στις περισσότερες πολιτείες των ΗΠΑ έχουν το νοµικό καθήκον να ενηµερώσουν αυτό το άτοµο. Οι ακουστικές ψευδαισθήσεις µε τις οποίες ο ασθενής λαµβάνει την εντολή να βλάψει κάποιον θα πρέπει να λαµβάνονται σοβαρά υπόψη, αν και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν οδηγούν σε έκδηλη βία. ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Η περιστασιακή λεπτολογία [circumstantiality] συνίσταται σε ιδιαίτερα λεπτοµερή, συχνά σχοινοτενή οµιλία που κάποια στιγµή καταλήγει στο στόχο της. Η εφαπτοµενική [tangential] οµιλία αρχικά δείχνει να έχει κάποια συνοχή, αλλά συνεχώς παρεκκλίνει από τον αρχικό του στόχο, χωρίς ποτέ να επιστρέφει σε αυτόν. Η ανακοπή [blocking] είναι η πρόωρη παύση της οµιλίας. Εάν η οµιλία ξαναρχίσει µε κάποιο άσχετο θέµα, τότε χρησιµοποιείται ο όρος εκτροχιασµός [derailment]. Κατά τη χάλαση των συνειρµών [loosening of associations], υπάρχει συνεχής µεταβολή του θέµατος της οµιλίας. Εάν αυτό εξελιχθεί σε σχεδόν έλλειψη συνοχής, τότε οµιλούµε περί «σαλάτας λέξεων» [word salad]. Οι ψυχωσικοί ασθενείς χρησιµοποιούν τις λέξεις ιδιοσυγκρασιακά (νεολογισµοί [stockwords]), αλλάζουν απότοµα το θέµα, αψηφούν τη λογική στα συµπεράσµατά τους και ακόµα, χρησιµοποιούν συχνά ένα πλούσιο λεξιλόγιο µε περίπλοκη γραµµατική. Αυτά τα γνωρίσµατα δεν χαρακτηρίζουν καθόλου τους ασθενείς µε εγκεφαλική διαταραχή που προκαλούν αφασία και αποτελούν χρήσιµα σηµεία διαφορικής διάγνωσης. 21,22 Η έλλειψη επίσηµης εκπαίδευσης και οι τοπικές διάλεκτοι µπορεί να περιπλέξουν την αξιολόγηση του λόγου. Η φυγή [flight] ιδεών των µανιακών ασθενών τυπικά περιλαµβάνει κατανοητές συνδέσεις, συχνά µέσω της ακουστικής οµοιότητας των λέξεων (φαινόµενο της κλαγγής [clanging]), σε ένα είδος παιχνιδιού µε τις λέξεις [speech romp]. Η οµιλία των µανιακών ασθενών είναι επίσης ταχεία, πιεσµένη και ευάλωτη στους περισπασµούς από άσχετα εξωτερικά ερεθίσµατα. Η ανακολουθίες [non sequiturs] είναι αποκρίσεις που δεν σχετίζονται καθόλου µε την ερώτηση. Οι λέξεις, οι φράσεις ή τα λεκτικά µοτίβα που επαναλαµβάνονται µε ακατάλληλο τρόπο και συχνά ασταµάτητα (παλιλαλία) ή είναι είδη λεκτικής εµµονής [perseveration]. Κατά τη λογοκλονία [logoclonia], επαναλαµβάνεται η τελευταία συλλαβή της τελευταίας λέξης. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Οι διαταραχές του περιεχοµένου της σκέψης κυµαίνονται, από τις παροδικές προκαταλήψεις µέχρι το παγιωµένο [intractable] παραλήρηµα. Ο µηρυκασµός ιδεών [rumination] είναι επαναλαµβανόµενες ανησυχίες που είναι σύµφωνες µε τη διάθεση, οι οποίες συνήθως αντανακλούν την παρουσία άγχους ή κατάθλιψης. Οι εµµονές [obsessions] είναι ανεπιθύµητες ή αδικαιολόγητες ιδέες, εικόνες, µνήµες ή παρορ- µήσεις οι οποίες εισβάλλουν ασταµάτητα στη συνείδηση. Είναι έντονα δυσάρεστες και µπορεί να προκαλέσουν µεγάλη δυσφορία. Οι εµµονές συχνά συνοδεύονται από ψυχαναγκασµούς [compulsions], στερεότυπες πράξεις ή ακολουθίες πράξεων οι οποίες συνήθως περιλαµβάνουν τον έλεγχο, την καταµέτρηση, τον καθαρισµό, την επανατακτοποίηση ή άλλες «τελετουργίες». Εάν δεν πραγµατοποιηθούν µε ταχύτητα και ακρίβεια, οι ψυχαναγκαστικές ορµές γίνονται πηγή µεγάλης δυσφορίας. Οι εµµονές και οι ψυχαναγκασµοί συνήθως εµφανίζονται ταυτόχρονα στο σύνδροµο Gilles de la Tourette. Οι φοβίες είναι µη ρεαλιστικοί φόβοι για αντικείµενα, τοποθεσίες ή καταστάσεις που ο ασθενής προσπαθεί να αποφύγει όντας διατεθειµένος να πληρώσει σχεδόν κάθε τίµηµα. Οι παραληρηµατικές ιδέες αποτελούν µια ιδιαίτερη µορφή γνωστικής ακαµψίας. 23 Αποτελούν ακλόνητες απόψεις που δεν συνάδουν µε το κοινωνικό, πολιτισµικό ή θρησκευτικό υπόβαθρο του ασθενούς. Μπορεί, κατά τύχη, να αποδειχθούν αληθινές, όπως συµβαίνει περιστασιακά µε το ζηλοτυπικό παραλήρηµα [delusion of infidelity]. Ωστόσο, οι παραληρηµατικές ιδέες είναι συνήθως εσφαλµένες και συχνά αλλόκοτες. Μια πρωτογενής [primary] παραληρηµατική ιδέα είναι αυτή που δεν µπορεί να κατανοηθεί ως αναδυόµενη από κάποια προϋπάρχουσα ψυχοπαθολογία, όπως οι ψευδαισθήσεις ή η διαταραγµένη διάθεση. Είναι, συνεπώς, σηµαντικό να ρωτήσουµε το πώς οι ασθενείς αντιλήφθηκαν οποιαδήποτε παραληρηµατική ιδέα. Οι εξεταστές δεν θα πρέπει να αµφισβητούν ευθέως αυτές τις παραληρηµατικές ιδέες, αλλά χρήσιµο θα ήταν να αντιδρούν µε ήπια έκπληξη ή δυσπιστία όταν τις εκφράζει ο ασθενής, προκειµένου να διαπιστώσουν κατά πόσο αυτές οι πεποιθήσεις του είναι ακλόνητες. Εάν οι εξεταστές δεν εκφράσουν κάποια ευδιάκριτη αντίδραση σε µια καταφανώς περίεργη δήλωση, τότε οι ασθενείς που έχουν µερική εναισθησία αναφορικά µε τις παραληρηµατικές τους ιδέες, ενδέχεται να καταλήξουν στο συµπέρασµα ότι ο εξεταστής προσπαθεί να τους πατρονάρει και είναι ανειλικρινής. Ο τελευταίος µπορεί επίσης να ρωτήσει τον ασθενή πώς πιστεύει ότι θα έβλεπε ο µέσος 26

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA Γνωστικές λειτουργίες Γνωστική λειτουργία (cognition) είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και δρα μέσα σε αυτόν. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Ενότητα 2: Κατηγοριοποιήσεις Μάθησης & Μνήμης Κωνσταντίνος Παπαθεοδωρόπουλος Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Ανάλυση των γενικών αξόνων που

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ Πρόσφατες εργασίες έχουν αποδείξει ότι στη μνήμη παρεμβαίνουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου Παρ όλα αυτά, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μνήμης και ορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές. 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος

Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές. 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος 1 ΒΔΗ (RHD) : Χαρακτηριστικά 1. Δεν έχει ενσυναίσθηση της καταστασης του 2. Δυσκολία ελέγχου αριστερής πλευράς 3. Δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Σ Ο Χ Η & Π Ρ Ο Σ Α Ν Α Τ Ο Λ Ι Σ Μ Ο Σ Μ Ν Η Μ Η

Π Ρ Ο Σ Ο Χ Η & Π Ρ Ο Σ Α Ν Α Τ Ο Λ Ι Σ Μ Ο Σ Μ Ν Η Μ Η Γνωστική Εξέταση του Addenbrooke ACE-R Τελική Αναθεωρημένη Έκδοση C (2005) ΟΝΟΜΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: ΚΩΔΙΚΟΣ: ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ:.../.../.. ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ:.. ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ:. ΕΞΕΤΑΣΤΗΣ/ΤΡΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Απαρτιωμένη Διδασκαλία Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ψυχιατρική συνέντευξη αποτελεί θεμελιώδη διαδικασία στην άσκηση της Ψυχιατρικής. Κατά τη διάρκειά της οικοδομείται η θεραπευτική σχέση ιατρού-ασθενούς, η οποία οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα Εισαγωγή Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα κατά τη γλωσσική ανάπτυξη, καθώς η γλωσσική τους συµπεριφορά δεν είναι η αναµενόµενη για τη χρονολογική τους ηλικία (βλέπε, Schwartz, 2008,

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα.

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα. Κλίµακα Μontgomery Asberg για την Κατάθλιψη Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ MADRS: Η βαθµολόγηση πρέπει να γίνεται κατόπιν συνέντευξης µε τον/την ασθενή, αρχίζοντας από γενικές ερωτήσεις µε τα συµπτώµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας ΑΥΤΙΣΜΟΣ Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας ΟΡΙΣΜΟΣ Οι Neisworth και Wolfe (2005) ορίζουν τον αυτισμό ως «αναπτυξιακή διαταραχή που χαρακτηρίζεται από σημειωμένη δυσκολία στην επικοινωνία και τις κοινωνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΝΟΗΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

Η ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΝΟΗΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Η ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΝΟΗΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Αρχικά διευκρινήστε (από τον ασθενή ή το οικείο του περιβάλλον): Το επάγγελμά του Το μορφωτικό του επίπεδο (έτη σπουδών συνολικά, ανώτερες ή ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς. Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ

Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς. Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ Δυσαρθρία ΟΜΙΛΙΑ Φλοιός Υποφλοιικοί σχηματισμοί (βασικά γάγγλια, νευρωνικά δίκτυα) Νεύρα, μύες Δυσαρθρία- βλάβες:

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

WWW.Greek Trading. Club

WWW.Greek Trading. Club Trading Level (TL) Σημαντικές πληροφορίες για το Trading Το Trading εμπεριέχει μεγάλο κίνδυνο και δεν είναι για όλους. Ο συγγραφέας και ο εκδότης δεν αναλαμβάνουν καμία ευθύνη για τις ενέργειες του αναγνώστη.

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών ασθενών που φροντίζονται στο σπίτι Ελένη Μαργιώτη Κλινική Νευροψυχολόγος Συντονίστρια Κέντρου Ημέρας Αμαρουσίου

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø Η βασική απαίτηση για ένα σύστηµα διαχείρισης ποιότητας είναι ότι ο οργανισµός θα πρέπει να προσδιορίσει και να διαχειριστεί την οικογένεια των απαραίτητων διεργασιών

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA 2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή 22 Νοεμβρίου 2013 17:00-17:15 Προσέλευση

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας Νοημοσύνη Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας S Αμφισβήτηση S Αξιολόγηση της νοημοσύνης (Νασιάκου, (1980): Νοημοσύνη είναι ό,τι μετρούν τα τεστ νοημοσύνης) S Τρόπος αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Γραμματεία Διυπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας 19/03/2014 Πόσα παιδιά (

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Επικινδυνότητακαι και Ψυχικές ιαταραχές Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Ιατρική Σχολή Παν/µιου Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Ποιόςείναι είναιεπικίνδυνος; Κοινωνικοδηµογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης. ΤσαφάρηΠαρασκευή, ΛογοθεραπεύτριαΤ.Ε. Ιατρική Εταιρία Ελλογον Τι είναι το πραγματολογικό προφίλ; οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Απεικονιστικές μέθοδοι Οι νευροαπεικονιστικές μέθοδοι εμπίπτουν σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ.

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ. χωνευτοί σ. 56 Nedbox χωνευτοί από 12 έως 56 στοιχεία σ. 58 από 1 έως 6 στοιχεία σ. 62 XL 3 160 από 48 έως 144 στοιχεία και ερµάρια διανοµής ισχύος XL 3 σ. 68 Ράγες, πλάτες στήριξης και µετώπες σ. 77 0

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ADDENBROOKE ACE-R. Οδηγός χορήγησης και βαθμολόγησης

ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ADDENBROOKE ACE-R. Οδηγός χορήγησης και βαθμολόγησης ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ADDENBROOKE ACE-R Οδηγός χορήγησης και βαθμολόγησης Το ACE-R είναι μια σύντομη δοκιμασία εκτίμησης των γνωστικών λειτουργιών. Αξιολογεί πέντε γνωστικά πεδία: προσοχή/προσανατολισμός,

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει. το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί

ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει. το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί www.kyg.gr 2310 450 941 6940402054 Επίσης: YouTube - therapeutikopaixnidi Πηγές www.autismcentre.org SonRise www.horison.nl

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 Μια αληθινή ιστορία... Ελληνοτουρκικός πόλεµος 1920.. Στρατιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools SOCRATES-COMENIUS Action Project 226573-CP-1-2005-1-CY-COMENIUS-C21 Διδακτικό Σενάριο 7 Συγγραφική Ομάδα: Cyprus College,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ Κριτήρια Ποιοτική απόκλιση στην κοινωνική αλληλεπίδραση Ποιοτική απόκλιση στην επικοινωνία υσκολίες στη σκέψη, στη φαντασία, περίεργα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΚΑ ΤΟΥ HAMILTON ΓΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ (HAM-D)

ΚΛΙΜΑΚΑ ΤΟΥ HAMILTON ΓΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ (HAM-D) ΚΛΙΜΑΚΑ ΤΟΥ HAMILTON ΓΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ (HAM-D) Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ HAM-D : Για κάθε ερώτηση, επιλέξτε τον αριθµό εκείνο που αντιπροσωπεύει καλύτερα τον/την ασθενή κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Ιουλιέττα Καλλή-Λαούρη, M.D., Ph.D. Παιδοψυχίατρος, Ψυχοθεραπεύτρια Παιδιών & Εφήβων 1 ο Παγκύπριο

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 9 Η δομή της μνήμης Πέτρος Ρούσσος Μνήμη Σημασία της μνήμης Η περίπτωση του Η.Μ. (ή Henry Molaison) Μνήμη είναι το μέσο με το οποίο συγκρατούμε τις εμπειρίες του παρελθόντος

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Νοημοσύνη; Ικανότητα διεκπεραίωσης γνωστικών λειτουργιών (μνήμη, προσοχή, αντίληψη, μάθηση, αφαιρετική σκέψη, ομιλία, κλπ.) Αξιολογείται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 1 Αφασίες 2 O φυσιολογικός λόγος, είναι μια σύνθετη διαντίδραση ανάμεσα σε συμβολικές αναπαραστάσεις, σε

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικοί Εκπαιδευτές: σύντομη περιγραφή ρόλου, κριτήρια επιλογής & πρόγραμμα εκπαίδευσης

Κλινικοί Εκπαιδευτές: σύντομη περιγραφή ρόλου, κριτήρια επιλογής & πρόγραμμα εκπαίδευσης σύντομη περιγραφή ρόλου, κριτήρια επιλογής & πρόγραμμα εκπαίδευσης 1 Σεπτέμβριος 2012 2012 4 η ΥΠΕ. Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Απαγορεύεται αναδημοσίευση της έκδοσης σε οποιαδήποτε μορφή, ολόκληρης

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια

Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια Αναστάσιος Καρακώστας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Περιεχόμενα Οι γνωστικές ασκήσεις στην υπηρεσία ασθενών με άνοια Προτεινόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc. PhD Φυσικοθεραπεία Μάθηµα1 ο Είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τις νοητικές

Διαβάστε περισσότερα

KEPKYPA Â Î Û Â È KEPKYPA

KEPKYPA Â Î Û Â È KEPKYPA KEPKYPA Â Î Û Â È KEPKYPA ISBN: 978-960-9490-06-1 Copyright: Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ Α.Ε. Economia PUBLISHING 1η έκδοση, Νοέµβριος 2010 Ελεύθερη έµµετρη απόδοση: ηµήτρης Β. Χρυσοβιτσιώτης Εικονογράφηση: Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ο αεροσολσ σλοω χλιµατιχ ωαρµινγ? Ηαλτινγ τηε σπρεαδ οφ ΑΙ Σ. Χαν παρτιχλε πηψσιχσ χοµε βαχκ?

ο αεροσολσ σλοω χλιµατιχ ωαρµινγ? Ηαλτινγ τηε σπρεαδ οφ ΑΙ Σ. Χαν παρτιχλε πηψσιχσ χοµε βαχκ? ΦΕΒΡΥΑΡΨ 1994 3.95 ο αεροσολσ σλοω χλιµατιχ ωαρµινγ? Ηαλτινγ τηε σπρεαδ οφ ΑΙ Σ. Χαν παρτιχλε πηψσιχσ χοµε βαχκ? ιγιταλ φοργερψ χαν χρεατε πηοτογραπηιχ εϖιδενχε φορ εϖεντσ τηατ νεϖερ ηαππενεδ. Φεβρυαρψ

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ για την πλατυποδία, τη στροφή των ποδιών προς τα "μέσα", τα"στραβά γόνατα" και τα παιδικά παπούτσια Lynn T. Staheli, MD ΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ Οι γονείς ανησυχούν για την πλατυποδία,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων

Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων Νίκος Μαµάσης Τοµέας Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 2003 ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΜΟΡΦΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ( ΟΜΗ, ΙΑΦΑΝΕΙΕΣ) ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα