Ελένη Παλαντζιάν Χορική ποίηση και τελετουργία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ελένη Παλαντζιάν Χορική ποίηση και τελετουργία"

Transcript

1 1 Ελένη Παλαντζιάν Χορική ποίηση και τελετουργία Η κοινωνική και λατρευτική λειτουργικότητα του χορικού άσματος μαρτυρείται ήδη από τον Όμηρο. Άνθρωποι, αλλά και θεοί που δοξάζονται μέσα στα πλαίσια τελετουργιών χορεύουν και άδουν με συνοδεία μουσικών οργάνων. Πρόκειται για ποίηση, η οποία αναπτύχθηκε κυρίως στη δυτική Ελλάδα, σε χώρο δωρικό, κάτι που καθιέρωσε και το δωρικό χρωματισμό της γλώσσας. Εκτελούνταν από χορούς αγοριών ή κοριτσιών, που οργανώνονται σε ομάδες, καθώς κάθε τέλεση γιορτής συνοδευόταν από χορευτική εκτέλεση, η οποία αποτελεί στοιχείο sine qua non των τελετών μύησης. Οι τελετές μύησης ή διαβατήριες τελετές (rites de passage) κατείχαν ιδιαίτερη θέση στην αρχαία ελληνική κοινωνία. Η πορεία των ανθρώπων σημαδευόταν από τέτοιου είδους τελετές, μέσω των οποίων τα παιδιά γίνονται δεκτά στην κοινωνία, περνούν στη φάση της εφηβικής ηλικίας, ανδρώνονται, παντρεύονται: Η γέννηση, η ενηλικίωση, ο γάμος, ο θάνατος και, γενικότερα, το πέρασμα από μια φάση κοινωνικής λειτουργίας σε άλλη, γίνεται με τελετές μύησης, που σημαδεύουν την αρχή και το τέλος της ωρίμανσης σε ηλικιακά πλαίσια. Όταν, το 1906, ο Van Gennep εξέδωσε το Les rites de passage, καθιστώντας σαφείς τις διαδικασίες των μυητικών τελετουργιών, ξεκίνησε μια προσπάθεια συσχετισμού των τελετών αυτών με αρχαιοελληνικούς μύθους, που λεκτικοποιούν ανάλογες διαδικασίες. Ένας από τους μύθους αυτούς είναι και των Προιτίδων, ο οποίος εμφανίζεται σε διάφορες παραλλαγές. Οι Προιτίδες είναι οι τρεις θυγατέρες του Προίτου, του βασιλιά της Τίρυνθας ή του Άργους: η Λυσίππη, η Ιφιάνασσα και η Ιφινόη, τις οποίες κατέλαβε μανία, που την έστειλε είτε ο Διόνυσος επειδή περιφρόνησαν τα μυστήριά του, είτε η Ήρα, επειδή διέπραξαν ύβρη στο ιερό της (απ.1) 1. Άρχισαν να περιτρέχουν την Πελοπόννησο και ο πατέρας τους κάλεσε τον μάντη και γιατρό Μελάμποδα, για να τις θεραπεύσει, δίνοντας του ως αμοιβή τμήμα του βασιλείου του, που ο Μελάμποδας το μοιράζεται με τον αδερφό του τον Βία. Σύμφωνα με τον Βακχυλίδη 2, η θεραπεία των Προιτίδων από τη μανία, που έστειλε η Ήρα, επειδή διέπραξαν ύβρη στο ιερό της, έγινε με τη βοήθεια της Άρτεμης, ύστερα από υπόσχεση του Προίτου να ιδρύσει βωμό προς τιμήν της Άρτεμης. Κατά τον Ηρόδοτο 3 (απ.2), ο Μελάμποδας για να θεραπεύσει τις Αργείες γυναίκες ζητά ως αμοιβή το μισό του βασιλείου του Άργους. Οι Αργείοι δε δέχονται και όλο και περισσότερες γυναίκες καταλαμβάνονται από μανία. Έτσι, αποφασίζουν να δώσουν στον Μελάμποδα το μισό του βασιλείου, αλλά εκείνος αυτή τη φορά ζητά τα δύο τρίτα, για να το μοιραστεί με τον αδερφό του τον Βία. Με τη συγκατάθεση των Αργείων ο Μελάμποδας παίρνει τα δύο τρίτα του Άργους και θεραπεύει τις Αργείες γυναίκες, που είχαν καταληφθεί από τη μανία. Στα αρχαία σχόλια στον Πίνδαρο 4 (απ.3), συναντούμε τον Μελάμποδα, ο οποίος παίρνει ως αμοιβή για τη θεραπεία των Προιτίδων, και όχι των γυναικών του Άργους στο σύνολό τους, μόνο το μισό του βασιλείου του Προίτου και αυτό μοιράζεται με τον αδερφό του. Οι παραλλαγές αυτές διαφοροποιούνται τόσο ως προς την αμοιβή που παίρνει ο Μελάμποδας, αλλά και ως προς το αν θεράπευσε μόνο τις γυναίκες του Προίτου ή μεταδιδόμενο το μίασμα προσέβαλε γενικότερα τις γυναίκες 1 Απολλόδωρος, Bibl ii [26] Βακχυλίδης, Ηρόδοτος, Nem., IX 30b

2 2 του Άργους (απ. 4). Το ενδιαφέρον, όμως, επικεντρώνεται στο γεγονός ότι και στις δύο παραλλαγές στον Ηρόδοτο και στα σχόλια στον Πίνδαρο απουσιάζει η προέλευση της μανίας. Δε γίνεται καμιά αναφορά ούτε στην αιτία, για την οποία τιμωρήθηκαν οι γυναίκες, ούτε στη θεότητα που προκάλεσε τη μανία, αλλά ούτε και στο τι μεσολάβησε το διάστημα που οι γυναίκες τελούσαν υπό μανία. Ο Βεργίλιος 5 (απ. 5), παρακάμπτοντας και ο ίδιος την αιτία της μανίας των Προιτίδων, αναφέρει ότι φέρονται σαν αγελάδες, μουγκρίζουν, αναζητούν τα κέρατά τους και περιπλανώνται στα βουνά. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα σχόλια πάνω στο χωρίο αυτό του Βεργιλίου (απ.6): οι Προιτίδες διέπραξαν ύβρη περιφρονώντας την Ήρα και, πιστεύοντας ότι είναι βόδια, άφησαν το Άργος, ωσότου θεραπεύτηκαν από τον Μελάμποδα. Η ίδια αιτία τιμωρίας αναφέρεται και στον Βακχυλίδη 6 και στον Φερεκύδη (απ.7). Η διαφορά των δύο τελευταίων έγκειται στον τρόπο θεραπείας των Προιτίδων. Ο Βακχυλίδης 7 αναφέρει ότι ο Προίτος υπόσχεται να θυσιάσει είκοσι βόδια στην Άρτεμη, αν εκείνη βοηθήσει τις κόρες του να απαλλαγούν από τη θεόσταλτη μανία. Πράγματι, οι Προιτίδες θεραπεύονται και ο Προίτος, αφού ίδρυσε βωμό προς τιμήν της Άρτεμης, πραγματοποίησε την υπόσχεσή του. Κατά τον Φερεκύδη, ο Μελάμποδας είναι εκείνος που καταπραΰνει όχι την Άρτεμη, αλλά την ίδια την Ήρα, με ικεσίες και θυσίες, και πετυχαίνει τη θεραπεία των Προιτίδων. Ως αμοιβή παίρνει τμήμα του βασιλείου του Προίτου και παντρεύεται την Ιφιάνασσα. Η τελευταία παραλλαγή που θα μας απασχολήσει είναι αυτή του Ησιόδου (απ.8-9). Οι Προιτίδες εξαιτίας μαχλοσύνης (απ.8) τιμωρούνται από το Διόνυσο ή την Ήρα, που ρίχνει κνύος και αλφός τιμωρώντας τες. Είναι η μόνη παραλλαγή, στην οποία ο τρόπος τιμωρίας διαφέρει από όλες τις προηγούμενες παραλλαγές. Προσπαθώντας να εξετάσουμε το αν ο μύθος των Προιτίδων λεκτικοποιεί μυητικές τελετουργίες είναι απαραίτητο, αφού παρουσιαστούν οι τρεις φάσεις των μυητικών τελετουργιών, να αποδομήσουμε το μύθο σε κάθε μία από τις παραπάνω παραλλαγές και, εξετάζοντας τα μοτίβα που θα προκύψουν, να δούμε αν επιτρέπεται τέτοιου είδους συσχετισμός. Σύμφωνα με τον Van Gennep 8, μια μυητική τελετουργία ακολουθεί τρία σταδια: το στάδιο της απομάκρυνσης από την οικογένεια και τον πολιτισμό [seclusion ή expulsion], έπειτα αυτό της δοκιμασίας στην απομακρυσμένη περιοχή [liminal], το οποίο αποτελεί μια μεταιχμιακή φάση και, τέλος, το στάδιο της επανένταξης στην κοινωνία [inclusion ή reintegration]. Με βάση τα τρία αυτά στάδια θα αναζητήσουμε μοτίβα, τα οποία συναντούμε στο μύθο και παραπέμπουν σε μυητικά συμφραζόμενα, ξεκινώντας από την ενδέκατη ωδή του Βακχυλίδη, όπου ο μύθος παρουσιάζεται αναλυτικότερα από ότι στις άλλες παραλλαγές. Η Άρτεμη, η οποία αποκαλείται αγροτέρα 9, στη συνέχεια παρουσιάζεται και ως Ημέρα 10. Η αντίθεση αυτή, άγριος ήμερος, παραπέμπει στην αντίθεση της άγριας φύσης και της πολιτισμένης κοινωνίας 11, του έξω και του μέσα. Η αντίθεση αυτή διατρέχει ολόκληρο το μύθο στη συγκεκριμένη παραλλαγή. Οι Προιτίδες αφήνουν το σπίτι τους και την πολιτισμένη ζωή, για να φύγουν στα δάση. Τα δάση αντιτίθενται στο πατρικό σπίτι και αποτελούν το αντίστοιχο εξωπολιτισμικό στοιχείο. 5 Vergilius, Ecloga VI Βακχυλίδης, Βακχυλίδης, Van Gennep, (1906), σσ Βακχυλίδης, Βακχυλίδης, Calame C., (1977), σ. 12

3 3 Παράλληλα, ο Forbes Irving 12 υποστηρίζει ότι συχνά συναντάται μια παράδοξη σχέση ανάμεσα στα δάση και στη γυναικεία περθενεία. Τα δέντρα, συστατικά στοιχεία των δασών, συμβολίζουν τη διαιώνιση των έμβιων όντων, τη συνέχεια μέσω των γενεών 13, έτσι όπως αυτή πραγματοποιείται μέσω του γάμου. Όλη, όμως, η άγρια φύση με τα άλογα όντα αντιτίθεται στην πολιτισμένη κοινωνία. Την αντίθεση αυτή έλλογου και άλογου συναντούμε και στο μύθο των Προιτίδων. Ο λόγος είναι χαρακτηριστικό της πολιτισμένης κοινωνίας, του μέσα. Οι κόρες του Προίτου, προτού τιμωρηθούν φάσκον 14 ότι το σπίτι του πατέρα τους ήταν πλουσιότερο από το ιερό της Ήρας, αλλά και οι αιχμοφόροι, προσπαθώντας να καθησυχάσουν τον Προίτο, χρησιμοποιούν μειλιχίους μύθους 15. Αντίθετα, όταν οι Προιτίδες αφήνουν την πόλη, για να πάνε στα βουνά, βγάζουν σμερδαλέαν φωνάν 16. Το επίθετο σμερδαλέος χρησιμοποιείται κυρίως για ζώα που ουρλιάζουν, συνεπώς για άλογα όντα. Οι παρθένες έχουν χάσει, πέρα από τη λογική τους, και το λόγο τους και συμπεριφέρονται όπως τα ζώα 17. Η φυγή στα βουνά και η μεταμόρφωση είναι δύο στοιχεία στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους 18. Στην παραλλαγή του Βακχυλίδη, αλλά και σ αυτή του Βεργιλίου που θα εξετάσουμε παρακάτω, οι Προιτίδες δεν μεταμορφώνονται από τη θεότητα τιμωρό, αλλά η θεόσταλτη τρέλα τις κάνει να νομίζουν ότι είναι αγελάδες. Το γεγονός ότι οι Προιτίδες συμπεριφέρονται σαν αγελάδες και δεν επιλέγεται κάποιο άλλο ζώο δεν είναι τυχαίο. Η αγελάδα θεωρείται σύμβολο της γονιμότητας. Είναι ένα εξημερωμένο ζώο και, όταν παρουσιάζεται ως άγριο, προοιωνίζεται η εξημέρωση και η γονιμότητά του. Έτσι, από τη στιγμή που οι Προιτίδες παρουσιάζονται σαν αγελάδες που έχουν καταληφθεί από μανία προοικονομείται η επιτυχημένη επανένταξη τους στην κοινωνία και ο επακόλουθος γάμος 19. Ο Forbes Irving 20 σωστά υποστηρίζει ότι η μεταμόρφωση σε αγελάδα είναι μια προσωρινή προετοιμασία για το γάμο και τη μητρότητα που θα ακολουθήσει, δύο στοιχεία που, όπως θα δούμε παρακάτω, βρίσκονται υπό την προστασία των δύο εμπλεκόμενων θεοτήτων, της Ήρας, της ομηρικής βοϊδομάτας θεάς, και της Άρτεμης αντίστοιχα, που ο Βακχυλίδης την αποκαλεί Λατους θύγατρα βοωπιν 21, ένα επίθετο που αποδίδεται στην Άρτεμη μόνο στην ενδέκατη ωδή του Βακχυλίδη 22 Με την ψευδαίσθηση πως είναι ζώα, αν και δεν έχουν μεταμορφωθεί, οι Προιτίδες ηλύκταζον 23 στα βουνά. Το ρήμα αλυκτάζω ανακαλεί στο νου το ρήμα υλακτέω, το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως για σκυλιά και σημαίνει γαυγίζω 24, άρα παραπέμπει και αυτό στα θορυβώδη ουρλιαχτά των ζώων που βρίσκονται έξω από την πολιτισμένη κοινωνία. Την αντίθεση αυτή του μέσα-έξω αντανακλούν πολύ παραστατικά οι στίχοι της ενδέκατης ωδής του Βακχυλίδη. Τα επίθετα θεόδμητος 25 και τανίφυλλος Forbes Irving, P.M.C., (1990), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Βακχυλίδης, Βακχυλίδης, Βακχυλίδης, Segal C., (1976), σ Forbes Irving, P.M.C., (1990), σσ Forbes Irving, P.M.C., (1990), σ Forbes Irving, P.M.C., (1990), σ Βακχυλίδης, Maehler, H., (1997), σ Βακχυλίδης, Lidell & Scott, s.v. 25 Βακχυλίδης, Βακχυλίδης,

4 4 υπογραμμίζουν την αντίθεση πολιτισμού και αγριότητας 27. Το τανίφυλλον όρος είναι το πλούσιο σε φύλλα, άρα σε δέντρα και φυτά, βουνό, εξωπολιτισμικό στοιχείο που αντιτίθεται σε μία πόλη χτισμένη και τιμημένη (θεότιμον άστυ 28 ), στους οποίους είναι αγαπητή (θεοφιλές 29 ) από τους θεούς. Την ίδια λειτουργία συναντούμε και στην περιπλάνηση των Προιτίδων κατά δάσκιον ύλαν 30, σε χώρο δηλαδή έξω από τα όρια του πολιτισμού. Οι Προιτίδες, κατά τη διάρκεια της περιπλάνησής τους, περνούν και από την Αρκαδία 31. Η Αρκαδία θεωρούνταν ένας όμορφος τόπος, ο οποίος είχε τα χαρακτηριστικά ενός locus amoenus. Υπάρχει, όμως, και μια δεύτερη εκδοχή για την Αρκαδία: ήταν χώρος θυσιών, κυρίως αιματηρών, με πάρα πολύ σκληρά έθιμα. Η αντίθεση πολιτισμού και αγριότητας ενσωματώνεται τόσο στην Αρκαδία, όσο και στο επίθετο που την χαρακτηρίζει, μηλοτρόφος 32, δηλαδή αυτή που τρέφει στοιχείο πολιτισμού- πρόβατα, άλογα όντα εξωπολιτισμικό στοιχείο-. Η φυγή στη φύση συνεπάγεται φυγή έξω από τα τείχη της πόλης, τα οποία έχτισαν οι Κύκλωπες 33. Τα τείχη οριοθετούν την πόλη. Τα εντός των τειχών αντιστοιχούν στον πολιτισμό και τα εκτός των τειχών στην αγριότητα. Έξω από αυτά τα τείχη έφυγαν οι κόρες του Προίτου. Για τον τρόπο φυγής τους ο Βακχυλίδης χρησιμοποιεί τη μετοχή απεσσύμεναι 34 του ρήματος αποσεύω, που σημαίνει ορμώ, απέρχομαι τρέχοντας 35, κάτι που είναι αποτέλεσμα της μανιώδους συμπεριφοράς τους. Η συμπεριφορά αυτή δεν αντιστοιχεί στα εντός των τειχών κι έτσι οι θυγατέρες του Προίτου έφυγαν. Τα βόδια, που υπόσχεται ο Προίτος να θυσιάσει στην Άρτεμη, θα είναι άζυγα 36. Τα βόδια, που δεν έχουν υποστεί ζυγό, φέρνουν στο νου την Άρτεμη, την αιώνια παρθένο που δεν έχει υποβληθεί στο ζυγό του γάμου, και τις Προιτίδες, που βρίσκονται σε κατάσταση τρέλας, άρα δεν μπορούν να δαμαστούν και να υποβληθούν σε οποιονδήποτε ζυγό. Επίσης το επίθετο άζυγος, όταν αναφέρεται σε ανθρώπους, σημαίνει τον ανύπαντρο, τον άγαμο, κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι Προιτίδες. Είναι το ακριβώς αντίθετο της Ζυγίας Ήρας, της θεάς που υποβάλλει τους ανθρώπους στο ζυγό του γάμου. Ο Seaford 37 υποστήριξε ότι οι άζυγες βόες λειτουργούν ως υποκατάστατο των Προιτίδων, άποψη με την οποία δεν υπάρχει λόγος να διαφωνήσω. Πράγματι, αν λάβουμε υπόψη ότι μεταφορικά οι έφηβοι είναι αξημέρωτα και αδάμαστα ζώα, όπως είναι τα βόδια που δεν έχουν υποστεί ζυγό, τότε η θυσία των βοδιών αυτών μπορεί να σημαίνει την ανάγκη εξημέρωσης των γυναικών μέσω του γάμου. Άλλωστε και οι Προιτίδες φεύγοντας συμπεριφέρονται σαν αγελάδες. Ύστερα, λοιπόν, από δεκατρείς ολόκληρους μήνες περιπλάνησης των Προιτίδων στα βουνά, ο Προίτος πλένεται με νερό από τον ποταμό Λούσο και κάνει ένα τάμα στην Άρτεμη. Οι δεκατρείς μήνες είναι ο χρόνος που μεσολαβεί από τη μία γιορτή της λατρείας της Άρτεμης στην Τίρυνθα στην ίδια του επόμενου έτους 38. Ο 27 Segal C., (1976), σ Βακχυλίδης, Βακχυλίδης, Βακχυλίδης, Βακχυλίδης, Βακχυλίδης, Βακχυλίδης, Βακχυλίδης, Lidell & Scott, s.v. 36 Βακχυλίδης, Seaford R., (1988), σ Dowden K., (1988), σ. 90

5 5 Maehler 39 υποστηρίζει ότι οι δεκατρείς μήνες είναι ακριβώς ένας χρόνος, αντίθετα θεωρώ πιο πιθανό να επιλέγεται ακριβώς ο αριθμός δεκατρία, αντί για δώδεκα, γιατί σύμφωνα με τον Jebb 40, o αριθμός δεκατρία πρέπει να είχε κάποια μυστικιστική ή συμβολική σχέση με την Άρτεμη, την θεά που εμπλέκεται στο μύθο και θεραπεύει τις Προιτίδες. Χαρακτηριστικό ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ποταμός Λούσος, που το όνομά του συνδέεται ακριβώς με το πλύσιμο, λούεσθαι 41. Το νερό έχει εξαγνιστική αξία και ήταν το πιο διαδεδομένο μέσο καθαρμού. Καθαρμός είναι η διέλευση, το rite de passage, καθώς οδηγεί στην επιθυμητή κατάσταση 42. Ο Βακχυλίδης αποδίδει τη θεραπεία των παρθένων στην Άρτεμη Ημέρα 43, την Άρτεμη που εξημερώνει, κάτι που συμφωνεί περισσότερο με την αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων που θεωρούσαν την τρέλα ιεράν νόσον 44, όχι μόνο γιατί θεωρούνταν θεόσταλτη, αλλά και επειδή δεν υπήρχε μέσο θεραπείας, παρά μόνο οι καθαρμοί 45 ή η θεϊκή βοήθεια 46, που στη συγκεκριμένη περίπτωση έρχεται από την Άρτεμη, ύστερα από το τάμα του Προίτου 47. Η εκπλήρωση ή μη του τάματος διαμορφώνει τις σχέσεις μεταξύ ανθρώπων και θεών 48 δίνοντας την έννοια της προσφοράς και της αντιπροσφοράς. Το τάμα εκπληρώνεται με την ίδρυση βωμού, που τελετουργικά ιδρύεται όταν γίνεται η πρώτη θυσία 49. Παράλληλα με την ίδρυση του βωμού έχουμε χορούς γυναικών. Ο Λουκιανός 50 αναφέρει ότι δεν υπάρχει καμία τελετή χωρίς χορό. Έτσι οι Προιτίδες χορούς ίσταν γυναικων 51. Όσον αφορά τις μυητικές τελετουργίες, οι χοροί διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο. Μέσω του χορού και του τραγουδιού οι μύστες μαθαίνουν την παράδοση της φυλής τους και τις θρησκευτικές τελετές, που έχουν σχέση μ αυτή 52. Μοτίβα παρόμοια με τα παραπάνω συναντούμε και στις Εκλογές του Βεργιλίου. Οι Προιτίδες γεμίζουν με τα μουγκανητά τους τους αγρούς 53. Οι αγροί είναι το αντίστοιχο του δάσους και του βουνού, τα οποία συναντήσαμε στην παραλλαγή του Βακχυλίδη. Οι κόρες του Προίτου βρίσκονται έξω από την πόλη, έχουν περάσει από τον πολιτισμό στο χώρο της αγριότητας. Τον ίδιο σκοπό εξυπηρετούν και τα βουνά 54, στα οποία περιπλανώνται οι Προιτίδες, δείχνουν την αντίθεση του μέσα πόλη και του έξω βουνά, αγροί. Τα μουγκανητά 55 είναι το αντίστοιχο του σμερδαλέαν φωνάν 56 και του ηλύκταζον 57, που αναφέρει ο Βακχυλίδης. Οι Προιτίδες, όντας μακριά από την πόλη, σε βουνά και αγρούς, έχουν χάσει τη λογική τους και το λόγο τους και συμπεριφέρονται όπως τα ζώα. Φοβούνται 39 Maehler, H., (1997), σ Jebb, R. C., (1967), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Βακχυλίδης, Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Βακχυλίδης, Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Λουκιανός, Περί ορχήσεως Βακχυλίδης, Calame C., (1977), σ Vergilius, Ecloga VI, Vergilius, Ecloga VI, Vergilius, Ecloga VI, Βακχυλίδης, Βακχυλίδης,

6 6 μήπως στο λαιμό τους δεθεί άροτρο 58 και αναζητούν τα κέρατά τους 59. Έχουν την ίδια ακριβώς συμπεριφορά με τα ζώα, αν και δεν έχουν μεταμορφωθεί. Πρόκειται για δική τους ψευδαίσθηση. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι στα σχόλια στον Βεργίλιο (απ. 6) χρησιμοποιείται η μετοχή "sanatas" του ρήματος "sano" που σημαίνει θεραπεύει. Η ρίζα του ρήματος αυτού είναι το επίθετο "sanus", που σημαίνει τον υγιή στο νου, τον λογικό. Από την ίδια ρίζα προέρχεται και το ουσιαστικό "sanitas" που σημαίνει φρόνηση. Με τη μετοχή του ρήματος "sano" περνούμε από την αγριότητα στον πολιτισμό, από το άλογο και το παράλογο στο έλλογο και το λογικό. Εξετάζοντας, στη συνέχεια, την παραλλαγή του Ησιόδου (απ. 8, 9), είναι απαραίτητο να γίνει μια διευκρίνιση: δεν μας σώζεται το χωρίο, στο οποίο ο ποιητής αναφέρεται στο θεό τιμωρό. Αν λάβουμε υπόψη μας τα λεγόμενα του Απολλόδωρου (απ. 1) 60, που ίσως στην εποχή του να σωζόταν ολόκληρο το απόσπασμα του Ησιόδου, ο θεός, που τιμωρεί τις Προιτίδες, είναι ο Διόνυσος. Υπάρχουν, όμως, σύγχρονοι μελετητές 61, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι η Ήρα είναι εκείνη που τιμωρεί τις Προιτίδες με κνύος και αλφός εξαιτίας της μαχλοσύνης τους. Από τη στιγμή που στο σωζόμενο απόσπασμα δεν γίνεται μνεία στη θεότητα τιμωρό, θα μπορούσαμε, κάλλιστα, με βάση την πληροφορία του Αιλιανού (απ. 11) ότι, δηλαδή, η θεότητα τιμωρός είναι η Κυπρίδα θεά, άρα η Αφροδίτη, να θεωρήσουμε ότι στο μύθο των θυγατέρων του Προίτου εμπλέκεται και η συγκεκριμένη θεά. Άλλωστε, παρατηρούμε ότι η μαχλοσύνη αναφέρεται και από τον Ησίοδο και από τον Αιλιανό ως αιτία ή αποτέλεσμα τιμωρίας αντίστοιχα. Η μαχλοσύνη αποδίδεται μόνο σε γυναίκες (με μία εξαίρεση στον Όμηρο 62 όπου το επίθετο αποδίδεται στον Πάρη ως θηλυπρεπή) και σημαίνει ακολασία, ασέλγεια, λαγνεία 63. Η λέξη αυτή μπορεί να συνδυαστεί με τα διονυσιακά μυστήρια, όπου ο ερωτισμός ήταν απροκάλυπτος 64. Τουλάχιστον σε μερικούς τύπους της διονυσιακής μύησης φαίνεται ότι κατά τη διάρκεια της συνέβαινε μεταξύ των μυστών πραγματική ολοκληρωμένη ερωτική πράξη. Κατά τον Burkert 65 πίσω από μια τέτοια πράξη είναι δυνατό να υπόκειται η εισαγωγή των εφήβων στη σεξουαλικότητα. Ο ίδιος ο Διόνυσος κάλυπτε τόσο την περιοχή της σωφροσύνης, όσο και της μανίας 66. Αν οι Προιτίδες τιμωρούνται είνεκα μαχλοσύνης 67, τότε το πιθανότερο είναι να υποθέσουμε εδώ την εμπλοκή του Διονύσου με την ιδιότητα του θεού της σωφροσύνης, ως τιμωρού μιας ασύνετης πράξης. Θεωρώ, όμως, ότι η μαχλοσύνη μπορεί να συνδέεται και με την Αφροδίτη, η οποία συμβολίζει την ευχάριστη ολοκλήρωση του ερωτισμού 68. Τον 4 ο αιώνα βρίσκουμε την Αφροδίτη χωρισμένη σε δύο όψεις, την Ουρανίαν, που συμβολίζει την ανώτερη αγάπη, και η οποία τιμωρεί τις Προιτίδες, -αν πρόκειται για τη συγκεκριμένη θεά στο απόσπασμα του Ησιόδου-, και την Πάνδημον, που αντιπροσωπεύει την κατώτερη ερωτική ζωή, ιδίως την πορνεία 69, για την οποία, κατά τον Ησίοδο πάντα, οι Προιτίδες τιμωρούνται 58 Vergilius, Ecloga VI, Vergilius, Ecloga VI, Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, ii [26] Dowden K., (1989), σ Ιλιάδα, Ω, Lidell & Scott, s.v 64 Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ. 67 Hesiodus, Fr. 132 (Suda μ 307) 68 Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ. 328

7 7 Όσον αφορά την Ήρα, νομίζω ότι τα πράγματα είναι λίγο πιο σαφή. Η Ήρα είναι θεά του γάμου και των γαμήλιων τελετών. Η μαχλοσύνη αντιτίθεται σ αυτά της τα χαρακτηριστικά. Είναι επόμενο, λοιπόν, να τιμωρεί όποιον προσβάλλει το αντικείμενο, που είναι υπό την προστασία της, το γάμο, και η μαχλοσύνη αποτελεί τρόπον τινά προσβολή του γάμου και μέσω αυτού και της Ήρας. Η Burnett 70 θεώρησε ότι με τη φράση τέρεν ώλεσεν άνθος 71 ίσως γίνεται υπαινιγμός σε κάποιου είδους σεξουαλική καταστροφή. Η Burnett μάλλον συνδύασε το άνθος με την τεκνοποιία, αλλά μου φαίνεται πιθανότερο ότι με τη φράση αυτή γίνεται υπαινιγμός στη νεότητα, το άνθος της ηλικίας. Ο Ησίοδος κάνει λόγο για κνύος και αλφό 72 (απ. 9), λέξεις συγγενικές ως προς τη σημασία τους. Το "κνύος" είναι η φθορά του δέρματος της κεφαλής και η πτώση των τριχών της 73, ενώ ο "αλφός" είναι κάτι αντίστοιχο και παρουσιάζεται κυρίως στο πρόσωπο. Όσον αφορά το Διόνυσο, το "κνύος" και ο "αλφός" φέρνουν στο νου τις μάσκες, που φορούν οι μετέχοντες στα διονυσιακά μυστήρια κατά την έκσταση 74. Το ξεφλούδισμα του προσώπου και η πτώση των τριχών και μέρους του δέρματος της κεφαλής μπορεί όντως να έχουν σχέση με τη μεταμόρφωση που γινόταν κατά τη διάρκεια των διονυσιακών μυστηρίων. Το "κνύος" ετυμολογικά συνδέεται και με το ρήμα "κνυζάομαι" ή "κνυζέομαι" που χρησιμοποιείται κυρίως για σκυλιά και σημαίνει ουρλιάζω γοερά 75. Αν υποθέσουμε ότι θεότητα τιμωρός στο απόσπασμα 133 του Ησιόδου είναι η Ήρα, τότε ο ρόλος του "κνύους" εδώ είναι αντίστοιχος με το ρήμα "ηλύκταζον" 76 και τη φράση "implerunt mugitibus agros" 77, που συναντήσαμε στον Βακχυλίδη και τον Βεργίλιο αντίστοιχα. Πιστεύω, μάλιστα, ότι, αν δεχτούμε πως υπάρχει στο συγκεκριμένο χωρίο του Ησιόδου ετυμολογική σχέση του "κνύους" με το ρήμα "κνυζάομαι κνυζέομαι", τότε δεν είναι τυχαίο πως και στις τρεις παραλλαγές του Ησιόδου, του Βακχυλίδη και του Βεργιλίου- θεότητα τιμωρός είναι η Ήρα που τιμωρεί με την παροχή του αλόγου, που έχει τόσο τη σημασία της παραφροσύνης του παραλόγου, όσο και τη σημασία του άναρθρου λόγου. Η λέξη "αλφός" φέρνει στο νου και την Αλφειαία Άρτεμη. Το αίτιον της επίκλησής της ως Αλφειαίας βρίσκεται στο μύθο, σύμφωνα με τον οποίο ο Αλφειός ποταμός, έχοντας ερωτευθεί την Άρτεμη, πηγαίνει σε μια νυχτερινή γιορτή, όπου βρίσκονται η θεά μαζί με τις Νύμφες της. Ο Αλφειός την κυνηγά και στην προσπάθειά της να ξεφύγει καλύπτουν και εκείνη και οι Νύμφες της το πρόσωπό τους με λάσπη 78. Έτσι κρατά την αγνότητά της. Στην περίπτωση αυτή η επίκληση της Άρτεμης ως Αλφειαίας έχει σχέση και με τον ποταμό Αλφειό, αλλά και με την μεταμόρφωσή της που φέρνει στο νου τον "αλφό". Έχοντας αναλύσει τα μοτίβα, που παρουσιάζονται στις παραλλαγές του μύθου, θα προσπαθήσουμε να δούμε τώρα αν πίσω από το μύθο των Προιτίδων κρύβονται κάποιες τελετές και ποιες είναι αυτές. 70 Pippin Burnett, A., (1985), σ Hesiodus, Fr. 132 (Suda μ 307) 72 Hesiodus, Fr. 133 (P. Oxy. 2488A) 73 Lidell & Scott, s.v. 74 Dowden K., (1989), σ Lidell & Scott, s.v. 76 Βακχυλίδης, Vergilius, Ecloga, VI, Παυσανίας,

8 8 Κατά τον Calame 79, ο μύθος είναι ιδρυτικός της τελετής των Αγριωνίων, στην οποία εμπλέκεται και ο Διόνυσος. Και ο Burkert 80 συσχετίζει το μύθο των Προιτίδων με την τελετή των Αγριωνίων. Τα Αγριώνια ή Αγριάνια γιορτάζονταν στη Θήβα, στον Ορχομενό, στο Άργος και αλλού 81, αλλά ο τρόπος εορτασμού ποίκιλλε από περιοχή σε περιοχή. Χωρίς να επεκταθώ σε λεπτομερή περιγραφή, θα αναφέρω μόνο ότι, στις περισσότερες περιοχές, στη γιορτή αυτή εμπλεκόταν ο Διόνυσος και χαρακτηριστικό της γιορτής ήταν η ωμοφαγία. Ο Calame συσχετίζει τις Προιτίδες με τις Μαινάδες, τις τροφούς και ακόλουθους του Διονύσου, που εκδήλωναν τη θρησκευτική τους μανία με κραυγές, τραγούδια, μανιώδεις χορούς και μουσική. Πάνω στη μανία τους ξερίζωναν δέντρα ή κατασπάραζαν θηρία που τις σάρκες τους τις καταβρόχθιζαν ωμές 82. Το όνομα του Διονύσου ωμηστής ωμοφάγος παραπέμπει σ αυτή την τελετή, πίσω από την οποία, κατά τον Burkert 83 κρύβεται και ο μύθος των Προιτίδων. Σε μια καθορισμένη στιγμή της γιορτής, οι γυναίκες μιας ορισμένης πόλης μαίνονται 84 και κορύφωση αυτής της διονυσιακής μανίας είναι η ωμοφαγία 85. Ακόμα και αν η πρόκληση μανίας είναι χαρακτηριστική αρμοδιότητα ακριβώς του μαινόμενου θεού 86, δηλαδή του Διονύσου, όλα τα υπόλοιπα στοιχεία, που αφορούν τη λατρεία του είναι αντίθετα στα στοιχεία που συναντούμε στο μύθο των Προιτίδων. Οι κόρες του Προίτου δεν μπορούν να συσχετιστούν με τις Μαινάδες, οι οποίες θεωρούνταν, όπως προαναφέρθηκε, τροφοί του Διονύσου. Οι κόρες του βασιλιά του Άργους, όμως, ακόμα κι όταν βρίσκονται σε κατάσταση μανίας εξακολουθούν να είναι παρθένες. Άρα, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ταυτίζονται με τις Μαινάδες, που, ως τροφοί, είναι ήδη παντρεμένες γυναίκες. Επιπλέον, η ωμοφαγία είναι χαρακτηριστικό της γιορτής των Αγριωνίων. Στο μύθο των Προιτίδων, όμως, δε συναντούμε το ίδιο ή παρόμοιο στοιχείο. Σύμφωνα με τον Ησύχιο (απ. 10), στα Αγριώνια του Άργους γιορταζόταν ο θάνατος μιας από τις θυγατέρες του Προίτου, της Iφινόης 87, η οποία πέθανε κατά τη διάρκεια της καταδίωξης από τον Μελάμποδα στα βουνά. Συνεπώς, το αντικείμενο της διονυσιακής λατρείας ήταν ο θάνατος του κοριτσιού. Συναντούμε μεν θάνατο στην καταδίωξη, αλλά η Ιφινόη δεν κατασπαράζεται, το στοιχείο της ωμοφαγίας απουσιάζει. Αγριώνιος ή Αγριάνιος ονομαζόταν κι ένας μήνας της άνοιξης 88. Είναι γνωστή η αλληγορική σημασία της άνοιξης. Συμβολίζει την αρχή, την αναγέννηση της φύσης και, κατά τον Dowden 89, η μύηση είναι τρόπον τινά μια καινούρια αρχή. Ο μύστης ξεκινά τη ζωή του στην κοινωνία έχοντας αφήσει ένα στάδιο, για να περάσει στο επόμενο. Οι Προιτίδες, συνεπώς, μη έχοντας σχέση με την εκστατική λατρεία του Διονύσου, δεν ανήκαν ολοκληρωτικά στα Αγριώνια, ακόμη κι αν βρεθούν στοιχεία, με βάση τα οποία μπορεί να γίνει ένας ανάλογος συσχετισμός. Πιστεύω ότι ο λόγος που οδήγησε πολλούς μελετητές στο να συσχετίσουν το μύθο των Προιτίδων με διονυσιακές τελετές είναι οι λέξεις μαχλοσύνη, κνύος και αλφός, που συναντήσαμε 79 Calame, C., (1977), σσ Burkert W., Homo Necans, (1983), σσ Calame C., (1977), σ Grimal P., (1991) 83 Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Seaford R., (1988), σ Dowden K., (1989), σ Dowden K., (1989), σσ

9 9 στην παραλλαγή του Ησιόδου. Υπάρχουν, όμως, τα δύο στοιχεία, που συναντήσαμε στην τελετή των Αγριωνίων, τα οποία με κάνουν να διαφωνήσω με το συσχετισμό του συγκεκριμένου μύθου μ αυτή την τελετή: πρώτον, οι Μαινάδες ήταν τροφοί του Διονύσου, άρα παντρεμένες γυναίκες, ενώ οι Προιτίδες ακόμα είναι παρθένες, και δεύτερον, οι Μαινάδες κατασπαράζουν άγρια θηρία που στη συνέχεια τρώνε τις σάρκες τους ωμές. Το στοιχείο, όμως, του σπαραγμού και της ωμοφαγίας απουσιάζει ολοκληρωτικά από το μύθο των Προιτίδων. Ο λόγος της αναγωγής του υπό εξέταση μύθου στη διονυσιακή λατρεία μπορεί να ήταν η δομική ομοιότητα με το μύθο των Μινυάδων (απ. 12), άποψη που ασπάζεται ο Dowden 90. Πράγματι, στο μύθο των Μινυάδων υπάρχουν τα δύο στοιχεία που μ έκαναν να διαφωνήσω με το συσχετισμό του μύθου των Προιτίδων με διονυσιακές τελετές: οι Μινυάδες ήταν παντρεμένες γυναίκες και, πάνω στη μανία τους, κατασπάραξαν το γιο της μιας εκ των τριών, ο Grimal 91 υποστήριξε ότι η μανιώδης συμπεριφορά των Προιτίδων, παρόμοια με τη συμπεριφορά των Μαινάδων, είχε δώσει βάση στο μύθο που έλεγε ότι ο Διόνυσος ήταν αυτός που τις είχε τρελάνει γιατί αυτές αρνούνταν να αποδεχτούν τη λατρεία του. Έχοντας απορρίψει την άποψη ότι ο μύθος των Προιτίδων λεκτικοποιεί διονυσιακές τελετές, θα ασχοληθούμε με την παραλλαγή, σύμφωνα με την οποία οι κόρες του Προίτου διαπράττουν ύβρη στο ιερό της Ήρας, τιμωρούνται από αυτή τη θεά και θεραπεύονται από την Άρτεμη. Οι Προιτίδες, ύστερα από την ύβρη που διέπραξαν στο ιερό της Ήρας, απομακρύνονται από την πολιτισμένη κοινωνία, χάνουν τη λογική τους και φεύγουν στα βουνά στάδιο απομάκρυνσης-. Εκεί περνούν το δεύτερο στάδιο αυτό της δοκιμασίας. Τέλος, επανέρχονται στην πολιτισμένη κοινωνία, στην οποία ενσωματώνονται, σύμφωνα με το τρίτο στάδιο της μυητικής τελετουργίας, αυτό της επανένταξης. Η παράλληλη πορεία του μύθου, σ αυτή του την παραλλαγή, και της τελετουργίας είναι σαφής, αφού ακολουθείται το σχήμα των τριών σταδίων μιας μυητικής τελετής. Η παράλληλη αυτή πορεία μύθου και τελετουργίας ενισχύεται και από τα μοτίβα, που αναλύσαμε παραπάνω, στα οποία βλέπουμε την αντίθεση του εντός εκτός, που παραπέμπει σε μυητικά συμφραζόμενα. Καταλήγουμε, επομένως, στο συμπέρασμα ότι ο μύθος των Προιτίδων λεκτικοποιεί μυητικές τελετές. Για να συγκεκριμενοποιήσουμε το είδος των τελετών αυτών είναι χρήσιμο να οριοθετήσουμε το πλαίσιο επιρροής των δύο θεοτήτων, που εμπλέκονται στο μύθο, της Ήρας και της Άρτεμης. Η Ήρα είναι η θεά του γάμου και, κατ επέκταση, των γαμήλιων τελετών 92. Το όνομά της έχει ερμηνευτεί και ως ώριμη για γάμο 93. Το γεγονός ότι κατέχει εξέχουσα θέση στο αρχαιοελληνικό πάνθεο οφείλεται στο ότι η ίδια και η λατρεία της συνδέονται στενά με τον πιο σημαντικό από τους κοινωνικούς θεσμούς 94. Τα λατρευτικά και μυθολογικά δεδομένα συγκλίνουν στη δημιουργία της πεποίθησης ότι ο γάμος, ως κοινωνικό φαινόμενο, βρισκόταν πάντοτε στο κέντρο του θρησκευτικού χώρου, μέσα στον οποίο κινείται η Ήρα 95. Την επικαλούνταν ως Ζυγίαν αυτή που βάζει στο ζυγό (του γάμου), δηλαδή αυτή που οδηγεί στο γάμο, που συζευγνύει- και ως Τελείαν, ολοκληρωμένη 96. Ο γάμος της με τον Δία, ο ιερός γάμος, ήταν το 90 Dowden K., (1989), σ. 91 Grimal P., (1991). 92 Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Σηφάκης Γ.Μ., ( ), σ Σηφάκης Γ.Μ., ( ), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ. 286

10 10 παράδειγμα για τους γάμους των ανθρώπων 97. Ο Burkert 98 σωστά παρατηρεί πως είναι περίεργο το γεγονός ότι από την παρουσία της Ήρας λείπει ένα στοιχείο, η μητρότητα, φυσικό επακόλουθο ενός γάμου. Το απόν αυτό στοιχείο, ο τοκετός, είναι υπό την προστασία της Άρτεμης 99. Η Άρτεμη, ως πότνια θηρών είναι κυρία όλης της άγριας φύσης 100. Η θεά της υπαίθρου είναι αγνή με την ιδιαίτερη σημασία της λέξης, άθικτη και απαραβίαστη παρθένος 101. Τα κορίτσια που πλησιάζουν την ενηλικίωση, σχηματίζουν χορευτικές ομάδες σε γιορτές προς τιμήν της θεάς 102, η οποία συνδυάζοντας αυτά τα δύο χαρακτηριστικά αποκαλείται ορεστέρα παρθένος 103. Όταν οι νέες κοπέλες αφήσουν το στάδιο της παρθενίας, για να περάσουν σ αυτό του γάμου, δε χάνουν την προστασία της, αφού ό,τι προηγείται, αλλά και ό,τι έπεται σ αυτήν την αποφασιστική καμπή στη ζωή των κοριτσιών, υπόκειται στη δύναμή της 104. Κατά περίπτωση, οι κοπέλες που είναι σε ηλικία γάμου, αφιερώνονται για μακρό χρονικό διάστημα στην αποκλειστική υπηρεσία της Αρτέμιδος στα πλαίσια μιας τελετής μύησης 105 Επιστρέφοντας στην παραλλαγή του Βακχυλίδη, βλέπουμε ότι οι κόρες του Προίτου τιμωρήθηκαν με μανία από την Ήρα, επειδή ισχυρίστηκαν ότι το σπίτι του πατέρα τους ήταν πιο πλούσιο από της θεάς 106. Αυτό σημαίνει ότι προτιμούν το σπίτι τους από το σπίτι του γάμου, το συζυγικό σπίτι, άρα αρνούνται το γάμο 107. Για το λόγο αυτό τιμωρούνται από την προστάτιδα θεά του γάμου, την Ήρα, με μανία και περιπλάνηση στα βουνά. Εκεί περνούν το στάδιο της δοκιμασίας και με την επιστροφή τους ξεπερνούν το στάδιο της τρέλας, που στην αρχαία Ελλάδα παρέπεμπε στη νεότητα 108, και περνούν σ αυτό του γάμου, που, κατά τον Calame 109, σημαδεύει το τέλος της παρθενείας και της νεότητας γενικότερα. Αφήνοντας αυτό το στάδιο, ιδρύουν βωμό προς τιμήν της θεάς, που προστατεύει τη νεότητα, της Άρτεμης, και η οποία, σύμφωνα με την Burnett 110 είχε υπό την προστασία της και τις τελετές μύησης που σημαδεύουν το τέλος της νεότητας. Όσον αφορά το τρίτο στάδιο, αυτό της επανένταξης, βλέπουμε τις Προιτίδες να επιστρέφουν στην πολιτισμένη κοινωνία και να επανεντάσσονται σ αυτή. Μιλώντας, όμως, για μυητικές τελετές είδαμε ότι αυτές σημαδεύουν το πέρασμα από μία φάση σε μία άλλη και, ισχυριζόμενοι ότι ο μύθος των Προιτίδων λεκτικοποιεί μυητικές τελετές γάμου στην παραλλαγή όπου εμφανίζεται η Ήρα, θα περιμέναμε να δούμε τις Προιτίδες να πεντρεύονται, στοιχείο που ο Βακχυλίδης παραλείπει. Ο Seaford 111 ισχυρίζεται ότι ο μύθος, στη συγκεκριμένη του παραλλαγή, φαίνεται να είναι ιδρυτικός της λατρείας της Άρτεμης στους Λουσούς, αφού η αφήγηση τελειώνει με την ίδρυση βωμού, την πρώτη θυσία προς τιμήν της θεάς και την παρουσία χορού γυναικών. 97 Calame C., (1977), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Calame C., (1977), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Burkert W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, (1993), σ Βακχυλίδης, Seaford R., (1988), σ Calame C., (1977), σ Calame C., (1977), σ Pippin Burnett, A., (1985), σ Seaford R., (1988). σ. 121

11 11 Πιστεύω, όμως, ότι δεν πρέπει να περιοριστούμε μόνο στην παραλλαγή του Βακχυλίδη τη στιγμή που έχουμε μία ακόμα παραλλαγή, αυτήν του Φερεκύδη (απ.7), στην οποία οι Προιτίδες τιμωρούνται από την Ήρα για τον ίδιο ακριβώς λόγο ισχυρίζονται ότι το σπίτι του πατέρα τους είναι πλουσιώτερο από αυτό της Ήρας- και θεραπεύονται από τον Μελάμποδα, τον ιδρυτή, κατά μια εκδοχή, της λατρείας του Διονύσου 112, ο οποίος παντρεύεται την Ιφιάνασσα, κάτι που συμβαίνει στις περισσότερες παραλλαγές, ακόμα και σ αυτές όπου εμφανίζεται ο Διόνυσος ως θεότητα τιμωρός. Θα έλεγα, λοιπόν, ότι η λειτουργία του μύθου των Προιτίδων ποικίλλει από παραλλαγή σε παραλλαγή. Είδαμε ότι κάποιοι συσχέτισαν αυτόν τον μύθο με την τελετή των Αγριωνίων και κάτι τέτοιο δεν θα μας ξένιζε, αν μας σώζονταν μόνο οι παραλλαγές, όπου συναντήσαμε γυναίκες του Άργους στη θέση των θυγατέρων του Προίτου. Προσπαθώντας, όμως, να ερμηνεύσουμε συγκεκριμένα τον μύθο των Προιτίδων αντλήσαμε στοιχεία από διάφορες παραλλαγές, συναντήσαμε θεότητες με διαφορετικές ιδιότητες που εναλλάσσονταν κάθε φορά και, ερμηνεύοντας ανάλογα τα στοιχεία, είδαμε πως αυτά συγκρούονται, αλλά και πως αλληλοσυμπληρώνονται, για να μας οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι είναι δυνατόν ο μύθος να λεκτικοποιεί μυητικές τελετουργίες και, πιο συγκεκριμένα, τελετές μύησης γάμου. Β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α Burkert, W., Αρχαία ελληνική θρησκεία, μετάφραση: Ν.Π. Μπεζαντάκος Α.Αβαγιανού, Αθήνα, 1993 Burkert, W., Homo Necans, Barkeley, Burkert W., Homo Necans, (1983), σ. 170/ Seaford, R., (1988), σ., 126

12 12 Calame, C., Choruses of Young Women in Ancient Greece, trans. D.Collins J.Orion, London, 1977 Dowden, K., Death and the Maiden, London and New York, 1989 Forbes Irving, P.M.C., Metamorfoses in Greek Myths, Oxford, 1990 Grimal, P., Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής μυθολογίας, επιμ. Β.Άτσαλος, Θεσσαλονίκη, 1991 Jebb, R.C., Bacchylides. The Poems and Fragments, Hildesheim 1967 Maehler, H., Des Bakchylides. Die Siegesllieder, Leiden, New York and Koln 1997 Pippin Burnett, A., The Art of Bacchylides, Cambridge, Massachusetts and London, 1985 Seaford, R., The eleventh ode of Bacchylides: Hera, Artemis and the absence of Dionysus, JHS 108, (1988), Segal, C., Bacchylides Reconsidered: Epithets and the dynamics of Lyric Narrative, QUCC 22, (1976), Σηφάκης, Γ.Μ., Δύο ανέκδοτα μελετήματα του Ιω. Καμπίτση,, ( ),.. Van Gennep, A., The rites of passage, trans. M.B.Visedom G.L.Caffee, London, 1965 Στάδια μυητικής τελετουργίας 1. Στάδιο απομάκρυνσης από την οικογένεια και τον πολιτισμό (seclusion ή expulsion) Χορική ποίηση και τελετουργία. Ο μύθος των Προιτίδων Μύθος Λέξεις-μοτίβα που συναντώνται στο μύθο μύθο Οι Προιτίδες τιμωρούνται με μανία και φεύγουν στα βουνά άστυ(βακχ.11.57) φάσκον(βακχ.11.90) μύθοισι(βακχ.11.90) θεοδμάτους αγυιάς(βακχ.11.58) Θεότητες που εμπλέκονται στο Ήρα Διόνυσος

13 13 Περνούν 13 μήνες στα δάση θεότιμον άστυ(βακχ.11.12) θεοφιλές Άργος(Βακχ.11.60) όρος(βακχ.11.55) δάσος(βακχ.11.93) agros(verg.ecl.vi.48) montibus(ver.ec.vi52) Διόνυσος - Άρτεμη 2. Στάδιο δοκιμασίας (liminal) σμερδαλέαν φωνάν(βακχ.11.56) mugitibus(verg.ecl.vi. 48) κνύος(ησίοδ.fr.133) ηλύκταζον(υλακτέω) Βακχ erras(verg.ecl.vi.52) 3. Στάδιο επανένταξης στην κοινωνία (inclusion ή reintegration) Θεραπεύονται Παντρεύονται τανίφυλλον όρος(βακχ.11.55) μαχλοσύνη(ησ.fr.132) αλφός(ησ.fr.133) άζυγας βους (Βακχ ) Άρτεμις Ημέρα(Βακχ.11.39) sanatas (Probus in Verg. Ecl.VI.48κ.ε.) Ζυγία Ήρα (Μελάμπους) λαμβάνει προς γάμον Ιφιάνασσαν (Φερεκύδης) Άρτεμη Ήρα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα Θέμα : Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στην Ιλιάδα (με βάση τις ραψωδίες που διδαχτήκαμε). Η γυναίκα μέσα στην Ιλιάδα εμφανίζεται ως μητέρα, σύντροφος, σύζυγος, ως πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑ. Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα

ΑΘΗΝΑ. Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα ΑΘΗΝΑ Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα Τι προστάτευε Προστάτευε τους αδικημένους και τους ήρωες Σύμβολα Ελιά Κουκουβάγια Κόκορας Φίδι Ομάδα Μαρσέλ Τρίφκας Νίκος Λιάγκας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΟΞΑΣΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ, ΜΕ ΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΜΕ ΤΟ ΓΑΜΟ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ

ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΟΞΑΣΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ, ΜΕ ΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΜΕ ΤΟ ΓΑΜΟ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΕΣ ΤΕΛΕΤΕΣ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΟΞΑΣΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ, ΜΕ ΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΜΕ ΤΟ ΓΑΜΟ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ARNOLD VAN GENNEP ΓΕΝΝΗΣΗ Μόλις γεννιόταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ. www.zero-project.gr

ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ. www.zero-project.gr ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ www.zero-project.gr Πολύ πριν τη δική µας εποχή, όταν τον κόσµο κυβερνούσαν ακόµα οι Ολύµπιοι Θεοί, γεννήθηκε η Περσεφόνη, κόρη του θεού ία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΑΓΗ ΑΝΤΡΕΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΑΓΗ ΑΝΤΡΕΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΑΓΗ ΑΝΤΡΕΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Εστία Η Εστία ήταν η μεγαλύτερη κόρη και το πρώτο παιδί του Κρόνου και της Ρέας, γι' αυτό και τέθηκε επικεφαλής όλων των μεγάλων Θεοτήτων. Προστάτιδα της οικογενειακής

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΣ

Ο ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΣ Ο ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΣ Α) ΠΑΣΧΟΥΣΕΣ ΘΕΟΤΗΤΗΤΕΣ Η ΘΕΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΥΠΟΚΕΙΝΤΑΙ ΣΕ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΑΠΟΥΣΙΑ - ΠΑΡΟΥΣΙΑ Β) 1. ΜΥΣΤΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ! 2. ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ! 3. ΜΥΣΤΗΡΙΟΣΟΦΙΑ Δίπλα στη δηµόσια λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ»

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» 1 Β Λυκείου: 1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» ( σύμφωνα με τις ερωτήσεις αξιολόγησης του υπουργείου Παιδείας) α ) Tο δράμα 1) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα

8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα 8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα υπεύθυνου τµήµατος : Γλαρού Άννα ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η «Γιορτή της µητέρας» ή ηµέρα της µητέρας είναι κινητή εορτή προς τιµήν της µητέρας και γιορτάζεται κάθε χρόνο την δεύτερη Κυριακή του µήνα Μάη.

Η «Γιορτή της µητέρας» ή ηµέρα της µητέρας είναι κινητή εορτή προς τιµήν της µητέρας και γιορτάζεται κάθε χρόνο την δεύτερη Κυριακή του µήνα Μάη. Η «Γιορτή της µητέρας» ή ηµέρα της µητέρας είναι κινητή εορτή προς τιµήν της µητέρας και γιορτάζεται κάθε χρόνο την δεύτερη Κυριακή του µήνα Μάη. Η γιορτή της µητέρας στην Ελληνική Μυθολογία Η πρωταρχική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου

Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Μια φορά κι έναν καιρό στην Ισπανία υπήρχε ένας μικρός ταύρος που το όνομά του ήταν Φερδινάνδος. Όλοι οι άλλοι μικροί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο γάμος στην αρχαία Ελλάδα σε όλες τις πόλεις-κράτη κατοχυρωνόταν με νόμο, είχε δε πρωτεύοντα ρόλο την κοινωνία. Αν και δεν ήταν υποχρεωτικός, οι νέοι έπρεπε να παντρευτούν,

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο Ιερό τοπικής λατρείας αφιερωμένο στον θεό Κάβιρο (γενειοφόρο θεό με στεφάνι κισσού στο κεφάλι και κάνθαρο στο χέρι υπόσταση του Διονύσου) και το Θεό Παίδα (θεϊκό παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις Ιστορία Γ - 2 η Ενότητα: Ηρακλής. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Πηγή πληροφόρησης: e-selides.

Επαναληπτικές Ασκήσεις Ιστορία Γ - 2 η Ενότητα: Ηρακλής. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Πηγή πληροφόρησης: e-selides. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη Πηγή πληροφόρησης: e-selides.gr 1. Τι ανέθεσε ο Ευρυσθέας στον Ηρακλή και γιατί; 2. Πώς σκότωσε ο Ηρακλής το λιοντάρι της Νεμέας; 3. Η ακροστιχίδα του λιονταριού.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΙ ΟΡΟΙ. Η σύνταξη μιας πρότασης

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΙ ΟΡΟΙ. Η σύνταξη μιας πρότασης ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΙ ΟΡΟΙ Η σύνταξη μιας πρότασης Τα δύο πιο βασικά στοιχεία σε κάθε πρόταση είναι το ρήμα και το ουσιαστικό. Το κομμάτι της πρότασης που αναφέρεται στο ρήμα το λέμε ρηματικό σύνολο (ΡΣ) ή ρηματικό

Διαβάστε περισσότερα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα και την πρωτοχρονιά. Colindul românesc: Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δράματος και τι νέο προσέφερε στο κοινό σε σχέση με το έπος και τη λυρική ποίηση; 2. Ποια είναι η προσέλευση του δράματος και με ποια γιορτή συνδέθηκε;

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΉΣ ΘΡΗΣΚΕΊΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΉΣ ΘΡΗΣΚΕΊΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΉΣ ΘΡΗΣΚΕΊΑΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ? ΠΑΡΕΛΘΟΝ vs. ΠΑΡΟΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ (σύµφωνα µε J. Rudhardt,

Διαβάστε περισσότερα

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ Ο ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ Εκεί που φύτρωνε φλησκούνι και άγρια μέντα κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο. Εκεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Διόνυσος, ο λαϊκός θεός της Λέσβου

Διόνυσος, ο λαϊκός θεός της Λέσβου Διόνυσος, ο λαϊκός θεός της Λέσβου Αντιγόνη Μώρου - Δρ. Ανθρωπολογίας Θεάτρου ΜΕΡΟΣ 2ο ΙΙ. α. Η Διονυσιακή λατρεία: Διόνυσος, ο θεός της μανίας και της κάθαρσης β. Ο Ορφισμός Είδαμε στο πρώτο μέρος ότι

Διαβάστε περισσότερα

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Γάμος Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε παραδόσεις και έθιμα. Παρόλα αυτά, η γαμήλια τελετή παραμένει ίδια στο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ Προτεινόμενες δραστηριότητες Θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή των εκπαιδευτικών για τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης μουσειακής εμπειρίας. Αυτό μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή

Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή 1. Λιοντάρι Νεµέας 2. Λερναία Ύδρα (Λίµνη Λέρνη Πελοπόννησος) 3. Κάπρος του Ερύµανθου (βουνό Ερύµανθος Πελοπόννησος) 4. Ελάφι µε χρυσά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Την ημέρα του γάμου μαζεύονται οι κοπέλες στο σπίτι της νύφης και την ντύνουν. Μετά η μάνα της, της πλένει τα πόδια για να

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία της μουσικής μέσα από ένα παραμύθι

Η ιστορία της μουσικής μέσα από ένα παραμύθι Η ιστορία της μουσικής μέσα από ένα παραμύθι Πριν πολλά χρόνια, στην Αρχαία Ελλάδα, ζούσαν οι Θεοί του Ολύμπου, πού αλλού; στον Όλυμπο. Και ενώ έτρωγαν αδιάκοπα νέκταρ και αμβροσία άρχισαν να πλήττουν

Διαβάστε περισσότερα

Χριστίνα Δρελιώση Αλεξάνδρα Ζάχου

Χριστίνα Δρελιώση Αλεξάνδρα Ζάχου Νεφέλη Φραγκοπούλου Χριστίνα Δρελιώση Αλεξάνδρα Ζάχου Λουκία Καραμολέγκου Μαργιάννα Πετροπούλου Βασικές πληροφορίες για την σελήνη Η σελήνη στην ελληνική μυθολογία Η σελήνη στην παγκόσμια μυθολογία Οι

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι.

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι. Το ψωμί (άρτος) είναι βασικό είδος τροφίμου με ιδιαίτερη θρεπτική αξία. Ανήκει στην παραδοσιακή διατροφή, ιδιαίτερα αυτής των φτωχών. Το ψωμί είναι η βασική τροφή στην Ευρώπη, αλλά και στους πολιτισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ 1. Ιστορία της έρευνας 2. Ο Μελχισεδέκ στην Παλαιά Διαθήκη 3. Ο Μελχισεδέκ στην απόκρυφη γραμματεία 4. Ο Μελχισεδέκ στα χειρόγραφα του Κουμράν 5. Ο Μελχισεδέκ στους Φίλωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΚΟΙΝΟΥ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College Ταυτότητα της Έρευνας Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Θέμα: Αντιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΘΕΟΙ - ΛΑΤΡΕΙΑ: Αφροδίτη: Πεζογραφία, Β3, σ. 100. Πεζογραφία, Β16, σ. 116. Λατρεία Αφροδίτη : Κύπρια έπη, σ. 37. Κινύρα, Α12, σ. 42. ΔΙΑΤΡΟΦΗ: Αλάτι: Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας.

Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας. Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας. Κατά τον Παυσανία, ήταν γιος και διάδοχος του Νύκτιμου,

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Από τη μαγεία του παραμυθιού στην πλάνη της μαγείας (κεφ.35) Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΡΜΑΚΟΛΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 14/3/2014 1 Ο ΗΛΙΟΣ ΜΑΣ Ο Ήλιος είναι ένα άστρο, όμοιο με τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί.

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Το θαύμα αυτό μας δείχνει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος για αλλαγή στον άνθρωπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΕΘΟΔΟΣ: Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΚΟΙΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΩΝ ΜΕΡΟΣ Α: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΕΝΤΡΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (FERTILITY)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (FERTILITY) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (FERTILITY) Στην ξένη δηµογραφική βιβλιογραφία ο όρος feriliy αναφέρεται στην έκταση και την ένταση των γεννήσεων ζώντων σε ένα πληθυσµό. Αφορά λοιπόν το µέρος εκείνο της δηµογραφικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Τίτλος Ημερομηνία και διάρκεια Περιγραφή Άλλοι Θεοί της 1 Φεβρουαρίου 2014 Ποιοι άλλοι θεοί και ήρωες υπήρξαν αντικείμενο λατρείας στην Ακρόπολη της θεάς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση: Η όξινη βροχή. Ηλικιακή ομάδα 9-12

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση: Η όξινη βροχή. Ηλικιακή ομάδα 9-12 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση: Η όξινη βροχή Ηλικιακή ομάδα 9-12 Φυσική καταστροφή, ηλικιακή ομάδα, γνωστικό αντικείμενο Το σενάριο απευθύνεται σε μαθητές δημοτικού ηλικίας 9-12 ετών (Δ, Ε,

Διαβάστε περισσότερα

Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28)

Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Ποιο είναι το πρωταγωνιστικό πρόσωπο του ποιήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Της Χρυσής Τσιώτα Θα ξεκινήσω κάνοντας μια προσπάθεια να απαντήσω σε μερικά από τα ερωτήματα που θέτει η Συραγώ Τσιάρα στο κείμενό - αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Πότε θα φανεί η Φανή

Πότε θα φανεί η Φανή ...... Πότε θα φανεί η Φανή Η συγγραφέας χαίρεται να έρχεται σε επαφή με τους αναγνώστες της. Η διεύθυνσή της είναι: Αγίου Πολυκάρπου 51, Νέα Σμύρνη 171 24, Αθήνα. Τηλ.: 210 9335830, FAX: 210 9351603 e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ.

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. «Τα ζώα της φάρμας» Ναταλία Ραγκούση Νίκος Ταμπούσο Κώστας Μπερντούφης 1 «Πώς από το πρόβατο «φτάνουμε» στο μάλλινο σκούφο;» Κουρεύουν το προβατάκι παίρνουν το τρίχωμα το πλένουν

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικότητα Ισότητα. των δύο φύλων

Σεξουαλικότητα Ισότητα. των δύο φύλων Σεξουαλικότητα Ισότητα των δύο φύλων ΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΥΛΟ -καθορίζεται από τη βιολογία -έμφυτοέμφυτο -δεν αλλάζει (κάποιες εξαιρέσεις) -παγκόσμια ομοιόμορφο ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΦΥΛΟ Αναφέρεται στους κοινωνικά κατασκευασμένους

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos.weebly.com Page 1

www.synodoiporos.weebly.com Page 1 3 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΟΙ ΦΩΝΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΖΥΓΙΕΣ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ Κατάληξη -ω : τρέχω, φροντίζω, αμείβω, τιμώ Κάποια ρήματα έχουν μόνο ενεργητική φωνή : κρυώνω, τρέχω ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ Κατάληξη -μαι : αμείβομαι,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Ενότητα: 13. Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στίχων 663-718 της Μήδειας Μενέλαος Χριστόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα:

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα: Νέα Αναλυτικά Προγράμματα: Πρόγραμμα Σπουδών Λογοτεχνίας ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ Επιμέλεια: Β. Παπαδάκη, Σύμβουλος-Φιλόλογος Εποπτεία: Δρ. Αφροδίτη Αθανασοπούλου ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2011 1 Τάξη: Α Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 12: ΘΥΣΙΕΣ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΙΣΡΑΗΛ Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 16 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 16 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 16 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Η ποιητική έκφραση των ποιητών της Επτανησιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης 16 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ : ΑΝΥΨΗΤΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ,ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ ΟΛΓΑ Κάποτε η τροφή ήταν απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ)

Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ) Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ) Μια φορά κι ένα καιρό ήταν ένα μακρινό χωριό σε μια χώρα πανέμορφη. Τα σπίτια του ήταν μικρά και παραμυθένια.

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249)

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Ο ποιητής, αξιοποιώντας την ιστορική του µνήµη, κινείται

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα