To κοινωνικό συμβόλαιο του Thomas Hobbes και η επικαιρότητά του. Εισαγωγή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "To κοινωνικό συμβόλαιο του Thomas Hobbes και η επικαιρότητά του. Εισαγωγή"

Transcript

1 To κοινωνικό συμβόλαιο του Thomas Hobbes και η επικαιρότητά του Εισαγωγή Παναγιώτα Βάσση Φιλόλογος Στο κείμενο που ακολουθεί επιχειρείται μία σύντομη ανάδειξη της θεωρίας του κοινωνικού συμβολαίου του Thomas Hobbes σε συνάρτηση α) με μία αδρομερή επισκόπηση/σύγκριση των «παραδοσιακών» θεωριών περί κοινωνικού συμβολαίου («κοινωνικά συμβόλαια» των John Locke και Jean-Jacques Rousseau), β) με την ανάδειξη σύγχρονων πολιτικών φαινομένων που, κατά τη γνώμη μας, είτε οικειοποιούνται πτυχές της χομπεσιανής θεωρίας του κράτους («ανθεκτικότητα» του Leviathan) είτε αφορμώνται από την ίδια, με τον Hobbes, ανθρωπολογική θεώρηση 1 εδώ εδράζεται η επικαιρότητα του συμβολαίου. Οι παραδοσιακές συμβολαιακές θεωρίες, στις οποίες ανήκει και εκείνη του Άγγλου φιλοσόφου Thomas Hobbes, εντάσσονται στο ιστορικό και ιδεολογικό πλαίσιο της προετοιμασίας ή του πυρήνα του Διαφωτισμού, κινήματος που, ως γνωστό, εμφανίστηκε και επικράτησε μεταξύ των δύο μεγάλων επαναστάσεων, της Αγγλικής (1688) και της Γαλλικής Επανάστασης (1789). Το διαφωτιστικό κίνημα συνδέθηκε με την αμφισβήτηση θεσμών, αξιών και γνώσεων (αλλά και στερεοτύπων, αξιωμάτων) της φεουδαρχικής κοινωνίας, της κηδεμονεύουσας το κοινωνικό πεδίο Εκκλησίας και συστοίχως του σχολαστικιστικού (αριστοτελικής εμπνεύσεως) πνεύματος που εκείνη προέκρινε στον τομέα της Φιλοσοφίας. Επίσης, όταν αναφερόμαστε στον όρο «κοινωνικό συμβόλαιο», τον χρησιμοποιούμε αναλυτικά και όχι ιστορικά, «με τρόπο και μεθοδολογία που δεν αναζητεί την ιστορική στιγμή της εμφάνισης της πολιτικής κοινωνίας, αλλά την αποκρυσταλλωμένη αλήθεια σχετικά με το αίτιο, τον αυθεντικό λόγο ύπαρξης του θεσμού της πολιτικής κοινωνίας» 2. Το κοινωνικό συμβόλαιο του Thomas Hobbes Ο Thomas Hobbes ( ) ενέταξε τη θεωρία του «κοινωνικού συμβολαίου» σε ένα εκτενές φιλοσοφικό σύστημα το οποίο συγχωνεύει δημιουργικά τρεις ερευνητικές παραδόσεις 3 : το μηχανιστικό υλισμό 4, τη νομιναλιστική παράδοση 5 και το μεθοδολογικό νεοαριστοτελισμό 6. Η πολιτική φιλοσοφία του 1 Πρόκειται, όπως θα δείξουμε στη συνέχεια (σ.3) για την «ανθρωπολογική απαισιοδοξία» του Hobbes. 2 Γιώργος Ν. Πολίτης, Το δικαίωμα της πολιτικής ανυπακοής και η φιλοσοφία του John Locke, εκδ. Έννοια, Αθήνα, σ Βλ. Αιμίλιος Μεταξόπουλος, Εισαγωγή στο: Τόμας Χομπς, Λεβιάθαν, μτφ. Γρηγόρης Πασχαλίδης, Αιμίλιος Μεταξόπουλος, εκδ. Γνώση, Αθήνα 2006, σς Προσανατολισμένος κυρίως στους Francis Bacon και Galileo Galilei, ο Hobbes επεξεργάστηκε μια επιστημονική φιλοσοφία, μέθοδος της οποίας ήταν «η ορθολογική ανακάλυψη αποτελεσμάτων» και η θεώρηση του κόσμου και του ανθρώπου ως «μηχανής» με κύριο χαρακτηριστικό της την κίνηση. 5 Η διαμάχη νομιναλισμού- ρεαλισμού είναι κυρίαρχη στη μεσαιωνική φιλοσοφία και στους πρώτους νεότερους χρόνους. Η προτίμηση στα nomina κι όχι στα realia δεικνύει τη ρήξη με το σχολαστικιστικό πνεύμα και τη συνακόλουθη ροπή προς το σχετικισμό. 6 Ο Hobbes ήρθε σε ρήξη με τον αριστοτελικό σχολαστικισμό τον οποίο επιχείρησε να υπερβεί, αλλά χρησιμοποίησε ως ένα βαθμό τα εργαλεία του (π.χ. την έννοια του Φυσικού Δικαίου). 1

2 Hobbes προκύπτει ως αποτέλεσμα της «ανθρωπολογικής απαισιοδοξίας» 7 του, καθώς η τοποθέτησή της απέναντι στην ανθρώπινη φύση είναι αρνητική: ο άνθρωπος στην προ-κοινωνική (ή φυσική 8 ) κατάσταση διαθέτει απεριόριστη ελευθερία αλλά βρίσκεται σε καθεστώς φόβου 9 και ανασφάλειας. Κίνητρο της συμπεριφοράς του είναι το προσωπικό του συμφέρον και, εντός αυτού, πρωτίστως το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Το προσωπικό του, όμως, συμφέρον έρχεται σε σύγκρουση με τα συμφέροντα των άλλων. Μάλιστα, «στη φύση του ανθρώπου διακρίνουμε τρεις πρωταρχικές αιτίες διαμάχης. Πρώτον, τον ανταγωνισμό, δεύτερον τη δυσπιστία και, τρίτον, τη δόξα» 10. Επικρατεί, λοιπόν, μία κατάσταση «πολέμου των πάντων εναντίον πάντων» 11 ή διαρκούς απειλής πολέμου, όπου «κάθε άνθρωπος είναι εχθρός κάθε άλλου ανθρώπου» 12. Σε μία τέτοια κατάσταση «μόνο το υπέρτατο κακό έχει θέση, δηλαδή ο διαρκής φόβος και ο κίνδυνος του βίαιου θανάτου. Ο ανθρώπινος βίος είναι μοναχικός, ενδεής, βρωμερός, κτηνώδης και βραχύς» 13. Εκκινούμενος από αυτή την αρνητική/απαισιόδοξη ανθρωπολογική θεώρηση και με μεθοδολογικό υπόβαθρο τον ατομικισμό, o Hobbes παρουσίασε το κοινωνικό συμβόλαιο στο έργο του Leviathan or the Matter, Form and Power of a Commonwealth Ecclesiastical and Civil 14 (1651) ως απορρέον φυσικά από δύο δυνάμεις: το αδίστακτο προσωπικό συμφέρον (φυσικό δικαίωμα) και την επιθυμία να λήξει αυτή η πολεμική κατάσταση (φόβος, ένστικτο αυτοσυντήρησης). Είναι ενδιαφέρον πως η πρόκριση της ειρήνης έναντι του πολέμου βασίζεται επίσης στην ισότητα όχι ως θεολογικής προκείμενης ή ως ανθρωπιστικής αξίωσης αλλά ως θεωρητικής υπόθεσης στην προ-κοινωνική κατάσταση του ανθρώπου: οι άνθρωποι είναι μόνοι και εχθροί γι αυτό και είναι ίσοι 15. Είναι ίσοι να προκαλέσουν το κακό ο ένας στον άλλο, οπότε, δυνητικά, ο καθένας είναι ικανός να ζήσει ή να πεθάνει εντός του διαρκούς ανταγωνισμού. Ο αμοιβαίος φόβος που προκύπτει μεταξύ ατόμων που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση αποτελεί βασική προϋπόθεση του συμβολαίου καθώς κάθε συμβόλαιο ή σύμβαση συνάπτεται μεταξύ ίσων, τυπικά τουλάχιστον, ατόμων. Υπ αυτούς τους όρους, η πολιτική κοινότητα αποτελεί ορθολογική επιλογή. Το άτομο εκχωρεί τα προ-κοινωνικά (φυσικά) του δικαιώματα, για να αποφύγει το μαρτύριο της ανασφάλειας. «Η φωνή της αυτοσυντήρησης τον παρακινεί να επινοήσει τρόπους δραπέτευσης από την αρχέγονη ελευθερία, αντίτιμο της οποίας είναι ο θάνατος» 16. Κάθε ατομική εξουσία εκχωρείται και, σύμφωνα με μια σύμβαση 7 Αιμίλιος Μεταξόπουλος, ό.π., σ Ο όρος που χρησιμοποιεί ο Hobbes είναι State of nature. 9 Η κατάσταση του φόβου σημάδεψε και την προσωπική ζωή του φιλοσόφου καθώς έζησε σε μία ταραγμένη πολιτικά περίοδο της Αγγλικής ιστορίας. Ο ίδιος έγραφε στην έμμετρη αυτοβιογραφία του ότι «γεννήθηκε δίδυμος με το φόβο» (Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης, Πολιτικοί στοχαστές των νεότερων χρόνων, εκδ. Γνώση, Αθήνα 1992, σ. 61) 10 Τόμας Χομπς, Λεβιάθαν, εισαγ. Αιμίλιος Μεταξόπουλος, μτφ. Γρηγόρης Πασχαλίδης, Αιμίλιος Μεταξόπουλος, εκδ. Γνώση, Αθήνα 2006, σ Τόμας Χομπς, ό.π. 12 Τόμας Χομπς, ό.π., σ Πρόκειται για τη γνωστή του έκφραση στα λατινικά: «Homo homini lupus». 13 Τόμας Χομπς, ό.π. 14 Λεβιάθαν ή Ύλη, Μορφή και Εξουσία μιας Εκκλησιαστικής και Λαϊκής Κοινότητας. Το όνομα Λεβιάθαν αλιεύτηκε σκόπιμα από την Παλαιά Διαθήκη (Βιβλίο του Ιώβ). Η εβραϊκή λέξη αναφέρεται στο θαλάσσιο, ακατανίκητο κήτος Λεβιάθαν («παν υψηλόν ορά, αυτός δε βασιλεύς πάντων των εν τοις ύδασιν», Ιώβ, ΜΑ, 26) και συνεκδοχικά χρησιμοποιείται από τον Hobbes, για να υποδηλώσει την υπεροχή του απόλυτου μονάρχη. 15 Βλ. Τόμας Χομπς, ό.π., σ Αιμίλιος Μεταξόπουλος, ό.π., σ

3 («συμβόλαιο») που υπογράφουν όλοι με όλους, μεταβιβάζεται σε ένα μόνο πρόσωπο ή σε ομάδα προσώπων. Η αμοιβαιότητα είναι καθοριστικός όρος του συμβολαίου: «Η αμοιβαία μεταβίβαση δικαιώματος είναι το λεγόμενο κοινωνικό συμβόλαιο» 17. Μ αυτόν τον τρόπο της αμοιβαίας εκχώρησης και μεταβίβασης εξουσιών προκύπτει ο ανώτατος άρχων, η πολιτική κοινότητα, ο Leviathan-κράτος 18. Το συμβόλαιο καταλήγει σε κοινότητα κυρίαρχου-υπηκόου 19. Από τη στιγμή της εγκαθίδρυσης του κυρίαρχου, η εξουσία του δεν μπορεί να αμφισβητηθεί στο εξής όλοι υποτάσσονται, άνευ όρων, σ αυτόν. Το μόνο δικαίωμα που διατηρούν τα άτομα είναι το αναφαίρετο δικαίωμα της αυτοάμυνας σε άμεση επίθεση. Ο Hobbes, στο δεύτερο μέρος 20 του Leviathan υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες που αφορούν στην πολιτική κοινότητα και σε νόμους εξαρτώμενους, ως επί το πλείστον, από τη θέληση του ανώτατου άρχοντα. Η βασικότερη δέσμευση του κυρίαρχου απέναντι στους υπηκόους του αφορά στην προστασία της ζωής τους, ενώ αναγκαία προϋπόθεση της ενδοκρατικής γαλήνης συνιστά η ευμάρεια. «Αν και οι υπήκοοι εμφανίζονται απογυμνωμένοι από κάθε δικαίωμα πολιτικής συμμετοχής, ωστόσο διατηρούν αξιόλογες ελευθερίες στη σφαίρα της οικονομικής δραστηριότητας και της ιδιωτικής ζωής» 21. Στο μοντέλο του Hobbes, τα άτομα ή τα σημεία στο γεωμετρικό χώρο, που σχηματίζουν το μόριο ή την κρατική φιγούρα του Leviathan, υπάρχουν μόνο μεταφορικά. Η πολιτική κοινότητα έχει τις ρίζες της στη βούληση ελεύθερων ατόμων, τα οποία πρέπει να διεκδικήσουν την ύπαρξή τους στο πλαίσιο της «αγοράς» καθώς η κοινωνική συμβίωση, στο πλαίσιο του self- system, προκύπτει ως συναλλαγή («χάνω κάτι για να κερδίσω κάτι άλλο»). Έτσι, τα μέσα/στοιχεία πολιτισμού εντός της πολιτικής κοινότητας- όπως η εργασία, ο πλουτισμός, η τέχνησυνιστούν απλώς παροχετεύσεις της επιθετικότητας σε πιο ανώδυνες εκφράσεις. Η ριζοσπαστικότητα, ωστόσο, του κοινωνικού συμβολαίου του Hobbes έγκειται στην αποστασιοποίησή του από το θεολογικό και σχολαστικιστικό καθορισμό. Το συμβόλαιο «εγκοσμιώνεται» και γι αυτό οδηγείται σε μία σχετικιστική προοπτική (μπορεί, υπό πρϋποθέσεις, να αρθεί 22 ). Απότοκος αυτής της ριζοσπαστικότητας υπήρξαν οι διώξεις του έργου και η αρνητική αντιμετώπισή του από το γαλλικό κλήρο (ο Leviathan γράφτηκε κατά την παραμονή του Ηοbbes στη Γαλλία) το οποίο θεωρήθηκε «κήρυγμα υλισμού και αθεϊας» 23 αλλά και η εξέτασή του από τη Βουλή των Κοινοτήτων, μετά την επιστροφή του Hobbes στην Αγγλία (1666), ως «δυσεβούς και αθεϊστικού» 24. Ο τίτλος άλλωστε του έργου του φιλοσόφου δηλώνει 17 Τόμας Χομπς, ό.π., σ «Το πλήθος που ενοποιείται έτσι σε ένα πρόσωπο ονομάζεται Πολιτική κοινότητα (Civitas). Ιδού, λοιπόν, η γένεση εκείνου του μεγάλου Λεβιάθαν, ή μάλλον (για να μιλήσουμε με μεγαλύτερο σεβασμό) εκείνου του θνητού θεού, στον οποίο οφείλουμε, ύστερα από τον αθάνατο Θεό, την ειρήνη και τη διαφέντεψή μας» (Τόμας Χομπς, ό.π., σ. 241). 19 Τόμας Χομπς, ό.π., σ «Περί Πολιτικής Κοινότητας». 21 Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης, Πολιτικοί στοχαστές των νεότερων χρόνων, εκδ. Γνώση, Αθήνα 1992, σ Δε διευκρινίζεται άμεσα, όπως στο έργο του John Locke, ο οποίος μιλά ευθέως για «το δικαίωμα της πολιτικής ανυπακοής», αλλά υπονοείται: όταν, επί παραδείγματι, ο κυρίαρχος δεν προασπίζει τη ζωή των υπηκόων του, όταν δεν επικρατεί ευμάρεια και ελευθερία στις οικονομικές δραστηριότητες και την ιδιωτική ζωή των πολιτών, όταν το άτομο φτάσει αναγκαστικά στην αυτοδικία επειδή θεωρεί ότι απειλείται η ζωή του 23 Πασχάλης Κιτρομηλίδης, ό.π., σ Ό.π., σ. 68 3

4 την πρόθεσή του της αποδόμησης της εβραϊκής/χριστιανικής θεοκρατίας με τους ίδιους βιβλικούς όρους των αντιπάλων του 25. Το κοινωνικό συμβόλαιο του Hobbes ξεκινά από την επεξεργασία του αριστοτελικού συστήματος της τυπολογίας των πολιτευμάτων και την πρόκριση από μέρους του ενός «μεικτού» πολιτεύματος καθώς και της έννοιας της κυριαρχίας στο έργο του Jean Bodin 26, υπερβαίνοντας τις δύο θεωρήσεις: κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η απολυταρχία είναι το προτιμητέο πολίτευμα αλλά τη θεμελίωσε σε σύμβαση μεταξύ (ίσων) ανθρώπων κι όχι, όπως ο Bodin, στη θεία βούληση 27. Τέλος, στο Leviathan, ο Thomas Hobbes οδηγήθηκε στην ιδέα ενός νεοτερικού κράτους, υπό την έννοια ότι η θεωρητική του σύλληψη αφορούσε για πρώτη φορά στην πολιτική φιλοσοφία άτομα κι όχι ομάδες. Η πολιτική κοινότητα που προέκρινε αποτελεί θεμελίωση του νεότερου συγκεντρωτικού κράτους αλλά, μολονότι οραματίστηκε έναν κόσμο απ-ελεύθερων ανθρώπων από την επαχθή προκοινωνική τους κατάσταση, δεν κατόρθωσε να αποφύγει την έννοια του απολυταρχισμού, που εκφράζει με την εικόνα του πανίσχυρου κυρίαρχου. Σύγκριση «συμβολαίων» Η χομπεσιανή θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου παρουσιάζει ομοιότητες και πρωτίστως αρκετές διαφορές με τα γνωστά «παραδοσιακά» συμβόλαια των John Locke 28 και Jean-Jacques Rousseau 29 (τα οποία, εν μέρει, διαλέγονται κριτικά με το Leviathan). Το στοιχείο που συνέχει τις τρεις θεωρήσεις είναι η ίδια ανάγκη να δικαιολογήσουν μέσω ενός συμβολαίου τη μετάβαση από την προ-κοινωνική κατάσταση στην πολιτική κοινότητα καθώς και η θεμελίωση του συμβολαίου σε νόμους που απορρέουν από το φυσικό δίκαιο 30. Ως προς τις διαφορές που προκύπτουν από την ανάλυσή τους, μία συνόψισή τους δίνει ο παρακάτω πίνακας: Κοινωνικά Συμβόλαια Φιλόσοφος: Thomas Hobbes John Locke Jean-Jacques Rousseau Μορφές: Leviathan Trust (καταπίστευμα) Etat de droit (κράτος δικαίου) Κίνητρο: Ο φόβος του θανάτου Έλλειμμα κοινωνικής (αρνητική ανθρωπο- δικαιοδοσίας εντός του λογική θεώρηση) φυσικού κράτους (ουδέτερη ανθρωπολογική θεώρηση) Τι εκχωρεί το Όλα τα φυσικά του Δεν εκχωρεί άτομο: δικαιώματα, την εμπιστεύεται μία ελευθερία του αποστολή στην κυβέρνηση Τι δέχεται: Άνεση και ασφάλεια Την πραγμάτωση του συλλογικού καλού και την ατομική προστασία Φόβος απώλειας της ελευθερίας (θετική ανθρωπολογική θεώρηση) Θεωρητικά μειώνεται η φυσική ελευθερία αλλά πρακτικά διασφαλίζεται Η ελευθερία διασφαλίζεται από το νόμο 25 Βλ. Αιμίλιος Μεταξόπουλος, ό.π., σ Jean Bodin, Six livres de la republique (1576). 27 Βλ. Andrew Heywood, Εισαγωγή στην Πολιτική, μτφ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Πόλις, Αθήνα 2006, σ John Locke, Two treatises of Government, Jean-Jacques Rousseau, Du Contrat Social, Βλ. Γιώργος Ν. Πολίτης, ό.π., σ

5 Συνέπειες: Επιβίωση δίχως ελευθερία (απολυταρχικό κράτος/ Κυρίαρχος) Μεικτή-δημοκρατική διακυβέρνηση (Κοινότητες,Λόρδοι, συγκατάθεση Μονάρχη) Άμεση δημοκρατία -Εξαφάνιση κυρίων, εφόσον όλοι αυτοπειθαρχούν στο νόμο - Ισότητα (νόμος για όλους) -Ελευθερία (νόμος από όλους) Η επικαιρότητα του Hobbes Η ιδέα του κυρίαρχου απορρέουσα από την εθελούσια παραίτηση των ατόμων του δικαιώματος της ελευθερίας (εκχώρηση) με σκοπό την προάσπιση της ζωής τους και την ασφάλειά τους-βασική ιδέα στο Leviathan- επανέρχεται στο διεθνές πολιτικό προσκήνιο με πολλές μορφές. Μία από τις πιο πρόδηλες «επιβιώσεις» του Leviathan αποτελεί το κράτος των ΗΠΑ που από τα μέσα του 20 ου αι. ασκεί πολιτική «ηγεμονικού εγγυητή» 31 στις εξωτερικές του σχέσεις. Το «δόγμα Κίσσιγκερ» 32 (1973) για την Ευρώπη και η θεώρηση των «ιδεολογικών εχθρών» ως «άτακτων παιδιών» 33 που χρειάζεται να επανεισαχθούν με τον καλό λόγο ή με τη βία στην πειθαρχία, δεικνύει την πρόθεση, τουλάχιστον, των ΗΠΑ να καταστούν «ιστορική εμπροσθοφυλακή» 34 και να αποτελέσουν, σε παγκόσμιο επίπεδο, ένα νέο Leviathan. Ειδικά μετά την 11/9, ο φόβος της τρομοκρατίας αποτέλεσε τον υπ αριθμό ένα μοχλό της περιστολής μίας σειράς συνταγματικών δικαιωμάτων στο όνομα της ασφάλειας, που ο πολίτης εμπιστεύεται, δίχως όρους, στο κράτος. Η εξασφάλιση της ενδοκρατικής ειρήνης, όπως και στο Leviathan, συναρτάται με τη διασφάλιση οικονομικών δικαιωμάτων και ευμάρειας (υπερκαταναλωτισμός, «American dream»). Αρκεί, ωστόσο, ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο, όπως ο τυφώνας «Katrina», στις λιγότερο προνομιούχες πολιτείες των ΗΠΑ-εκεί που το αμερικάνικο όνειρο έχει ξεθωριάσει-, για να δηλώσει πως η απειλή της προ-κοινωνικής κατάστασης ακόμη και σε μια πανίσχυρη χώρα, όπως οι ΗΠΑ, δεν είναι μακριά. Με τα λόγια του Alan Wolfe 35 : «Υπάρχουν αυτοί που λένε πως, στη φυσική της κατάσταση, έτσι είναι η ανθρωπότητα: ελάχιστα ανώτερη από τα ζώα, αποτελείται από στερημένα όντα, υποχείρια της αμαρτίας και του εγωισμού, που χρειάζονται απεγνωσμένα την ισχυρή καθοδήγηση που μόνο ένας θεός ή οι ένοπλες δυνάμεις, μπορούν να παράσχουν. Γι άλλους πάλι, η φυσική μας κατάσταση μάς θυμίζει τι θα είμαστε χωρίς τον πολιτισμό: δεν είμαστε ζώα που μας καθοδηγούν τα ένστικτα, αλλά χτίστες κοινωνιών, που είναι ικανές να τα παραμερίζουν Για μια τόσο μοντέρνα χώρα, όσο οι ΗΠΑ, είναι εντυπωσιακό πόσο έλκυσαν τους σχολιαστές οι ωμές, ενστικτώδεις εκδηλώσεις, που αποκάλυψε η Κατρίνα. Γι αυτούς δεν είναι τυχαίο που τόσο πολλά θύματα είναι μαύροι. Η Αφρική-και κατ επέκταση οι αφροαμερικανοί-παραδοσιακά θεωρείτο από 31 Βλ. Νόαμ Τσόμσκυ, Ηγεμονία ή Επιβίωση. Η εκστρατεία των ΗΠΑ για παγκόσμια κυριαρχία, μτφ. Γιώργος Καλαμαντής, εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2006, σ Πρόκειται για την ομιλία του Χένρι Κίσσιγκερ «Η χρονιά της Ευρώπης», το Μεταξύ των άλλων, διαβάζουμε: «οι ΗΠΑ έχουν συμφέροντα και ευθύνες σε όλο τον κόσμο», ενώ οι σύμμαχοί τους έχουν μόνο «τοπικά συμφέροντα», Νόαμ Τσόμσκυ, ό.π., σ Βλ. Νόαμ Τσόμσκυ, ό.π., σς Πρόκειται για τον «γουιλσονικό ιδεαλισμό» που διατρέχει την πολιτική των ΗΠΑ ολόκληρο τον 20 ο αι. και την αυγή του 21 ου : Η Αμερική είναι «η ιστορική εμπροσθοφυλακή» και «πρέπει να διατηρήσει για πάντα την παγκόσμια κυριαρχία και τη στρατιωτική υπεροχή της χωρίς αμφισβητήσεις, για το καλό όλων» στο Andrew Bacevich, American Empire, Harvard 2003, p Ο Alan Wolfe είναι πολιτικός επιστήμων και διευθυντής του «Κέντρου Μπόιζι για τη θρησκεία και την αμερικανική δημόσια ζωή» στο κολλέγιο της Βοστώνης. 5

6 τους λευκούς-ειδικά τους λευκούς του Νότου- πως ελάχιστα απείχε από τη φυσική κατάσταση. Οι αυτοεπιβεβαιούμενοι σοφοί του Fox News δεν μπορούσαν να ξεκολλήσουν τα μάτια τους από τις-τόσο βολικές-εικόνες νεαρών μαύρων να περιφέρονται, κρατώντας στην αγκαλιά τους οθόνες πλάσματος. Τόσο στερημένοι άνθρωποι δεν αξίζουν καν τη βοήθειά μας» 36. Οπότε, η επικαιρότητα του Leviathan ίσως δε βρίσκεται στην ανθεκτικότητα του κυρίαρχου στις όποιες σύγχρονες επιβιώσεις του, όσο στο φόβο έκπτωσης του ανθρώπου στην προ-κοινωνική κατάσταση καθώς επανέρχεται στο δημόσιο πεδίο η «ανθρωπολογική απαισιοδοξία» που κατεύθυνε το έργο του Hobbes. Πράγματι, ο σύγχρονος δυτικός άνθρωπος παρακολουθεί παθητικά την αποδόμηση του κράτους πρόνοιας και των κοινωνικών του δικαιωμάτων, την ίδια στιγμή που ο «άδικος» πόλεμος, η διασάλευση της ειρήνης και η απειλή ενός πυρηνικού ή περιβαλλοντικού ολέθρου, η κακοποίηση παιδιών και ζώων, η επαναφορά της αυτοδικίας και ο τηλεοπτικός κανιβαλισμός τον εισάγουν βίαια στους πιο ακραίους μεσαιωνικούς εφιάλτες των καβαλέτων του Hieronymus Bosch 37. Κατά μία εύστοχη παρατήρηση: «Όλα τα θεμέλια του νεωτερικού κόσμου που μας συνέχουν ως όντα και ως πολιτισμό, καταρρέουν. Και στην κατάρρευσή του ο αποξενωμένος άνθρωπος, ξαναγίνεται, ο προσυμβολαιακός λύκος του Χομπς» 38. Leviathan και ουτοπία Το ερώτημα είναι τι επιλογές έχει ο σύγχρονος άνθρωπος, πού θα στραφεί: σε έναν προστάτη-κυρίαρχο Leviathan, στα όρια των αντοχών του πλανήτη και της κοινωνίας και στην υπέρβασή τους (διάλυση-αυτοκαταστροφή), ή στη σύναψη ενός «εναλλακτικού» συμβολαίου; Υπάρχει χώρος για μία νέα ουτοπία; 36 Alan Wolfe, The culture war over Katrina, 37 Hieronymus Bosch ( ): Ολλανδός ζωγράφος που αποτύπωσε το «Κακό» (βλ. εξώφυλλο εργασίας). 38 Άλκης Ρήγος, στο 6

7 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Α. Πηγή Τόμας Χομπς, Λεβιάθαν, εισαγ. Αιμίλιος Μεταξόπουλος, μτφ. Γρηγόρης Πασχαλίδης, Αιμίλιος Μεταξόπουλος, εκδ. Γνώση, Αθήνα Β. Δευτερεύουσα βιβλιογραφία 1. Andrew Bacevich, American Empire, Harvard Andrew Heywood, Εισαγωγή στην Πολιτική, μτφ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Πόλις, Αθήνα Ίδρυμα Σάκη Καράγιωργα, Θεωρίες της Πολιτικής και του Κράτους, μτφ. Μανόλης Αγγελίδης, Θανάσης Γκιούρας, εκδ. Σαββάλας, Αθήνα Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης, Πολιτικοί στοχαστές των νεότερων χρόνων, εκδ. Γνώση, Αθήνα Παναγιώτης Ν. Πανταζάκος, Ένστικτο και ελευθερία κατά τον Τόμας Χομπς, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα Γιώργος Ν. Πολίτης, Το δικαίωμα της πολιτικής ανυπακοής και η φιλοσοφία του John Locke, εκδ. Έννοια, Αθήνα 7. Άλκης Ρήγος, 8. Νόαμ Τσόμσκυ, Ηγεμονία ή Επιβίωση. Η εκστρατεία των ΗΠΑ για παγκόσμια κυριαρχία, μτφ. Γιώργος Καλαμαντής, εκδ. Πατάκη, Αθήνα W. Windelband- H. Heimsoeth, Εγχειρίδιο Ιστορίας της Φιλοσοφίας, Β τόμος, μτφ. Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα Alan Wolfe, The culture war over Katrina, 7

8 8

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Λάμπρος Καφίδας 2007 2008

Λάμπρος Καφίδας 2007 2008 Thomas Hobbes Leviathan Η ζωή και το έργο του Ο Thomas Hobbes γεννήθηκε στις 5 Απριλίου 1588, πρόωρα, επειδή η μητέρα του θορυβήθηκε από την είδηση ότι η ισπανική «Αήττητη Αρμάδα» έφτανε στην Αγγλία. Πέθανε

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Α. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ αύξηση πληθυσμού αγροτική επανάσταση (μεγάλα αγροκτήματα νέες μέθοδοι εισαγωγή μηχανημάτων) ανάπτυξη εμπορίου α. Ευρώπη Αφρική Αμερική (τριγωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες Κοινωνικού Συμβολαίου. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη

Θεωρίες Κοινωνικού Συμβολαίου. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Θεωρίες Κοινωνικού Συμβολαίου Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Κύρια Ιδέα Οι άνθρωποι συνέρχονται και αποφασίζουν όλοι μαζί για το βασικό νόμο «σύνταγμα» με τον οποίο θα κυβερνώνται Βασικές προϋποθέσεις για

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου 125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Ιστορία και εξέλιξη του Τμήματος Το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας αποτελεί οργανική εξέλιξη του πρώτου στην ιστορία Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης στη

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Η εξάπλωση του σχολείου - Η γένεση του κοινωνικού ανθρώπου.

Θέμα: Η εξάπλωση του σχολείου - Η γένεση του κοινωνικού ανθρώπου. Θέμα: Η εξάπλωση του σχολείου - Η γένεση του κοινωνικού ανθρώπου. Επιβλέπων Καθηγητής: Ε. Μαυρικάκης Ομάδα Έ Χαριτάκη Χαρά Ξενάκη Μαρία Παπαδημητράκη Αρετή Πετράκη Κατερίνα Πιτσικάκη Σοφία Ο ρόλος και

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη Ελευθερία και Ευθύνη Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη 1η Ομάδα - Φιλόσοφοι Ελευθερία, ορισμός, μορφές Ελευθερία είναι το συναίσθημα που απορρέει από τον άνθρωπο,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΧΟΥΧΛΙΑ ΜΑΡΘΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΙΝΑΣ Προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.5 Αναρχισμός 4.5 ΑΝΑΡΧΙΣΜΟΣ 1/13 Αναρχισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 Η εποχή του Διαφωτισμού

Ενότητα 1 Η εποχή του Διαφωτισμού Ενότητα 1 Η εποχή του Διαφωτισμού Ιστορία Γ Γυμνασίου Συγκέντρωση στο σαλόνι της Μαντάμ Ζεοφρέν,Gabriel Lemonnier Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τον 17ο και 18ο αιώνα (1) Σημαντική αύξηση του πληθυσμού Αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΟΝ THOMAS HOBBES.

ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΟΝ THOMAS HOBBES. ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΟΝ THOMAS HOBBES. ΖΥΓΟΥΛΗΣ Ν. ΦΩΤΙΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΦΟΙΤΗΤΗΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Στρατάκη Ελένη Παρασύρη Παγώνα Μανουσιδάκη Κατερίνα Πουλινάκη Κατερίνα Μάθημα : Παιδαγωγική & Φιλοσοφία της Παιδείας Καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή του Διαφωτισμού

Η εποχή του Διαφωτισμού Ομαδική εργασία μαθητών Γ1 (12-01-2015) ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Η εποχή του Διαφωτισμού ΟΜΑΔΑ 1 Κωνσταντίνος Σταύρος Χρήστος - Γιάννης Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τον 17 ο και 18 ο αιώνα Οικονομικές μεταβολές Αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτο μέρος. Εισαγωγή

Πρώτο μέρος. Εισαγωγή Πρώτο μέρος Εισαγωγή Είναι σημαντικό να παρατηρηθεί ότι ο Χομπς απέχει συνειδητά από την ενσωμάτωση στο έργο του των βαθμών θέσεων της κραταιής τότε αντιαριστοτελικης, καρτεσιανής θεώρησης για τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή του Διαφωτισμού

Η εποχή του Διαφωτισμού ΟΜΑΔΑ 1 Σοφία Μαρία Χριστίνα Χρύσα - Ιωάννα ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Η εποχή του Διαφωτισμού Ομαδική εργασία μαθητών Γ2 (13-10-2015) Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τον 17 ο και 18 ο αιώνα Αύξηση του πληθυσμού Αύξηση του

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος.

Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος. Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος. Γ. Μπλιώνης Κύκλος συζητήσεων για την Περιβαλλοντική

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 152 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική.

Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική. Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική. Κατά το 18 ο αιώνα η Αγγλία κατείχε δεκατρείς αποικίες στην Αμερική. Οι αποικίες αυτές παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές που οφείλονταν: - Στη διαφορετική προέλευση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟΝ ΧΟΜΠΣ

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟΝ ΧΟΜΠΣ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟΝ ΧΟΜΠΣ ΙΟΛΗ ΠΑΤΕΛΛΗ Στο δοκίμιό του «Πάνω στο κοινό απόφθεγμα: Τούτο μπορεί να είναι ορθό στη θεωρία, αλλά για την πράξη δεν ισχύει», ο Καντ κατηγορεί τον Χομπς ότι δεν αναγνωρίζει στα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 7 η : Πολιτική Φιλοσοφία Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Πόσο νεωτερικό είναι το ελληνικό κράτος; H αντιφατική πορεία από τον βαλκανικό περίγυρο στο ευρωπαϊκό περιβάλλον * Greece: a modern state? Trajectories from the Balkan milieu to the European

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν μεσαίες, μικρές ή και πολύ μικρές δυνάμεις. Παρόλο που η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Η έννοια της ελευθερίας στους. Thomas Hobbes και John Locke. ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΘΕΜΑ: Η έννοια της ελευθερίας στους. Thomas Hobbes και John Locke. ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ: ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΤΜΗΜΑ: ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΟΜΕΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ηθική Φιλοσοφία Διδάσκων: Άλκης Γούναρης Οκτώβριος 2014 Μέρος Α Ξεπερνώντας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 3η ενότητα: Θεμελιώδη ερωτήματα & κλάδοι της φιλοσοφίας Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη από τον 17 ο αιώνα ίδρυσε 13 αποικίες στη βόρεια Αμερική. Ήταν ο προορ

Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη από τον 17 ο αιώνα ίδρυσε 13 αποικίες στη βόρεια Αμερική. Ήταν ο προορ Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής Γνωρίζετε τι είναι οι Η.Π.Α σήμερα; Θα δούμε πώς δημιουργήθηκαν και ποια είναι τα θεμέλια της ισχύος τους. Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η τρίτη κίνηση της Γης

Η τρίτη κίνηση της Γης Η τρίτη κίνηση της Γης Copyright 2006, Χρήστος Κηπουρός Μαυρομιχάλη 13 Διδυμότειχο xkipuros@otenet.gr Εικόνα εξώφυλλου: Σύνθεση συγγραφέα. Oι δύο μητέρες, Πηγή: Αρχείο του ίδιου. Photo: Jean Dieuzaide,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Β ΚΥΚΛΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΚΑΡΑΡΓΥΡΗ ΓΙΟΥΛΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Κουσερή Γεωργία Φιλόλογος Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΚΕΡΚΥΡΑ ΜΑΙΟΣ 2017 Περιεχόμενα της παρουσίασης Το ιστορικό ερώτημα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ HOBBES ΚΑΙ RAWLS ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ

ΟΙ HOBBES ΚΑΙ RAWLS ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΟΙ HOBBES ΚΑΙ RAWLS ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΕΠΟ43 ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ ΤΟΝ 20 Ό ΑΙΩΝΑ ΠΡΩΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ 2200 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας: Το κοινωνικό συμβόλαιο αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

1 E ANA H TIKA EMATA Kεφάλαιο Πρώτο

1 E ANA H TIKA EMATA Kεφάλαιο Πρώτο 1 Kεφάλαιο E ANA H TIKA EMATA Πρώτο 2 IΣTOPIA Γ ΓYMNAΣIOY Επαναληπτικά θέµατα Α. Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως σωστές ή λανθασµένες σηµειώνοντας Χ στο αντίστοιχο τετραγωνάκι. Ενότητα 1 Σ

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Εγκληματικότητα στην Αμερική

Εγκληματικότητα στην Αμερική 11 0 ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Σχολ. 2014-2015 Τμήμα Α 1 1. Κριτήρια επιλογής θέματος: Στάδια ερευνητικής εργασίας Επιλέξαμε αυτό το θέμα διότι μας ενδιέφερε το φαινόμενο της εγκληματικότητας στην Αμερική καθώς και το

Διαβάστε περισσότερα

3η - 4η ιδακτική Ενότητα. ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Τι είναι ηµ οκρατία

3η - 4η ιδακτική Ενότητα. ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Τι είναι ηµ οκρατία Μ Ε Ρ Ο Π Ρ Ω Τ Ο Π Ο Ι Τ Ι Κ Ο Ι Θ Ε Μ Ο Ι 26 3η - 4η ιδακτική Ενότητα ΠΟΙΤΙΚΟΙ ΘΕΜΟΙ Τι είναι ηµ οκρατία Εργασία για το σπίτι Να εντοπίσετε τις διαφορές ως προς την οργάνωση και τις αρµοδιότητες µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Ο πόλεµος στο Ιράκ, για εµάς τους Έλληνες, είναι ένα θέµα πολύ σηµαντικό, αρκετά σηµαντικό, όχι και τόσο σηµαντικό, ή καθόλου σηµαντικό;

Ο πόλεµος στο Ιράκ, για εµάς τους Έλληνες, είναι ένα θέµα πολύ σηµαντικό, αρκετά σηµαντικό, όχι και τόσο σηµαντικό, ή καθόλου σηµαντικό; ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΣΤΟ ΙΡΑΚ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ Ο πόλεµος στο Ιράκ, για εµάς τους Έλληνες, είναι ένα θέµα πολύ σηµαντικό, αρκετά σηµαντικό, όχι και τόσο σηµαντικό, ή καθόλου σηµαντικό; 47 34 12 6 2 Πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής συμπεριφοράς Θέματα Διάλεξης Οι κανόνες συμπεριφοράς Η σκέψη για τους ηθικούς κανόνες Η θεωρία του Piaget για την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ»

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ» Αριστοτέλης (384-322 π.χ.) Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε το 384 π.χ. Ήταν γιος ενός θεραπευτή.

Διαβάστε περισσότερα

Ελευθερία σημαίνει κατ αρχάς να έχουμε διαύγεια απέναντι σ αυτό που σκεφτόμαστε και σ αυτό που κάνουμε.

Ελευθερία σημαίνει κατ αρχάς να έχουμε διαύγεια απέναντι σ αυτό που σκεφτόμαστε και σ αυτό που κάνουμε. Υπάρχει ανθρώπινη ελευθερία και σε τι συνίσταται; Ελευθερία δεν σημαίνει να κάνουμε ό,τι μας κατεβαίνει στο κεφάλι, ούτε, όπως νόμιζαν ορισμένοι φιλόσοφοι, να δρούμε χωρίς κίνητρα. Ελευθερία σημαίνει κατ

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια και την ύλη της Εφαρμοσμένης Ηθικής

Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια και την ύλη της Εφαρμοσμένης Ηθικής ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια και την ύλη της Εφαρμοσμένης Ηθικής Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Το πεδίο της Εφαρμοσμένης Ηθικής 2. Σχέση της Εφαρμοσμένης Ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ

ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ 31/01/2014 ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΕΡΟΥΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Α/ΘΜΙΑΣ 4 Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΧΑΝΙΩΝ Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ & ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Εισαγωγή Σχολείο και Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 8: Το Σύνταγμα του 1975: τα μέρη του και το περιεχόμενό του

Ενότητα 8: Το Σύνταγμα του 1975: τα μέρη του και το περιεχόμενό του ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 8: Το Σύνταγμα του 1975: τα μέρη του και το περιεχόμενό του Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Σχέση δικαίου-ηθικής-πολιτικής 2. Υπάρχει η ισχύς του δικαίου

Διαβάστε περισσότερα

Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι. πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές

Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι. πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές τις λύσεις εµφανίζει την ίδια αδυναµία µε τις υπόλοιπες. Οπότε τι

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 7/12/2015

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ-ΣΥΝΩΝΥΜΑ

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ-ΣΥΝΩΝΥΜΑ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Ρατσισμός ονομάζεται η στάση, κατά την οποία τα μέλη μιας φυλής ή εθνικής ομάδας θεωρούν ως μειονεκτούντα τα μέλη άλλης φυλής ή εθνικής ομάδας και ως συνέπεια αυτού αναπτύσσουν μία έντονη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 9: Φραγμοί στην Κριτικο-στοχαστική Πρακτική Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΤΑΞΗ Γ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΤΑΞΗ Γ

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΤΑΞΗ Γ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΤΑΞΗ Γ 1 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΥΜΗΤΤΟΥ ΣΧ. ΕΤΟΣ: 2016-17 ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Ως εξεταστέα ύλη ορίζεται η παρακάτω: Από το βιβλίο Νεοελληνική Γλώσσα Γ Γυμνασίου του Ο.Ε.Δ.Β. α. Οι Ενότητες 2, 3, 4, 5, 6. ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) Α1. Επειδή βλέπουμε ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Στάθης Μπάλιας. Τα δικαιώματα του παιδιού: ο δρόμος προς την ελευθερία. Εκδόσεις Παπαζήση

Στάθης Μπάλιας. Τα δικαιώματα του παιδιού: ο δρόμος προς την ελευθερία. Εκδόσεις Παπαζήση 1 Στάθης Μπάλιας Τα δικαιώματα του παιδιού: ο δρόμος προς την ελευθερία Εκδόσεις Παπαζήση 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή.....σ. Κεφάλαιο Πρώτο: Η «ανακάλυψη του παιδιού και των δικαιωμάτων του: προς έναν πιο δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής & Τεχνολογικής Εκπαίδευσης 2013-14 Α εξάμηνο Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Υπεύθυνος καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

για το πώς αξιολογούσε ο Hobbes την κατάσταση του ανθρώπου πριν την ίδρυση της πολιτικής κοινότητας, δηλαδή εκείνη την κατάσταση του πολέµου όλων

για το πώς αξιολογούσε ο Hobbes την κατάσταση του ανθρώπου πριν την ίδρυση της πολιτικής κοινότητας, δηλαδή εκείνη την κατάσταση του πολέµου όλων Η Γέννηση του Λεβιάθαν ή η Θέσµιση της Πολιτικής Κοινότητας στη Σκέψη του Thomas Hobbes Στην αρχική έκδοση του Λεβιάθαν, το 1651, το εξώφυλλο της αποτυπώνει παραστατικά µεγάλο µέρος του επιχειρήµατος του

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο. Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ

Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο. Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ Τι εννοούμε με τον όρο «βιωματική μάθηση»; Πρόκειται για έναν εναλλακτικό τρόπο μάθησης,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτήν τη γη.

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή ΜΑΘΗΜΑ 6 Ο ΠΟΙΗΣΩΜΕΝ ΑΝΘΡΩΠΟΝ... Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, κατά τη διδασκαλία του Χριστιανισμού, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ. Στη συνέχεια,

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικότερα: Ο Εδαφικός Διακανονισμός της Συνθήκης της Λωζάννης και η Νομολογία Διεθνών Δικαιοδοτικών Οργάνων. Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος

Ειδικότερα: Ο Εδαφικός Διακανονισμός της Συνθήκης της Λωζάννης και η Νομολογία Διεθνών Δικαιοδοτικών Οργάνων. Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος 1 Ο Εδαφικός Διακανονισμός της Συνθήκης της Λωζάννης και η Νομολογία Διεθνών Δικαιοδοτικών Οργάνων Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Νομικής Σχολής ΔΠΘ Η Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάννης της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ MAIN OPPOSITION LEADER, PRESIDENT OF NEW DEMOCRACY PARTY

ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ MAIN OPPOSITION LEADER, PRESIDENT OF NEW DEMOCRACY PARTY THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ MAIN OPPOSITION LEADER, PRESIDENT OF NEW DEMOCRACY PARTY AT THE WORLD IN 2017 GALA DINNER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2017 1 THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα