Τα παιδιά ως κοινωνικοί ερευνητές Οδηγός για δασκάλους και άλλους εκπαιδευτικούς

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα παιδιά ως κοινωνικοί ερευνητές Οδηγός για δασκάλους και άλλους εκπαιδευτικούς"

Transcript

1 Τα παιδιά ως κοινωνικοί ερευνητές Οδηγός για δασκάλους και άλλους εκπαιδευτικούς Επιµέλεια Σπύρος Σπύρου Προλογισµένο από τη Mary Kellett Συνεργάτες: Λουκάς Αντωνίου, Μεχβές Μπεγίντογλου, Χρυστάλλα Έλληνα, Ιάσονας Λαµπριανού, Ντιλέκ Λατίφ, Σπύρος Σπύρου, Λοίζος Συµεού

2 Τα παιδιά ως κοινωνικοί ερευνητές : οδηγός για δασκάλους και άλλους εκπαιδευτικούς / επιµέλεια Σπύρος Σπύρου; προλογισµός από τη Mary Kellett. σ. : εικ. ; εκ. Περιέχει βιβλιογραφία. ISBN 10: (χαρτόδ.) ISBN 13: Κοινωνικές επιστήµες--έρευνα--μεθοδολογία 2. Κοινωνιολογία--Οδηγοί 3. Εκπαίδευση--Εγχειρίδια Ι. Σπύρου, Σπύρος, ΙΙ. Kellett, Mary ΙΙΙ. Τίτλος DDC dc22 Χρηµατοδοτείται από: «Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτή τη δηµοσίευση ανήκουν στους συγγραφείς και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά τις απόψεις των Ηνωµένων Εθνών ή των χωρών µελών τους, το UNDP (Πρόγραµµα του Ο.Η.Ε. για την Ανάπτυξη) ή την USAID (Υπηρεσία ιεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ).» Εκτέλεση από:

3 Αυτό το βιβλίο είναι αφιερωµένο σε όλα εκείνα τα παιδιά που εµείς, ως ενήλικες, δεν καταφέραµε να εµπνεύσουµε.

4 iv

5 Περιεχόµενα Πρόλογος... Προεισαγωγικά... Eυχαριστίες... vii ix x Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Τα παιδιά ως Ερευνητές Σπύρος Σπύρου Κεφάλαιο 2: Η κοινωνική Έρευνα και τα Παιδιά Σπύρος Σπύρου Κεφάλαιο 3: Προσεγγίσεις Έρευνας και Μεθοδολογίας Λοίζος Συµεού και Ιάσονας Λαµπριανού Κεφάλαιο 4: εοντολογία στην Έρευνα.. 41 Ντιλέκ Λατίφ Κεφάλαιο 5: Σχεδιασµός Ερευνητικών Μελετών Μεχβές Μπεγίντογλου Κεφάλαιο 6: Επιτόπια Έρευνα Σπύρος Σπύρου Κεφάλαιο 7: Ποιοτικές Συνεντεύξεις Λουκάς Αντωνίου Κεφάλαιο 8: Ανάλυση Ποιοτικών εδοµένων Λουκάς Αντωνίου Κεφάλαιο 9: Επισκοπήσεις Χρυστάλλα Έλληνα Κεφάλαιο 10:Ανάλυση Ποσοτικών εδοµένων Χρυστάλλα Έλληνα Κεφάλαιο 11:Αποτελεσµατική Σύνταξη Εκθέσεων Μεχβές Μπεγίντογλου Κεφάλαιο 12: ιάχυση Αποτελεσµάτων Έρευνας Ντιλέκ Λατίφ Όροι Κλειδιά Χρήσιµες Πηγές Βιβλιογραφία Βιογραφικά Σηµειώµατα Συνεργατών. 185 v

6 vi

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αποτελεί τιµή για µένα το ότι µου ζητήθηκε να γράψω τον Πρόλογο για αυτό το επίκαιρο, αναλυτικό και καλογραµµένο βιβλίο. Μπορεί να µας πήρε δύο δεκαετίες να φτάσουµε ως εδώ από τη Συνθήκη των Ηνωµένων Εθνών για τα ικαιώµατα του Παιδιού, αλλά βρισκόµαστε τελικά µπροστά σε µια συναρπαστική και σηµαντική καµπή της θέσης του παιδιού στην Κοινωνία: έχοντας συνειδητοποιήσει το ρόλο της κοινωνικής δράσης των παιδιών στη ζωή τους, είµαστε επιτέλους έτοιµοι να αναγνωρίσουµε πόσο σηµαντικό είναι να µοιραστούµε την ερευνητική µας αρένα µαζί τους. Αυτό το βιβλίο έχει ένα πρωταρχικό ρόλο να παίξει στην καθοδήγηση των βηµάτων µας όπως αφήνουµε πίσω µας αυτή την καµπή, επειδή µας παίρνει σε νέο έδαφος, σε επικράτειες όπου στηρίζουµε τα παιδιά και τους εφήβους στο ρόλο τους ως ερευνητές, στην παραγωγή νέας γνώσης και σε αυξηµένη διορατικότητα σύµφωνα µε την προοπτική και τα οράµατα των ίδιων των παιδιών. Τα παιδιά ανήκουν στην υποκουλτούρα της παιδικής ηλικίας που τους επιτρέπει µια µοναδική προοπτική γνώστη, καίρια για την κατανόηση των παιδικών κόσµων. Όµως υπάρχει ανεπάρκεια έρευνας από παιδιά, έρευνας που σχεδίασαν, διεξήγαγαν και διέχυσαν τα ίδια µε στήριξη παρά µε διαχείριση των ενηλίκων. Το παρόν βιβλίο θα τα αλλάξει όλα αυτά. Είχα την τύχη να διατελέσω σύµβουλος της δικοινοτικής µελέτης που αποτέλεσε την πηγή έµπνευσης αυτού του βιβλίου. Το να καλέσουµε παιδιά και νεαρά άτοµα στις Ελληνοκυπριακές και Τουρκοκυπριακές περιοχές της Κύπρου για να διερευνήσουν ζητήµατα από την προοπτική της νεαρής τους ηλικίας, κάτι που θα µπορούσε να προσφέρει µια καλύτερη κατανόηση των δύο κοινοτήτων µε σκοπό να προωθήσει µεγαλύτερη συνοχή, ήταν µια πρωτοποριακή ιδέα. Το πρώτο βήµα ήταν η διευκόλυνση της ποιοτικής εκπαίδευσης για έρευνα από παιδιά και νεαρά άτοµα. Αυτό το βιβλίο είναι το αποτέλεσµα της δουλειάς µιας ταλαντούχας οµάδας η οποία ετοίµασε ένα πρόγραµµα εκπαίδευσης για έρευνα ενηλίκων που θέλουν να δουλέψουν µε παιδιά ως ερευνητές. Το βιβλίο υποδεικνύει στον αναγνώστη όλα τα σηµαντικά στοιχεία της ερευνητικής διαδικασίας, συνοψίζοντας τις βασικές απόψεις της καλής πρακτικής, και περιλαµβάνει συµβουλές και καθοδήγηση για να γίνει η διαδικασία προσιτή στα παιδιά. Η γραµµική φύση του εκπαιδευτικού vii

8 προγράµµατος για έρευνα κάνει το πρόγραµµα εύκολα κατανοητό, ιδίως για αρχάριους ερευνητές, και προσφέρει στους αναγνώστες όλα τα εργαλεία που χρειάζονται για να στηρίξουν τα παιδιά-ερευνητές. Το δικαίωµα συµµετοχής και το δικαίωµα έκφρασης γνώµης των παιδιών έχουν αρχίσει να αποκτούν προτεραιότητα στις πολιτικές ηµερήσιες διατάξεις κυβερνήσεων σε όλη την Ευρώπη, οι οποίες κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να συνειδητοποιούν τη σηµασία εµπλοκής των παιδιών ως δυναµικών συµµετεχόντων στη λήψη αποφάσεων και στη διαµόρφωση του µέλλοντός µας. Αυτό δεν µπορεί να συµβεί χωρίς αναθεώρηση της δυναµικής σχέσης ισχύος ανάµεσα στο παιδί και τον ενήλικα. Ένα άλλο βήµα είναι να διασφαλίσουµε ότι οι προσπάθειές τους θα ακουστούν και ελάχιστοι θα διαφωνήσουν ότι η φωνή του ερευνητή είναι πολύ πειστική. Αλλά η φωνή δεν είναι παρά ένας ψίθυρος χωρίς το κοινό. Πιστεύω ότι είµαστε έτοιµοι να γίνουµε αυτό το κοινό τώρα, έτοιµο να δεχθεί, να εκτιµήσει και να γιορτάσει την έρευνα που διεξάγεται από παιδιά και νεαρά άτοµα. ε πρέπει να υποτιµηθεί ο ρόλος που θα παίξει αυτό το βιβλίο σε αυτή τη διαδικασία που δεν µπορεί να αρχίσει χωρίς πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση. Η απάντηση είναι αυτό το βιβλίο, όπου θα βρείτε ένα αριστουργηµατικό πρόγραµµα. Mary Kellett ιευθύντρια Κέντρου Έρευνας του Παιδιού Ανοικτό Πανεπιστήµιο, Ηνωµένο Βασίλειο viii

9 ΠΡΟΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Αυτό το βιβλίο προέκυψε από µια µελέτη ανάµεσα σε Ελληνοκυπρίους και Τουρκοκυπρίους η οποία επικεντρώθηκε στην ευκαιρία για ανάπτυξη νεαρών ερευνητών 1 στον τοµέα της κοινωνικής έρευνας. Το Κέντρο Μελέτης της Παιδικής και Εφηβικής Ηλικίας, ένα ερευνητικό κέντρο για την κοινωνική µελέτη των παιδιών και της παιδικής ηλικίας, σε συνεργασία µε το KTÖS, την Συνδικαλιστική Οργάνωση Τουρκοκυπρίων ασκάλων, συνεργάστηκαν για την καθιέρωση ενός προγράµµατος που θα εκπαιδεύει δασκάλους στις µεθόδους κοινωνικής έρευνας, έτσι ώστε να µπορούν µε τη σειρά τους στα σχολεία τους να διδάξουν στα παιδιά δεξιότητες κοινωνικής έρευνας και να τα στηρίξουν στη διεξαγωγή των δικών τους µελετών στις κοινότητες όπου ζουν. Το κύριο κίνητρο για το πρόγραµµα, που χρηµατοδοτήθηκε από το Πρόγραµµα Ανάπτυξης των Ηνωµένων Εθνών ράση για Συνεργασία και Εµπιστοσύνη, ήταν να ενθαρρύνει τη συµµετοχή των παιδιών στην κοινωνική έρευνα ως ερευνητών και να τα ωθήσει να εµπλακούν πιο δυναµικά στις κοινωνικές πραγµατικότητες που τα περιβάλλουν. Η συµµετοχή στα κοινά µέσω της έρευνας µπορεί να δώσει στα παιδιά την ώθηση που χρειάζονται για να γίνουν ενεργοί πολίτες και να στρέψουν τις σκέψεις τους στις κοινότητές τους µε τρόπο που να προβάλλει τη δηµοκρατική τους συµµετοχή στον κόσµο. Μια οµάδα µελετητών από την Ελληνοκυπριακή και την Τουρκοκυπριακή κοινότητα εξίσου, µε ειδίκευση στις µεθόδους κοινωνικής έρευνας, ενέργησαν ως εκπαιδευτές στο πρόγραµµα. Το πρόγραµµα επίσης διόρισε µια διεθνώς αναγνωρισµένη ειδικό η οποία χάραξε νέους δρόµους στη συµµετοχή των παιδιών στην κοινωνική έρευνα, την ρα. Mary Kellett από το Ανοικτό Πανεπιστήµιο του Ηνωµένου Βασιλείου, η οποία πρόσφερε πολύτιµες συµβουλές και στήριξη στο πρόγραµµα. Το πρόγραµµα στήριξε την εφαρµογή αριθµού µελετών τις οποίες διεξήγαγαν παιδιά διαφορετικών σχολείων της Κύπρου. 1 Σηµ. Μτφ. Για καλύτερη ροή του κειµένου, σε όλο το βιβλίο το αρσενικό γένος του όρου θα αναφέρεται και στα δύο φύλα εκτός εάν δηλωθεί διαφορετικά σε επιµέρους απόσπασµα. ix

10 Το πρόγραµµα ανάρτησε µια ειδική ιστοσελίδα µε το όνοµα «Children s Research University» («Πανεπιστήµιο Έρευνας των Παιδιών») όπου παιδιά και εκπαιδευτικοί έχουν πρόσβαση σε σχετικές πληροφορίες και παραδείγµατα των µελετών των παιδιών, µπορούν να επικοινωνήσουν µεταξύ τους και να ανταλλάξουν ιδέες για την έρευνα µε διαδραστικό τρόπο: Ευχαριστίες Αυτό το βιβλίο δεν θα γινόταν πραγµατικότητα χωρίς τη σκληρή και εντατική δουλειά όλων των συνεργατών των οποίων τα κεφάλαια συµπεριλαµβάνει. Ιδιαίτερα ευχαριστούµε τη Μαρία Καλλή που αφιέρωσε πολλές εβδοµάδες σχολαστικής εργασίας για να δώσει συνοχή στο βιβλίο ως σύνολο και να του δώσει την τελική του µορφή και εµφάνιση. Εξίσου θέλουµε να εκφράσουµε την ευγνωµοσύνη και εκτίµησή µας στο UNDP-ACT για τη χρηµατοδότηση του έργου του οποίου το αποτέλεσµα είναι αυτό το βιβλίο. Εκτιµούµε ιδιαίτερα τη βοήθεια και στήριξη που προσέφεραν σε όλους εµάς η Σταυρούλα Γεωργιάδου και η Ελένη Σοφοκλέους από το UNDP. x

11 Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΤΑ ΠΑΙ ΙΑ ΩΣ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ Αν τα παιδιά δεν µπορούν να κάνουν ορισµένα πράγµατα και να αναλάβουν ορισµένους ρόλους είναι εν µέρει διότι εµείς, ως ενήλικες, αποτυγχάνουµε να τους δώσουµε τις κατάλληλες ευκαιρίες. Το γεγονός ότι τα παιδιά µπορούν να γίνουν ερευνητές και µάλιστα να διεξάγουν κοινωνική έρευνα µπορεί να φανεί σε πολλούς ενήλικες ως παρατραβηγµένο. Αυτό το βιβλίο προτείνει ότι τα παιδιά είναι απόλυτα ικανά να διεξάγουν κοινωνική έρευνα, και εµείς, ως ενήλικες, µπορούµε να διευκολύνουµε τη διαδικασία σε µεγάλο βαθµό. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ερευνητές δραστήριοι στο νέο τοµέα των σπουδών για την παιδική ηλικία έχουν συνεισφέρει σηµαντικά στην αντίληψη της εικόνας των παιδιών ως κοινωνικών όντων και της παιδικής ηλικίας ως κοινωνικό φαινόµενο (James and Prout 1990; James, Jenks and Prout 1998; Qvortrup 1994). Αυτοί οι ερευνητές έχουν αµφισβητήσει επικρατούσες ιδέες για την ανικανότητα και παθητικότητα των παιδιών και έχουν επισηµάνει την ανάγκη να αναγνωριστεί η κοινωνική δράση των παιδιών που, όπως οι ενήλικες, επιδρούν στους κόσµους τους και συνεισφέρουν στο κτίσιµο της κοινωνίας. Η υιοθέτηση της Συνθήκης των Η.Ε. για τα ικαιώµατα του Παιδιού το 1989 έχει ενισχύσει αυτή την αναθεώρηση της εικόνας των παιδιών και της παιδικής ηλικίας συνηγορώντας υπέρ των δικαιωµάτων των παιδιών µεταξύ άλλων των δικαιωµάτων συµµετοχής τους στην κοινωνική ζωή και του δικαιώµατος πρόσβασης σε πληροφορίες και γνώσεις. Το Άρθρο 13 της Συνθήκης ειδικότερα προνοεί το δικαίωµα των παιδιών στην ελευθερία έκφρασης το οποίο «θα συµπεριλαµβάνει την ελευθερία να ζητούν, να λαµβάνουν και να προσφέρουν πληροφορίες και ιδέες όλων των ειδών, άσχετα από σύνορα, µε προφορική, γραπτή ή έντυπη µορφή, µε 1

12 τη µορφή τέχνης, ή µε οποιοδήποτε άλλο µέσο της επιλογής των παιδιών.» Παρόλο που η έρευνα συγκεκριµένα δεν αναφέρεται, είναι ένας από τους τρόπους µε τους οποίους αποκτούµε γνώση και κατανοούµε τον κόσµο. Όµως, στην πλειοψηφία τους τα παιδιά σπάνια έχουν ευκαιρία να διερευνήσουν τους κόσµους µέσα στους οποίους ζουν. Η έρευνα εξακολουθεί να θεωρείται κατά κύριο λόγο µια ασχολία για ενήλικες, η οποία µπορεί να διεξαχθεί µόνο από αυτούς που έχουν ενηλικιωθεί και έχουν λάβει πανεπιστηµιακή εκπαίδευση. Συγχρόνως όµως, και δεδοµένων των θεσµικών και ερευνητικών εξελίξεων που προαναφέραµε, µερικοί ενήλικες ερευνητές θεωρούν ότι είναι ιδιαίτερα ευεργετικό και σηµαντικό να ενσωµατώνουµε τα παιδιά στη διαδικασία έρευνας, όχι απλά ως αντικείµενα έρευνας αλλά ως ερευνητές (Kellett 2004, 2005; Alderson 2000; Boyden and Ennew 1997). Αυτό, βέβαια, απαιτεί από τα παιδιά να αποκτήσουν τις απαραίτητες δεξιότητες για τη διεξαγωγή έρευνας Αλλά γιατί πρέπει τα παιδιά να γίνουν ερευνητές; Η εµπλοκή των παιδιών στην έρευνα ως ερευνητών, παρ ότι περιορισµένη, αρχίζει να γίνεται πιο δηµοφιλής, κυρίως λόγω της φανερής αξίας της για τη στήριξη των παιδιών και την ενίσχυση της συµµετοχής τους στην κοινωνική ζωή. Σε ένα πολύ θεµελιώδες επίπεδο, τα παιδιά επιδεικνύουν περιέργεια για τους κόσµους που τα περιβάλλουν και θέλουν να µάθουν για αυτούς. Στους ενήλικες συχνά αρέσει να δηλώνουν µε στόµφο ότι τα παιδιά λατρεύουν να εξερευνούν τον κόσµο. Όµως οι ευκαιρίες που δίνονται στα παιδιά για να εξερευνήσουν αυτούς τους κόσµους είναι συχνά περιορισµένες και σε µεγάλο βαθµό καθορισµένες από τα προγράµµατα και προτεραιότητες των ενηλίκων. Η έρευνα προσφέρει στα παιδιά µια απαράµιλλη ευκαιρία να εξερευνήσουν τους κοινωνικούς τους κόσµους και να σχηµατίσουν τη δική τους πληροφορηµένη άποψη. Συγχρόνως, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να επηρεάσουν τους κόσµους τους µε διαφορετικούς τρόπους, βασισµένα στη διαδικασία οικοδόµησης της συνείδησης και επίγνωσης που προκύπτει από τη συµµετοχή στα κοινά. 2

13 Μελέτες για κοινωνικά θέµατα σχετικά µε τις ζωές των παιδιών και τις τοπικές κοινότητες είναι ένας εξαιρετικός τρόπος να εισαχθούν τα παιδιά στην έρευνα και να τα ενθαρρυνθούν να αναπτύξουν κριτική σκέψη και κοινωνική συµµετοχή ως πολίτες. Η έρευνα, ιδωµένη µε αυτό τον τρόπο, αντί να αποτελεί το στόχο, στοχεύει στο να φέρει τα παιδιά πιο κοντά στις κοινωνικές πραγµατικότητες και προβλήµατα που τα περιβάλλουν, να τα ενθαρρύνει να αναπτύξουν δεξιότητες υπεράσπισης, να λαµβάνουν µέρος σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων και να τα µεταµορφώσει από µη ενεργούς σε ενεργούς πολίτες µε προγράµµατα για δράση και αλλαγή. Η έρευνα, µε άλλα λόγια, γίνεται ένα µέσο για κοινωνική αλλαγή, όταν και όπου είναι απαραίτητο, µέσω µιας οµάδας πολιτών, και ειδικότερα παιδιών, των οποίων η δυνατότητα για αλλαγή ήταν και παραµένει υποτιµηµένη. Επίσης, εφόσον τα παιδιά µε την υπόστασή τους ως παιδιά έχουν προνοµιούχα πρόσβαση σε ορισµένες κοινότητες (π.χ. τις κοινότητες των παιδιών), αυτό που παράγουν έχει ιδιαίτερη σηµασία για την κατανόηση που έχουµε για τους παιδικούς κόσµους. Όντας µέρος της ερευνητικής διαδικασίας από την αρχή µέχρι το τέλος, τα παιδιά είναι επίσης ικανά να λάβουν µέρος στη διαδικασία µάθησης και δηµιουργίας. Σε τελική ανάλυση, γίνονται παραγωγοί γνώσης παρά καταναλωτές της. Μεγάλο µέρος του δισταγµού και της αντίστασης σε πρωτοβουλίες που ζητούν να εκπαιδεύσουν παιδιά ως ερευνητές έχει τη ρίζα του στην ιδέα ότι ο πρωταρχικός ρόλος των παιδιών είναι να καταναλώνουν και όχι να παράγουν γνώση. Ο παραδοσιακός ρόλος του σχολείου ως αρχής που µεριµνά για τη µετάδοση της γνώσης και της αλήθειας και κατά συνέπεια ο ευρέως αποδεκτός ρόλος των δασκάλων ως φορέων αυτής της γνώσης συχνά έχει ως αποτέλεσµα να εκλαµβάνουµε τη γνώση και µάθηση ως συστήµατα από πάνω προς τα κάτω. Αυτή η προσέγγιση αποθαρρύνει την εξερεύνηση, τη σκέψη και την εµπλοκή µε τον κόσµο. Τα παιδιά µεγαλώνουν µε ελάχιστη γνώση και επίγνωση των ευρύτερων κοινωνικών κόσµων όπου ζουν, και µε ελάχιστο ενδιαφέρον να µάθουν για αυτούς. Η εισήγηση ότι τα παιδιά µπορούν να γίνουν ερευνητές και εποµένως παραγωγοί γνώσης επιδιώκει να αντιστρέψει αυτή τη λογική και να αµφισβητήσει τις λανθάνουσες εικασίες του εκπαιδευτικού καθεστώτος µε τη δηµοκρατικοποίηση της παραγωγής γνώσης. 3

14 Τέλος, η ανάµιξη παιδιών στην κοινωνική έρευνα προσφέρει στους εκπαιδευτικούς λειτουργούς µια απαράµιλλη ευκαιρία να βοηθήσουν τα παιδιά να αναπτύξουν χρήσιµες δεξιότητες που θα τους χρειαστούν στον ολοένα και πιο απαιτητικό, βασισµένο σε γνώσεις, κόσµο. Έτσι, τα παιδιά µπορούν να µάθουν να συλλέγουν και να επεξεργάζονται πληροφορίες, να τις περιγράφουν και να τις επεξηγούν, να έχουν κριτική σκέψη και να βγάζουν συµπεράσµατα, να αµφισβητούν αυτό που είναι δεδοµένο, και να αναπτύσσουν τις προφορικές, γραπτές ή αριθµητικές τους δεξιότητες. Μαθαίνουν να δουλεύουν σε οµάδες, να ακούνε µε προσοχή και να προβάλλουν επιχειρήµατα, να παίρνουν αποφάσεις και να επικοινωνούν αποτελεσµατικά µε άλλους στις κοινότητές τους Μπορούν τα παιδιά να µάθουν πώς να χρησιµοποιούν τις µεθόδους κοινωνικής έρευνας; Οι αδιατύπωτες εικασίες εµάς των ενήλικων σχετικά µε τα παιδιά και την παιδική ηλικία περιορίζουν την ευρύτητα γνώσεων που είµαστε πρόθυµοι να επιτρέψουµε στα παιδιά. Οι µέθοδοι κοινωνικής έρευνας µπορούν να διδαχτούν σε µικρά παιδιά εφόσον η προσέγγιση διδασκαλίας προσαρµοστεί στις ιδιαιτερότητες, εµπειρίες και ικανότητές τους. Ως ερευνητές αρχίζουµε να συνειδητοποιούµε ότι δεν είναι τόσο το θέµα αν τα παιδιά είναι ικανά να µάθουν µεθόδους κοινωνικής έρευνας αλλά περισσότερο πώς το κάνουµε (βλπ. Kellett 2005; Boyden and Ennew 1997; Save the Children 2004). Σε τελική ανάλυση είναι ίσως θέµα του πόσο πρόθυµοι είµαστε, ως ενήλικες, να παραχωρήσουµε µέρος της εξουσίας µας και να πειραµατιστούµε µε διαφορετικά είδη διδασκαλίας και µάθησης. Η αµφισβήτηση επικρατουσών αντιλήψεων για ισχύ και γνώση απαιτεί να ανοίξουµε την ερευνητική διαδικασία στα παιδιά για να συµµετέχουν πλήρως, βασισµένα στα δικά τους προγράµµατα και ενδιαφέροντα. Αυτό το είδος της προσέγγισης προϋποθέτει να παραιτηθούν οι ενήλικες από τον πρωταρχικό τους ρόλο ως κύριοι ερευνητές και να γίνουν αντί αυτού διευκολυντές: αυτοί που δίνουν στα παιδιά τα σωστά εργαλεία για να κάνουν αυτό που τα ίδια θεωρούν σηµαντικό. Η έµφαση σε αυτό το βιβλίο είναι λοιπόν στο πώς να στηρίξουµε τα παιδιά έτσι ώστε να γίνουν ερευνητές, και όχι µόνο να τα χρησιµοποιήσουµε στην έρευνα. Αυτή η εισήγηση απαιτεί από τους 4

15 ενήλικες που θα διευκολύνουν τη διαδικασία αυτή να πιστεύουν ότι τα παιδιά είναι ικανά να διεξάγουν έρευνα και ότι η συµµετοχή των παιδιών αυτών σε έρευνες δεν είναι µόνο ευεργετική για τα παιδιά καθαυτά αλλά ότι έχει αξία για την κοινωνία γενικά, η οποία µπορεί να ωφεληθεί από την παραγωγή νέας γνώσης προερχόµενης από την προοπτική των παιδιών Μια σηµείωση για τους διευκολυντές Αυτό το βιβλίο προορίζεται κατά κύριο λόγο για εκπαιδευτικούς και άλλους ενήλικες που θα ήθελαν να εµπλέξουν τα παιδιά στην κοινωνική έρευνα και να διευκολύνουν τη µαθησιακή διαδικασία και το σχεδιασµό και εφαρµογή ερευνητικών µελετών. Στόχος του βιβλίου είναι να δώσει σε αυτά τα άτοµα τις βασικές δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την κατανόηση και χρήση των µεθόδων κοινωνικής έρευνας και ακολούθως, µε την κατάλληλη φροντίδα και ευαισθησία, να βοηθήσει τα παιδιά να κάνουν το ίδιο. Το βιβλίο δίνει µεγάλη έµφαση στο πώς αυτή η διαδικασία µάθησης µπορεί να διευκολυνθεί και συνεισφέρει υλικό κατάλληλο για παιδιά 9 χρόνων και άνω. Το επιλεγµένο υλικό για συµπερίληψη βασίζεται στην αναγνώριση των βασικών αρχών, ιδεών και εννοιών που αποτελούν την ουσία της ερευνητικής διαδικασίας τις θεµελιώδεις αρχές µε άλλα λόγια χωρίς τη χρήση τεχνικών περιπλοκών που θα µπορούσαν να δυσκολέψουν αυτή τη διαδικασία. Η ελπίδα µας είναι ότι οι εκπαιδευτικοί λειτουργοί και τα παιδιά θα µπορέσουν να χτίσουν πάνω σε αυτές τις βασικές γνώσεις αργότερα στη ζωή τους ανάλογα µε τις αναδυόµενες ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους. Το βιβλίο µπορεί να αποδειχτεί χρήσιµο σε δασκάλους που σκοπεύουν να συµπεριλάβουν κοινωνική έρευνα στην υπάρχουσα σχολική ύλη αλλά µπορεί επίσης να βοηθήσει εκπαιδευτικούς που δουλεύουν µε παιδιά στις εξωσχολικές τους ώρες (π.χ. σε ένα σύλλογο). Στην πραγµατικότητα, οποιοσδήποτε ενήλικας που επιθυµεί να διευκολύνει την εµπλοκή των παιδιών στην κοινωνική έρευνα θα βρει ότι αυτό το βιβλίο προσφέρει χρήσιµες γνώσεις και συµβουλές για το πώς να το επιτύχει. Παρόλο που τα θέµατα είναι οργανωµένα µε λογική σειρά και καθοδηγούν την µαθησιακή διαδικασία αναλόγως, µερικοί δάσκαλοι µπορεί να αποφασίσουν να χρησιµοποιήσουν το βιβλίο επιλεκτικά, επιλέγοντας ορισµένα θέµατα και αγνοώντας άλλα, 5

16 δίνοντας έµφαση σε ορισµένα και όχι σε άλλα, ανάλογα µε το χρόνο στη διάθεσή τους και τους συγκεκριµένους τους στόχους. Με παρόµοιο τρόπο, οι δάσκαλοι µπορεί να αποφασίσουν να προσαρµόσουν µερικές ιδέες και τεχνικές και ακόµα να προσφέρουν χώρο για τα παιδιά να αναπτύξουν τα δικά τους εργαλεία για τη διεξαγωγή κοινωνικής έρευνας. Όποια κι αν είναι η περίπτωση, αυτό το βιβλίο ευελπιστεί να εµπνεύσει εκπαιδευτικούς και παιδιά εξίσου να διεξάγουν κοινωνική έρευνα και να µάθουν για τους κόσµους που τα περιβάλλουν. Είναι σηµαντικό οι δάσκαλοι και άλλοι ενήλικες που επιθυµούν να διευκολύνουν τη διαδικασία συµµετοχής των παιδιών στην έρευνα ως ερευνητών, και όχι απλά ως συµµετεχόντων, να είναι πρόθυµοι να δουν την έρευνα από µια διαφορετική προοπτική, αυτή των παιδιών. Ενδιαφέρει το θέµα της έρευνας τα παιδιά; Έχει επιλεχτεί µε βάση τις δικές τους ανησυχίες; Θα ωφελήσει η έρευνα τα παιδιά που θα τη διεξάγουν; Τα παιδιά συµµετέχουν εθελοντικά στη διαδικασία έρευνας ή εξαναγκάζονται να την κάνουν ή νιώθουν υποχρέωση να λάβουν µέρος; Θα πάρουν τα παιδιά τις σηµαντικές αποφάσεις σχετικά µε την ερευνητική µελέτη; Συµµετέχουν σε όλα τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας; 1.4. Τι ακολουθεί εν συντοµία Το κεφάλαιο 2 (Κοινωνική Έρευνα και Παιδιά) εξηγεί τι είναι η κοινωνική έρευνα και αιτιολογεί τη χρήση της από παιδιά. Το κεφάλαιο 3 (Προσεγγίσεις Έρευνας και Μεθοδολογία) εισάγει την έννοια της µεθοδολογίας έρευνας και διακρίνει ανάµεσα στην ποιοτική και την ποσοτική µεθοδολογία έρευνας. Το κεφάλαιο επίσης εξετάζει τη δειγµατοληψία και θέµατα εγκυρότητας και αξιοπιστίας στην έρευνα. Το κεφάλαιο 4 ( εοντολογία στην Έρευνα) προσφέρει µια σύντοµη αλλά διαφωτιστική ανάλυση της δεοντολογίας στην έρευνα µε κύρια έµφαση στα θέµατα της εθελοντικής και πληροφορηµένης συναίνεσης, παραπλάνησης, εµπιστευτικότητας, ανωνυµίας και ιδιωτικής ζωής. Το κεφάλαιο 5 (Σχεδιασµός Ερευνητικών Μελετών) υποδεικνύει στον ερευνητή τα διάφορα στάδια στον ορθό σχεδιασµό µιας ερευνητικής µελέτης. Τα επόµενα δύο κεφάλαια, Κεφάλαιο 6 (Επιτόπια Έρευνα) και Κεφάλαιο 7 (Ποιοτικές Συνεντεύξεις) εξερευνούν τους βασικούς τρόπους συλλογής 6

17 δεδοµένων από τους ερευνητές που διεξάγουν ποιοτική έρευνα. Το Κεφάλαιο 6 εισάγει τον αναγνώστη στο θέµα της επιτόπιας έρευνας και δίνει πρακτική καθοδήγηση για τη συλλογή ποιοτικών δεδοµένων κατά την διάρκειά της. Το κεφάλαιο επίσης επεξηγεί τη διαδικασία λήψης σηµειώσεων επιτόπιας έρευνας. Το Κεφάλαιο 7 εισάγει και συζητεί τα διάφορα είδη ποιοτικής συνέντευξης και καθοδηγεί τον αναγνώστη στη διαδικασία δηµιουργίας ενός οδηγού συνεντεύξεων. Το κεφάλαιο επίσης εισάγει τις οµάδες εστίασης ως µεθοδολογία ποιοτικής έρευνας και εξετάζει τις προφορικές ιστορίες ως µια ιδιαίτερα χρήσιµη προσέγγιση για χρήση στην κοινωνική έρευνα µε παιδιά. Το Κεφάλαιο 8 (Ανάλυση Ποιοτικών εδοµένων) δείχνει στον αναγνώστη πώς να αναλύσει µε τη χρήση κωδικοποίησης τα ποιοτικά δεδοµένα που συνέλεξε. Τα επόµενα δύο κεφάλαια, Κεφάλαιο 9 (Επισκοπήσεις) και Κεφάλαιο 10 (Ανάλυση Ποσοτικών εδοµένων), κάνουν αυτό που τα προηγούµενα τρία κεφάλαια έκαναν για την ποιοτική έρευνα. Το Κεφάλαιο 9 εξηγεί τη χρήση της επισκόπησης ως εργαλείο έρευνας για τη συλλογή ποσοτικών δεδοµένων δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στη δηµιουργία ερωτηµατολογίων και τη διαδικασία έρευνας. Το Κεφάλαιο 10 εισάγει απλά στατιστικά εργαλεία για την ανάλυση ποσοτικών δεδοµένων συµπεριλαµβανοµένων µέτρων κεντρικής τάσης (µέσου, δεσπόζουσας τιµής, διαµέσου), µέτρων διακύµανσης (εύρους, εκατοστηµορίων) και κατανοµών συχνοτήτων. Το κεφάλαιο επίσης δείχνει πώς γίνεται η παρουσίαση δεδοµένων σε πίνακές και διαγράµµατα και η ερµηνεία πληροφοριών. Τα τελευταία δύο κεφάλαια του βιβλίου επικεντρώνονται στην αναφορά και διάχυση αποτελεσµάτων έρευνας. Το Κεφάλαιο 11 (Αποτελεσµατική Σύνταξη Εκθέσεων) προσφέρει συµβουλές και καθοδήγηση για τη σύνταξη µιας καλής έκθεσης έρευνας. Το Κεφάλαιο 12 ( ιάχυση Αποτελεσµάτων Έρευνας) εξετάζει διάφορους τρόπους παρουσίασης και διάχυσης αποτελεσµάτων της έρευνας. 7

18 Κεφάλαιο 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να καταλάβουµε τι είναι η κοινωνική έρευνα Να καταλάβουµε γιατί χρειαζόµαστε την κοινωνική έρευνα 2.1. Τι είναι η κοινωνική έρευνα; Ως ανθρώπινα όντα, είµαστε πάνω από όλα κοινωνικά όντα. Οι κόσµοι µας περιστρέφονται γύρω από τις κοινωνικές µας σχέσεις µε τους άλλους στην καθηµερινή µας ζωή. Συναντιόµαστε, µιλούµε, συζητούµε, τσακωνόµαστε, βοηθούµε, συγχωρούµε και αγαπούµε και όλα αυτά σε σχέση ο ένας µε τον άλλο. Επειδή οι ζωές µας είναι κυρίως κοινωνικές τη φύσει, όλοι µας αναπτύσσουµε τρόπους κατανόησης του κόσµου από τα µικρά µας χρόνια. Βρισκόµαστε σε µια µόνιµη διεργασία ερµηνείας του κόσµου έτσι ώστε να τον καταλάβουµε. Παρόλα αυτά, η αντίληψή µας περιορίζεται πάντα από τις εµπειρίες και προοπτικές µας. Θα µπορούσαµε να πούµε ότι είναι η κοινή λογική που µας επιτρέπει να ερµηνεύσουµε τον κόσµο και να λειτουργήσουµε µέσα του, αλλά αυτή η κοινή λογική δεν µας δίνει µια ευρύτερη, πιο αναλυτική εικόνα του κοινωνικού κόσµου που απαιτεί να ενώσουµε διάφορα κοµµάτια και να τα ερµηνεύσουµε. Και εδώ έρχεται η κοινωνική έρευνα να γεµίσει το κενό ανάµεσα στην κατανόηση του κοινωνικού κόσµου µε την κοινή λογική και στην ευρύτερη, πιο πολύπλοκη πραγµατικότητα που µπορεί να γίνει φανερή µόνο µε µια πιο συστηµατική προσέγγιση, βασισµένη σε επιστηµονική µέθοδο. Η κοινωνική έρευνα αναφέρεται σε διάφορες µεθόδους που µπορούµε να χρησιµοποιήσουµε για να µελετήσουµε τον κοινωνικό 8

19 κόσµο, να αποκτήσουµε νέα γνώση και κατανόηση αυτού. Αντίθετα µε άλλα είδη έρευνας, η κοινωνική έρευνα επικεντρώνεται στην κατανόηση της ανθρώπινης κοινωνικής συµπεριφοράς, δηλαδή, της συµπεριφοράς των ανθρώπων όπως λαµβάνει χώρα σε ένα κοινωνικό πλαίσιο. Για να έχει αξία και πειστικότητα, η κοινωνική έρευνα πρέπει να γίνεται σωστά και να ακολουθεί αυτό που είναι γνωστό ως επιστηµονική προσέγγιση. Αυτό σηµαίνει ότι η κοινωνική έρευνα πρέπει να έχει ορισµένα χαρακτηριστικά που να την κάνουν πειστική. Μεταξύ άλλων, η κοινωνική έρευνα πρέπει να είναι: εοντολογική: Ανεξαρτήτως των άλλων της πλεονεκτηµάτων, η κοινωνική έρευνα πρέπει πάνω από όλα να είναι δεοντολογική. Έρευνα που είναι ανέντιµη, βάζει ανθρώπους σε κίνδυνο, ή παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώµατα δεν είναι καλή έρευνα. Συστηµατική: Η καλή κοινωνική έρευνα πρέπει να διεξάγεται συστηµατικά, δηλαδή, πρέπει να οργανώνεται µε λογικό τρόπο και να ακολουθεί ορισµένους κανόνες, διαδικασίες και βήµατα που να διασφαλίζουν ότι τα αποτελέσµατα της έρευνας συγκεντρώθηκαν, αναλύθηκαν και ερµηνεύθηκαν σωστά. Αντικειµενική: Οι κοινωνικοί ερευνητές προσπαθούν πάντα να είναι αντικειµενικοί έτσι ώστε τα πορίσµατά τους να είναι αληθοφανή. Προϊδεασµένες προσεγγίσεις και προϊδεασµένοι ερευνητές οδηγούν σε προϊδεασµένη και χαµηλής ποιότητας έρευνα. Επιφυλακτική: Οι κοινωνικοί ερευνητές εξετάζουν τα ερευνητικά πορίσµατα µε σκεπτικισµό και επιφυλακτικότητα και διεξάγουν αυστηρές αξιολογήσεις των ερευνητικών ισχυρισµών για να σιγουρευτούν ότι είναι πραγµατικά αυτό που διατείνονται ότι είναι. Ο σκεπτικισµός προκαλεί τους κοινωνικούς επιστήµονες να εκτελούν το έργο τους µε ακρίβεια και µε αυστηρά επαγγελµατικά κριτήρια. Η κοινωνική έρευνα, όπως όλα τα είδη έρευνας, εξαρτάται από τη συλλογή δεδοµένων και την ερµηνεία τους µε τη χρήση µιας θεωρίας. Μερικές φορές υπάρχουσες θεωρίες χρησιµοποιούνται για να επεξηγήσουν τα δεδοµένα. Άλλες φορές τα δεδοµένα τα ίδια 9

20 προσφέρουν αρκετές πληροφορίες για να χτιστεί µια θεωρία από κάτω προς τα πάνω (Neuman 2000:39-62). Είναι επίσης σηµαντικό να σηµειώσουµε ότι η κοινωνική έρευνα δεν υπάρχει στο κενό. Χτίζεται πάνω σε υπάρχουσα επιστηµονική γνώση για τον κόσµο και αυτή µε τη σειρά της µας προσφέρει την ευκαιρία να θέσουµε νέες ερωτήσεις για µελλοντική εξερεύνηση. Με αυτή την έννοια, είναι µια συνεχής διεργασία κατανόησης Γιατί χρειαζόµαστε την κοινωνική έρευνα; Η κοινωνική έρευνα είναι ένας από τους βασικούς τρόπους που εµείς, ως ανθρώπινα όντα, έχουµε για να καταλάβουµε καλύτερα την µεγάλη πολυπλοκότητα που περιβάλλει τους κοινωνικούς µας κόσµους, τις σχέσεις µεταξύ µας και, γενικά, τη συµπεριφορά µας. Με άλλα λόγια, η κοινωνική έρευνα είναι µια προσπάθεια να καταλάβουµε, να ερµηνεύσουµε τους κοινωνικούς κόσµους των οποίων είµαστε µέρος, µε τρόπο που να µας επιτρέψει να κατανοήσουµε τη συµπεριφορά µας βαθύτερα. Συγχρόνως, η κοινωνική έρευνα µπορεί να παίξει ένα ακόµα πιο σηµαντικό ρόλο, βοηθώντας µας να κατανοήσουµε τα κοινωνικά προβλήµατα που αντιµετωπίζουµε και να µας προσφέρει πληροφορηµένους τρόπους διαχείρισής τους. Με αυτή την έννοια, η κοινωνική έρευνα µπορεί να αποτελέσει ένα εργαλείο διευκόλυνσης κοινωνικών αλλαγών και βελτίωσης της κοινωνίας. Μια βασική διαφοροποίηση που κάνουµε συχνά στην κοινωνική έρευνα είναι ανάµεσα στην καθαρή ή βασική έρευνα και στην εφαρµοσµένη έρευνα (Neuman 2000:23-25). Η καθαρή έρευνα είναι το είδος έρευνας που διεξάγουµε για να κατανοήσουµε καλύτερα τον κόσµο, µε άλλα λόγια να αυξήσουµε τη γνώση µας για τον κόσµο, αλλά δεν είναι καθαυτή µια προσπάθεια για επίλυση ενός συγκεκριµένου κοινωνικού θέµατος ή προβλήµατος. Για παράδειγµα, µια µελέτη για την διαδικασία απόκτησης θρησκευτικών αρχών από τα παιδιά είναι µια µελέτη καθαρής έρευνας, επειδή στοχεύει στο να µας βοηθήσει να καταλάβουµε ένα κοινωνικό φαινόµενο καλύτερα µε την παραγωγή νέας γνώσης. Όµως είναι µια µελέτη που δεν έχει κατ ανάγκη µια πρακτική διάσταση και τα αποτελέσµατα της µελέτης δεν θα χρησιµοποιηθούν οπωσδήποτε για να απευθυνθεί ένα συγκεκριµένο κοινωνικό πρόβληµα. Από την άλλη, µια µελέτη που επιζητεί να προσδιορίσει τις εκπαιδευτικές ανάγκες των παιδιών µε 10

21 δυσκολίες µάθησης, έτσι ώστε να προσφέρει στις σχολικές αρχές εισηγήσεις για το πώς να απευθύνουν αυτές τις ανάγκες, είναι ένα παράδειγµα εφαρµοσµένης κοινωνικής έρευνας, επειδή η έρευνα διεξάγεται µε τη σαφή πρόθεση να αποκτήσουµε γνώση που θα χρησιµοποιήσουµε για να απευθύνουµε µια συγκεκριµένη ανάγκη ή πρόβληµα. Μια συγκεκριµένη εκδοχή της εφαρµοσµένης έρευνας είναι αυτό που συχνά καλείται έρευνα δράσης. Η έρευνα δράσης τονίζει την παραγωγή νέας γνώσης ωθούµενη από την επιθυµία να επιφέρουµε κοινωνική αλλαγή. Είναι το είδος έρευνας που τονίζει τη σηµασία της συµµετοχής και του στοχασµού στην προσπάθεια να στηρίξουµε τους συµµετέχοντες και να αυξήσουµε την επίγνωσή τους για το θέµα υπό µελέτη. Η εµπλοκή µαθητών στην κοινωνική έρευνα ως ερευνητών και όχι απλώς ως συµµετεχόντων ή αντικειµένων έρευνας προσθέτει αξία στην παραγωγή γνώσης για τον κοινωνικό κόσµο. Οι αντιλήψεις των µαθητών είναι µοναδικές, το πώς βλέπουν την διαδικασία έρευνας, τι αναγνωρίζουν ως προτεραιότητες, πώς σχεδιάζουν τις ερευνητικές µελέτες τους, ποιες µεθόδους διαλέγουν για τη συλλογή και ανάλυση των δεδοµένων τους, και οι ερµηνείες τους µπορούν να προσφέρουν µια µοναδική διάσταση στην δική µας ερµηνεία για τον κοινωνικό κόσµο. Με αυτή την έννοια, εκτός από τους οφθαλµοφανείς λόγους που δικαιολογούν την ευρύτερη αξία παραγωγής γνώσης για τον κοινωνικό κόσµο, η συµµετοχή των µαθητών στην κοινωνική έρευνα ως ερευνητών µας προσφέρει µια προοπτική του κοινωνικού κόσµου που χρειαζόµαστε και η οποία στην πλειοψηφία των περιπτώσεων απουσιάζει: την προοπτική των µαθητών (βλπ. Kellett 2005:2). Τι χρειάζεται να ξέρουν τα παιδιά; Τι είναι η κοινωνική έρευνα και γιατί είναι σηµαντική Ότι υπάρχει µέθοδος στη διεξαγωγή κοινωνικής έρευνας 11

22 Συµβουλές για διδασκαλία του υλικού στα παιδιά Χρησιµοποιείτε παραδείγµατα κοινωνικής έρευνας µε θέµατα που ενδιαφέρουν τα παιδιά (π.χ. µελέτη της χρήσης του διαδικτύου από παιδιά) Χρησιµοποιώντας τα χαρακτηριστικά µιας καλής κοινωνικής µελέτης, επεξηγήστε µε συγκεκριµένο παράδειγµα πώς ξεχωρίζει µια καλή από µια κακή κοινωνική µελέτη. Ερωτήσεις για συζήτηση στην τάξη Τι είδους θέµατα από την τοπική µας κοινότητα θα διαλέγατε για έρευνα; Μπορούµε να διεξαγάγουµε έρευνα που να επιφέρει κοινωνική αλλαγή; Τι είδους θέµατα θα διαλέγατε εσείς, ως παιδιά, για να δώσετε στην έρευνά σας κάποιο πλεονέκτηµα (π.χ. καλύτερη πρόσβαση, µοναδική προοπτική, κτλ.) σε σύγκριση µε τους ενήλικες; 2.3. Περίληψη Η κοινωνική έρευνα αναφέρεται σε διάφορες µεθόδους που µπορούµε να χρησιµοποιήσουµε για να µελετήσουµε τον κοινωνικό κόσµο και για να κερδίσουµε νέα γνώση και κατανόηση αυτού. Η κοινωνική έρευνα ακολουθεί την επιστηµονική προσέγγιση που θέλει την έρευνα να είναι δεοντολογική, συστηµατική, αντικειµενική και επιφυλακτική. ιεξάγουµε ένα είδος κοινωνικής έρευνας γνωστής ως καθαρή έρευνα για να αυξήσουµε τη γνώση και κατανόησή µας σε ένα συγκεκριµένο θέµα, ενώ διεξάγουµε άλλο είδος κοινωνικής έρευνας, γνωστής ως εφαρµοσµένης, µε την σαφή πρόθεση να αποκτήσουµε γνώση που να βοηθήσει άµεσα στην επισήµανση ή επίλυση ενός συγκεκριµένου κοινωνικού ζητήµατος ή προβλήµατος. Η έρευνα δράσης είναι ένα ειδικό είδος εφαρµοσµένης έρευνας που τονίζει τη συµµετοχή, τον προβληµατισµό και την κοινωνική αλλαγή. Η συµµετοχή µαθητών ως ερευνητών στην κοινωνική έρευνα µας προσφέρει µοναδική πρόσβαση στις αντιλήψεις των µαθητών. 12

23 Κεφάλαιο 3 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να καταλάβουµε τη σηµασία της ερευνητικής µεθοδολογίας µε τη διεξαγωγή ερευνητικού σχεδίου Να καταλάβουµε τις διαφορετικές µεθόδους στην µεθοδολογία κοινωνικής έρευνας και τις θεωρητικές τους βάσεις Να µάθουµε ποια βασικά µεθοδολογικά θέµατα χρειάζεται να ληφθούν υπόψη όταν σχεδιάζουµε µια µελέτη κοινωνικής έρευνας 3.1. Εισαγωγή Όταν οι στόχοι και οι ερευνητικές ερωτήσεις πάρουν την τελική τους µορφή, πρέπει να πάρουµε αποφάσεις για το ερευνητικό σχέδιο. Αυτό το κεφάλαιο απευθύνει θέµατα σχετικά µε τις αποφάσεις µεθοδολογίας που πρέπει να πάρουµε για να διεξαχθεί η έρευνα. Οι αρχικές ενότητες του κεφαλαίου µυούν τον αναγνώστη στους διαφορετικούς δυνατούς τύπους ερευνητικών µεθοδολογιών και οι επόµενες ενότητες αναπτύσσουν το θέµα της δειγµατοληψίας (π.χ. πώς να επιλέξουµε συµµετέχοντες για τη µελέτη). Επίσης το κεφάλαιο συζητεί διάφορα θεωρητικά θέµατα σχετικά µε τη µεθοδολογική αυστηρότητα της ερευνητικής µελέτης και τις κύριες στρατηγικές για την πραγµατοποίησή της Τι είναι η µεθοδολογία; Το ερευνητικό σχέδιο και η µεθοδολογία του είναι η λογική σε χρήση µιας µελέτης, η οποία στοχεύει στο να συνδέσει τα δεδοµένα που θα συγκεντρωθούν και τα συµπεράσµατα που θα εξαχθούν στις 13

24 ερευνητικές ερωτήσεις (Pelto & Pelto 1978). Η µεθοδολογία αναφέρεται στον τρόπο µε τον οποίο ο ερευνητής αναπτύσσει το όλο ερευνητικό σχέδιο: πρέπει να είναι προνοητικό και µε αρκετά γερές βάσεις για να αντέχει στην κριτική. Πρέπει να είναι λογικό, συστηµατικό και σύµφωνο µε τις ερευνητικές ερωτήσεις. Πρέπει να υπόσχεται έγκυρα και αξιόπιστα συµπεράσµατα, βασισµένα σε καλής ποιότητας δεδοµένα. Η µεθοδολογία αξιοποιεί όλα τα στάδια της κοινωνικής έρευνας: από τη διατύπωση των ερευνητικών ερωτήσεων, στη συλλογή και ανάλυση των δεδοµένων, στην ερµηνεία των ευρηµάτων / αποτελεσµάτων. Όµως, ακόµα πριν να φέρει στο νου του τα θέµατα µεθοδολογίας, ο ερευνητής πρέπει να αποφασίσει τον τύπο και την ποσότητα πληροφοριών που θα χρειαστεί να συλλέξει έτσι ώστε να απαντήσει τις ερευνητικές ερωτήσεις. Έτσι, εφόσον έχει οριστικοποιήσει τους στόχους και τις ερευνητικές ερωτήσεις του, η πρώτη ερώτηση που θα θέσει είναι: «Τι είδους πληροφορίες χρειάζεται να συλλέξω για να απαντήσω τις ερευνητικές µου ερωτήσεις;» Για παράδειγµα, ο ερευνητής που διερευνά το βαθµό αλφαβητισµού σε διαφορετικές οµάδες ανθρώπων µπορεί να σκεφτεί ότι χρειάζεται να µαζέψει στατιστικές και αριθµούς για τους δείκτες γεννητικότητας, και τα ποσοστά σχολικής εγγραφής και αποφοίτησης. Αλλά τότε ο ερευνητής χρειάζεται να αποφασίσει πώς θα συγκεντρώσει όλες αυτές τις πληροφορίες (LeCompte & Preissle 1993; Robson 2002), δηλαδή η δεύτερη ερώτηση που θα θέσει είναι: «Πώς θα συγκεντρώσω αυτές τις πληροφορίες;» Σε αυτό το στάδιο ο ερευνητής πρέπει να αποφασίσει αν χρειάζεται να ψάξει σε κυβερνητικές αναφορές και δηµοσιεύσεις. Θα χρειαστεί να διεξάγει επισκοπήσεις ή να πάρει συνέντευξη από υπευθύνους καθορισµού πολιτικής. Και η τελική ερώτηση (σε αυτό το στάδιο) που πρέπει να ρωτήσει είναι: «Οι µέθοδοι συλλογής δεδοµένων που χρησιµοποιώ είναι λογικές και εφικτές; ηλαδή, έχω το χρόνο και τα µέσα να φέρω αυτό το σχέδιο συλλογής δεδοµένων σε πέρας έγκαιρα;» Αν υποθέσουµε ότι ο ερευνητής φτάνει στο σηµείο όπου έχει συλλέξει µερικά δεδοµένα, το επόµενο βήµα είναι να κάνει κάποια ανάλυση και µετά να δώσει κάποια ερµηνεία στα αποτελέσµατα, όµως αυτό δεν είναι το θέµα αυτού του κεφαλαίου. Περισσότερες πληροφορίες για το πώς οι ερευνητικές ερωτήσεις και οι µέθοδοι πρέπει να συνδέονται βρίσκεται στη σχετική βιβλιογραφία (Eisenhart & Howe 1992; Pring 2000). 14

25 3.3. Τα δύο πρότυπα έρευνας Πριν παρουσιάσουµε µερικές από τις ερευνητικές µεθόδους που συνήθως χρησιµοποιούνται για τη διερεύνηση κοινωνικών φαινοµένων, θα ήταν χρήσιµο να εξετάσουµε πώς διάφοροι ερευνητές κοινωνικών θεµάτων ερµηνεύουν τις έννοιες της έγκυρης και ακριβούς έρευνας. Υπάρχουν δύο κύριες σχολές σκέψης: η ποιοτική και η ποσοτική. Αυτά τα δύο κύρια πρότυπα έρευνας (όπως θα τα ονοµάζουµε από εδώ κι εµπρός) αντλούν τους ισχυρισµούς τους από διαφορετικές φιλοσοφικές αντιλήψεις για το πώς οι άνθρωποι αποκτούν επιστηµονική γνώση και τι αποτελεί πολύτιµη και έγκυρη γνώση. Χωρίς να µιλήσουµε πολύ για φιλοσοφία σε αυτό το κεφάλαιο, φτάνει να πούµε ότι το πρότυπο ποσοτικής έρευνας βασίζεται στη χρήση «σκληρών δεδοµένων» (δηλαδή αριθµών, στατιστικών, διαγραµµάτων) για να απαντήσει ερωτήσεις µέσω της περιγραφής, ποσολόγησης και µέτρησης γεγονότων. Από την άλλη, το πρότυπο ποιοτικής έρευνας προτιµά µια πιο «ήπια» προσέγγιση στον κόσµο µας: ο ερευνητής που διεξάγει ποιοτική έρευνα προσπαθεί να απαντήσει στις ερωτήσεις του µε λέξεις, εικόνες, αισθήµατα, τη γλώσσα του σώµατος και ανθρώπινη δραστηριότητα. Επειδή είναι πιο πρακτική και απτή, η χρήση ποσοτικών µεθόδων συνεπάγεται ερωτηµατολόγια και τηλεφωνικές συνεντεύξεις, πειράµατα και δοµηµένες παρατηρήσεις. Αυτές οι µέθοδοι συλλογής δεδοµένων χρησιµοποιούνται όταν οι στόχοι και οι ερωτήσεις της έρευνας είναι περιγραφικοί και επεξηγηµατικοί. Ο ερευνητής θα χρησιµοποιήσει τη στατιστική για να αναλύσει τα δεδοµένα και να παρουσιάσει τα αποτελέσµατα µε τη µορφή στατιστικής φρασεολογίας, αριθµών και διαγραµµάτων. Όµως, για να υπολογίσει κάτι, (π.χ. για να εξακριβώσει µια µαθηµατική σχέση για πώς η φτώχια συνδέεται µε το ποσοστό εγκληµατικότητας σε µια περιοχή), ο ερευνητής που διεξάγει ποσοτική έρευνα πρέπει πρώτα να καθορίσει τις βασικές έννοιες της έρευνάς του. Θα ονοµάσουµε αυτές τις βασικές έννοιες του ερευνητικού σχεδίου µεταβλητές, και θα τις καθορίσουµε ως έννοιες ή χαρακτηριστικά που ποικίλλουν. Οι αξίες των κατηγοριών µιας µεταβλητής είναι τα γνωρίσµατά της. Η ανεξάρτητη µεταβλητή είναι συνήθως η µεταβλητή που επιφέρει ένα αποτέλεσµα σε µια εξαρτηµένη µεταβλητή. Η εξαρτηµένη είναι µια µεταβλητή της οποίας 15

26 οι αξίες µεταβάλλονται µέσω µιας ανεξάρτητης µεταβλητής. Στη σχέση αιτίας και αποτελέσµατος, η ανεξάρτητη µεταβλητή συµπεριφέρεται ως η αιτία και η εξαρτηµένη ως το αποτέλεσµα. Για παράδειγµα, όταν διερευνούµε πώς η κοινωνική τάξη διαχωρίζει τη χρήση ιδιωτικών ή δηµόσιων υπηρεσιών (νοσοκοµείων, σχολείων, µέσα µεταφοράς, κτλ.), η κοινωνική τάξη ενός ατόµου θεωρείται η ανεξάρτητη µεταβλητή της έρευνας και η συχνότητα µε την οποία το άτοµο χρησιµοποιεί τις ιδιωτικές και δηµόσιες υπηρεσίες θεωρείται η εξαρτηµένη µεταβλητή. Στο πλαίσιο του παραδείγµατος της προηγούµενης ενότητας (για τη σχέση ανάµεσα στη φτώχια και τα ποσοστά εγκληµατικότητας), ο ερευνητής χρειάζεται να καθορίσει τις µεταβλητές, δηλαδή τι είναι η φτώχια και τι είναι το ποσοστά εγκληµατικότητας. Με άλλα λόγια, ο ερευνητής χρειάζεται να θέσει την ερώτηση: «Πώς καθορίζω τις βασικές µου µεταβλητές; Τι είναι φτώχια ; Τι είναι ποσοστά εγκληµατικότητας ;» Η απάντηση στις ερωτήσεις είναι πολύ σηµαντική, γιατί ο ερευνητής θα χρησιµοποιήσει αυτούς τους ορισµούς για να συλλέξει τα δεδοµένα του. Για παράδειγµα, υπάρχουν πολλοί ορισµοί για τη φτώχια. Έχει να κάνει η φτώχια µε τον µηνιαίο µισθό; Έχει να κάνει µε οικογενειακά χρέη; Είναι η ποιότητα του σπιτιού και του εξοπλισµού κουζίνας ενδείξεις φτώχιας; Ο καθορισµός των µεταβλητών από τον ερευνητή θα έχει τεράστιο αντίκτυπο στα αποτελέσµατα της έρευνάς του. Γι αυτό δίνουµε τόση προσοχή στο λειτουργικό ορισµό (όπως τον καλούµε) των µεταβλητών µας. Όµως ο ερευνητής πρέπει να περιγράψει τους λειτουργικούς του ορισµούς και για ένα άλλο λόγο: επειδή το καλό ερευνητικό σχέδιο πρέπει να επιτρέπει στον οποιονδήποτε να διεξάγει επιβεβαιωτική επανάληψη της µελέτης για να στηρίξει ή να αµφισβητήσει τα αποτελέσµατα. Αυτός είναι ο τρόπος µε τον οποίο η ανθρωπότητα συσσωρεύει τεράστιες ποσότητες γνώσης: µια έρευνα σπάνια είναι αρκετή για να εδραιώσει µια κοινωνική θεωρία. Αν υποθέσουµε ότι ο ερευνητής που διεξάγει ποσοτική έρευνα έχει καθορίσει τις µεταβλητές που χρειάζεται, ήρθε η στιγµή να συλλέξει κάποια δεδοµένα και να χρησιµοποιήσει στατιστικές, πίνακες ή διαγράµµατα για να δείξει πώς οι µεταβλητές της έρευνας σχετίζονται µεταξύ τους. Το επόµενο βήµα για τον ερευνητή είναι να γενικεύσει τα αποτελέσµατά του και να τα εντάξει σε ένα πιο γενικό πλαίσιο (αν 16

27 αυτός είναι ο ευρύτερος σκοπός της έρευνας). Ο ερευνητής θα κάνει, για παράδειγµα, αυτό το συλλογισµό: «Η ανάλυση των δεδοµένων που συνέλεξα δείχνει ότι η φτώχια σχετίζεται µε µεγαλύτερα ποσοστά εγκληµατικότητας. Αν υποθέσουµε ότι τα δεδοµένα είναι αντιπροσωπευτικά της κατάστασης σε ολόκληρη τη χώρα, προτείνω ότι η φτώχια σχετίζεται µε µεγαλύτερα ποσοστά εγκληµατικότητας σε ολόκληρη τη χώρα.» Αφήνοντας κατά µέρος για µια στιγµή τη σχολή ποσοτικής έρευνας, οι µέθοδοι ποιοτικής έρευνας δεν στοχεύουν συνήθως στη δηµιουργία κανόνων και νόµων σχετικά µε το πώς λειτουργούν τα πράγµατα στον πραγµατικό κόσµο. Ο στόχος της ποιοτικής έρευνας είναι πρωτίστως να διερευνηθεί το πώς αισθάνονται οι άνθρωποι, πώς αντιδρούν και καταπιάνονται µε προβλήµατα του πραγµατικού κόσµου, λαµβάνοντας υπόψη την υποκειµενική ανθρώπινη φύση. Για να απευθύνουµε τέτοια πολύπλοκα θέµατα, ηπιότερες (και ως εκ τούτου πιο προσαρµόσιµες) µέθοδοι όπως οι συνεντεύξεις, οι παρατηρήσεις (π.χ. ανάλυση της γλώσσας του σώµατος ενός ατόµου) και ανάλυση κειµένου (π.χ. ανάλυση οµιλίας ή γραφικού χαρακτήρα) χρησιµοποιούνται συχνά. Οι ποιοτικές µέθοδοι είναι πολύ χρήσιµες όταν προσπαθούµε να κατανοήσουµε νοήµατα και ιδέες που οι άνθρωποι έχουν κατασκευάσει στο νου τους βασισµένοι στις προσωπικές τους εµπειρίες από την καθηµερινή τους ζωή. Για να αντισταθµίσουν τον πλούτο πληροφοριών που συλλέγουν µε ποιοτικές µεθόδους, οι ερευνητές συχνά θέτουν ορισµένους περιορισµούς στο µέγεθος του δείγµατος, διαφορετικά θα καταβάλλονταν από το πλήθος των πληροφοριών και το φόρτο εργασίας. Η ποιοτική έρευνα µελετά περιπτώσεις παρά ένα µεγάλο δείγµα και τα δεδοµένα είναι µε τη µορφή λέξεων και εικόνων από συνεντεύξεις, έγγραφα και παρατηρήσεις. Η ανάλυση που διεξάγουν οι ερευνητές στο πλαίσιο ποιοτικής έρευνας προϋποθέτει την εύρεση µοτίβων ή χαρακτηρισµών από τα δεδοµένα και την οργάνωση των δεδοµένων µε τρόπο που να παρουσιάζουν µια συνεκτική, συνεπή εικόνα του φαινοµένου υπό µελέτη (βλπ. Κουτί 3.1 για ένα παράδειγµα ποσοτικής έναντι ποιοτικής έρευνας). 17

28 Κουτί 3.1: Παράδειγµα: Ποσοτική έναντι Ποιοτικής Έρευνας Ας δώσουµε ένα πιο απτό παράδειγµα της διαφοράς ανάµεσα στην ποιοτική και ποσοτική έρευνα: ένας ερευνητής που διεξάγει ποσοτική κοινωνική έρευνα, ο οποίος θα ήθελε να διερευνήσει πώς ένα τοπικό νοσοκοµείο εξυπηρετεί την κοινότητα, θα µπορούσε να χρησιµοποιήσει ένα ερωτηµατολόγιο ή µια τηλεφωνική συνέντευξη µε ένα αντιπροσωπευτικό δείγµα ασθενών του νοσοκοµείου για ένα συγκεκριµένο χρονικό διάστηµα. Ο ερευνητής θα µπορούσε να θέσει ένα αριθµό προκαθορισµένων ερωτήσεων και µετά να αναλύσει τα αποτελέσµατα µε στατιστικές µεθόδους. Ο ερευνητής που διεξάγει ποιοτική έρευνα, αντίθετα, θα διεξήγαγε την έρευνά του περνώντας πολύ χρόνο στο νοσοκοµείο, παρατηρώντας τον τρόπο µε τον οποίο οι άνθρωποι αισθάνονται και αλληλεπιδρούν και µιλώντας µαζί τους. Ο ερευνητής που διεξάγει ποιοτική έρευνα θα έπαιρνε επιτόπιες σηµειώσεις στο ηµερολόγιό του και θα µπορούσε να ζητήσει από τους συµµετέχοντες να του επιτρέψουν να µαγνητοφωνήσει τις συζητήσεις (συνεντεύξεις) τους σχετικά µε το νοσοκοµείο. Θα µπορούσε ακόµα να πάει σε κηδείες και να µιλήσει µε τους συγγενείς των νεκρών (πρώην ασθενών του νοσοκοµείου) για να διερευνήσει εάν οι συγγενείς επιρρίπτουν ευθύνες στο νοσοκοµείο για το θάνατο του αγαπηµένου τους προσώπου. Εποµένως, ο ερευνητής που διεξάγει ποιοτική έρευνα θα συνέλεγε µε αυτόν τον τρόπο τεράστια ποσά πολύτιµων πληροφοριών τα οποία εύκολα θα διέφευγαν της προσοχής του ερευνητή που διεξάγει ποσοτική έρευνα. Όµως αυτή η µέθοδος µπορεί να κοστίσει στον ερευνητή: ο ερευνητής που διεξάγει ποιοτική έρευνα δεν θα µπορέσει ποτέ να καλύψει ένα µεγάλο αριθµό περιπτώσεων χωρίς βοήθεια. Θα προτιµήσει να διερευνήσει το θαλασσινό νερό λεπτοµερώς, από την επιφάνεια των κυµάτων µέχρι τα βάθη του πυθµένα, αλλά µπορεί να χάσει από τα µάτια του την απεραντοσύνη του ωκεανού. Αυτό είναι πάντα ένα ρίσκο όταν διαλέγουµε ανάµεσα σε δύο πρότυπα έρευνας! 3.4. Πώς σχεδιάζετε την ερευνητική σας µεθοδολογία; Αν υποθέσουµε ότι ο ερευνητής διατύπωσε τη µεθοδολογία του, θα πρέπει να διαλέξει τα αντικείµενα της µελέτης του, δηλαδή τους ανθρώπους που θα του προσφέρουν τις αναγκαίες πληροφορίες για να απαντήσει τις ερευνητικές ερωτήσεις. Αυτό, στην τεχνική φρασεολογία, καλείται δειγµατοληψία. 18

29 Επιλέγοντας το δείγµα Στην κοινωνική έρευνα, καλούµε πληθυσµό όλους τους ανθρώπους από τους οποίους θα µπορούσαµε να ζητήσουµε πληροφορίες σχετικά µε το θέµα που διερευνούµε. Για παράδειγµα, αν ο ερευνητής διερευνήσει πώς οι άνθρωποι ενός χωριού νοιώθουν για την απόφαση της κυβέρνησης να κλείσει το τοπικό δηµοτικό σχολείο και να µετακινήσει τους υπόλοιπους µαθητές σε άλλο σχολείο σε µια κοντινή πόλη, τότε όλοι οι κάτοικοι του χωριού αποτελούν τον πληθυσµό της µελέτης. Αν ο ερευνητής έχει τα λεφτά, το προσωπικό και το χρόνο για να ρωτήσει ολόκληρο τον πληθυσµό, η περίπτωση είναι ιδανική. Όµως, αυτό σπάνια συµβαίνει. Συνήθως, θα χρειαστεί να εµπλέξουµε στην έρευνά µας µόνο ένα µικρό αριθµό ατόµων. Ο τεχνικός όρος για αυτό είναι δειγµατοληψία. Η έννοια της δειγµατοληψίας ενέχει τη λήψη µικρής µερίδας του πληθυσµού που θα µπορούσε να προσφέρει τις πληροφορίες που ζητούµε. Έτσι, ένα δείγµα είναι ένα µικρότερο σύνολο αντικειµένων µελέτης/περιπτώσεων που ο ερευνητής επιλέγει από ολόκληρο τον πληθυσµό που διερευνά. Η πρώτη µας δουλειά όταν επιλέγουµε ένα δείγµα είναι να καθορίσουµε µε ακρίβεια τον πληθυσµό στον οποίο στοχεύουµε. Για παράδειγµα, αν διερευνούµε τις στάσεις µαθητών των δηµοτικών σχολείων της Κύπρου για ένα νεοϊδρυµένο οργανισµό, τότε ο πληθυσµός-στόχος θα πρέπει να είναι «όλοι οι µαθητές δηµοτικών σχολείων της Κύπρου». Όµως, χρειάζεται να ξεκαθαρίσουµε περισσότερο ποιος είναι ο πληθυσµός µας. Θα έπρεπε άραγε να συµπεριληφθούν στη µελέτη και οι µαθητές ιδιωτικών σχολείων ή επικεντρωνόµαστε µόνο στους µαθητές των δηµοσίων δηµοτικών σχολείων; Είναι πολύ σηµαντικό να σιγουρευτούµε ότι καθορίζουµε τον πληθυσµό µας όσο πιο καθαρά γίνεται. Αυτό α) θα µας βοηθήσει να προσεγγίσουµε µόνο τα κατάλληλα άτοµα για σκοπούς συλλογής δεδοµένων, έτσι εξοικονοµώντας µας µέσα και χρόνο, β) θα µας επιτρέψει να φτιάξουµε ένα δείγµα που θα µοιάζει πολύ µε τον πληθυσµό-στόχο, γ) θα µας επιτρέψει να γενικεύσουµε τα αποτελέσµατά µας στον πληθυσµό-στόχο (εφόσον το δείγµα µας είναι πραγµατικά αντιπροσωπευτικό του πληθυσµού), και δ) θα επιτρέπει σε άλλους να διεξαγάγουν επιβεβαιωτική επανάληψη στην έρευνά µας. 19

30 Οι ερευνητές που διεξάγουν ποσοτική έρευνα είναι αυτοί που συνήθως στοχεύουν σε γενίκευση των αποτελεσµάτων των µελετών τους στον πληθυσµό από τον οποίο συλλέγουν τα δείγµατά τους. Οι ερευνητές που διεξάγουν ποιοτική έρευνα στοχεύουν στη µελέτη λιγότερων περιπτώσεων. Έτσι, οι ερευνητές που διεξάγουν ποιοτική έρευνα ακολουθούν κάποια άλλη δειγµατολογική µέθοδο που θα εξετάσουµε παρακάτω, ενώ για τους ερευνητές που διεξάγουν ποσοτική έρευνα η επιλογή της σωστής δειγµατολογικής µεθόδου είναι εξαιρετικά σηµαντική. Ο ερευνητής δεν µπορεί να κάνει έγκυρες γενικεύσεις των αποτελεσµάτων του στον πληθυσµό στόχο αν το δείγµα δεν είναι αντιπροσωπευτικό, δηλαδή αν το δείγµα δεν έχει τα ίδια χαρακτηριστικά µε τον πληθυσµό. Παραδείγµατος χάριν, ας υποθέσουµε ότι ο ερευνητής διαλέγει ένα δείγµα µαθητών από δηµόσια δηµοτικά σχολεία για να διερευνήσει τις στάσεις των γονέων απέναντι στα ολοήµερα σχολεία. Έχει άραγε σηµασία πώς γίνεται η δειγµατοληψία των γονέων; Ναι, αν διαφορετικές οµάδες γονέων έχουν πολύ διαφορετικές στάσεις απέναντι στα ολοήµερα σχολεία. Και, πραγµατικά, είναι πολύ πιθανόν οι γονείς διαφορετικών κοινωνικοοικονοµικών υποστάσεων να έχουν διαφορετικές στάσεις απέναντι στα ολοήµερα σχολεία. Οι λιγότερο εύποροι γονείς που δουλεύουν σε εργοστάσια, στις οικοδοµές ή στις λιανικές πωλήσεις µπορεί να δουλεύουν πολλές ώρες. Αυτοί οι γονείς, συνήθως και οι δύο, επιστρέφουν σπίτι από τη δουλειά στις 4 ή 5 το απόγευµα. Η παραµονή των παιδιών στο σχολείο, σε ένα ασφαλές περιβάλλον που τους προσφέρει προκλήσεις, µπορεί να τους είναι βολική. Η ύπαρξη βοηθών δασκάλων που βοηθούν τα παιδιά µε την κατ οίκον εργασία, έτσι ώστε οι γονείς να µπορούν να τα παραλάβουν στις 5 το απόγευµα χωρίς το επιπρόσθετο άγχος των κατ οίκον εργασιών, θα µπορούσε να κάνει µεγάλη διαφορά. Από την άλλη, γονείς που ανήκουν στη µεσαία τάξη οι οποίοι δεν δουλεύουν, ή δουλεύουν σε θέσεις που τους επιτρέπουν αρκετό ελεύθερο χρόνο (π.χ. δάσκαλοι, κυβερνητικοί υπάλληλοι, ακαδηµαϊκοί, όσοι δουλεύουν µε µερική απασχόληση) µπορεί να µην επιθυµούν να παραλαµβάνουν τα παιδιά τους στις 5. Μπορεί να προτιµούν να τα παραλαµβάνουν νωρίτερα για να περνούν περισσότερο ποιοτικό χρόνο µαζί τους, να κάνουν δραστηριότητες, να αθλούνται ή απλώς να απολαµβάνουν µαζί ένα ήσυχο απόγευµα στο σπίτι. Εποµένως, αν ο ερευνητής δεν επιλέξει για τη δειγµατοληψία του γονείς από όλα τα 20

31 κοινωνικοοικονοµικά επίπεδα, είναι πιθανόν τα αποτελέσµατα της έρευνάς του να είναι προϊδεασµένα και παραπλανητικά. Η θεωρία πιθανοτήτων µας επιτρέπει να επιλέξουµε αντιπροσωπευτικά είδη δειγµάτων και αυτά συχνά καλούνται στατιστικά δείγµατα. Όλα τα στατιστικά δείγµατα µοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό: τα στοιχεία (δηλαδή τα άτοµα) επιλέγονται στην τύχη, έτσι ώστε κάθε δειγµατολογικό στοιχείο του πληθυσµού να έχει ίσες πιθανότητες να επιλεγεί. Έτσι, ο προϊδεασµός που προκαλείται από την επίδραση συνειδητή ή υποσυνείδητη της ανθρώπινης επιλογής κατά τη διάρκεια της δειγµατολογικής µεθόδου αποφεύγεται (Moser & Kalton, 1979). Μερικοί τύποι τυχαίας δειγµατοληψίας (στατιστικά δείγµατα) Το απλό τυχαίο δείγµα: Το απλό τυχαίο δείγµα είναι η απλούστερη µορφή δειγµατοληψίας. Ο επιστηµονικός ερευνητής χρειάζεται έναν πλήρη κατάλογο των στοιχείων του πληθυσµού, π.χ. έναν κατάλογο όλων των κατοίκων ενός χωριού. Από εδώ και πέρα, ο κατάλογος που περιέχει όλα τα στοιχεία του πληθυσµού θα ονοµάζεται «δειγµατοληπτικό πλαίσιο». Ο ερευνητής τότε χρησιµοποιεί µια εντελώς τυχαία διαδικασία, έτσι ώστε κάθε µέλος του πληθυσµού να έχει την ίδια, µετρήσιµη και µη µηδενική πιθανότητα να επιλεγεί ως µέρος του δείγµατος (Arber, 1993), και διασφαλίζει ότι η επιλογή ενός αντικειµένου εξέτασης είναι ανεξάρτητη από την επιλογή οποιουδήποτε άλλου. Για να το θέσουµε απλά, ο ερευνητής τραβά ονόµατα από το δειγµατοληπτικό πλαίσιο στην τύχη. Για να εξασφαλιστεί ότι η τυχαία επιλογή είναι ανεξάρτητη από οποιαδήποτε ανθρώπινη κρίση, η µέθοδος που χρησιµοποιείται συνήθως είναι αυτή των «τυχαίων αριθµών» (τυπωµένοι πίνακες που έχουν δηµιουργηθεί µέσω ηλεκτρονικών διαδικασιών). Στην πράξη µπορούν να χρησιµοποιηθούν προγράµµατα όπως το MS Excel ή έτοιµοι πίνακες µε τυχαίους αριθµούς. Σε απλούστερες περιπτώσεις θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί δειγµατοληψία µε µορφή κλήρωσης (βλπ. Κουτί 3.2 για µια άσκηση). 21

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με την ολοένα και ταχύτερη ανάπτυξη των τεχνολογιών και των επικοινωνιών και ιδίως τη ραγδαία, τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βασικές έννοιες Σε ένα ερωτηματολόγιο έχουμε ένα σύνολο ερωτήσεων. Μπορούμε να πούμε ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί μία μεταβλητή. Αν θεωρήσουμε μια ερώτηση, τα άτομα δίνουν κάποιες απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Ενότητα 2: Επαγωγική-περιγραφική στατιστική, παραµετρικές

Διαβάστε περισσότερα

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα;

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Αξιολόγηση Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Προτεινόµενα Κριτήρια Αξιολόγησης Αυτό το µοντέλο παρέχει επιπλέον δυνατότητα για αξιολόγηση των µαθητών, χωρίς την ανάγκη να υπάρξει

Διαβάστε περισσότερα

Cross sectional Panel Omnibus

Cross sectional Panel Omnibus είδη ερευνών Ποσοτικές έρευνες Η έρευνα µε δοµηµένο ερωτηµατολόγιο Πρόσωπο µε πρόσωπο Τηλεφωνική Ταχυδροµική Μέσω ιαδικτύου 1 Ποσοτικές έρευνες (συνέχεια) Η έρευνα µε δοµηµένο ερωτηµατολόγιο Cross sectional

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Εγχειρίδιο Χρήσης My Plan 2

Εισαγωγή. Εγχειρίδιο Χρήσης My Plan 2 Εγχειρίδιο Χρήσης Εισαγωγή Το δηµιουργήθηκε µε στόχο να αποτελέσει υποστηρικτικό εργαλείο για τον επαγγελµατία Ασφαλιστικό ιαµεσολαβητή, ο οποίος χρειάζεται να διευκρινίζει και να αναλύει τις ασφαλιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Στο τέλος του 1999, ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός ξεκίνησε ένα σηµαντικό πρόγραµµα έρευνας στο θέµα

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε νέα ακαδημαϊκή χρονιά, ενδέχεται να γίνονται αλλαγές / τροποποιήσεις στα παρακάτω από τη διδάσκουσα.

Κάθε νέα ακαδημαϊκή χρονιά, ενδέχεται να γίνονται αλλαγές / τροποποιήσεις στα παρακάτω από τη διδάσκουσα. Τίτλος μαθήματος: Μεθοδολογία Έρευνας Κωδικός μαθήματος: ΒΠ0800 (3Ω/Υ) Διδάσκουσα: Ελευθερία Τσέλιου Ηλεκτρονική διεύθυνση για επικοινωνία: tseliou@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών:

Διαβάστε περισσότερα

* Konis@innovageconsulting.com tel. +357 99 697484

* Konis@innovageconsulting.com tel. +357 99 697484 Παρακολουθήστε τον ανταγωνισµό Του ρα Κώστα Γ. Κονή * Θα ξεκινούσε ποτέ κάποια στρατιωτική επιχείρηση χωρίς πληροφόρηση για τον αντίπαλο; Γιατί υπάρχουν οι κρατικές και άλλες υπηρεσίες παρακολούθησης και

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Στο τρίτο άρθρο αυτής της σειράς, η οποία αποτελεί μια πρώτη, μικρή απάντηση στις ανάγκες των εκπαιδευτών του σεμιναρίου της 12 ης & 13 ης Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ. Στους οικογενειακούς λόγους περιλαµβάνεται και η φροντίδα παιδιών ή άλλων εξαρτώµενων µελών της οικογένειας.

Ο ΗΓΙΕΣ. Στους οικογενειακούς λόγους περιλαµβάνεται και η φροντίδα παιδιών ή άλλων εξαρτώµενων µελών της οικογένειας. Ο ΗΓΙΕΣ Το πρώτο ερώτηµα (Ερώτηµα 83) λειτουργεί σαν «φίλτρο» για να ξεχωρίσουµε τους εργαζόµενους και µπορούµε να το συµπληρώσουµε βάσει των απαντήσεων στο κυρίως ερωτηµατολόγιο. Αν ο ερευνόµενος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Εργασία για το σεµινάριο «Στατιστική περιγραφική εφαρµοσµένη στην ψυχοπαιδαγωγική(β06σ03)» ΤΙΤΛΟΣ: «ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σχέδιο Μαθήµατος Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σκοπιµότητα Πρόσφυγας δεν είναι απλώς κάθε ξένος που ζητά να µείνει στη χώρα µας, αλλά ένας από τους πιο ευάλωτους,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Η εξασφάλιση άδειας από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισµού (ΥΠΠ) είναι απαραίτητη για τη διεξαγωγή έρευνας σε δηµόσια σχολεία οποιασδήποτε βαθµίδας.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ. Προώθηση και συµπεριφορά καταναλωτή. Μελέτη περίπτωσης: Toyota Auris. Εισηγητής: Φιλιώ Πλέστη. Επιβλέπων Καθηγητής: Μαρία Αντωνάκη

ΘΕΜΑ. Προώθηση και συµπεριφορά καταναλωτή. Μελέτη περίπτωσης: Toyota Auris. Εισηγητής: Φιλιώ Πλέστη. Επιβλέπων Καθηγητής: Μαρία Αντωνάκη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ & ΙΑΦΗΜΙΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Προώθηση και συµπεριφορά καταναλωτή. Μελέτη περίπτωσης: Toyota Auris Εισηγητής: Φιλιώ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΣΠΕ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΣΠΕ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΣΠΕ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Επιλογή κειμένων των καθηγητών: Μ. GRAWITZ Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογή,, αποθήκευση, ανανέωση και παρουσίαση στατιστικών δεδοµένων

Συλλογή,, αποθήκευση, ανανέωση και παρουσίαση στατιστικών δεδοµένων Συλλογή,, αποθήκευση, ανανέωση και παρουσίαση στατιστικών δεδοµένων 1. Αναζήτηση των κατάλληλων δεδοµένων. 2. Έλεγχος µεταβλητών και κωδικών για συµβατότητα. 3. Αποθήκευση σε ηλεκτρονική µορφή (αρχεία

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός ΣκοπόςκαιΜεθοδολογία Η εργασία αυτή στοχεύει στην χρήση της βιογραφικής έρευνας για την καλύτερη κατανόηση της επαγγελµατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ:Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική Πούλιου Χριστίνα(5543) Κορρέ Πελαγία(5480) Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ:Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική Πούλιου Χριστίνα(5543) Κορρέ Πελαγία(5480) Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ:Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική Πούλιου Χριστίνα(55) Κορρέ Πελαγία(580) Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εαρινό εξάμηνο 0 Ρέθυμνο, 5/6/0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:. Εισαγωγή.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πρόλογος στη δεύτερη έκδοση Πρόλογος στην πρώτη έκδοση Εισαγωγή Τι είναι η μεθοδολογία έρευνας Οι μέθοδοι έρευνας ΜEΡOΣ A : ΓNΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜOΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙO 1: Γενικά για την επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Χαρούλα Αγγελή cangeli@ucy.ac.cy Τμήμα Επιστημών της Αγωγής 1 Το περιβάλλον της συνεργασίας Συνεργασία μεταξύ πανεπιστημιακών

Διαβάστε περισσότερα

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Πολυάριθµες είναι οι περιοχές όπου ένα ταλέντο ή µία χαρακτηριστική κλίση µπορεί να εκδηλωθεί. Το ταλέντο στα µαθηµατικά έχει ιδιαίτερα απασχολήσει την επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Edward de Bono s. Six Thinking Hats. Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων)

Edward de Bono s. Six Thinking Hats. Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων) Edward de Bono s Six Thinking Hats Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων) ρ. Αικατερίνη Πουστουρλή, για το ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΕΡΡΩΝ 19-01- Dr.

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση 1

Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση 1 Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση Το τελικό στάδιο της πρώτης φάσης του Προγράµµατος του Φορέα για την Αξιολόγηση στο Πλαίσιο της Συνεκπαίδευσης περιλάµβανε µια συζήτηση και κατόπιν επεξήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση Αποτελεσμάτων του Ερωτηματολογίου

Έκθεση Αποτελεσμάτων του Ερωτηματολογίου UK/09/LLP-LdV/TOI-163_285 Έκθεση Αποτελεσμάτων του Ερωτηματολογίου I. Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη στις χώρες των διαφόρων συνεργατών και οι οργανωτές χρησιμοποίησαν τις μεθόδους εκείνες που ταίριαζαν καλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Κέντρο και άξονας αυτών των μεθόδων διδασκαλίας είναι ο δάσκαλος. Αυτός είναι η αυθεντία μέσα στην τάξη που καθοδηγεί και προσφέρει. Γι αυτό οι μέθοδοι αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΥΨΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΑΠΑΝΩΝ

ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΥΨΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΑΠΑΝΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΥΨΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΑΠΑΝΩΝ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ (2 η έρευνα, Ιούνιος 2005) 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατά το 2004 καταγράφηκαν 2,152.469 διελεύσεις Τ/Κυπρίων προς τις ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών

Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών Οδηγός χρήσης για εταιρείες και άλλους οργανισµούς Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών θέτει αναγνωρισµένα διεθνή στάνταρ για τη µέτρηση και σύγκριση γλωσσικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 (A renewed European agenda for adult learning 2012-14) Μαθαίνω για καλύτερη ζωή και καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Created by : Market Research Team. Market Research Team

Created by : Market Research Team. Market Research Team Υπηρεσίες Έρευνας Αγοράς 2 0 0 9 Created by : Έρευνα Αγοράς Σήµερα που οι συνθήκες ανταγωνισµού στην αγορά γίνονται όλο και πιο απαιτητικές, οι επιχειρήσεις έχουν ολοένα και µεγαλύτερη ανάγκη για αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενο. «ιοικώ σηµαίνει διαχειρίζοµαι πληροφορίες για να πάρω αποφάσεις» Βασικότερες πηγές πληροφοριών. Τι είναι η Έρευνα Μάρκετινγκ

Περιεχόµενο. «ιοικώ σηµαίνει διαχειρίζοµαι πληροφορίες για να πάρω αποφάσεις» Βασικότερες πηγές πληροφοριών. Τι είναι η Έρευνα Μάρκετινγκ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0111 «Σύγχρονα Θέµατα ιοίκησης Αθλητισµού»

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ακαδηµαϊκή Εκπαίδευση Χαρίσης-

Ακαδηµαϊκή Εκπαίδευση Χαρίσης- Ακαδηµαϊκή Εκπαίδευση Χαρίσης- ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥΣ ΑΠΟ ΕΞΕΙ ΙΚΕΥΜΕΝΟΥΣ ΨΥΧΟΛΟΓΟΥΣ: ΕΝΙΣΧΥΣΗ, ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙ ΙΟΥ-ΕΦΗΒΟΥ Έλσα ηµοπούλου-ψυχολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ

Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ Σ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ 1. Στόχοι της έρευνας Η ad-hoc έρευνα για τη µετάβαση από την αγορά εργασίας στη σύνταξη έχει τέσσερις βασικούς στόχους: Να διερευνήσει τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ακαδ. Έτος: 2009 2010 Πρόγραµµα Σπουδών: ΕΟ Θεµατική Ενότητα ΕΟ33 (Μάρκετινγκ ΙΙ) Η κάθε ΓΕ, περιλαµβανοµένων των διαγραµµάτων, εισαγωγής-επιλόγου και των

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Σε αυτή την ενότητα θα συνοψίσουµε τα σηµαντικότερα συµπεράσµατα που προκύπτουν από τις αναλύσεις που παρουσιάστηκαν παραπάνω και θα δοθούν κάποιες προτάσεις. 5.1 Συζήτηση Αντιµετωπίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 Περιεχόμενα Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Στόχος και στάδια διεξαγωγής της εμπειρικής κοινωνικής έρευνας... 27 1.1 Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Στα πλαίσια της ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ προσπαθούµε να προσεγγίσουµε τα χαρακτηριστικά ενός συνόλου (πληθυσµός) δια της µελέτης των χαρακτηριστικών αυτών επί ενός µικρού

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Approaches to Research) Δρ ΚΟΡΡΕΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Research

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία- ISO 9001 Σαπφούς 3, 81100 Μυτιλήνη (1ος Όροφος) 2251054739 (09:00-14:30) academy@aigaion.org civilacademy.ucoz.org «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση έρευνας με θέμα την ανακύκλωση

Παρουσίαση έρευνας με θέμα την ανακύκλωση Παρουσίαση έρευνας με θέμα την ανακύκλωση Τάξη: Ε 2 Δασκάλα: Στάλω Χριστοφή Φλεβάρης 2014 Θέμα: Πώς διαχειρίζονται οι οικογένειες των παιδιών του σχολείου μας τα σκουπίδια τους στο σπίτι; Σκοπός: Να μελετήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση

Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση ΜΑΡΙΑ ΦΡΑΓΚΑΚΗ The time is now, break free ad fly if you have the courage Ορίζοντας ρζ την έρευνας δράσης «Ένας πρακτικός τρόπος να εξετάσει κάποιος

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

3. Παρακαλώ σηµειώστε µε Χ το βαθµό συµφωνίας ή διαφωνίας σας µε τις παρακάτω δηλώσεις:

3. Παρακαλώ σηµειώστε µε Χ το βαθµό συµφωνίας ή διαφωνίας σας µε τις παρακάτω δηλώσεις: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα µάρκετινγκ είναι η λειτουργία η οποία διασυνδέει τον καταναλωτή, τον πελάτη και το κοινό µε τον υπεύθυνο µάρκετινγκ, µέσω της πληροφόρησης, η οποία χρησιµοποιείται για την αναγνώριση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ 1.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται και αλλάζει. Τον Μάιο του 2004, δέκα νέες χώρες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεύρυνση αποτελεί µια ζωτικής σηµασίας

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας Α Τίτλος Προγράμματος Εκπαίδευσης Ενηλίκων Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Β Ομάδα Στόχος στην οποία απευθύνεται Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γενικών / Τεχνικών Λυκείων, ΤΕΕ που

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Αντικείµενο της συγκεκριµένης δραστηριότητας είναι η µεθοδική παρατήρηση των καιρικών συνθηκών για ένα σχετικά µεγάλο χρονικό διάστηµα, η καταγραφή και οργάνωση των παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΙΝΟΣ. Υπεύθυνες Εκπόνησης Εργασίας ΟΝΟΜΑ: ΦΩΤΕΙΝΗ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΛΙΟΣΗ Α.

Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΙΝΟΣ. Υπεύθυνες Εκπόνησης Εργασίας ΟΝΟΜΑ: ΦΩΤΕΙΝΗ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΛΙΟΣΗ Α. Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ι Δ Α Γ Ω Γ Ι Κ Ο Τ Μ Η Μ Α Δ Η Μ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Σ Η Σ Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ (Β06Σ03) ΤΙΤΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools SOCRATES-COMENIUS Action Project 226573-CP-1-2005-1-CY-COMENIUS-C21 Διδακτικό Σενάριο 9 Συγγραφική Ομάδα: Universidad

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Τα προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς που παρουσιάζουν οι μαθητές σημειώνουν αυξητικές τάσεις, στις οποίες ο Διευθυντής του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΤΣΑΛΑΠΑΤΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΤΣΑΛΑΠΑΤΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΤΣΑΛΑΠΑΤΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ Ενηλικιότητα Δεν προσδιορίζεται με βάση την ηλικία. Ο ίδιος αναγνωρίζει τον εαυτό του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Εταιρεία παραγωγής σάλτσας τομάτας

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Εταιρεία παραγωγής σάλτσας τομάτας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Εταιρεία παραγωγής σάλτσας τομάτας Ent-teach Κεφάλαιο 3 Ανάλυση Αγοράς Περιγραφή εκπαιδευτικής δραστηριότητας Είστε ο ιδιοκτήτης μιας μικρομεσαίας επιχείρησης στη βιομηχανία

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Γιαννάκης Βασιλειάδης Εκπαιδευτικός Υποψήφιος ιδάκτορας Ανάπτυξη Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Στόχοι Ο κύριος στόχος του μαθήματος είναι να βοηθήσει τους φοιτητές να αναπτύξουν πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση εσωτερικής αξιολόγησης

Έκθεση εσωτερικής αξιολόγησης ΠΑΝΤΕΙΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Έκθεσηεσωτερικήςαξιολόγησης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΚΑΙΕΦΑΡΜΟΓΕΣΣΤΗΝΚΟΙΝΩΝΙΚΗΠΟΛΙΤΙΚΗ, 2007 2009 ΛέκτοραςΜαρίαΣυμεωνάκη

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα