ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ «ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που εκπονήθηκε για τη χορήγηση Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης στην κατεύθυνση «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ» από την Ευαγγελία Ν. Βολονάκη (Α.Μ. 426Μ ) ΘΕΜΑ: «Η καλλιέργεια της δημιουργικής σκέψης συμπεριφοράς με τη βοήθεια ενός μουσικοκινητικού προγράμματος: Μελέτη σε παιδιά δημοτικού.» ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Ποτίτσα Ξανθάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τ.Ε.Π.Α.Ε.Σ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Επιβλέπων Μαρία Καΐλα Καθηγήτρια Τ.Ε.Π.Α.Ε.Σ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Μέλος συμβουλευτικής Επιτροπής Θωμάς Μπαμπάλης Λέκτορας Π.Τ.Δ.Ε. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Μέλος συμβουλευτικής Επιτροπής ΡΟΔΟΣ,

2 Η έγκριση της παρούσης Μεταπτυχιακής Διπλωματικής Εργασίας από το Τμήμα Επιστημών της Προσχολικής Αγωγής και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Αιγαίου δεν υποδηλώνει αποδοχή των απόψεων της συγγραφέως. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 ΜΕΡΟΣ Α : ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο-Έννοια της Δημιουργικότητας Εισαγωγή Δομή της ανθρώπινης νόησης Το θεωρητικό πρότυπο του Guilford Τι είναι Δημιουργικότητα Χαρακτηριστικά του δημιουργικού ατόμου Τα κριτήρια της δημιουργικής σκέψης Μέτρηση της δημιουργικότητας Τεστ δημιουργικότητας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Μάθηση και Δημιουργικότητα Εισαγωγή Θετικοί Παράγοντες για την Ανάπτυξη της Δημιουργικότητας Οικογένεια και Δημιουργικότητα Σχολείο και Δημιουργικότητα Αναλυτικά Προγράμματα Η συμβολή του εκπαιδευτικού Το Δημιουργικό Περιβάλλον Τα χαρακτηριστικά του Δημιουργικού μαθητή Εμπόδια Ανάπτυξης της Δημιουργικότητας Τεχνικές Ανάπτυξης της Δημιουργικότητας Η τεχνική της ιδεοθύελλας Το «δημιουργικής επίλυσης πρόβλημα» Εύρεση στοιχείων Εύρεση ιδεών Εύρεση λύσεων Ο Κατάλογος Δημιουργικών Ερωτήσεων Τα 6 Σκεπτόμενα Καπέλα του De Bono Ο Κατάλογος Ιδιοτήτων και η Χαρτογράφηση μιας ιδέας Αξιολόγηση 39 3

4 3. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο 41 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 3.1. Εισαγωγή Μουσικά Αναλυτικά Προγράμματα Η εξέλιξη των μουσικών αναλυτικών προγραμμάτων Δομή αναλυτικών μουσικών προγραμμάτων Ο ρόλος του εκπαιδευτικού Το περιβάλλον της τάξης Η δημιουργικότητα στη μουσική Δημιουργικά Μουσικά Προγράμματα Βασικοί Άξονες της Μουσικής Αγωγής ος Άξονας: Δημιουργώ Μουσική και Αυτοσχεδιάζω Δημιουργική Επίλυση Μουσικού Προβλήματος ος Άξονας: Τραγουδώ και εκφράζομαι ος Άξονας: Ακούω και Αναγνωρίζω ος Άξονας: Παίζω και παρουσιάζω Η Αξιολόγηση στη Μουσική ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο - Κίνηση και Δημιουργικότητα Μουσική και Κίνηση Μορφές Μουσικοκινητικής Αγωγής Τι είναι δημιουργική κίνηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5ο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Carl Orff: Ο συνθέτης Carl Orff: Ο παιδαγωγός Η φιλοσοφία του προγράμματος Δομή και εκτέλεση του προγράμματος Παρουσίαση Βιβλίου Μουσικής Γ και Δ Τάξης Παρουσίαση Βιβλίου Μουσικής Ε και ΣΤ Τάξης 78 ΜΕΡΟΣ Β : Η ΕΡΕΥΝΑ 80 4

5 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Προβληματική της Έρευνας Πρωτοτυπία της Έρευνας Σκοπός και Στόχοι της Έρευνας Μέσα Συλλογής Δεδομένων Η πειραματική έρευνα Το Τεστ Αποκλίνουσας Σκέψης του Guilford Το Δείγμα Στρατηγική της Έρευνας Περιορισμοί της Έρευνας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 - ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Διαδικασία Επεξεργασίας Αποτελεσμάτων Μέσοι όροι στο Σύνολο των Μαθητών Μέσοι Όροι Δ Τάξης Μέσοι Όροι Ε Τάξης Μέσοι Όροι Κοριτσιών Μέσοι Όροι Αγοριών 108 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 112 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 118 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 122 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Το Τεστ Δημιουργικότητας του Guilford 132 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Πειραματικό Μουσικοκινητικό Πρόγραμμα 136 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Η εφαρμογή του Πειραματικού Προγράμματος 167 5

6 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Τι είναι αυτά που είναι μακρουλά Που μοιάζουν με μολύβι, μοιάζουν με στυλό Κι άμα τα χτυπήσεις κάνουν θόρυβο (Τα ξυλάκια) Μαθήτρια Ε Τάξης Η δημιουργική δυνατότητα είναι η ιδιότητα που έχει το άτομο να ξεχωρίζει και να προβάλλει στους άλλους τη μοναδικότητά του. Κάθε άνθρωπος και ιδιαίτερα τα παιδιά είναι προικισμένα με δημιουργικές ικανότητες. Σε ποιο επίπεδο, όμως, μπορεί η δημιουργικότητα να αναπτυχθεί, εξαρτάται από τις εμπειρίες στις οποίες θα εκτεθεί και τις ευκαιρίες που θα του παρουσιαστούν ώστε να εκφραστεί (Duffy, 2003). Οι περισσότεροι από εμάς είμαστε δημιουργικοί χωρίς να το γνωρίζουμε. Χρησιμοποιούμε τη δημιουργικότητά μας και τη φαντασία μας ώστε να διευθετούμε καθημερινές καταστάσεις όπως η οργάνωση του χώρων που ζούμε και εργαζόμαστε, για να φτιάξουμε ένα ευχάριστο περιβάλλον. Ο λόγος που έχουμε άγνοια για τις δημιουργικές μας δυνατότητες είναι ο τρόπος εκπαίδευσής μας. Καταστέλλει κάθε εν δυνάμει δημιουργική δυνατότητα, μαθαίνοντάς μας, ότι υπάρχει μόνο μια σωστή απάντηση στα προβλήματα, η οποία είναι και η αποδεκτή. Εμποδίζει και αναστέλλει κάθε προσπάθεια διαφορετικής αντιμετώπισης του εκάστοτε προβλήματος, αφού το διαφορετικό ενοχλεί και ξεβολεύει, φέρνει «αταξία» στην τάξη και ανασφάλεια στους εκπαιδευτικούς που αν το επιτρέψουν να εκδηλωθεί, υπάρχει η πιθανότητα να βγει στην επιφάνεια η ανεπάρκειά τους ως εκπαιδευτικοί λειτουργοί. Ο κόσμος, όμως, στον οποίο ζούμε αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς. Η κοινωνία χρειάζεται πάντα ανθρώπους που να είναι δημιουργικοί και να μπορούν να βρουν λύσεις δημιουργικές, διαφορετικές από τις μέχρι τώρα που αποδείχτηκαν αναποτελεσματικές σε προβλήματα και μ αυτόν τον τρόπο να συνδυάζονται ιδέες και δεξιότητες που μέχρι τώρα φαίνονται ασύνδετες. Επομένως, τα σημερινά παιδιά 6

7 μαθητές όταν θα μεγαλώσουν, για να είναι έτοιμα ν ανταπεξέλθουν σε οποιαδήποτε πρόκληση θα πρέπει να είναι δημιουργικά και να έχουν φαντασία. Κι αυτό πρέπει να είναι το κύριο μέλημα του εκπαιδευτικού συστήματος σήμερα. Χρειάζεται, λοιπόν, να γίνουν αλλαγές στην εκπαίδευση, αλλαγές δραστικές που απαιτούν θάρρος, φαντασία και σκληρή δουλειά. Αυτές οι αλλαγές, όμως, δε γίνονται μόνο με την επιθυμία. Για να προωθήσουμε, όμως, τη δημιουργική σκέψη και να την καλλιεργήσουμε στο σχολείο πρέπει πρώτα απ όλα να κατανοήσουμε τι είναι η δημιουργική σκέψη, πού είναι απαραίτητη, πώς και πού μπορεί να χρησιμοποιηθεί πρακτικά στη καθημερινή ζωή μας, πώς αναπτύσσεται και καλλιεργείται και ποιο ρόλο μπορεί να παίξει σ αυτό το σχολείο. Το αναλυτικό πρόγραμμα πρέπει να συμπεριλάβει την αισθητική παιδεία στον τομέα της αισθητικής ανάπτυξής του παιδιού. Να το διδάξει ώστε να μπορεί να εκφράσει τις ιδέες του, τα συναισθήματά του καθώς και έννοιες ώστε να μπορεί εύκολα να τα αναπαραστήσει. Οι άνθρωποι που δεν έχουν την ικανότητα να χρησιμοποιήσουν τις αισθήσεις τους για να αντιληφθούν τον κόσμο, που δεν τους δόθηκε η ευκαιρία να καλλιεργήσουν μια από τις θεμελιώδεις πτυχές της ανθρώπινης εμπειρίας έχουν στερηθεί το δικαίωμα αυτό (Duffy, 2003). Οι κοινωνίες που υποστηρίζουν και προάγουν τη δημιουργικότητα υποστηρίζουν μέσα από το εκπαιδευτικό τους σύστημα και τις τέχνες. Οι τέχνες παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού ως μέσο έκφρασης και επικοινωνίας. Η ικανότητα του παιδιού να εκφράζεται δημιουργικά μέσα από τις τέχνες αποτελεί μέρος της προσωπικότητας του παιδιού γι αυτό και τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια να ενταχθούν οι τέχνες στην εκπαίδευση (Ευθυμίου, 2006). Ιδιαίτερα, για τη μουσική η σύγχρονη επιστημονική έρευνα καθιστά απαραίτητη τη μουσική αγωγή στην εκπαίδευση, καθώς «υποστηρίζει την καθολικότητα της ικανότητας του ανθρώπου να αντιλαμβάνεται τη μουσική» (Μαγιαλού, 2005), να δημιουργεί μουσική, γενικά την ικανότητα που αποκαλείται μουσική ικανότητα. Επίσης, η μουσική αποτελεί ένα κομμάτι της καθημερινής μας ζωής και του πολιτισμού μας. Βοηθάει τη συναισθηματική έκφραση και τη 7

8 διαπροσωπική επικοινωνία, είναι μια έκφραση εθνικής, θρησκευτικής και πολιτισμικής ταυτότητας, ένας τρόπος επαφής, επικοινωνίας και ανταλλαγής μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών, μέσο ψυχαγωγίας και αισθητικής απόλαυσης. Για όλους αυτούς τους λόγους η μουσική δικαιούται μια θέση στην εκπαίδευση όλων των βαθμίδων. Η πρώτη μου επαφή με την έννοια της δημιουργικότητας ήταν στο πανεπιστήμιο. Το βιβλίο δραστηριοτήτων για το νηπιαγωγείο, στην εισαγωγή του επισημαίνει ότι αυτό το βιβλίο προσφέρεται εκτός των άλλων και για μια παιδαγωγική «Δημιουργική, γιατί η παιδαγωγική του Ν.Α.Π., είναι παιδαγωγική ανακάλυψης και δημιουργικότητας και στηρίζεται, κατά κύριο λόγο, σε καταστάσεις προβληματισμού και αποδέχεται το νήπιο σαν δημιουργική μονάδα μέσα στην «ομάδα τάξη» του νηπιαγωγείου» (Υ.Π.Ε.Π.Θ., 1989:10). Μου φάνηκε, τότε, πολύ ενδιαφέρον να μπορώ να κάνω τα παιδιά να αισθάνονται ελεύθερα να δημιουργούν. Πώς μπορούσε, όμως, να γίνει αυτό όταν εγώ η ίδια δεν αισθανόμουν καθόλου δημιουργική; Όταν, όπως ανέφερα παραπάνω, η άκριτη αποστήθιση και καταπίεση κάθε υποψίας δημιουργικής διάθεσης, που μπορεί να υπήρχε, έχει δημιουργήσει ένα άτομο που φοβάται να παρεκκλίνει από την πεπατημένη με το φόβο του λάθους και της προσωπικής έκθεσης; Από τότε πέρασε καιρός και μέσα από προσωπική αναζήτηση κατάφερα, τολμώ να πω, να αποβάλλω ένα ελάχιστο από αυτήν την παρακαταθήκη και να δω τα πράγματα με μια σκέψη, όπως λέει και ο De Bono αναφ. στην Ξανθάκου (1998), ευέλικτη και «ρέουσα». Το κίνητρο για να ασχοληθώ με τη δημιουργικότητα, πιο ουσιαστικά, δόθηκε από τα παιδιά του νηπιαγωγείου μου. Συνηθισμένα να ζωγραφίζουν μέσα σε δοσμένα πλαίσια, παλιά τακτική μέχρι πρότινος και του νηπιαγωγείου, κάθε παρότρυνση από μέρους μου για δική τους δημιουργία έφερνε αντιδράσεις μέχρι και κλάματα γιατί απλά «δεν ήξεραν» ή «δεν μπορούσαν» όπως έλεγαν. Κατέβαλλα μεγάλη προσπάθεια κάθε φορά για να τα πείσω να προσπαθήσουν και κάποια στιγμή το κατάφερα λέγοντας απλά τη μαγική φράση «εμένα μου αρέσουν όλα όσα κάνετε». Η ανακούφιση των παιδιών ότι όλα είναι αποδεκτά και δεν υπάρχει λάθος και σωστό ζωγραφιζόταν κάθε φορά στα πρόσωπα τα παιδιών. Ήταν εκείνη τη στιγμή που αποφάσισα ότι θέλω να βοηθήσω αυτά τα παιδιά να ξεφύγουν από το στερεότυπο του πώς πρέπει να είναι τα πράγματα και να 8

9 απελευθερώσουν την σκέψη τους. Έτσι, όταν για το θέμα της διπλωματικής συζητήσαμε με την κ. Ξανθάκου για τη δημιουργικότητα σκέφτηκα ότι ήρθε η ώρα να το υλοποιήσω με τη βοήθεια, όμως, της μουσικής που αγαπώ ιδιαίτερα και που πιστεύω ότι αυτή περισσότερο από τις άλλες τέχνες συμβάλλει στην ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού. Θέλω να ευχαριστήσω θερμά την επιβλέπουσα καθηγήτριά μου, την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ξανθάκου Ποτίτσα, που με την αμέριστη συμπαράστασή της και την πίστη της σε μένα με βοήθησε να φέρω εις πέρας την ερευνητική εργασία. Επίσης, την Καθηγήτρια κ. Καΐλα Μαρία και τον Λέκτορα κ. Θωμά Μπαμπάλη για τις παρατηρήσεις και τα κριτικά τους σχόλια. Τελευταία, θα ήθελα να ευχαριστήσω την φίλη μου και μεταπτυχιακή συμφοιτήτριά μου, Κέλλυ Μέλλιου που αν και εξ αποστάσεως η συμβολή της ήταν σημαντική για την ψυχική μου ανάταση στις δύσκολες στιγμές. Επίσης, ευχαριστώ το διευθυντή και τους δασκάλους του Δημοτικού Σχολείου Ψίνθου που δέχτηκαν την τροποποίηση του προγράμματός τους ώστε να με διευκολύνουν στην έρευνά μου. 9

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα εργασία αποτελείται από δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος περιλαμβάνονται πέντε κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται η εννοιολογική προσέγγιση της δημιουργικότητας. Γίνεται αναφορά στη δομή της ανθρώπινης νόησης, το θεωρητικό πρότυπο του Guilford και αναφέρονται επιλεκτικά κάποιες σημασίες από τις εκατοντάδες που υπάρχουν στο ερώτημα «Τι είναι δημιουργικότητα» από τους πιο γνωστούς ερευνητές που ασχολήθηκαν με το θέμα της δημιουργικότητας. Στη συνέχεια αναφέρονται ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δημιουργικού ατόμου, τα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία χαρακτηρίζουμε τη σκέψη κάποιου ως δημιουργική και τέλος γίνεται λόγος για τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε τη δημιουργική σκέψη και που είναι ο πιο συνηθισμένος μέχρι σήμερα, τα τεστ δημιουργικότητας. Το δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται στη μάθηση και τη δημιουργικότητα. Αναλυτικότερα, γίνεται λόγος για τους δύο πιο σημαντικούς παράγοντες που συντελούν στην ανάπτυξη της δημιουργικότητας, το σχολείο και την οικογένεια αλλά και στα εμπόδια που αντιτίθενται στην ανάπτυξή της. Αναφέρονται τα αναλυτικά προγράμματα σπουδών και πώς αυτά μπορούν να γίνουν δημιουργικά, τη συμβολή τους στην ανάπτυξη των παιδιών αλλά και το σημαντικό ρόλο που παίζει ο εκπαιδευτικός στην εφαρμογή αυτών των προγραμμάτων καθώς και το περιβάλλον στα πλαίσια του οποίου γίνεται πράξη όλη αυτή η προσπάθεια. Στη συνέχεια προσδιορίζονται τα χαρακτηριστικά του δημιουργικού μαθητή και οι τεχνικές ανάπτυξης της δημιουργικότητας αναφέροντας τις πιο γνωστές και πιο εύχρηστες. Ακολουθεί η αξιολόγηση, αναπόσπαστο κομμάτι κάθε εκπαιδευτικής διαδικασίας, πώς γίνεται και τι αξιολογούμε. Το τρίτο κεφάλαιο ασχολείται με τα δημιουργικά μουσικά προγράμματα. Αρχικά γίνεται λόγος για τα μουσικά αναλυτικά προγράμματα, πώς εξελίχθηκαν, ποια είναι η δομή τους, ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην εφαρμογή τους και πώς πρέπει να είναι οργανωμένο το περιβάλλον της τάξης. Στη συνέχεια γίνεται μια ιστορική αναφορά του πότε εμφανίστηκε η δημιουργικότητα στη μουσική και ποιοι είναι οι παράγοντες που καθιστούν ένα μουσικό πρόγραμμα δημιουργικό. Αναλύονται οι τέσσερις βασικοί άξονες της μουσικής αγωγής και τέλος γίνεται λόγος για την 10

11 αξιολόγηση της δημιουργικότητας στη μουσική. Το τέταρτο κεφάλαιο είναι συναφές με το προηγούμενο αφού γίνεται λόγος για την κίνηση και τη δημιουργικότητα. Αναφέρονται οι μορφές της μουσικοκινητικής αγωγής και τι εννοούμε όταν λέμε δημιουργική κίνηση. Το πρώτο μέρος της εργασίας κλείνει με το μουσικοκινητικό πρόγραμμα που σχεδίασα και χρησιμοποίησα στην έρευνά μου και που περιλαμβάνεται στο πέμπτο κεφάλαιο. Γίνεται σύντομη αναφορά στον Carl Orff, στις ιδιότητές του ως συνθέτη και παιδαγωγό που επηρέασε τη φιλοσοφία και τη δομή του προγράμματός μου. Το δεύτερο μέρος αποτελείται από δύο κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο περιλαμβάνει τη μεθοδολογία της έρευνας, αναφέροντας την προβληματική της έρευνας και εξετάζοντας την πρωτοτυπία της μελέτης θέτοντας το σκοπό και τους στόχους της. Παρουσιάζονται τα μέσα συλλογής των δεδομένων, το ερευνητικό δείγμα και η διαδικασία που ακολουθήθηκε κατά την έρευνα. Στο πρώτο, παρουσιάζεται η μέθοδος της στατιστικής ανάλυσης των ερευνητικών δεδομένων. Ακολουθούν τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανάλυση των δεδομένων και η διατύπωση προτάσεων. Ακολουθεί παράρτημα, το οποίο περιλαμβάνει το Τεστ Δημιουργικότητας που χρησιμοποιήθηκε στην έρευνα, το μουσικοκινητικό πρόγραμμα και η εφαρμογή του προγράμματος με σχόλια για την εξέλιξη του κάθε μαθήματος. 11

12 ΜΕΡΟΣ Α : ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 12

13 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ 1.1. Εισαγωγή Πολλές αμφισβητούμενες ερωτήσεις έχουν τεθεί σχετικά με την έννοια της δημιουργικότητας. Τι είναι δημιουργικότητα, πώς μπορεί να οριστεί η έννοια της δημιουργικότητας. Είναι κάθε καινούργια ιδέα δημιουργική κι αν όχι ποια είναι η διαφορά και πώς μπορούμε, αν μπορούμε να μετρήσουμε τη δημιουργικότητα; Σε τι μπορεί να διαφέρουν δύο καινούργιες ιδέες; Μπορούμε να τις συγκρίνουμε ώστε να δείξουμε ότι μια είναι πιο δημιουργική από την άλλη; Τελευταία ερώτηση αλλά σε καμία περίπτωση μικρότερης σημασίας είναι ότι αφού έχουμε τη δυνατότητα να αναγνωρίσουμε τη δημιουργικότητα όταν τη δούμε πώς εξηγούμε την προέλευσή της; Από πού προέρχεται; Ο Guilford (1950) ήταν ο πρώτος που εφίστησε την προσοχή των άλλων ψυχολόγων σε ένα πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό τη δημιουργικότητα που, όμως, μέχρι τότε ήταν περιθωριοποιημένη. Σημείο εκκίνησης θεωρούνται οι μελέτες που ξεκίνησε μαζί με τους συνεργάτες τους για τη «Δομή της νοημοσύνης», ορμώμενος από τη δυσαρέσκειά του για τα τεστ νοημοσύνης που ήδη υπήρχαν και χρησιμοποιούνταν στην Αμερική. Το ενδιαφέρον σχετικά με την έρευνα για τη δημιουργικότητα αναπτύχθηκε γύρω στα 1950, αλλά τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα ερευνητές υποστηρίζουν ότι η δημιουργικότητα σαν αντικείμενο της ψυχολογίας παρέμενε στο περιθώριο. Έγινε ανάλυση του αριθμού των αναφορών στη δημιουργικότητα από το 1975 έως το 1994 στο Psychological Abstracts. Η ανάλυση περιλάμβανε δεδομένα από άρθρα περιοδικών που αναφέρονταν σε λέξεις κλειδιά όπως δημιουργικότητα, αποκλίνουσα σκέψη και μέτρηση δημιουργικότητας. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης είναι ότι μόνο το 0,5% των άρθρων αναφέρονταν στη δημιουργικότητα. Επίσης, σε εισαγωγικά εγχειρίδια ψυχολογίας η δημιουργικότητα σπάνια καλύπτεται. Περισσότερη αναφορά γίνεται για την ευφυΐα και αφιερώνονται πιο πολλά κεφάλαια, ενώ η αναφορά στη δημιουργικότητα εξαντλείται σε μερικές παραγράφους. 13

14 Όσον αφορά τα περιοδικά έρευνας δεν υπάρχουν κάποια σχετικά με τη δημιουργικότητα παρά μόνο δύο μικρότερης εμβέλειας περιοδικά ψυχολογίας που έχουν εξειδικευτεί στη δημιουργικότητα. Το πρώτο είναι το Journal of Creative Behaviour, το οποίο ιδρύθηκε το 1967, όταν ήταν σε έξαρση το ενδιαφέρον πώς θα κάνουμε τους ανθρώπους πιο δημιουργικούς. Η έρευνα σχετικά με το παραπάνω περιοδικό δείχνει ότι τα μη εμπειρικά άρθρα ξεπερνούσαν σε αριθμό τα εμπεριστατωμένα και ότι τα πιο συχνά θέματα ήταν η αύξηση της δημιουργικότητας και η εκπαίδευση. Το 1988 άρχισε να εκδίδεται το Creativity Research Journal που είχε ερευνητικό χαρακτήρα (Stenberg and Lubart, 1999) Δομή της ανθρώπινης νόησης Ο εγκέφαλος του ανθρώπου επεξεργάζεται πληροφορίες όπως και ένας κοινός ηλεκτρονικός υπολογιστής. Τα δεδομένα που εισέρχονται περνάνε από εσωτερική επεξεργασία από τις νοητικές λειτουργίες και στη συνέχεια παράγεται το προϊόν που ζητάμε (Παρασκευόπουλος, 2004). Για το ποιες είναι αυτές οι δυνάμεις που αποτελούν την ανθρώπινη νοητική συσκευή έχουν συνταχθεί κατά καιρούς διάφοροι κατάλογοι και ταξινομήσεις. Από λειτουργικής πλευράς θα αναφέρουμε τέσσερις κατηγορίες νοητικών ικανοτήτων: Πρόσληψης Μνήμης Συγκλίνουσας κριτικής σκέψης Αποκλίνουσας δημιουργικής σκέψης Πιο αναλυτικά, οι λειτουργίες της πρόσληψης βοηθούν στην παρατήρηση, στην προσοχή, την κατ αίσθηση αντίληψη, την αποκωδικοποίηση, την αναγνώριση, την ερμηνεία και την κατανόηση του υλικού που εισέρχεται στον εγκέφαλο. Η μνήμη κι οι λειτουργίες της καθιστούν ικανό τον άνθρωπο να εντυπωσιάζεται, να διατηρεί και να αναπλάθει τις παραστάσεις εν ευθέτω χρόνο. Η συγκλίνουσα κριτική σκέψη δίνει τη δυνατότητα στο άτομο να αναλύει, να συγκρίνει, να ταξινομεί, να συσχετίζει και να αξιολογεί τα καινούργια δεδομένα με 14

15 τρόπους και συνδυασμούς απόλυτα λογικούς, ώστε το προϊόν που παράγεται να είναι η μόνη και σωστή λογική λύση. Αντίθετα, η αποκλίνουσα δημιουργική σκέψη ενθαρρύνει έναν πιο ελεύθερο τύπο πνευματικής διεργασίας, όπου το κύριο χαρακτηριστικό είναι η πληθώρα πιθανών λύσεων. Με άλλα λόγια, η συγκλίνουσα σκέψη εκπροσωπεί τη λογικότητα του ανθρώπου και βασίζεται στη κριτική ανάλυση αξιολόγηση ενώ η αποκλίνουσα σκέψη στηρίζεται στη φαντασία και αντιπροσωπεύει την ευρηματικότητα, την εφευρετικότητα και κατ επέκταση τη δημιουργικότητα του ανθρώπου Το θεωρητικό πρότυπο του Guilford Με το θεωρητικό πρότυπο για τη δομή της νοημοσύνης ο Guilford ήθελε να αποδείξει ότι η δημιουργική σκέψη είναι ανεξάρτητη από τη συμβατική νοημοσύνη που μετρούσαν τα αντίστοιχα τεστ. Η τρισδιάστατη ταξινόμηση των πρωτογενών νοητικών ικανοτήτων περιλαμβάνει 120 νοητικές ικανότητες τη στιγμή που τα συμβατικά τεστ νοημοσύνης προσδιορίζουν όχι περισσότερους από οκτώ παράγοντες νοημοσύνης (Ξανθάκου, 1998). Το θεωρητικό πρότυπο για τη δομή της νοημοσύνης είναι ένας τρόπος να εξηγήσουμε τις διαδικασίες της σκέψης. Αποτελείται από τρεις συμπλεκόμενες έννοιες. Η πρώτη αποτελείται από τις κύριες διανοητικές λειτουργίες όπως η γνώση, η μνήμη (αποθηκευμένες πληροφορίες), η αποκλίνουσα σκέψη (παράγει μια ποικιλία ή μια ποσότητα εναλλακτικών πληροφοριών), η συγκλίνουσα σκέψη (παράγει τις πληροφορίες μέσω της ανάλυσης και του λόγου), και η αξιολόγηση (που συγκρίνει τις πληροφορίες που παράγονται με τα καθιερωμένα κριτήρια) (Bauman, 1981). Η δεύτερη έννοια είναι το περιεχόμενο. Διαιρείται σε τέσσερις περιοχές: 1) το σχηματικό που παρουσιάζει τις πληροφορίες με συγκεκριμένη μορφή, 2) το συμβολικό όπου οι πληροφορίες αντιπροσωπεύονται με σημάδια, επιστολές, αριθμούς ή λέξεις, 3) το σημασιολογικό όπου υπάρχει σημασία στις λέξεις, όπως στη λεκτική επικοινωνία και 4) στο συμπεριφορικό που είναι οι μη λεκτικές πληροφορίες για τις ανάγκες, τις διαθέσεις, τις επιθυμίες, και τις αντιλήψεις των ανθρώπων. 15

16 Τα προϊόντα, ή οι μορφές ή τα χαρακτηριστικά των επεξεργασμένων πληροφοριών αποτελούν την τρίτη έννοια. Οι μονάδες είναι τα χωρισμένα στοιχεία των πληροφοριών. Οι τάξεις είναι τα σύνολα στοιχείων που ομαδοποιούνται από τα κοινά χαρακτηριστικά. Οι σχέσεις παρουσιάζουν τις συνδέσεις μεταξύ των στοιχείων βασισμένων στα χαρακτηριστικά που μπορούν να αλλάξουν. Τα συστήματα είναι αλληλένδετα μέρη ή/και δομημένα στοιχεία των πληροφοριών. Οι μετασχηματισμοί είναι οι αλλαγές στις υπάρχουσες πληροφορίες ή τη λειτουργία του. Οι επιπτώσεις είναι οι προβλέψεις, οι αναμενόμενες εκβάσεις, ή οι συνέπειες των πληροφοριών (Bauman, 1981). Το πρότυπο που έχει σχεδιάσει o Guilford λαμβάνει τη μορφή ενός κύβου στον οποίο καμία αλλά και όλες οι διαδικασίες, τα περιεχόμενα και τα προϊόντα μπορούν να λειτουργήσουν μαζί στη δημιουργία μιας νέας ιδέας. Καταλήγουμε έτσι ότι υπάρχουν 24 αποκλίνουσες παραγωγικές ικανότητες από τις οποίες οι 23 έχουν αποδειχθεί αλλά και 20 ικανότητες μετασχηματισμού που δεν ανήκουν όλες στο χώρο της αποκλίνουσας παραγωγής. Αυτό, λοιπόν, που ήθελε να αποδείξει και να γίνει κατανοητό ήταν ότι η δημιουργικότητα δεν είναι μία, είναι ένα φαινόμενο πολλαπλό και ποικιλόμορφο. Το πρόβλημα με τη δημιουργικότητα είναι ότι όπως με την ευφυΐα και άλλες εγκεφαλικές λειτουργίες, η έννοια είναι ασαφής. Για χρόνια έρευνες προσπαθούν να καταστήσουν κατανοητό τι μπορεί να είναι δημιουργικότητα αλλά παρόλα τα τεστ, τα μοντέλα και τις λίστες οι ερευνητές παραδέχονται ότι δεν έχουν εξηγήσει πλήρως την δημιουργική δύναμη του μυαλού. Μπορούμε να καταλάβουμε κάτι δημιουργικό όταν το δούμε αλλά δεν μπορούμε να εξηγήσουμε την πνευματική διαδικασία (Fisher, 2004) Τι είναι δημιουργικότητα Έχουν δοθεί πάρα πολλοί ορισμοί για τη δημιουργικότητα και είναι χαρακτηριστική η φράση του Davis (1992): «υπάρχουν τόσοι περίπου ορισμοί, θεωρίες και ιδέες για τη δημιουργικότητα όσοι και οι άνθρωποι που έχουν γράψει τις ιδέες τους σε ένα κομμάτι χαρτί». (Αλβανούδη κ.α., 1998). Ο Guilford ήταν από τους πρώτους που όρισε τη δημιουργικότητα: «Η δημιουργικότητα καλύπτει τις πιο χαρακτηριστικές ικανότητες των δημιουργικών ατόμων, 16

17 που καθορίζουν την πιθανότητα για ένα άτομο να εκφράσει μια δημιουργική συμπεριφορά, η οποία να εκδηλώνεται με εφευρετικότητα, σύνθεση και σχεδιασμό» (Ξανθάκου, 1998:29). Τα άτομα, δηλαδή, τα οποία χαρακτηρίζονται ως δημιουργικά δε διαφέρουν σε κάτι από τα υπόλοιπα απλά οι δεξιότητες και οι ικανότητές τους είναι αναπτυγμένες σε μεγαλύτερο βαθμό. Επιπλέον, η δημιουργικότητα δεν αφορά μόνο συγκεκριμένα άτομα, τα οποία θεωρούνται «προικισμένα» από τη φύση αλλά όλους τους ανθρώπους. Η διαφορά ανάμεσα στα άτομα δεν έχει να κάνει με την ποιότητα αλλά με την ποσότητα και πώς αυτά διαβαθμίζονται (Ξανθάκου, 1998). Ο Sillamy στο ψυχολογικό του λεξικό ορίζει τη δημιουργικότητα ως την προδιάθεση που έχουν φύσει όλα τα άτομα να δημιουργήσουν ανεξάρτητα από ηλικία και εξαρτάται άμεσα από το κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον από το οποίο προέρχεται ο καθένας. Η τάση αυτή που έχει από τη φύση του ο καθένας, χρειάζεται κατάλληλες συνθήκες για να εκφραστεί. Οι κοινωνικές συνθήκες και ο φόβος που υπάρχει μήπως παρεκκλίνουμε από αυτές ενεργούν ανασταλτικά σε κάθε προσπάθεια δημιουργικής έκφρασης. Το μικρό παιδί που δεν έχει ακόμα εκπαιδευτεί και δεν έχει υποστεί καμιά αλλοίωση είναι ακόμα δημιουργικό και προσπαθεί να κατακτήσει τον κόσμο με το δικό του τρόπο. Ο Torrance διακηρύσσει ότι η δημιουργικότητα είναι η ικανότητα του ατόμου να ανταπεξέρχεται στα διάφορα προβλήματα και δυσκολίες της ζωής με ευαισθησία και πρωτοτυπία, να συμπληρώνει τη γνώση του με μεθοδικότητα και τάξη, να ψάχνει λύσεις σε κάθε δυσκολία και να επιτυγχάνει την τροποποίηση των υποθέσεών του (Αλβανούδη κ.α., 1998). Στην πρωτοτυπία αναφέρεται και ο Fontana (1996), που αναφέρει χαρακτηριστικά ότι με τη λέξη «πρωτοτυπία» εννοούμε ότι είναι κάτι καινούργιο γι αυτόν που το σκέφτηκε και όχι για όλους. Γιατί την ίδια ιδέα μπορεί να την έχει βρει κάποιος άλλος παλιότερα. Αυτό, όμως, δε σημαίνει ότι το αποτέλεσμα δεν είναι δημιουργικό για το ίδιο το άτομο. Σημασία έχει η δημιουργική διαδικασία που ακολουθήθηκε και το κέρδος που αποκόμισε ο εφευρέτης (Fontana, 1996). Για τα κριτήρια της χρησιμότητας και καταλληλότητας ο Mac Kinnon αναφέρεται στον ορισμό του «η δημιουργικότητα είναι μια διαδικασία που διαδραματίζεται μέσα στο χρόνο και χαρακτηρίζεται από πρωτοτυπία, πνεύμα προσαρμογής και τη φροντίδα για μια συγκεκριμένη πραγματοποίηση» (Ξανθάκου, 17

18 1998:31). Ο Taylor επίσης στον ορισμό του για τη δημιουργικότητα αναφέρεται στη χρησιμότητα των ιδεών, στοιχείο που συνυπάρχει με το απρόσμενο και το πρωτότυπο. Τέλος, ένας ευρύτερα αποδεκτός ορισμός για τη δημιουργικότητα είναι αυτός του Drevdahl: «Δημιουργικότητα είναι η ικανότητα του ανθρώπου να παρουσιάζει τις σκέψεις του με έναν ουσιαστικά νέο, πρωτότυπο τρόπο που να ξεφεύγει από τα συνηθισμένα. Είναι μια φαντασία ή μια σύνθεση σκέψεων που δεν είναι απλή παράθεση ή συρραφή λογισμών. Η δημιουργικότητα μπορεί να περιλαμβάνει τη διαμόρφωση νέων συστημάτων, τη μεταφορά γνώριμων σχέσεων σε νέες καταστάσεις, όπως και το σχηματισμό νέων συσχετισμών» (Αλβανούδη κ.α. 1998) Χαρακτηριστικά του δημιουργικού ατόμου Πολλοί ερευνητές, όπως ο Weisberg (1993) και ο Csiklszentmihalyui (1997) αναφ. στον Ο.Ε.Π.Ε.Κ (2007), θεωρούν ότι δεν υπάρχει ένας de facto κατάλογος ιδιοτήτων που χαρακτηρίζουν τα δημιουργικά άτομα, ούτε ότι όλα τα χαρακτηριστικά τα φέρει οπωσδήποτε ένα άτομο. Σχετικές έρευνες, όμως, έχουν καταγράψει ορισμένα στοιχεία προσωπικότητας που άλλα σε μικρότερο κι άλλα σε μεγαλύτερο βαθμό έχουν την τάση να εμφανίζονται συχνά σ αυτά τα άτομα (Ο.Ε.Π.Ε.Κ. 2007). Ο Barron (1969) αλλά και ο MacKinnon (1978) αναφ. στη Ξανθάκου (2002) αναφέρει ότι το άτομο με δημιουργική σκέψη και συμπεριφορά μπορεί να συνταιριάζει αντιφατικά γνωρίσματα δηλαδή να είναι σοβαρός και παιχνιδιάρης, δειλός αλλά ταυτόχρονα και θαρραλέος, να αποπνέει σιγουριά αλλά να αισθάνεται και ανασφαλής, να είναι νηφάλιος αλλά σε κάποιες περιπτώσεις να είναι και εκρηκτικός, να είναι ανεξάρτητος αλλά να χρειάζεται και υποστήριξη, να έχει την ευκαιρία να απομονωθεί αλλά να είναι κοινωνικός και φιλικός, να δέχεται αλλά και να αυτενεργεί. Όλα τα παραπάνω είναι χαρακτηριστικά και συμπεριφορές που αντικρούονται αλλά που του δίνουν τη δυνατότητα να είναι ευέλικτος και αποτελεσματικός. Αναλύοντας τα αντιθετικά χαρακτηριστικά των δημιουργικών ατόμων, διαπιστώνουμε ότι δείχνουν μεγάλη ευαισθησία για το τι συμβαίνει γύρω τους. Λαμβάνουν ερεθίσματα σε ποικίλες μορφές όπως είναι οι εικόνες, οι ήχοι, οι οσμές, οι 18

19 γεύσεις, υλικό που τους είναι απαραίτητο για να παράγουν δημιουργικές ιδέες. Η ευαισθησία που τους χαρακτηρίζει τους καθιστά ικανούς να βλέπουν σε καθημερινά φαινόμενα σχέσεις πρωτόγνωρες. Παράδειγμα σ αυτό είναι ο Νεύτωνας και το μήλο που έπεσε. Πόσοι είχαν δει το μήλο να πέφτει από τη μηλιά! (Παρασκευόπουλος, 2004). Δεύτερο χαρακτηριστικό είναι ότι διαθέτουν τα 3 Α: αυτοπεποίθηση, αυτονομία και ανεξαρτησία. Αυτό τους δίνει τη δυνατότητα και την ευχέρεια να ρισκάρουν, να αδιαφορούν για στερεότυπα, να μην δέχονται επικρίσεις αλλά διαμορφώνουν τη δική τους εκτίμηση. Δείχνουν δηλαδή μια αδιαφορία σε όλα που είναι κοινώς παραδεκτά (Παρασκευόπουλος, 2004). Τα άτομα αυτά οφείλουν να έχουν πεποίθηση στις ικανότητές τους γιατί οι ιδέες που παράγουν δεν είναι σίγουρο ότι είναι εφαρμόσιμες και θα πρέπει να υποστηρίζουν το λόγο τους με σθένος ώστε να πείσουν και τους άλλους. Το γεγονός, όμως, ότι αναφέρονται συχνά στα προηγούμενα επιτεύγματα άλλων ανθρώπων και τη σημαντική τους συνεισφορά τούς κάνει εξαιρετικά ταπεινούς. «Μην κάθεσαι και καταριέσαι το σκοτάδι. Άναψε και συ το κερί σου» (Παρασκευόπουλος, 2004). Σ αυτό το κινέζικο γνωμικό βασίζεται ένα άλλο χαρακτηριστικό των δημιουργικών ατόμων που είναι η εποικοδομητική δυσαρέσκεια. Δεν προσλαμβάνουν τίποτα χωρίς να το αμφισβητήσουν και χωρίς σκεπτικισμό (Παρασκευόπουλος, 2004). Το πάθος που τους διακρίνει για το έργο τους δεν τους στερεί την αντικειμενικότητα και την αυστηρότητα με την οποία κρίνουν το αποτέλεσμα της προσπάθειάς τους, απέναντι στα οποία είναι αρκετά σκεπτικιστές ώστε να έχουν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα (Τσακίρη, Καπετανίδου, 2007). Προσπαθούν να βρουν δυσκολίες, δυσλειτουργίες, να ανακαλύψουν τυχόν κενά και ελλείψεις. Είναι επικριτικοί χωρίς όμως να είναι αρνητικοί. Αντίθετα εκφράζουν μια αισιόδοξη διάθεση να βελτιώσουν τα πράγματα (Παρασκευόπουλος, 2004). «Το δημιουργικό άτομο είναι ένα παντοτινό παιδί. Είναι τραγικό που οι περισσότεροι από εμάς μεγαλώνουμε» (Παρασκευόπουλος, 2004). Εξυπνάδα και παιδική αφέλεια. Είναι ένα από τα ζεύγη ακραίων αντιθετικών χαρακτηριστικών, που κάνει το χαρακτήρας τους πολύπλοκο. Τα δημιουργικά άτομα επιδεικνύουν αυξημένες νοητικές ικανότητες. Ταυτόχρονα, όμως, εκδηλώνουν έναν 19

20 ανεξάντλητο ενθουσιασμό που αυτό-τροφοδοτείται και μια αφέλεια «παιδιάστικη». Φαίνεται να παλινδρομούν ζωντανοί και παρορμητικοί όπως είναι, εκφράζουν παιγνιώδη διάθεση, πηγαίο και άδολο ενθουσιασμό και συμπεριφέρονται εντελώς ανεπιτήδευτα. Μπορούν,επίσης, και συνδυάζουν την υπευθυνότητα που απαιτεί η πειθαρχημένη εργασία για την επίτευξη ενός στόχου με μια παιγνιώδη διάθεση που εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους, είτε παραβιάζοντας κανονισμούς είτε με χιούμορ. Αυτά τα άτομα διαθέτουν πλούσιο και πηγαίο χιούμορ και το εκδηλώνουν συνεχώς είτε με τα δημιουργικά τους προϊόντα είτε στις διαπροσωπικές τους σχέσεις (Τσακίρη, Καπετανίδου 2007). Το χιούμορ, η ικανότητα να αυτοσαρκάζεται και το παιχνίδι με τις ιδέες κάνουν το δημιουργικό άτομο πιο ευέλικτο, ενώ η ικανότητα να εκφράζουν λεκτικά αρνητικά συναισθήματα όπως η ματαίωση, η συναισθηματική αποστέρηση και κάθε νοσογόνο στοιχείο το βοηθούν να διατηρεί την ισορροπία και να ανασυγκροτείται μέσα από το έργο που παράγεται (Ξανθάκου, 2002). Αυτό πηγάζει από το γεγονός ότι τα άτομα αυτά μπορούν να διαβλέπουν σχέσεις στα κοινά πράγματα που φαινομενικά φαίνονται άσχετα μεταξύ τους (Τσακίρη, Καπετανίδου, 2007). Η περιέργεια, η αισιόδοξη διάθεση και η προτίμηση για το ασυνήθιστο, το πρωτότυπο και το μυστηριώδες είναι μερικά ακόμη από τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τα άτομα αυτά (Παρασκευόπουλος, 1999). Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι τα παραπάνω χαρακτηριστικά αναφέρονται στα δημιουργικά άτομα σαν σύνολο. Κάθε ένα όμως από αυτά μπορεί να παρουσιάσει κάποια από αυτά τα χαρακτηριστικά ή συνδυασμό αυτών Τα κριτήρια της δημιουργικής σκέψης Είναι γνωστό ότι για να αξιολογήσουμε οτιδήποτε πρέπει να υπάρχουν κάποια κριτήρια πάνω στα οποία θα βασιστεί η αξιολόγηση. Η κατασκευή κριτηρίων για την αξιολόγηση της δημιουργικότητας πάντα παρουσίαζε δυσκολίες γιατί τα είδη των κριτηρίων δεν συμφωνούσαν μεταξύ τους. Τα περισσότερα απ αυτά έκαναν την εμφάνισή τους μετά την παρουσίαση του θεωρητικού μοντέλου της δομής της νοημοσύνης από τον Guilford. Οι συνεργάτες του και ο ίδιος για να επιβεβαιώσουν το μοντέλο επινόησαν μια σειρά από τεστ, τα οποία τροποποιήθηκαν και βελτιώθηκαν από άλλους ερευνητές ώστε να είναι εφικτή η μέτρηση της δημιουργικής σκέψης. 20

21 Υπάρχει πολύ μικρή αναφορά για την αξιολόγηση της δημιουργικότητας, αν και στον τομέα της ψυχομετρικής, τεστ δημιουργικότητας είχαν χρησιμοποιηθεί, όπως για παράδειγμα εκείνα που αναπτύχθηκαν από τον Torrance (Craft, 2001). Από τις πρώτες έρευνες που έγιναν όσον αφορά την αξιολόγηση της δημιουργικότητας ήταν αυτές του Guilford και του Lowenfeld, οι οποίες παρόλο που διεξήχθησαν σε διαφορετικό τομέα, ο πρώτος στον επιστημονικό τομέα και ο δεύτερος στην τέχνη κατέληξαν στην ανακάλυψη μετρήσιμων κριτηρίων με βάση τα οποία τα άτομα χαρακτηρίζονταν δημιουργικά ή λιγότερο δημιουργικά (Ξανθάκου, 1998). 1. Ευαισθησία απέναντι στα προβλήματα του περιβάλλοντος: Το άτομο δέχεται διάφορα ερεθίσματα από το περιβάλλον και ευαισθητοποιείται διακρίνοντας ένα πρόβλημα, παρατηρώντας κάτι ασυνήθιστο, προσπαθεί να το ερμηνεύσει, ενώ κάποιοι άλλοι δεν έχουν παρατηρήσει τίποτα. 2. Νοητική ευχέρεια: Το άτομο παράγει πληθώρα ιδεών και λύσεων όταν του δοθεί ένα ερέθισμα. Η νοητική ευχέρεια του ατόμου ελέγχεται με την καταμέτρηση του συνόλου των απαντήσεων του ατόμου. Τα τεστ της αποκλίνουσας σκέψης αποκαλύπτουν την ευχέρεια λέξεων που έχει το άτομο καταγράφοντας όσον το δυνατόν περισσότερες λέξεις σύμφωνα με κάποιο κριτήριο, όπως μια κατάληξη. Η ευχέρεια συνειρμών έχει σχέση με την παραγωγή όσο το δυνατόν περισσότερων συνωνύμων, αναλογιών ή ομοιοτήτων. Η ευχέρεια έκφρασης αποδεικνύεται με τις προτάσεις που παράγει το άτομο και τον τρόπο που οργανώνει τις λέξεις σε φράσεις. Οι τρεις αυτές εκφράσεις της νοητικής ευχέρειας βοηθούν το άτομο να παράγει πολλές ιδέες για τη λύση ενός προβλήματος. Αυτή η ικανότητα αναπτύσσεται καλύτερα με τη μέθοδο της ιδεοθύελλας όπου δεν αξιολογείται άμεσα το άτομο για τα προϊόντα της σκέψης του. 3. Νοητική ευλυγισία / ευελιξία: Το δημιουργικό άτομο παράγει πολλές απαντήσεις προσεγγίζοντας το πρόβλημα από διαφορετική οπτική γωνία. Αυτό επιφέρει αλλαγή τόσο στα νοήματα, στη χρήση ενός πράγματος όσο και στην κατανόηση ενός περιεχομένου. Για παράδειγμα για τη χρήση ενός τούβλου οι απαντήσεις που μπορούν να δοθούν είναι «χτίζω σπίτι», «χτίζω σχολείο», 21

22 «χτίζω εργοστάσιο». Έτσι εκφράζεται η νοητική ευχέρεια του ατόμου. Όταν όμως το άτομο χρησιμοποιήσει το τούβλο με άλλους τρόπους από αυτούς που υποδεικνύει η φύση του αντικειμένου έχουμε παραγωγές λόγου όπως «σπάω καρύδια», «κρατώ την πόρτα ανοιχτή». Αυτού του είδους οι απαντήσεις αποδεικνύουν την πνευματική ευελιξία του ατόμου. 4. Πρωτοτυπία της σκέψης: Το πόσο πρωτότυπη είναι μια καινούργια ιδέα εξαρτάται από το αν έχει εμφανισθεί ξανά και πόσο συχνά μέσα στην ομάδα. Δηλώνεται με αριθμό η αξιολόγηση, δηλαδή, γίνεται σε μια κλίμακα από το 0 έως το 5. Εάν, όμως, η ιδέα είναι τόσο ασυνήθιστη γι αυτό και πρωτότυπη δεν υπάρχει μέτρο σύγκρισης αφού δεν προϋπάρχει κάτι με το οποίο να συγκριθεί. Για το πόσο σπάνια και μοναδικά είναι τα προϊόντα της δημιουργικής σκέψης πρέπει να ληφθεί υπόψη και κατά πόσο εφαρμόζεται στην πραγματικότητα η κάθε επινόηση ώστε να απορριφθούν λύσεις ή προϊόντα που παράγονται από λάθος. 5. Ικανότητα σύνθεσης: Ο Guilford υποστηρίζει ότι με τη συνθετική ικανότητα συνδυάζουμε πολλές από τις ιδέες και μ αυτό τον τρόπο έχουμε καλύτερες και ποιοτικότερες παραγωγές. Ο Bruner παρουσιάζεται πιο απόλυτος λέγοντας ότι κάθε μορφή δημιουργικότητας είναι αποτέλεσμα μιας συνδυαστικής δραστηριότητας. Προϋπόθεση, βέβαια, για τους συνδυασμούς αυτούς είναι ότι έχουν ανακαλυφθεί στην πράξη και ότι δεν είναι μια μηχανική τακτοποίηση μεταξύ των στοιχείων. 6. Ικανότητα μετασχηματισμών: Οι μετασχηματισμοί βοηθούν τη μετατροπή αντικειμένων, οργανωμένων δηλαδή συνόλων σε κάτι άλλο με διαφορετική μορφή, λειτουργία και χρήση. Για παράδειγμα ο Άμλετ του Shakespeare δεν είναι δική του επινόηση. Είναι διασκευασμένος δανέζικος μύθος που τον εμπλούτισε με δικά του στοιχεία και ιδέες και τον μετασχημάτισε σε ένα καταπληκτικό έργο. Οι έρευνες που έχουν γίνει επιβεβαιώνουν τη διαπίστωση ότι το παιδί σε πολύ μικρή ηλικία μετατρέπει ένα αντικείμενο για να το χρησιμοποιήσει με ποικίλους τρόπους και να πάρει την ιδιότητα που αυτό χρειάζεται τη δεδομένη στιγμή. 22

23 7. Ικανότητα επεξεργασίας: Η δημιουργική ικανότητα βοηθάει το άτομο να προσαρμόσει μια ιδέα σε νέα χρήση, να την αλλάξει, να την επεξεργαστεί ώστε να την κάνει καλύτερη. Η ικανότητα αυτή μπορεί να καλλιεργηθεί στα παιδιά δίνοντάς τους μια ιστορία και με παρότρυνση να την κάνουν πιο μυστηριώδη και ενδιαφέρουσα. Δίνουμε δηλαδή στα παιδιά τα βασικά σημεία του περιεχόμενου και το παιδί το ολοκληρώνει (Ξανθάκου, 1998) Μέτρηση της δημιουργικής σκέψης Τεστ Δημιουργικότητας Τα τεστ της δημιουργικότητας, ή δημιουργικής σκέψης, ή αποκλίνουσας σκέψης ή τεστ ανοιχτών ερωτήσεων αναφέρονται στη δημιουργικότητα ενός συγκεκριμένου ατόμου και ονομάστηκαν έτσι γιατί μετρούν επίδοση του ατόμου σε καθένα από αυτά τα τεστ. Όπως καταλαβαίνουμε από τις ονομασίες που έχουν δοθεί σ αυτά τα τεστ δεν υπάρχει μόνο μία σωστή απάντηση. Τα τεστ που χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στην Αμερική είναι το 1. The AC Test of Creative Ability 2. Guildford s Creativity Tests 3. Getzels Jackson Tests 4. University of Minessota Tests on Creative Thinking. Οι ερωτήσεις των τεστ αντιπροσωπεύουν τις δημιουργικές ικανότητες που αναφέρει ο Guildford στο πρότυπό του και μόνο εκεί είναι έγκυρα. Τα τεστ θεωρούνται ικανοποιητικά μέσα μέτρησης της δημιουργικής σκέψης αν υποθέσουμε ότι ο τρόπος που ερμηνεύει ο Guildford τη βαθμολογία στις επιμέρους ιδιότητες της δημιουργικής σκέψης είναι ικανοποιητικός και αφού οι ερωτήσεις των τεστ αντιπροσωπεύουν τα βασικά αυτά χαρακτηριστικά (Χαραλαμπόπουλος, 1981). Ο Guilford αναφέρει τέσσερα γνωρίσματα της δημιουργικότητας: ευχέρεια, ευελιξία, πρωτοτυπία και οργάνωση ή πολυπλοκότητα. Κάποιο άλλοι ερευνητές προσθέτουν σαν πέμπτο χαρακτηριστικό και το χιούμορ. Η ευχέρεια δίνει τη δυνατότητα στο δημιουργικό άτομο να επιλύει προβλήματα ανατρέχοντας σε ήδη γνωστές λύσεις μέχρι να εφεύρει από αυτές νέες και πρωτότυπες. Ο Guilford αναφέρει τρεις παράγοντες: την ευχέρεια σύλληψης, τη συνειρμική ευχέρεια και την εκφραστική 23

24 ευχέρεια. Η ευχέρεια σύλληψης δίνει τη δυνατότητα στο άτομο να παράγει ποσότητα ιδεών. Ο δεύτερος παράγοντας, η συνειρμική ευχέρεια καθιστά ικανό το άτομο να παράγει πολλές σχέσεις ή σημαντικούς συνειρμούς με δεδομένο μια ιδέα. Τέλος με την εκφραστική ευχέρεια παρατίθενται λέξεις «που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της δομής μιας πρότασης» (Αλβανούδη κ.α., 1998). Το τεστ της αποκλίνουσας σκέψης του Guilford εκτιμά τη διανοητική κατάσταση του ατόμου και είναι τεστ με ανοιχτές ερωτήσεις. Ψυχολογικά κριτήρια μετρούν την αποκλίνουσα σκέψη όπως είναι η άνεση να παράγει ιδέες το άτομο και οι συνειρμικές συνδέσεις μεταξύ τους, οι εναλλακτικές χρήσεις διαφόρων αντικειμένων που μπορεί να σκεφτεί και η ευχέρεια να εκφράζεται. Αυτό, όμως, που μετράει περισσότερο είναι το πόσο πρωτότυπες είναι οι ιδέες. Έχοντας σα βάση το τεστ του Guildford, ο Torrance (1974) ανέπτυξε τα δικά του τεστ για τη δημιουργική σκέψη, την οποία αξιολογούσαν με δύο τύπους. Ο πρώτος τύπος χρησιμοποιεί λεκτικές αποδείξεις ή αλλιώς παιχνίδια των ερωτήσεων, των συνεπειών και των μεταμορφώσεων ενός αντικειμένου. Ο δεύτερος τύπος χρησιμοποιεί γραπτές αποδείξεις για το πώς γίνεται ένα σχέδιο καθώς και πώς συμπληρώνεται ένα σχέδιο παράλληλων γραμμών ή κύκλων (Τσακίρη, Καπετανίδου, 2007). 24

25 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ 2.1. Εισαγωγή Αν και το ενδιαφέρον για τη δημιουργικότητα ξεκινάει από τον αρχαίο κόσμο, το κίνημα της δημιουργικότητας ξεκίνησε από την Ευρώπη και την Αμερική μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Δύο λόγοι συντέλεσαν σ αυτό. Πρώτον η ανάγκη να εκπαιδεύσουν επιστήμονες, μηχανολόγους και σχεδιαστές να γίνουν πιο δημιουργικοί και καινοτόμοι ως απάντηση στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Δεύτερον η αντίδραση που υπήρχε για τις επικρατούσες αξίες που αντιμετωπίζονταν ως γραφειοκρατικές και ελεγχόμενες. Αυτή η αντίδραση, στην τάξη μεταφράζεται σε εκπαίδευση, απελευθερωμένη από εξαντλητικές εξετάσεις και παπαγαλίστικη μάθηση, αλλά και με περισσότερη ενθάρρυνση στην παιδοκεντρική και ανοιχτή μάθηση. Δόθηκε έμφαση στις τέχνες και τη δημιουργικότητα για να διευρυνθεί το βασικό αναλυτικό πρόγραμμα. Οι οδηγίες που δόθηκαν στους δασκάλους και δημοσιεύτηκαν στις δεκαετίες του 40 και του 50 πρότειναν να ξεκλειδώσουν το μυαλό και να ανοίξουν τις κλειστά δωμάτια της καρδιάς της στερημένης μεταπολεμικής παραγωγής (Fisher, 2004). Στη σημερινή κοινωνία όπου ο όγκος των πληροφοριών και γνώσεων διπλασιάζεται κάθε περίπου τρία χρόνια αυτό που χρειαζόμαστε είναι να μάθουν τα παιδιά να σκέφτονται και τον τρόπο να βρίσκουν τις γνώσεις παρά να τα φορτώνουμε συνεχώς με αυτές. Το πιο σημαντικό πράγμα είναι να μάθουμε να σκεφτόμαστε και όχι μόνο κριτικά αλλά εποικοδομητικά και δημιουργικά (Perkins, αναφ. στο Φράγκος, 2006). Τα παιδιά που ενθαρρύνονται να είναι δημιουργικά, είναι ικανά να διερευνούν και να αντιλαμβάνονται τον κόσμο γύρω τους και έχουν περισσότερες ευκαιρίες ώστε να κάνουν νέους συσχετισμούς και να κατανοήσουν περισσότερα πράγματα. Σ αυτό συμβάλλει το γεγονός ότι τα παιδιά από την πρώιμη ηλικία είναι περίεργα και έτοιμα να κατακτήσουν τον περιβάλλοντα κόσμο (Duffy, 2003). Τα τελευταία χρόνια η εκπαιδευτική μας νομοθεσία και η ελληνική παιδαγωγική βιβλιογραφία τάσσεται υπέρ της καλλιέργειας της δημιουργικής σκέψης. Ο νόμος που διέπει τη δομή και τη λειτουργία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης 25

26 (Νόμος 1566/85) ορίζει, από το πρώτο του άρθρο, ότι σκοπός του σχολείου «είναι να συμβάλει στην ολόπλευρη, αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των διανοητικών και ψυχοσωματικών δυνάμεων, των μαθητών, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε ολοκληρωμένες προσωπικότητες και να ζήσουν δημιουργικά». Όμως, παρόλο που αναφέρεται ονομαστικά η δημιουργική σκέψη και δίνεται έμφαση στην καλλιέργειά της, εξακολουθεί να είναι το «αποπαίδι» της εκπαίδευσης στη χώρα μας (Παρασκευόπουλος, 2004:6). Η καθημερινή πρακτική στα σχολεία δε συμβαδίζει με τους σκοπούς που εξαγγέλλονται και που θα έπρεπε να υλοποιήσει. Το σημερινό σχολείο παραμένει στάσιμο απαιτώντας από τους μαθητές να απομνημονεύουν μηχανικά συγκεκριμένες πληροφορίες δεδομένα (Παρασκευόπουλος, 2004) Θετικοί παράγοντες για την ανάπτυξη της Δημιουργικότητας Η δημιουργικότητα είναι «προϊόν μιας αμφίδρομης συναλλαγής ανάμεσα στο άτομο και το περιβάλλον του» (Ξανθάκου, 1998). Η δημιουργικότητα, λοιπόν, είναι μια σφαιρική πράξη (Ξανθάκου, 1998:32) που το αποτέλεσμά της είναι μια καινούργια ιδέα ή προϊόν και αναπτύσσεται μέσα από μια συγκεκριμένη διαδικασία, διαφοροποιείται ανάλογα με τις πτυχές της εκάστοτε προσωπικότητας και επηρεάζεται από το περιβάλλον μέσα στο οποίο δημιουργείται» (Ξανθάκου, 1998). Οι περιβαλλοντικές συνθήκες περιλαμβάνουν ανθρώπους, τοποθεσίες, αντικείμενα και εμπειρίες. Ανάμεσα στους θετικούς παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της δημιουργικότητας του ατόμου είναι η οικογένεια, το πρώτο ανθρώπινο περιβάλλον του ατόμου και το σχολείο. 26

27 Οικογένεια και Δημιουργικότητα Η οικογένεια παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της δημιουργικότητας του παιδιού. Όπως λένε οι ειδικοί οι βάσεις για τη διανοητική ανάπτυξη και τη διάθεση του παιδιού για εξερεύνηση του κόσμου μπαίνουν στα πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου. Ο ρόλος της οικογένειας είναι να του προσφέρει ερεθίσματα πολλά και ποικίλλα μέσα σε μια ατμόσφαιρα αγάπης, ανοχής, κατανόησης αλλά και διακριτικής καθοδήγησης ώστε να συμβάλλει στη δημιουργική ανάπτυξη του παιδιού (Νημά, χ.χ.). Ο Kinnon s (1962) αναφ. στη Λεωνίδου (2006) ύστερα από μελέτη δημιουργικών ενηλίκων βρήκε οικογενειακές μεταβλητές που βοηθούν στην ανάπτυξη της δημιουργικότητας και λειτούργησαν κατά την παιδική τους ηλικία. Σεβασμός των γονέων προς το παιδί. Εμπιστοσύνη των γονέων στις ικανότητες του παιδιού. Ελευθερία του παιδιού για εξερεύνηση και λήψη αποφάσεων. Υπήρχε πειθαρχία που ήταν σταθερή. Από τα παραπάνω καταλαβαίνουμε ότι το περιβάλλον που βοηθάει στην καλλιέργεια της δημιουργικότητας υποστηρίζει, ενθαρρύνει, παρέχει συναισθηματική ασφάλεια και δεν πιέζει για ομοιομορφία. Από την άλλη μεριά το βοηθητικό περιβάλλον που υπερβάλλει έχει σαν αποτέλεσμα τα άτομα να αδρανοποιήσουν το δημιουργικό δυναμικό του ατόμου (Ξανθάκου, 1998). Οι ψυχοκοινωνικές σχέσεις γονέων και παιδιών παίζουν σημαντικό ρόλο στην κοινωνικοποίηση των παιδιών. Δύο είναι οι διαστάσεις της συμπεριφοράς των γονέων που καθορίζουν αυτές τις σχέσεις: τη συναισθηματική διάσταση και τη διάσταση ελέγχου. Η συμπεριφορά των γονέων καθορίζεται από τις δύο αυτές διαστάσεις και έτσι διαμορφώνονται οι σχέσεις τους με το παιδί. Πιθανοί συνδυασμοί και των δύο αυτών διαστάσεων είναι οι παρακάτω: Αγάπη έλεγχος Αγάπη αυτονομία Εχθρότητα έλεγχος Εχθρότητα αυτονομία (Φράγκος, 2006). 27

28 Κάθε μια από τις προαναφερθέντες διαστάσεις επιδρά διαφορετικά στην ανάπτυξη του παιδιού. Το οικογενειακό περιβάλλον είναι που κάνει το παιδί ή το νήπιο ισορροπημένο, περίεργο, εφευρετικό, ευφυές, δημιουργικό και αυτοδύναμο. Όσο πιο ευχάριστο είναι το οικογενειακό περιβάλλον με πλούσια ερεθίσματα τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει το παιδί να αναπτύξει τη νοημοσύνη και δημιουργικότητά του (Νημά, 2006). Πολλές έρευνες που αναφέρονται στη Νημά (χ.χ.), όπως Παρασκευόπουλου & Τσιμπούκη (1970), Μαρμαρινός, (1978), Καψάλης (1988), Δερβίση, (1998) και Ξανθάκου (1998), έγιναν τα τελευταία χρόνια για τη σχέση που έχει το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο της οικογένειας και το βαθμό δημιουργικότητας που επιδεικνύουν τα παιδιά. Τα πορίσματα των ερευνών έδειξαν ότι υπάρχει σχέση ανάμεσα στο κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο της οικογένειας και στις επιδόσεις των παιδιών στα τεστ δημιουργικότητας, όπως αντίστοιχα συμβαίνει και στις σχολικές επιδόσεις των παιδιών (Νημά, χ.χ.). Από άλλη έρευνα (Νημά, χ.χ.). που έγινε η ενεργός συμμετοχή των γονέων και ιδιαίτερα του πατέρα στον ελεύθερο χρόνο του παιδιού με δραστηριότητες και η ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων της οικογένειας δείχνει ότι επηρεάζει θετικά την ανάπτυξη της δημιουργικότητας των παιδιών. Ο πατέρας αποτελεί πρότυπο ταύτισης για τα παιδιά σχετικά με τη συμπεριφορά του μέσα και έξω από το σπίτι και επηρεάζει τα παιδιά απέναντι στην εργασία και το επάγγελμα, το πώς προσαρμόζεται στη δημόσια ζωή και κοινωνία (Φράγκος, 2006). Γενικά, λοιπόν, οι γονείς που παρέχουν στα παιδιά τους περισσότερα μέσα για ψυχαγωγία, τα ενθαρρύνουν να εμπλουτίζουν τις γνώσεις τους εκμεταλλευόμενοι τις διάφορες ευκαιρίες που προκύπτουν, φροντίζουν ώστε τα παιδιά να καλλιεργήσουν ευρύτερα ενδιαφέροντα, τα καθοδηγούν και τα εποπτεύουν πιο εποικοδομητικά, οι σχέσεις που δημιουργούνται μεταξύ τους είναι ποιοτικές και συμβάλλουν στην καλλιέργεια και έκφραση των δημιουργικών τους ικανοτήτων (Νημά, χ.χ.). Στη συνέχεια θα δούμε πώς το σχολείο μπορεί να επηρεάσει τη δημιουργικότητα των παιδιών. 28

29 Σχολείο και Δημιουργικότητα Τα προγράμματα σπουδών διαχωρίζονται σε κλειστά και ανοιχτά. Υποστηρίζεται ότι τα ανοικτά προγράμματα παρέχουν δυνατότητες για την ανάπτυξη των δημιουργικών και κριτικών ικανοτήτων των μαθητών, σε αντιδιαστολή με τα κλειστά στα οποία η εκπαιδευτική διαδικασία είναι κυρίως αναπαραγωγική. Ο δάσκαλος είναι η αυθεντία και μεταδίδει τη γνώση στους μαθητές χωρίς να υπάρχει χώρος για αμφισβήτηση. Όσον αφορά τα παιδιά τα οποία κατέχουν δημιουργικές και κριτικές ικανότητες δεν είναι σαφές εάν αξιολογούνται και με ποιον τρόπο γίνεται αυτή η αξιολόγηση. Αυτό γίνεται σε αντίθεση με τα ανοιχτά προγράμματα όπου οι εν λόγω ικανότητες είναι αυτές που προβάλλονται και είναι αναμενόμενο να επιδείξουν οι μαθητές μέσα στα πλαίσια της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Όμως, η έμφαση αυτή δεν εξασφαλίζει ότι το συγκεκριμένο πρόγραμμα θα προάγει τη γνώση στο σχολείο, ούτε ότι θα βοηθήσει τους μαθητές να αναπτύξουν τις δεξιότητες αυτές. Πρέπει, λοιπόν, να υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις ώστε τα προοδευτικά προγράμματα ή αλλιώς ανοιχτά προγράμματα να υποστηρίζουν με τρόπο συστηματικό τους μαθητές ώστε να αναπτύξουν τις δημιουργικές και κριτικές ικανότητές τους με αναφορά σε έναν τομέα γνώσης. Επίσης, θα πρέπει να γίνεται προσπάθεια ώστε να υπερπηδούνται εμπόδια που τυχόν παρουσιάζονται όταν εφαρμόζονται τέτοιους είδους προγράμματα. Σ αυτό, σημαντικό ρόλο παίζει ο εκπαιδευτικός που έχει κατανοήσει τη λογική που διέπει το πρόγραμμα και παρεμβαίνει για να διασφαλίσει την εφαρμογή του, προάγοντας τους σκοπούς της εκπαίδευσης (Τσατσαρώνη, Κούρου, 2007). H Mellou (1996) αναφ. στη Sharp (2001) προτείνει ότι η δημιουργικότητα των παιδιών μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα από την εκπαίδευση με δημιουργικό περιβάλλον, δημιουργικά προγράμματα, δημιουργικούς δασκάλους και τρόπους διδασκαλίας. 29

30 2.3. Αναλυτικά προγράμματα Υπάρχει σοβαρός λόγος να ενθαρρύνουμε ένα δημιουργικό αναλυτικό πρόγραμμα στην Ελλάδα. Στην Αγγλία οι επιθεωρητές σχολείων ανακάλυψαν ότι τα σχολεία που ακολουθούν την πιο δημιουργική προσέγγιση στο αναλυτικό πρόγραμμα, σχολεία που εφαρμόζουν το πρόγραμμα με τη δική τους φιλοσοφία έχουν τα καλύτερα αποτελέσματα και αναφορές από τους επιθεωρητές. Στην Κίνα, επίσης, καθώς και σε ανατολικές χώρες δίνουν έμφαση στο δημιουργικό αναλυτικό πρόγραμμα γιατί γνωρίζουν ότι η μελλοντική προσωπική, κοινωνική και οικονομική επιτυχία εξαρτάται από τις δεξιότητες της δημιουργικής σκέψης (Fisher, 2004). Για να αποκτήσουν τα παιδιά τις δημιουργικές ικανότητες και να χρησιμοποιήσουν τα μέσα που τους παρέχονται για τους δικούς τους σκοπούς, πρέπει να έρθουν σε επαφή και να διερευνήσουν μια μεγάλη ποικιλία εμπειριών που προάγουν τη δημιουργικότητα. Η δημιουργική δύναμη ξεκινά από μια εμπειρία εικόνα, ακρόαση, συναίσθημα, σκέψη ή πράξη στην οποία το παιδί ενεργεί με βάση τα δικά του συναισθήματα, ιδέες, συσχετισμούς και έννοιες και δημιουργεί μια σύνθετη μορφή έκφρασης. Προηγούμενες εμπειρίες που είχε το παιδί, τις χρησιμοποιεί ως υλικό της προσωπικής του έκφρασης και το ωθούν να παράγει κάτι καινούργιο (Σέργη, 1982). Ο Parnes (1967) αναφ. στη Λεωνίδου (2006) παραλληλίζει το καλειδοσκόπιο με τη δημιουργικότητα. Όσο περισσότερα και χρωματιστά είναι τα κομμάτια ενός καλειδοσκοπίου, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η ποικιλία των σχεδίων, χρωμάτων, και μορφών που θα δημιουργούνται. Το ίδιο συμβαίνει και με τη δημιουργική έκφραση. Όσες περισσότερες εμπειρίες έχει κάποιος από ανθρώπους, μέρη και αντικείμενα τόσο μεγαλύτερη ποικιλία από θέματα έχει για παράδειγμα να ζωγραφίσει. Πολλές φορές, όμως, ενώ παρέχουμε στα παιδιά ποικίλες εμπειρίες οι οποίες προάγουν τη δημιουργικότητα, τα περιορίζουμε με πολλούς κανόνες και απαγορεύσεις με αποτέλεσμα να προσεγγίζουν επιφανειακά την έννοια της δημιουργικότητας (Duffy, 2003). Για παράδειγμα, για τη ζωγραφική σε καβαλέτο χρησιμοποιούμε συγκεκριμένα χρώματα, δεν αφήνουμε το παιδί να επιλέξει το πινέλο ή την επιφάνεια που θα 30

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ Κάθε σύγχρονη νοσηλευτική μονάδα απαιτεί: υψηλά πρότυπα απόδοσης σε ότι αφορά την ποιότητα και την ποσότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών έναν προϊστάμενο με

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ «Οι παροιμίες του τόπου μας» Αθήνα Μάρτιος 2008 Εκπαιδευτικό σενάριο 1 1. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ..

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ.. Εκπαιδευτικά Εργαστήρια Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε γενικό τίτλο «Βασικά Θέµατα για τη µετάβαση των νέων στην παραγωγική διαδικασία» Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΠΩΣ Η ΑΥΤΟΕΙΚΟΝΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS

Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS Αλεξάνδρα Παπάζογλου Ελληνοαμερικανικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα, Βιβλιοθήκη Κολλεγίου Αθηνών Η ανάπτυξη της τηλεπικοινωνιακής υποδομής σε συνδυασμό με τις

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Νοημοσύνη; Ικανότητα διεκπεραίωσης γνωστικών λειτουργιών (μνήμη, προσοχή, αντίληψη, μάθηση, αφαιρετική σκέψη, ομιλία, κλπ.) Αξιολογείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Πολυάριθµες είναι οι περιοχές όπου ένα ταλέντο ή µία χαρακτηριστική κλίση µπορεί να εκδηλωθεί. Το ταλέντο στα µαθηµατικά έχει ιδιαίτερα απασχολήσει την επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Στο τρίτο άρθρο αυτής της σειράς, η οποία αποτελεί μια πρώτη, μικρή απάντηση στις ανάγκες των εκπαιδευτών του σεμιναρίου της 12 ης & 13 ης Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ Είτε κάνετε αίτηση για θέση εργασίας, είτε για τη συμμετοχή σας σε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών (ή ακόμα και σε πρόγραμμα προπτυχιακών σε περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Το χιούμορ Στη Διαφήμιση. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Το χιούμορ Στη Διαφήμιση. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ: Ιωαννίδου Ροδόπη ΑΜ (097/07) Πεχλιβανίδης Μουράτογλου Χαράλαμπος ΑΜ (037/07) ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το χιούμορ Στη Διαφήμιση ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Σημαντικά στοιχεία Το μεγαλύτερο ποσοστό των ψυχολόγων αυτοαπασχολείται. Οι ευκαιρίες απασχόλησης για όσους/ες δεν έχουν μεταπτυχιακή εξειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) 1. 9 Εκπαιδευτική χρήση βασικών εργαλείων πληροφορικής, πολυµεσικών εργαλείων και του διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Φιλία Προϋποθέσεις ορθής φιλίας: Σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Ειλικρίνεια και τιμιότητα. Κατανόηση προβλημάτων. Αλληλοβοήθεια. Κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 ΕΞΥΠΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ/ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΥΦΥΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η «ΔΟΜΗΣΗ» ΤΗΣ ΟΙ 5 ΠΕΙΘΑΡΧΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ/ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΜΠΟΔΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ: Σε μία κοινωνία που κατακλύζεται από πληροφορίες, το παιδί, ανεξαρτήτου ηλικίας, είναι αδύνατο να μείνει ανεπηρέαστο. Καθημερινά γίνεται αποδέκτης πολυπληθών και πολυποίκιλων μηνυμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το νέο HSK

Πληροφορίες για το νέο HSK Πληροφορίες για το νέο HSK Μετάφραση από την ιστοσελίδα http://www.chinesetesting.cn/gosign.do?id=1&lid=0# Το νέο HSK δημιουργήθηκε από το Χανπάν σε μια προσπάθεια καλύτερης εξυπηρέτησης των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του επαγγέλματος της Νηπιαγωγού και του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών ΠΔΜ

Παρουσίαση του επαγγέλματος της Νηπιαγωγού και του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών ΠΔΜ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 Παρουσίαση του επαγγέλματος της Νηπιαγωγού και του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών ΠΔΜ Ιφιγένεια Βαμβακίδου Αν. Καθηγήτρια ΠΤΝ ΠΔΜ Υπεύθυνη Συντονίστρια ΠΤΝ ΠΔΜ 1 Το ΠΤΝ του ΠΔΜ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ Θέσεις για νέους εργαζομένους δεν υπάρχουν μόνο στις ελληνικές εταιρείες, αλλά και σε πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα;

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Αξιολόγηση Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Προτεινόµενα Κριτήρια Αξιολόγησης Αυτό το µοντέλο παρέχει επιπλέον δυνατότητα για αξιολόγηση των µαθητών, χωρίς την ανάγκη να υπάρξει

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Λάρισα 2012

ΜΟΥΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Λάρισα 2012 ΜΟΥΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Λάρισα 2012 Ο μαθητής μου σύμφωνα με συστηματική παρατήρηση διαπίστωσα ότι: είχε δυσκολία στην κοινωνική επαφή. Δεν ήξερε πώς να προσεγγίσει τα υπόλοιπα παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγω. Saint-Paul ΜΑΘΗΤΙΚΟΙ ΟΜΙΛΟΙ ΔΡΑΣΗΣ & ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ. σχολικό έτος 2014-15

Επιλέγω. Saint-Paul ΜΑΘΗΤΙΚΟΙ ΟΜΙΛΟΙ ΔΡΑΣΗΣ & ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ. σχολικό έτος 2014-15 Επιλέγω Saint-Paul ΜΑΘΗΤΙΚΟΙ ΟΜΙΛΟΙ ΔΡΑΣΗΣ & ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ Τμήματα Εμπέδωσης σχολικό έτος 2014-15 Η πολύχρονη εκπαιδευτική εμπειρία των εκπαιδευτηρίων Saint-Paul έχει επενδύσει στη διάπλαση μαθητών

Διαβάστε περισσότερα