ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ. «Ενίσχυση της ενσυναίσθησης στο Νηπιαγωγείο μέσω διαδραστικού, ψηφιακού παραμυθιού»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ. «Ενίσχυση της ενσυναίσθησης στο Νηπιαγωγείο μέσω διαδραστικού, ψηφιακού παραμυθιού»"

Transcript

1 Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Κατεύθυνση: «Διδακτική Μεθοδολογία και Αναλυτικά Προγράμματα» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ «Ενίσχυση της ενσυναίσθησης στο Νηπιαγωγείο μέσω διαδραστικού, ψηφιακού παραμυθιού» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Ζιάννας Πέτρος ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΗΤΡΩΟΥ: 243 ΕΠΟΠΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Μπράτιτσης Θαρρενός Β ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΤΗΣ: Κωτόπουλος Τριαντάφυλλος Γ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΤΡΙΑ: Καλεράντε Ευαγγελία Φλώρινα, Φεβρουάριος 2015

2 Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Κατεύθυνση: «Διδακτική Μεθοδολογία και Αναλυτικά Προγράμματα» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ «Ενίσχυση της ενσυναίσθησης στο Νηπιαγωγείο μέσω διαδραστικού, ψηφιακού παραμυθιού» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΦΟΙΤΗΤΗΣ ΖΙΑΝΝΑΣ ΠΕΤΡΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΗΤΡΩΟΥ: 243 ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΠΡΑΤΙΤΣΗΣ ΘΑΡΡΕΝΟΣ ΕΠΟΠΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Δ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΩΤΟΠΟΥΛΟΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ ΜΕΛΟΣ ΤΡΙΜΕΛΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Δ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΛΕΡΑΝΤΕ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΕΛΟΣ ΤΡΙΜΕΛΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Δ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 1 ΦΛΩΡΙΝΑ, ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2015

3 Ευχαριστίες Ευχαριστώ εγκάρδια την οικογένεια μου, τους καθηγητές μου και κάθε φίλο, χωρίς την πολύτιμη παρουσία, την υποστήριξη και την ανεκτικότητα των οποίων δεν θα ήταν δυνατή η υλοποίηση της παρούσας διπλωματικής εργασίας. Φλώρινα, Φεβρουάριος 2015 Πέτρος Ζιάννας 2

4 Περιεχόμενα Εισαγωγή Θεωρητικό πλαίσιο Το παραμύθι Η παιδαγωγική αξία του παραμυθιού Σύγχρονες τάσεις στην εκπαίδευση και τρέχουσα κοινωνική πραγματικότητα: Ο συνδετικός ρόλος του παραμυθιού Η κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη στο σχολικό πλαίσιο και η αξία της ενσυναίσθησης στη σύγχρονη εποχή Η δημιουργία παραμυθιού με τη χρήση εκπαιδευτικών λογισμικών και συστημάτων ψηφιακής αφήγησης Υπάρχουσα κατάσταση Έρευνα Τεχνολογική πλατφόρμα Ψηφιακό παραμύθι Μεθοδολογία έρευνας Σκοπός έρευνας Δείγμα Ερευνητικά εργαλεία Ερευνητική προσέγγιση Ερευνητικά ερωτήματα Αποτελέσματα Ερευνητικά δεδομένα Απαντήσεις ερευνητικών ερωτημάτων Συζήτηση Βιβλιογραφία...94 Παράρτημα

5 Καταγραφές Αναλυτικό διάγραμμα ροής παραμυθιού Συγκεντρωτικό διάγραμμα ροής παραμυθιού Λίστα εικόνων Εικόνα 1: Το προγραμματιστικό περιβάλλον Scratch Εικόνα 2: Εποπτικό υλικό με εικόνες, φωτογραφίες και εικονογραφημένα βιβλία και παραμύθια Εικόνα 3: Εποπτικό υλικό με πλαστικά κουκλάκια Εικόνα 4: Φτιάχνοντας σενάριο με τα πλαστικά κουκλάκια στο Μεταβρεφικό τμήμα Εικόνα 5: Φτιάχνοντας σενάριο με τα πλαστικά κουκλάκια στο Προνηπιακό τμήμα Εικόνα 6: Παιχνίδι "Κάνε ό,τι κάνω" στο Μεταβρεφικό τμήμα Εικόνα 7: Παιχνίδι "Κάνε ό,τι κάνω" στο Προνηπιακό τμήμα Εικόνα 8: Παιχνίδι "Καθρέφτης συναισθημάτων" στο Προνηπιακό τμήμα Εικόνα 9: Παιχνίδι "Ομάδα στήριξης" στο Προνηπιακό τμήμα Εικόνα 10: "Βιωματικό παιχνίδι με στεφάνια" στο Μεταβρεφικό τμήμα Εικόνα 11: Παιχνιδοτράγουδο "Η μικρή Ελένη" στο Μεταβρεφικό τμήμα Εικόνα 12: Ζωγραφίζοντας τα συναισθήματα Εικόνα 13: Ομάδα 1 - Π. 1.1 & Π Εικόνα 14: Η Π. 1.1 παρηγορεί την Π Εικόνα 15: Η Π. 1.2 προσεγγίζει την Π. 6.1 στην αυλή Εικόνα 16: Η Π. 1.2 αγκαλιάζει την Π

6 Εικόνα 17: Η Π. 1.2 συμπαρίσταται στην Π Εικόνα 18: Ομάδα 2 - Π. 2.1 & Π Εικόνα 19: Ομάδα 3 - Π. 3.1 & Π Εικόνα 20: Η Π. 1.2 κάθεται λυπημένη στη «γωνιά» του μανάβικου Εικόνα 21: Η Π. 3.1 καλεί την Π. 1.2 για παιχνίδι στη «γωνιά» της κουζίνας Εικόνα 22: Οι Π. 3.1 και Π. 1.2 παίζουν μαζί χαρούμενες Εικόνα 23: Οι Π. 3.2, Π. 1.2 και Π. 6.1 αγκαλιάζονται ευτυχισμένοι Εικόνα 24: Ομάδα 4 - Π. 4.1 & Π Εικόνα 25: Ομάδα 5 - Π. 5.1 & Π Εικόνα 26: Ο Π. 5.1 βοηθάει αυτοβούλως τον Χ1 να μεταφέρει το κουτί παιχνιδιών Εικόνα 27: Ομάδα 6 - Π. 6.1 & Π Εικόνα 28: Ομάδα 7 - Π. 7.1 & Π Εικόνα 29: Η Π. 7.1 πλησιάζει και αγκαλιάζει την Χ Εικόνα 30: Ο Χ3 στέκεται στενοχωρημένος στον καναπέ Εικόνα 31: Η Π. 7.2 προσφέρει το παιχνίδι της στον Χ3 για να τον κάνει χαρούμενο Εικόνα 32: Οι Π. 1.1 και Π. 4.2 αναπαριστούν μέσα από συμβολικό παιχνίδι το χειρισμό του Η/Υ και του ποντικιού Εικόνα 33: Οι Π. 7.2 και Χ4 παρατηρούν διάφορες συναισθηματικές εκφράσεις στον καθρέφτη Εικόνα 34: Τα παιδιά πειραματίζονται με εκφράσεις του προσώπου Εικόνα 35: Τα παιδιά παριστάνουν ότι συμπαραστέκονται σε κάποιον που κλαίει

7 Εισαγωγή Το παραμύθι, ανεξαρτήτως των όποιων διαδοχικών και αλλεπάλληλων μετασχηματισμών υπέστη με την πάροδο των χρόνων, αποτελεί αναντίρρητα το πλέον διαδεδομένο, το πιο προσφιλές μέχρι σήμερα λογοτεχνικό είδος για τα παιδιά της προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας. Ως εκ τούτου, προσελκύει το διεθνές ενδιαφέρον πλήθους ερευνητών, διαφόρων επιστημονικών κλάδων και ειδικοτήτων, ενώ η σχετική με αυτό βιβλιογραφία και αρθρογραφία αναπτύσσεται με γοργούς ρυθμούς. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως πολλαπλά άρθρα και επιστημονικές μελέτες εξαίρουν το ρόλο και την αξία του παραμυθιού, όχι μόνο ως αξιόλογου παιδαγωγικού και μορφωτικού εργαλείου στα χέρια των εκπαιδευτικών αλλά και σαν πρόσθετου πολύτιμου θεραπευτικού και ανακουφιστικού μέσου για τη διαχείριση και αντιμετώπιση των δύσκολων, δυσάρεστων και επώδυνων συναισθηματικών καταστάσεων που ενίοτε βιώνουν όλα ανεξαιρέτως τα παιδιά, δεδομένης και της επιφόρτισης τους λόγω των σημερινών εξαιρετικά σύνθετων και διαρκώς μεταβαλλόμενων κοινωνικών συνθηκών. Την ίδια ώρα, η ραγδαία ανάπτυξη των τεχνολογιών της πληροφορίας και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) τα τελευταία χρόνια, καθώς και η εντεινόμενη ανάγκη ένταξης και αξιοποίησης τους στην εκπαιδευτική διαδικασία, διευρύνει τις προοπτικές διαμόρφωσης και καθιέρωσης καινοτόμων διδακτικών εργαλείων, προηγμένων εποπτικών μέσων και μοντέρνων μαθησιακών πρακτικών. Στα συγκεκριμένα παιδαγωγικά μέσα περιλαμβάνεται και η σύγχρονη εκδοχή του παραμυθιού, το ψηφιακό παραμύθι, η δημιουργία δηλαδή ιστοριών και παραμυθιών στη βάση λογισμικών και συστημάτων ψηφιακής αφήγησης. Στη συνεχώς εξελισσόμενη κοινωνική και εκπαιδευτική πραγματικότητα και τον ολοένα και πιο απαιτητικό κόσμο, η διεξοδική επισκόπηση μιας σειράς σημαντικών ερευνητικών μελετών γύρω από το πλάσιμο ιστοριών και παραμυθιών και το χτίσιμο χαρακτήρων σε ψηφιακά αφηγηματικά περιβάλλοντα μάθησης, όπως για παράδειγμα η ερευνητική μελέτη των Paiva et al. (2005), των Adcock et al. (2010), των Chen et al. (2012), κ.ά., συμβάλλει στην απόλυτη τεκμηρίωση του καθοριστικού ρόλου τον οποίο διαδραματίζουν τα διαδραστικά, εικονικά παραμύθια στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση των δεξιοτήτων ενσυναίσθησης των παιδιών στο σχολικό πλαίσιο. Στις εν λόγω μελέτες αποδεικνύεται ακολούθως πως οι ενσυναισθητικές δεξιότητες 6

8 λειτουργούν ιδιαίτερα βοηθητικά για την υποστήριξη και τη θωράκιση των μαθητών απέναντι σε ένα εύρος προσωπικών και κοινωνικών προβλημάτων, ανησυχιών και αδιεξόδων. Με απόλυτη βεβαιότητα, ερευνητικά δεδομένα σαν τα παραπάνω πρέπει να κινητοποιήσουν κάθε λογικά σκεπτόμενο και επαρκώς ενημερωμένο και ευαισθητοποιημένο εκπαιδευτικό, ώστε να αναζητήσει διεξοδικά νέους τρόπους διδασκαλίας και μάθησης που προσφέρει η χρήση της τεχνολογίας, συντελώντας έτσι στην ευρύτερη προσπάθεια εναρμόνισης της παιδαγωγικής με τη σύγχρονη ψηφιακή τεχνολογία. Σκοπός, λοιπόν, της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση της πιθανής επίδρασης που επιφέρει η υλοποίηση μιας διδακτικής παρέμβασης με την αξιοποίηση των ΤΠΕ στην ενίσχυση των δεξιοτήτων ενσυναίσθησης παιδιών προσχολικής ηλικίας. Χαρακτηριστικά, μέσω του σχεδιασμού και της εφαρμογής ενός διαδραστικού, ψηφιακού παραμυθιού με τη χρήση του προγραμματιστικού περιβάλλοντος Scratch, επιχειρείται η καλλιέργεια και ενδυνάμωση της ενσυναίσθησης ως επιμέρους διάστασης της συναισθηματικής νοημοσύνης. Επιπλέον, μελετάται το συναισθηματικό υπόβαθρο των παιδιών, οι προσωπικές τους ανάγκες, τα βιώματα και οι εμπειρίες τους, η μεταξύ τους συνεργασία και αλληλεπίδραση, καθώς και η ικανοποίηση τους από την εφαρμογή. Όσον αφορά τη δομή της εργασίας, παρουσιάζονται τα δεδομένα της έρευνας και ορισμένες βασικές θεωρητικές αρχές πάνω στις οποίες εκείνη στηρίχτηκε. Διακρίνονται πέντε κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο περιλαμβάνει το θεωρητικό πλαίσιο για το παραμύθι, την ενσυναίσθηση, και την ψηφιακή αφήγηση. Το δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται στην υπάρχουσα κατάσταση. Στο τρίτο κεφάλαιο αναλύονται τα δεδομένα της έρευνας και στο τέταρτο παρατίθενται τα αποτελέσματα της. Τέλος, στο πέμπτο κεφάλαιο ακολουθεί η καταληκτική συζήτηση. Η εργασία ολοκληρώνεται με τη χρησιμοποιηθείσα βιβλιογραφία και το παράρτημα. 7

9 1. Θεωρητικό πλαίσιο 1.1. Το παραμύθι Το παραμύθι αποτελούσε και αποτελεί αναμφίβολα μέχρι σήμερα το πιο αγαπητό λογοτεχνικό είδος των παιδιών κάθε ηλικίας. Ως διακριτό είδος της παιδικής λογοτεχνίας έχει για πρωταρχικό στόχο του την ψυχαγωγία, τη συγκίνηση και την αισθητική απόλαυση. Στη διεθνή δε βιβλιογραφία αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ο ρόλος και η αξία του παραμυθιού, όχι μόνο ως σπουδαίου εκπαιδευτικού και μορφωτικού μέσου αλλά και σαν πολύτιμου εργαλείου για την αντιμετώπιση και την επίλυση των δύσκολων συναισθηματικών καταστάσεων που βιώνει το παιδί στη σύγχρονη εποχή. Σε ό,τι σχετίζεται με τη διερεύνηση και τον εντοπισμό των απαρχών του παραμυθιού, εκείνες χάνονται, κατά κοινή ομολογία, στα βάθη της ανθρώπινης ύπαρξης και, κατ επέκταση, του ανθρώπινου πολιτισμού. Με άλλα λόγια, το παραμύθι έχει διαγράψει έως σήμερα μια ξεχωριστή και μακραίωνη πορεία. Ειδικά με την προφορική του μορφή, γνωστό ως λαϊκό παραμύθι, έκανε ντεμπούτο στις πρώιμες κοινωνίες και προορίζονταν σχεδόν κατ αποκλειστικότητα για ψυχαγωγία και ανακούφιση των μεγαλύτερων ηλικιών σε διάφορες χρονικές στιγμές. Με το πέρασμα βέβαια των χρόνων (Κανατσούλη, 2007), στις αρχικές διηγήσεις και ιστορίες προστίθονταν νέα στοιχεία ή διαφοροποιούνταν τα παλιά, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε εποχής ή τις συνήθειες και τα έθιμα των κοινωνικών ομάδων που οικειοποιούνταν ένα παλαιότερο ή ξενόφερτο παραμύθι. Σταδιακά, το παραμύθι από την προφορική παράδοση πέρασε στην έντυπη μορφή και από δημιούργημα του λαού μετατράπηκε σε δημιούργημα επώνυμων συγγραφέων, το λεγόμενο έντεχνο παραμύθι. Στη σύγχρονη του μορφή, ξεχωρίζει πλέον ως ένας θεσμός ο οποίος απευθύνεται πρωτίστως στο παιδί ενώ είναι, παράλληλα, ευρέως γνωστός για την παιδαγωγική του αξία. Εύλογα, ωστόσο, προκύπτει το ερώτημα για το τι πραγματικά είναι αυτό που ο κόσμος ονομάζει «παραμύθι». Στην επιστημονική βιβλιογραφία και το διαδίκτυο μπορεί να συναντήσει κανείς μια πληθώρα ορισμών και αναλύσεων, έτσι όπως αυτοί έχουν κατά καιρούς εκφραστεί από τους εκάστοτε ειδικούς και μελετητές. Αρχής 8

10 γενομένης από τα αρχαία χρόνια και σύμφωνα με τη Σπυροπούλου (2009: 7), «παραμύθιον» στην αρχαιότητα σήμαινε λόγος παρηγορητικός, ενώ αργότερα μέσα στη γενικότερη έννοια της «παραμυθίας» εντάχθηκαν όλες εκείνες οι φανταστικές αφηγήσεις που σκοπό έχουν να παρασύρουν την ψυχή του ανθρώπου σ έναν κόσμο φανταστικό με σκοπό την ψυχαγωγία, τη διδαχή, ακόμα και την επούλωση ψυχικών και συναισθηματικών τραυμάτων. Ο Ζορζ Ζαν (George Jean) δίνει για τον ορισμό του παραμυθιού μια άλλη εκδοχή, περισσότερο σύγχρονη, ξεφεύγοντας από την ανάλυση της έννοιας της λέξης στην αρχαία ελληνική γλώσσα. Έτσι, παραμύθι είναι μια αφήγηση συγκεκριμένου μήκους που περιέχει μια διαδοχή μοτίβων ή επεισοδίων (George Jean, 1996, όπ. αναφ. στο Σπυροπούλου, 2009: 7). Με έναν παραπλήσιο τρόπο, ο Παπαχριστοφόρου (2002, όπ. αναφ. στο Αρτέμη, 2012: 1) περιγράφει εν συντομία το παραμύθι ως την προφορική διήγηση φανταστικών γεγονότων. Μέσω της επισκόπησης των παραπάνω ορισμών γίνεται εύκολα αντιληπτό πως ένα από τα κυριότερα γνωρίσματα του παραμυθιού είναι ο αφηγηματικός του χαρακτήρας. Για την ακρίβεια, όπως υποστηρίζει η Σπυροπούλου (2009), το παραμύθι είναι πρώτα από όλα μια αφήγηση. Με αφετηρία τις πρώιμες κοινωνίες και τη λειτουργία της αφήγησης ως μορφή προφορικής επικοινωνίας, ψυχαγωγίας και έκφρασης, η ιστόρηση με την παραδοσιακή της μορφή τέθηκε βαθμιαία, στη χρονική διαδρομή μέχρι σήμερα, στο περιθώριο, ελλείψει ουσιαστικά των συνθηκών μέσα στις οποίες γεννήθηκε και εξελίχθηκε (Τσιλιμένη, 2008). Η εγκατάλειψη της προφορικής αφήγησης σήμανε πέραν της περιθωριοποίησης ενός μεγάλου μέρους των ιστοριών, γνωστών έως τότε μονάχα δια της προφορικής οδού, το πέρασμα στη λεγόμενη «αφηγηματική» ανάγνωση και τις πρώτες γραπτές εκδοχές και αναπαραγωγές των παραμυθιών. Παρόλα αυτά, η Τσιλιμένη (2008) επισημαίνει ότι η πράξη της αφήγησης δεν εγκαταλείφθηκε εξολοκλήρου. Απεναντίας, αναδύεται όσο ποτέ άλλοτε η ανάγκη για ενδοσκόπηση του σύγχρονου ανθρώπου στα προβλήματα τα οποία συνεπάγεται ο νέος τρόπος ζωής, καθώς και για μετέπειτα επανεξέταση, μεταξύ άλλων, της στάσης του απέναντι στην αφήγηση, δεδομένης της παιδαγωγικής και θεραπευτικής διάστασης του παραμυθιού και της σημασίας του για την ψυχοπνευματική ανάπτυξη και ισορροπία κάθε ανθρώπου. Εν τέλει, έπειτα από μια μεγάλη πορεία και συνεχείς μεταβολές μέσα στο χρόνο, το παραμύθι μπορεί να ιχνογραφηθεί σήμερα ως ένα δίπολο σχήμα το οποίο συγκροτείται από το λαϊκό και το σύγχρονο παραμύθι. Πρόκειται για δύο ξεχωριστά 9

11 είδη με ορατές και ουσιαστικές διαφορές μεταξύ τους τόσο ως προς το ύφος, την έκφραση, και τα υπόλοιπα δομικά στοιχεία, όσο και ως προς τη θεματολογία. Στα μεν λαϊκά παραμύθια κυριαρχεί η καλπάζουσα φαντασία, το όνειρο, η υπερβολή, το διαχρονικό, το στοιχείο του υπερφυσικού και του μαγικού, προς τέρψη των ακροατών και επίλυση των πιο δύσκολων και άλυτων προβλημάτων που τους απασχολούν. Τα δε σύγχρονα παραμύθια, για τα οποία έχει επικρατήσει επίσης να λέγονται έντεχνα, χαρακτηρίζει η φυσική απλότητα, η αμεσότητα, η ειλικρίνεια των συναισθημάτων, το χιούμορ, ενώ αποβλέπουν στην αισθητική συγκίνηση και την ψυχαγωγία του αποδέκτη τους. Σε αντίθεση με το σύγχρονο παραμύθι, το οποίο κερδίζει διαρκώς έδαφος καθώς μεγαλώνει η επιρροή του στο λογοτεχνικό στερέωμα, πολλές αντιρρήσεις έχουν εκφράσει κατά καιρούς διάφοροι μελετητές κατά των λαϊκών παραμυθιών (Κανατσούλη, 2007). Μιας και οι συγκεκριμένοι μελετητές έκριναν τα παραμύθια κυρίως ως αναγνώσματα που διαβάζονται από παιδιά ή ιστορίες που τις αφηγούνται σε παιδιά, θεώρησαν, ταυτόχρονα, δυσανάλογες της παιδικής ηλικίας τις αγριότητες, τις θηριωδίες και το έντονα μαγικό στοιχείο τα οποία περιλαμβάνονται στα λαϊκά παραμύθια. Ωστόσο, τα λαϊκά παραμύθια εξακολουθούν ακόμη να αποτελούν προσφιλέστατο παιδικό ανάγνωσμα και πολλοί παλαιότεροι και νεότεροι κριτικοί τα εγκρίνουν χωρίς κανένα δισταγμό (Κανατσούλη, 2007: 43), ιδίως εφόσον καλλιεργούν τη φαντασία και δείχνουν στο μελλοντικό ενήλικο τη δυνατότητα των πολλών επιλογών και λύσεων που μόνο μια πλούσια φαντασία είναι σε θέση να συλλάβει. Αναμφισβήτητα, με βάση όλα όσα παρατέθηκαν στην παρούσα ενότητα, συνειδητοποιεί κανείς με σχετική ευκολία ότι έτσι όπως οι ανάγκες των ανθρώπων αλλάζουν και οι εποχές εξελίσσονται, με τον ίδιο τρόπο μεταβάλλονται σε βάθος χρόνου και τα παραμύθια. Η παιδαγωγική και θεραπευτική διάσταση των παραμυθιών και ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζουν στην ψυχοπνευματική ανάπτυξη και ισορροπία του ανθρώπου, παιδικής και ενήλικης περιόδου, έχουν πολλαπλά επισημανθεί, διερευνηθεί, μελετηθεί και αναδειχτεί έως τώρα από επιστημονικούς κύκλους και οπτικές των ανθρωπιστικών επιστημών αλλά και των τεχνών (Προύσαλης, 2012). Δεν αποτελεί τυχαίο γεγονός πως μέχρι και σήμερα, τη σύγχρονη τεχνοκρατική εποχή ή την εποχή της ψηφιακής επανάστασης, το παραμύθι διατηρεί τα σκήπτρα της παιδικής λογοτεχνίας. Στα νέα πλαίσια και δεδομένα που ανακύπτουν, διαφαίνεται μια τάση απομυθοποίησης του παραμυθιού, περιορισμού 10

12 δηλαδή της αχαλίνωτης φαντασίας και συρρίκνωσης του έντονα μαγικού στοιχείου, με το ρεαλισμό και τα προβλήματα τα οποία συνοδεύουν τη σύγχρονη ζωή να είναι κυρίαρχα, αν και βέβαια πάντα παρουσιάζονται μέσω κάποιου μαγικού/φανταστικού περιβλήματος (Κανατσούλη, 2007). Ως ζητούμενο και, συνάμα, πρόκληση δεσπόζει πλέον η συμπλοκή πραγματικότητας και φαντασίας στο παραμύθι με τη συνδρομή της σύγχρονης ψηφιακής τεχνολογίας, πόσο μάλλον με πεδίο δράσης έναν χώρο δύσκολο και απαιτητικό σαν αυτό της εκπαίδευσης Η παιδαγωγική αξία του παραμυθιού Σε ολόκληρο το χρονικό φάσμα της πορείας της τέχνης της αφήγησης και του παραμυθιού, έχει επανειλημμένα τονισθεί διαμέσου κορυφαίων προσωπικοτήτων διαφόρων κλάδων των επιστημών, και είναι πια διεθνώς αναγνωρισμένη, η παιδαγωγικότητα της αφήγησης και των παραμυθιών, καθώς και ο ιδιαίτερος ρόλος τους στην εξέλιξη και την ισορροπία του ατόμου. Πιο συγκεκριμένα, χάρη στην ευαισθησία και τη σοφία ορισμένων εξεχουσών προσωπικοτήτων της παγκόσμιας διανόησης, αλλά κυρίως λόγω της επιστήμης της παιδαγωγικής, της ψυχολογίας, της κοινωνιολογίας και της λαογραφίας, η πολυδιάστατη ευεργετική επίδραση αφήγησης και παραμυθιού στον άνθρωπο, πρωτίστως δε στο παιδί, συνιστά μια αδιαμφισβήτητη και αυταπόδεικτη πραγματικότητα. Ενδεικτικά, ο παιδαγωγός Φρέμπελ (Froebel), αφού αναγνώρισε τα πολλαπλά οφέλη του παραμυθιού, το διοχέτευσε εν συνεχεία στο νηπιαγωγείο. Επιπλέον, ο ψυχολόγος Μπέτελχαϊμ (Bettelheim) επεσήμανε με τα επιστημονικά του ευρήματα τη συμβολική/θεραπευτική σημασία των παραμυθιών και την ανάγκη του ανθρώπου να ακούει γενικότερα ιστορίες (Τσιλιμένη, 2007; 2008). Βάσει των όσων υποστηρίζει παραπέρα η Τσιλιμένη (2007: 15-16), αφήγηση και παραμύθι έφτασαν σήμερα να χρησιμοποιούνται για ψυχοθεραπευτικούς σκοπούς, αλλά και σαν μέσα για την ενδυνάμωση «εν υπνώσει» συναισθημάτων, για την πρόληψη και αντιμετώπιση ποικίλων καταστάσεων. Στο σύνολο της, η σύγχρονη ελληνική και διεθνής βιβλιογραφία προσφέρει απειράριθμα ενδιαφέροντα ευρήματα και επιστημονικά πορίσματα, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων εκθειάζει την παιδαγωγική αξία των παραμυθιών, και, 11

13 ευρύτερα, της αφήγησης και των ιστοριών. Ως κοινή συνισταμένη των δεδομένων πηγών προβάλλει η συμβολή των παραμυθιών, των ιστοριών, των μύθων, κ.α., στην έξαψη της φαντασίας και την τροφοδότηση της νόησης και των συναισθημάτων. Είναι χαρακτηριστικό ότι στα άμεσα επακόλουθα της χρήσης αφήγησης και παραμυθιού αναγράφονται, μεταξύ άλλων, η καλλιέργεια της γλώσσας, της έκφρασης, της φαντασίας, των αξιών, της συνείδησης, της επικοινωνίας. Επιπρόσθετα, πλην κύριου μέσου ψυχαγωγίας και προσπάθειας εξήγησης φυσικών φαινομένων, το παραμύθι αποτελεί συγχρόνως σπουδαίο μέσο ερμηνείας των πράξεων του ανθρώπου (Τσιλιμένη, 2007). Πράγματι, οι αντίστοιχες βιβλιογραφικές αναφορές καταδεικνύουν πως μέσα από τις ιστορίες και τα παραμύθια αναλογίζεται και αναπτύσσει ο κάθε αποδέκτης τις ίδιες του τις εμπειρίες και τα προσωπικά του βιώματα. Συν τοις άλλοις, αφήγηση, παραμύθια, ιστορίες, κ.α., συγκροτούν αφενός έναν βασικό αξιακό άξονα, παρέχουν αφετέρου λύτρωση, παρηγοριά, ασφάλεια, δικαιοσύνη, ελπίδα, και κυρίως απόλαυση. Σε τελική ανάλυση, παραμύθι και αφήγηση φιγουράρουν σαν πλούσιοι χώροι μάθησης και πρακτικοί τρόποι ώστε να εξερευνεί, να μαθαίνει, να νιώθει και να καταλαβαίνει κανείς τον κόσμο γύρω του. Τα προαναφερθέντα προτερήματα αφήγησης και παραμυθιού καθιστούν σαφές ότι η ένταξη αμφοτέρων στον ευρύτερο χώρο της εκπαίδευσης, και δη σε αυτόν της προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, είναι επιτακτική ανάγκη. Η ερευνητική προϊστορία απέδειξε σε κάθε περίπτωση πως μια τέτοια επιλογή συνεπάγεται ποικίλους δρόμους και τρόπους επικοινωνίας στις διαπροσωπικές σχέσεις ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και τους μαθητές, αλλά και σε εκείνες των μαθητών μεταξύ τους, καλλιέργεια της γλώσσας και αισθητή βελτίωση των τρόπων μάθησης. Στη συνέχεια, πραγματοποιείται μια συνοπτική εξέταση των επιμέρους στοιχείων που συνθέτουν τη θετικά προσκείμενη στάση των εκπαιδευτικών, των ειδικών της εκπαίδευσης και των μελετητών, απέναντι στη χρήση του παραμυθιού και της προφορικής αφήγησης στην εκπαίδευση. Αναφορικά, λοιπόν, με ένα πρώτο επίπεδο ανάλυσης της παιδαγωγικής αξίας του παραμυθιού, αξίζει να σημειωθεί προηγουμένως ότι θεωρείται αυτονόητο εδώ και χρόνια πως ιδιαίτερα βαρύνουσα σημασία για τη γλωσσική καλλιέργεια των παιδιών κατά τη βρεφική, νηπιακή και την πρώιμη παιδική ηλικία έχει όχι μόνο η φροντίδα της οικογένειας αλλά και του σχολείου, ως του κατεξοχήν χώρου έναρξης και δράσης της επίσημης εκπαίδευσης. Σύμφωνα με τον Αναγνωστόπουλο (2003: 23), σε αυτή 12

14 την τρυφερή ηλικία θεμελιώνεται και δομείται ο λόγος, ενδιάθετος και προφορικός, οξύνεται η σκέψη, ασκείται η ελεύθερη έκφραση, διευρύνεται ο ψυχικός ορίζοντας των παιδιών. Τις παρούσες σταθερές υπολογίζει και επωφελείται το παραμύθι όταν με μέσα την επαναδιήγηση, το διάλογο, τις απορίες που προκαλεί και τις ερωταποκρίσεις των παιδιών, φθάνει στο επιθυμητό αποτέλεσμα, να υποβοηθά την καλλιέργεια της μητρικής γλώσσας στο χώρο της εκπαίδευσης (Αναγνωστόπουλος, 1997). Άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γλωσσική καλλιέργεια του παιδιού είναι η ανάπτυξη των κατάλληλων επικοινωνιακών και κοινωνικών δεξιοτήτων από μέρους του, οι οποίες συμβάλλουν στη διενέργεια επιτυχών κοινωνικών συναλλαγών ενώ παράλληλα απαιτούνται, όπως είναι αναμενόμενο, στη σχολική εκπαίδευση και το πλαίσιο του σχολικού γραμματισμού. Στη βάση αυτή, σε ένα δεύτερο επίπεδο μετάφρασης της παιδαγωγικής αξίας του παραμυθιού, το υπό διερεύνηση λογοτεχνικό είδος εξυπηρετούσε και συνεχίζει να εξυπηρετεί έναν από τους βασικότερους στόχους της εκπαίδευσης, την κοινωνικοποίηση του μαθητή (Τσιλιμένη, 2007). Πέραν τούτου, διευκολύνει γενικότερα τη διαχρονική ανάγκη του ανθρώπου για έκφραση και επικοινωνία, για απάντηση σε ερωτήματα που ταλανίζουν πολλές φορές την καθημερινότητα του και επίλυση των προβληματισμών που απασχολούν την ανθρώπινη σκέψη. Η έντονη παρουσία ενός πλήθους πολύμορφων προβλημάτων στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα και η δεινή κατάσταση στην οποία έχει υπεισέλθει εξαιτίας τους κάθε άνθρωπος, επισύρει την περιγραφή περαιτέρω σημαντικών πτυχών της παιδαγωγικής αξίας του παραμυθιού. Πρόκειται αρχικά για τη συνεισφορά του παραμυθιού στην έκφραση των συγκινήσεων και των πιο βαθιών ψυχικών καταστάσεων, προπάντων των παιδιών (Marcoli, 2001). Ως γνωστόν, το παραμύθι ψυχαγωγεί, καλλιεργεί και προσφέρει αισθητική και συναισθηματική απόλαυση, χαρά και συγκίνηση για τις περιπέτειες των ηρώων και τους μαγευτικούς τόπους. Δεν μένει όμως μόνο εκεί. Ένα καλό ή ορθότερα ένα προσεκτικά επιλεγμένο παραμύθι ή/και αφήγημα, δύναται ακόμη να αγγίξει πληρέστερα τις ψυχές των ακροατών και να προκαλέσει συγκινησιακή μέθεξη μέσω κάποιας αλήθειας που κρύβει, μοναδικής και ανεπανάληπτης για τον καθένα (Τσιλιμένη, 2007). Όπως άλλωστε υπογράμμισε σχετικά ο Marcoli (2001: 260), οι σημασίες των παραμυθιών είναι διαφορετικές για τον καθένα και για τις διάφορες στιγμές της ζωής. Επί της ουσίας, το παραμύθι πραγματεύεται με λογοτεχνική μορφή 13

15 πληθώρα διαχρονικών ανθρωπίνων προβλημάτων, συναισθηματικών και ψυχολογικών αδιεξόδων, προβάλλοντας ήρωες οι οποίοι ζουν καταστάσεις ανάλογες με εκείνες που βιώνουν μια δεδομένη χρονική περίοδο οι αποδέκτες του (Bettelheim, 1995; Αναγνωστόπουλος, 2003). Με γνώμονα διαφωτιστικές και ερευνητικά τεκμηριωμένες απόψεις, το πιο προσφιλές λογοτεχνικό είδος στις πρώτες ηλικιακές κατηγορίες φέρνει καταρχήν σε επαφή το παιδί με ποικίλες πλευρές της ζωής, το μυεί σε καταστάσεις και το προετοιμάζει για την αντιμετώπιση εδραιωμένων κοινωνικά προβληματικών συνθηκών. Διαμέσου των παραπάνω διαδικασιών, το παραμύθι προάγει την ψυχική ευαισθησία, την ανθρωπιά, την αλληλεγγύη, τη συμπαράσταση και κατανόηση προς το συνάνθρωπο, πέρα από διχαστικούς διαχωρισμούς (Αναγνωστόπουλος, 2003: 113). Μάλιστα, εισάγει αβίαστα τα παιδιά στον κόσμο της ηθικής συνείδησης ενώ συμβάλλει ενεργά στη διαπίστωση και προώθηση των πανανθρώπινων αξιών (Bettelheim, 1995; Αναγνωστόπουλος, 1997). Έπειτα, εκτός της ευαισθητοποίησης σε θέματα τα οποία άπτονται της ψυχοσυναισθηματικής κατάστασης τρίτων, το παραμύθι παρέχει ειδική βοήθεια και στα ίδια τα παιδιά και τους νέους που εκδηλώνουν προβληματικές ανάγκες και συμπεριφορές (Αναγνωστόπουλος, 2003). Τα κύρια σημεία των ανωτέρω παραμέτρων ανιχνεύονται στο συγγραφικό έργο διακεκριμένων αναλυτών του μαγικού κόσμου των παραμυθιών. Παραδείγματος χάρη, ο Marcoli (2001: ) απαριθμεί ορισμένους από τους πιθανούς λόγους για τους οποίους τα παραμύθια είναι ένα τόσο ισχυρό εργαλείο συγκινησιακής επικοινωνίας. Στην εν λόγω καταμέτρηση, ξεχωρίζει η ζωτική συμβολή των παραμυθιών στον εντοπισμό κατάλληλων λύσεων απέναντι σε όλες τις δύσκολες καταστάσεις που θα συναντήσει το παιδί στη ζωή του και η αποστολή του μηνύματος πως οι κάθε μορφής δυσκολίες στη ζωή είναι αναπόφευκτες, όχι όμως και αξεπέραστες. Με άλλα λόγια, τα παραμύθια βοηθούν να αποκτηθεί η αντίληψη ότι στην αδιάκοπη ροή του χρόνου της ζωής αναπόφευκτα συναντούνται γεγονότα τα οποία κανένας δεν μπορεί να προβλέψει ούτε να προσδιορίσει, και ακόμη λιγότερο να ελέγξει ή να αποφύγει. Ωστόσο, άλλοτε με τη διάθεση ηρώων που τολμούν, που αγωνίζονται και αμείβονται, που πιστεύουν, που νικούν, και άλλοτε με ήρωες που φοβούνται, που δειλιάζουν, που αγνοούν, που αμφισβητούν, που δεν νικούν πάντα, διασφαλίζεται συνεχώς και αδιαλείπτως το γεγονός πως εμπρός στις όποιες δυσχέρειες ο ήρωας μπορεί να υπερασπιστεί, ότι αργά ή γρήγορα καταφθάνει πάντοτε 14

16 μια βοήθεια, και πως είναι δυνατόν να ξεπεράσει κάποιος την ήττα (Marcoli, 2001; Αναγνωστόπουλος, 2003). Συμπερασματικά, ιδανική επιδίωξη αναδεικνύεται κατά τον Bettelheim (1995) και τον Marcoli (2001), η συνειδητοποίηση από τους νέους και τα παιδιά μέσω του παραμυθιού ότι θα υπάρχουν διά βίου δύσκολες και μη ελεγχόμενες στιγμές, με αρχή, εξέλιξη και τέλος, όπως όλα τα πράγματα στη ζωή, καθώς και η νοητική ικανότητα και ετοιμότητα των ίδιων να τις αντιμετωπίζουν. Εξάλλου, σε παρόμοια αναφορά του, ο Marcoli (2001: 260) προσθέτει πως τα παραμύθια προτρέπουν να μην εγκαταλειφθεί ποτέ η αναζήτηση, πόσο μάλλον όταν αποδεδειγμένα διαθέτουν μια λειτουργία ασφάλειας πάνω στο άγνωστο, το μη οικείο, ενώ ταυτόχρονα διδάσκουν ότι η γνώση είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα πειραματισμού, με μεσολάβηση προσπαθειών και λαθών. Είναι προφανές πως από τα προηγηθέντα τεκμήρια της παιδαγωγικής αξίας του παραμυθιού συνάγεται ότι το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος προετοιμάζει το παιδί να αντιμετωπίσει τη ζωή (Τσιλιμένη, 2007), μιας και είναι σε θέση να προσφέρει ψυχική ισορροπία, πίστη και αισιοδοξία (Αναγνωστόπουλος, 1994; 1997), εφόδια ανεκτίμητης ωφέλειας για την αποτελεσματική διαχείριση των κοινωνικών προβλημάτων της εποχής και την εξεύρεση οριστικών λύσεων. Άμεσα συνυφασμένες δε με τη λειτουργική διαχείριση και τη δραστική αντιμετώπιση της τρέχουσας σκληρής πραγματικότητας, είναι οι διαδικασίες της ωρίμανσης και της διαμόρφωσης της προσωπικότητας. Κατά κοινή παραδοχή, ο συναισθηματικός ρεαλισμός σε συνδυασμό με τα έντονα στοιχεία φαντασίας που εμπεριέχονται στα παραμύθια συνιστούν πολύτιμη βοήθεια για τα παιδιά αφού οδηγούν στην απελευθέρωση και την ωρίμανση. Χαρακτηριστικά, συναίσθημα και φαντασία απαρτίζουν για τον Αναγνωστόπουλο (1997: 89) το διπολικό άξονα κάθε καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η Τσιλιμένη (2007: 31-32), σημειώνει πως το παραμύθι και, ειδικά, η προφορική αφήγηση δεσπόζουν σαν ζωντανές και χρηστικές λειτουργίες, ικανές να συμβάλλουν πρωτοποριακά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού αλλά και του εφήβου. Σε αντίστοιχο ύφος, ο Αναγνωστόπουλος (2003: 113) υποστηρίζει με τη σειρά του ότι όλα ανεξαιρέτως τα κοινωνικά προβλήματα και ζητήματα τα οποία απαντά κανείς στο πλαίσιο της σύγχρονης κυρίως θεματολογίας των παραμυθιών, την οποία 15

17 χαρακτηρίζεται ως πολυθεματική, αποτελούν βασική ιδεολογική ζύμη για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας και θεμελιώνουν μια πανανθρώπινη συνείδηση. Δίχως καμία αμφιβολία, το παιδί καλείται στη ζωή του να μάθει να κατανοεί καλύτερα τον εαυτό του καθώς μεγαλώνει. Έτσι, γίνεται παράλληλα ικανότερο να κατανοεί καλύτερα και τους άλλους, και τελικά μπορεί να δημιουργεί αμοιβαία ικανοποιητικές και με νόημα σχέσεις. Την ίδια στιγμή, για να βρει κάποιος βαθύτερο νόημα, οφείλει να γίνει ικανός να υπερβεί τα στενά όρια της εγωκεντρικής του ύπαρξης και να πιστέψει πως η συμβολή του στη ζωή θα είναι σημαντική, αν όχι τώρα αμέσως, τουλάχιστον στο μέλλον. Το αίσθημα αυτό είναι αναγκαίο για να αισθάνεται κανείς ικανοποιημένος με τον εαυτό του και με ό,τι κάνει. Προκειμένου να μην είναι στο έλεος των ιδιοτροπιών της ζωής, επιβάλλεται να αναπτύξει τις εσωτερικές δυνάμεις του, ώστε τα συναισθήματα του, η φαντασία, και η νόηση του, να αλληλοστηρίζονται και να εμπλουτίζονται αμοιβαία (Bettelheim, 1995: 12). Το παραμύθι πληροί απόλυτα και σε κάθε περίπτωση τους παραπάνω όρους και προδιαγραφές των διαδικασιών ωρίμανσης, ανάπτυξης της προσωπικότητας, και απόκτησης νοήματος, εφόσον καθίσταται για οποιονδήποτε ως ένα από τα πλέον ισχυρά μέσα βαθιάς συνειδητοποίησης της προσωπικής δύναμης και νοηματοδότησης της ζωής. Η δεδομένη επισήμανση αποκτά ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα και βρίσκει αντίκρισμα στην άξια αναφοράς διαπίστωση του Bettelheim (1995: 22), βάσει της οποίας αναγνωρίζεται ότι σήμερα, περισσότερο απ ό,τι στο παρελθόν, το παιδί χρειάζεται την καθησύχαση που προσφέρει η εικόνα του απομονωμένου ανθρώπου, ο οποίος εντούτοις είναι ικανός να δημιουργήσει ικανοποιητικές και με νόημα σχέσεις με τον κόσμο γύρω του. Συγκεντρωτικά, στηριζόμενος ο αναγνώστης σε όσα παρατέθηκαν μέχρι στιγμής ως προς την παιδαγωγική αξία του παραμυθιού, η πρώτη εντύπωση που αποκομίζει είναι πως η ευεργετικότητα των παραμυθιών και, ευρύτερα, των αφηγήσεων έχει πολλαπλές πτυχές. Πραγματικά, η χρησιμότητα του παραμυθιού και της προφορικής αφήγησης είναι αναμφισβήτητη, είτε λειτουργούν ως: μέσα και υλικά γλωσσικής ανάπτυξης, μέσα κοινωνικοποίησης και ένταξης στο ευρύτερο περιβάλλον, υιοθέτησης αξιών και απόψεων, μέσα απόκτησης διαφορετικής επικοινωνιακής εμπειρίας, 16

18 μέσα πυροδότησης της απελευθέρωσης των συναισθημάτων και της επίλυσης των εντάσεων και ψυχολογικών αδιεξόδων, μέσα καλλιέργειας της φαντασίας και της δημιουργικής σκέψης, μέσα ανάπτυξης της προσωπικότητας, απόκτησης ταυτότητας και νοήματος στη ζωή, κ.ά. Το βέβαιο είναι ότι τα παραμύθια τροφοδοτούν με νόημα τόσα πολλά διαφορετικά επίπεδα και εμπλουτίζουν τη ζωή του παιδιού με τόσους πολλούς διαφορετικούς τρόπους, που κανένα βιβλίο δεν καταφέρνει να εκτιμήσει δίκαια τις πολλαπλές και ποικίλες συμβολές τους στη ζωή του (Bettelheim, 1995: 23). Εν κατακλείδι, αναλογιζόμενων των σύγχρονων κοινωνικών συνθηκών, ο συνδυασμός παραμυθιού και αφήγησης με τη διδασκαλία μπορεί να επηρεάσει και να παρέμβει στο κοινωνικό γίγνεσθαι των νέων, να δώσει έμφαση στο σήμερα, στην εποχή που ζουν οι μαθητές, σε τρέχοντα ζητήματα που απασχολούν όχι μόνο τους ίδιους αλλά και το σχολείο και την παγκόσμια κοινωνία (π.χ. ρατσισμός, πολυμορφία, επικοινωνία, κατάθλιψη, ενδοοικογενειακή βία, σχολικός εκφοβισμός, κλπ.), να προτείνει συνάμα ουσιαστικά μέτρα πρόληψης και να παράσχει δραστικές λύσεις. Στην κατεύθυνση αυτή, οι τρόποι προσέγγισης και εμπλοκής του παραμυθιού και της αφήγησης στη διαδικασία της μάθησης χρήζουν επανεξέτασης, ούτως ώστε να αναπτυχθεί γενικότερα μια βαθιά σχέση ανάμεσα στους μαθητές και στην ιστόρηση, με τα καλύτερα δυνατά οφέλη για την αγωγή και την εξέλιξη κάθε παιδιού. Ως γνωστόν, ο χώρος της εκπαίδευσης, χώρος ο οποίος συνδέεται άμεσα με την κοινωνική πραγματικότητα, αποτελεί ένα ανοικτό πεδίο που επηρεάζεται από τις μεταβολές στο παγκόσμιο κοινωνικό γίγνεσθαι. Χρησιμοποιώντας κατάλληλες παιδαγωγικές προσεγγίσεις και εργαλεία μάθησης, εξυπηρετεί ανάγκες της κοινωνίας και προετοιμάζει τους πολίτες του αύριο. Όπως είναι φυσικό, η διαμόρφωση ενός νέου συστήματος αξιών και μιας νέας κουλτούρας η οποία θα ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνικές απαιτήσεις, προϋποθέτει την εξασφάλιση ενός νέου μαθησιακού περιβάλλοντος, με κατάλληλη παιδευτική πρακτική και κατάλληλα διδακτικά εργαλεία (Τσιλιμένη, 2007). Κατά την Τσιλιμένη (2007: 64-65), έχει ενδιαφέρον με τη χρήση τέτοιων διδακτικών εργαλείων να έλθουν στην επιφάνεια όσες αξίες εμπλέκονται, και μάλιστα εκείνες που κυριαρχούν, στην τρέχουσα εκπαιδευτική σκέψη. 17

19 Ομολογουμένως, έχοντας κανείς κατά νου την επικρατούσα άποψη για το παραμύθι στο διεθνές εκπαιδευτικό σκηνικό και τις ανάλογες πτυχές της παιδαγωγικής αξίας του, έτσι όπως περιγράφηκαν και στην παρούσα ενότητα, συμπεραίνει ότι στα άνωθεν διδακτικά εργαλεία συγκαταλέγονται το παραμύθι και η προφορική αφήγηση. Άλλωστε, οι αλματώδεις εξελίξεις στους τομείς της τεχνολογίας και της επιστήμης τις τελευταίες δεκαετίες και οι αυξανόμενες ανάγκες άντλησης πληροφοριών από τη διεθνή βιβλιογραφία ή το διαδίκτυο, επιτάσσουν ούτως ή άλλως μια νέα εκπαιδευτική πραγματικότητα, ένα πλουραλιστικό περιβάλλον μάθησης και γνώσης, με χρήση και αξιοποίηση ποικίλων εποπτικών και ψηφιακών διδακτικών μέσων, διαδραστικών εφαρμογών, ψηφιακών αναπαραστάσεων, ψηφιακών αφηγηματικών μέσων και υλικών. Η μετάβαση στην εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας επιφέρει αναπόφευκτα και σαρωτικές αλλαγές στις μέχρι πρότινος μορφές και μεθόδους μάθησης και διδασκαλίας, τις επακόλουθες παιδαγωγικές στρατηγικές και προσεγγίσεις στην εκπαίδευση, τους ρόλους των εκπαιδευτικών και των μαθητών, παράμετροι οι οποίοι σε συνάρτηση με τις σημερινές κοινωνικές συνθήκες αλλά και το «ψηφιακό παραμύθι», την πιο σύγχρονη εκδοχή του παραμυθιού, εξετάζονται αναλυτικότερα στις επόμενες σελίδες Σύγχρονες τάσεις στην εκπαίδευση και τρέχουσα κοινωνική πραγματικότητα: Ο συνδετικός ρόλος του παραμυθιού Υπό το πρίσμα των νέων συνθηκών που διαμορφώνονται στη συνεχώς μεταβαλλόμενη κοινωνία και ενόψει των προκλήσεων που συνεπάγεται η αύξηση των κοινωνικών προβλημάτων, καθίσταται απαραίτητη η χάραξη καινοφανών μεθόδων εκπαιδευτικής πολιτικής. Το σημερινό κοινωνικό και οικονομικό γίγνεσθαι δεν αφήνει κανέναν ανεπηρέαστο, προπαντός το παιδί, το οποίο βάλλεται άμεσα από τις επιπτώσεις των ραγδαίων εξελίξεων τόσο στο οικογενειακό όσο και στο σχολικό περιβάλλον. Είναι προφανές πως τέτοιες βαθιές αλλαγές υποχρεώνουν και τα εκπαιδευτικά συστήματα να υιοθετήσουν σε όλα τα επίπεδα και τους τομείς του εκπαιδευτικού έργου μια 18

20 διαφορετική προσέγγιση. Κατ αυτόν τον τρόπο, το σχολείο μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στην προετοιμασία των παιδιών για τη ζωή στη νέα κοινωνική πραγματικότητα. Ωστόσο, ένα βάσιμο ερώτημα που γεννάται σχετίζεται με το τι είδους εκπαιδευτικούς χρειάζονται οι διαρκώς μεταβαλλόμενες σύγχρονες κοινωνίες. Αναφορικά με τους προβληματισμούς γύρω από το ρόλο τον οποίο καλείται να αναλάβει ένας εκπαιδευτικός προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες που αναδύονται στις σημερινές κοινωνίες, καθοριστικής σημασίας αναδεικνύεται η θέληση και η ικανότητα του ίδιου για συμπόρευση με τις τάσεις της εποχής και τις επιταγές της σύγχρονης εκπαίδευσης, καθώς και, ευρύτερα, η ύπαρξη ορισμένων στοιχείων ή χαρακτηριστικών στην προσωπικότητα του. Εκ των πραγμάτων, περισσότερο από ποτέ κρίνεται σκόπιμο να φροντίζουν οι εκπαιδευτικοί να ανανεώνουν τακτικά και να επικαιροποιούν τις επαγγελματικές τους γνώσεις και το ήδη υπάρχον εκπαιδευτικό υλικό, δηλαδή τα διδακτικά μέσα και εργαλεία, με βάση τις τρέχουσες κάθε φορά αντιλήψεις και προδιαγραφές για τη μάθηση. Επιπλέον, είναι επιβεβλημένο να χρησιμοποιούν καινοτόμες δραστηριότητες και ποικιλία εκπαιδευτικών μέσων, όπως και να αναπτύσσουν υποστηρικτικά εργαλεία ούτως ώστε να βοηθηθούν οι μαθητές ψυχολογικά και συναισθηματικά να ανταπεξέλθουν στις δύσκολες κοινωνικές συγκυρίες και να διαχειριστούν αποτελεσματικά τις στρεσογόνες συνθήκες και τα όποια προσωπικά προβλήματα και δυσκολίες αντιμετωπίζουν. Αναμφίβολα, τα σύγχρονα παραμύθια και οι ιστορίες για μικρά παιδιά, αφουγκραζόμενα τον παλμό της εποχής και τις ανάγκες της κοινωνίας, αποτελούν εκείνα τα διδακτικά μέσα τα οποία φέρνουν το παιδί ευθέως αντιμέτωπο με βασικές ανθρώπινες δυσκολίες ενώ παράλληλα του παρέχουν με συμβολική μορφή υποδείξεις για το πώς μπορεί να αντιμετωπίσει τα ζητήματα που το απασχολούν και τις ανησυχίες του, για να οδηγηθεί στη συνέχεια με ασφάλεια στην ωριμότητα. Το σίγουρο είναι, ανάμεσα σε όλα τα άλλα, ότι τα σημερινά παιδιά δεν μεγαλώνουν πια στην ασφάλεια μιας διευρυμένης οικογένειας ή μιας κοινότητας με στενούς δεσμούς μεταξύ των μελών της (Bettelheim, 1995). Έτσι, λοιπόν, ανταποκρινόμενο στη νέα σκληρή πραγματικότητα, το παραμύθι έγινε πιο λειτουργικό, δραστικό και ρεαλιστικό, αναφερόμενο σε σύγχρονα θέματα, απέκτησε απλό ύφος και πλοκή χωρίς πολλά επεισόδια και ο ηθικός του προσανατολισμός παρέμεινε ίδιος, η δικαίωση επομένως του Καλού και η καταδίκη 19

21 του Κακού, η πίστη και η αισιοδοξία για τον αγώνα και τη ζωή. Ορισμένα από τα θεματολογικά σημεία αναφοράς του σύγχρονου παραμυθιού, όπως αναφέρονται από τον Αναγνωστόπουλο (1997: 91), είναι η ζωή του παιδιού στην οικογένεια και στο σχολείο, τα ζώα και τα πουλιά, το δάσος, η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, το διάστημα, οι μηχανές, τα ταξίδια, οι κοινωνικές συγκρούσεις, τα κοινωνικά φαινόμενα, οι σύγχρονοι δράκοι, όπως τα ναρκωτικά, η βία, κ.ά. Καταληκτικά, μέσα στον κυκεώνα των τόσων προβλημάτων που διέπουν τη ζωή του σήμερα, γονείς και εκπαιδευτικοί καλούνται να κατανοήσουν την αναντικατάστατη σημασία των παραμυθιών, ανακαλύπτοντας το αληθινό περιεχόμενο τους και δείχνοντας στα παιδιά τον τρόπο με τον οποίο μπορούν αυτά να τους φανούν χρήσιμα στην έξοδο από τις δύσκολες συναισθηματικές καταστάσεις, τις αγωνίες και τους φόβους για τον εξωτερικό κόσμο που τα περιβάλλει. Η ορθή κατανόηση των μοναδικών χαρισμάτων των παραμυθιών σε συσχετισμό με τις σημερινές συνθήκες, θα παροτρύνει οικογένεια και σχολείο να τους αποδώσουν και πάλι τον κεντρικό ρόλο που έπαιζαν επί αιώνες στη ζωή του παιδιού. Στον τομέα δικαιοδοσίας του σχολείου, οι γρήγορες και συνεχείς αλλαγές που χαρακτηρίζουν τη σύγχρονη κοινωνία αποτελούν πρόκληση για τον εκπαιδευτικό και υπαγορεύουν με τη σειρά τους την ανάληψη από μέρους του ενός πιο ενεργού και δραστήριου ρόλου, καθώς και την ευαισθητοποίηση όλων όσων εμπλέκονται στην εκπαιδευτική-παιδευτική διαδικασία, ανάμεσα τους και ο μαθητής. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού δεν περιορίζεται στην απλή μετάδοση της γνώσης αλλά, με αφετηρία τα διάφορα θέματα και προβλήματα που άπτονται της σημερινής πολύπλοκης πραγματικότητας και τα συγκεκριμένα προσωπικά προβλήματα των μαθητών, γίνεται ρόλος συμβουλευτικός, υποστηρικτικός, συνεργατικός, παρωθητικός στην κοινωνικογνωστική περιπέτεια των μαθητών. Στέκεται διαρκώς δίπλα τους και αναπτύσσει ουσιαστικές σχέσεις μαζί τους, οι οποίες διέπονται από εμπιστοσύνη, σεβασμό και πνεύμα κατανόησης, με απότοκο τη δημιουργία ενός υγιούς περιβάλλοντος μάθησης (Δαμιανός, 2013). Συνεπώς, ο εκπαιδευτικός δεν αρκείται πλέον σε ένα μόνο ρόλο αλλά καλείται ταυτόχρονα να επιτελέσει με ζήλο πολλούς επιμέρους. Είναι γεγονός πως τις τελευταίες δεκαετίες παρουσιάζεται στο χώρο της εκπαίδευσης μια έντονη στροφή προς τα μοντέλα μάθησης και τις διδακτικές προσεγγίσεις με περισσότερο μαθητοκεντρικό ή ανθρωπιστικό περιεχόμενο, με 20

22 αποδέκτες αυτής της κίνησης ακόμα και εκείνους οι οποίοι υποστήριζαν μέχρι πρόσφατα μια καθαρά συντηρητική ιδεολογία. Οι ιδέες πάνω στις οποίες στηρίζεται το μαθητοκεντρικό μοντέλο διδασκαλίας, προέρχονται κατά κύριο λόγο από την ανθρωπιστική ψυχολογία, με σημαντικότερους εκπροσώπους τον Αβραάμ Μάσλοου (Abraham Maslow) και τον Καρλ Ρότζερς (Carl Rogers). Ο Maslow στηρίχθηκε στην έννοια της αυτοπραγμάτωσης και πρότεινε μια ιεραρχία από ανθρώπινες ανάγκες, τις οποίες ικανοποιώντας κάποιος φθάνει στο ανώτατο στάδιο της ιεραρχίας, την αυτοπραγμάτωση. Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος έχει επιτύχει το μέγιστο δυναμικό του. Ο Rogers τόνισε ιδιαίτερα το ρόλο των διαπροσωπικών σχέσεων, την ανάπτυξη δηλαδή συναισθηματικών σχέσεων μεταξύ διδασκόντων και μαθητών ενώ, την ίδια ώρα, έθεσε και τρεις αναγκαίες και ικανές συνθήκες για τη μάθηση: την εμπάθεια, την ειλικρίνεια-αυθεντικότητα και την άνευ όρων αποδοχή του κάθε μαθητή (Χατζηγεωργίου, 1998). Σε απλή μετάφραση των παραπάνω, ο εκπαιδευτικός μπορεί να διευκολύνει τη διαδικασία της μάθησης εάν κατανοεί τα συναισθήματα των μαθητών του και μεταβιβάζει αυτήν την κατανόηση (ενσυναίσθηση), αν δείχνει τον αληθινό του εαυτό, χωρίς να προσποιείται, και αν αποδέχεται τους μαθητές έτσι όπως είναι, δίχως να εκφέρει κρίσεις για αυτούς. Συνολικά, στα πλαίσια της προσπάθειας εξασφάλισης ενός σύγχρονου και λειτουργικού σχολείου, μιας επιθυμητής από όλους τους εμπλεκόμενους στην εκπαιδευτική διαδικασία σχολικής εκπαίδευσης, η ανθρωπιστική προσέγγιση της μάθησης φαντάζει ως μία από τις πλέον ενδεδειγμένες επιλογές. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ανθρωπιστές δίνουν βαρύτητα στη σπουδαιότητα της προσωπικής καλλιέργειας για κάθε παιδί ξεχωριστά, στην αξία της ατομικής του ελευθερίας, και στο στοιχείο της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης, ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και το μαθητή αλλά και μεταξύ των μαθητών. Μάλιστα, η αλληλεπίδραση θεωρείται ότι προέχει όλων των υπολοίπων παραμέτρων, μιας και είναι εκείνη η οποία εγγυάται τη συναισθηματική ασφάλεια, μια βασική ανθρώπινη ανάγκη στο δρόμο για την αυτοπραγμάτωση. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως ο Χατζηγεωργίου (1998: 558), δηλώνει ρητά και κατηγορηματικά ότι η συναισθηματική ασφάλεια και οι ειλικρινείς διαπροσωπικές σχέσεις πρέπει να αποτελούν προϋποθέσεις για την έναρξη της διαδικασίας της διδασκαλίας και της μάθησης. Η έμφαση που δόθηκε εκτενέστερα στη συναισθηματική υγεία των μαθητών μέσω των ανθρωπιστικών θεωρήσεων για τη 21

23 μάθηση, προσφέρει τη δυνατότητα σκιαγράφησης του προφίλ ενός εκπαιδευτικού με ρόλο όχι απλώς ανθρωπιστικό, αλλά προσδίδει παραπέρα στο πρόσωπο του το ρόλο του θεραπευτή, του συμβούλου και εμψυχωτή. Η δεδομένη εικόνα εκπαιδευτικού λαμβάνει «σάρκα και οστά» στα μαθητοκεντρικά μαθησιακά περιβάλλοντα, στο επίκεντρο των οποίων τίθενται οι ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του παιδιού. Μια πρόσθετη τάση που κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος τα τελευταία έτη σε επίπεδο στοχοθεσίας και περιεχομένου των αναλυτικών προγραμμάτων σπουδών στη σχολική εκπαίδευση, φαίνεται πως έχει να κάνει με την ικανότητα επίλυσης προβληματικών καταστάσεων από τους μαθητές, την καλλιέργεια της κριτικής τους σκέψης, την ανάπτυξη επικοινωνιακής δράσης και, τέλος, την ικανότητα λειτουργίας τους σε ένα διεθνές περιβάλλον (Ματσαγγούρας, 1994; Χατζηγεωργίου, 1998). Οπωσδήποτε, η σχολική εκπαίδευση δύναται να μετέρχεται πολλών και ποικίλων μεθόδων, μέσων και τρόπων κάλυψης των προαναφερθέντων επιδιώξεων. Οι συγκεκριμένες δε αντιλήψεις και προθέσεις εκπορεύονται στην πλειονότητα τους από μια ευρέως διαδεδομένη εσχάτως φιλοσοφία εκπαίδευσης, κομβική αρχή της οποίας είναι η προώθηση της εμπλοκής των μαθητών σε μάθηση με νόημα. Η εμπλοκή σε μάθηση με νόημα, γνωστή και σαν νοηματική μάθηση (Ausubel, 1968, όπ. αναφ. στο Χατζηγεωργίου, 1998: 386 και ), ερμηνεύεται στην καθημερινή εκπαιδευτική πράξη ως συμπερίληψη και διερεύνηση θεμάτων, ζητημάτων και προβληματικών καταστάσεων σχετικών με την ανθρώπινη κατάσταση, τα αληθινά γεγονότα της ζωής, τα προσωπικά βιώματα και τις εμπειρίες κάθε παιδιού, επιτρέποντας έτσι τη σύνδεση της σχολικής γνώσης με την πραγματικότητα. Η συνεισφορά της εξέτασης τέτοιων θεματικών στο σχολείο έγκειται κυρίως στις ευκαιρίες που παρέχονται στους μαθητές αφενός για βαθύτερη κατανόηση των προβλημάτων και των διλημμάτων της καθημερινής ζωής, αφετέρου για ενεργό συμμετοχή τους σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων, με χάραξη των απαιτούμενων στρατηγικών επίλυσης, και σε πολύμορφες κοινωνικές δράσεις σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο. Ύστερα, είναι χαρακτηριστικές και οι απόψεις της Lansdown και του Moss (Lansdown, 2005; Moss, 2006, όπ. αναφ. στο Σοφού, 2011: 8), σύμφωνα με τις οποίες η ενεργητική εμπλοκή των παιδιών σε ερευνητικές διαδικασίες μπορεί, κατά μία έννοια, να θεωρηθεί όχι μόνο βασικό και αναφαίρετο δικαίωμα τους, αλλά συγχρόνως έκφραση δημοκρατικής πρακτικής στη λήψη αποφάσεων. 22

24 Ωστόσο, παρότι φαινομενικά και εκ πρώτης όψεως αυτού του τύπου οι τοποθετήσεις και οι επιχειρηματολογίες ακούγονται, υπό τα σημερινά δεδομένα, ως απλές, προσιτές και βολικές προτεινόμενες λύσεις απέναντι σε κάθε λογής προσωπικά και κοινωνικά προβλήματα, ανησυχίες και αδιέξοδα, η κινητοποίηση και η ανάληψη δράσης του συνόλου των μαθητών δεν είναι στην ουσία και τόσο εύκολη υπόθεση. Αντιθέτως, η δράση εκ μέρους του μαθητή προϋποθέτει βαθιά συνειδητοποίηση πως ο ίδιος αποτελεί ήδη μέρος ενός γενικότερου προβλήματος, να αντιληφθεί ότι η ίδια του η ύπαρξη σχετίζεται με το πρόβλημα και πως μπορεί, με το δικό του τρόπο, να συνδράμει στην αντιμετώπιση του (Χατζηγεωργίου, 1998: 408). Κατόπιν τούτου, είναι ευδιάκριτη η υψίστης σημασίας φροντίδα και προσοχή που πρέπει να δοθεί από νωρίς στο σχολικό χώρο έτσι ώστε να ευαισθητοποιηθούν τα παιδιά και να αναπτύξουν στάσεις, ικανότητες και δεξιότητες για την προληπτική διαχείριση προβλημάτων, με σενάρια επίλυσης ρεαλιστικών προβληματικών καταστάσεων, και τη βελτίωση της ανθρώπινης ζωής. Συνοψίζοντας, η κυρίαρχη ιδεολογία της ενεργητικής εμπλοκής του μαθητή σε μάθηση με νόημα καταδεικνύεται ευκρινώς μέσα από τα λόγια του Χατζηγεωργίου (1998: 84 και 408), βάσει των οποίων η εμπλοκή των μαθητών περιλαμβάνει τη δυνατότητα να αισθανθούν, να συναισθανθούν, να στοχαστούν, να βρεθούν σε ηθικά διλήμματα, να προβληματιστούν, να συνεργαστούν, να σεβαστούν, να αναρωτηθούν, να αμφισβητήσουν, να εκφέρουν ηθικές κρίσεις, να ελπίσουν, να πάρουν αποφάσεις και ευθύνες για τον εαυτό τους και τους συνανθρώπους τους, να πράξουν. Έχοντας υπόψη τις ανωτέρω επικρατούσες ιδεολογικές αντιλήψεις και τάσεις για τη σύγχρονη εκπαίδευση, προκύπτει με σαφήνεια ότι η αποστολή που καλείται να επιτελέσει σήμερα το σχολείο είναι πολυσύνθετη και πολυδιάστατη και ο ρόλος του εκπαιδευτικού καθοριστικός προκειμένου να αναπτύξουν οι μαθητές ιδέες και τρόπους να αντιπαρέλθουν των δυσκολιών της εποχής και να ανταπεξέλθουν των όποιων προσωπικών τους προβλημάτων. Όπως είναι αναμενόμενο, μπροστά σε σωρεία μεγάλων κοινωνικών προβλημάτων και σε θέματα προβλημάτων συμπεριφοράς, μάθησης και συναισθηματικής φύσης των μαθητών στο χώρο του σχολείου, ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί πλέον να μένει απαθής και άπραγος, υποταγμένος στο έλεος αλυσιδωτών αρνητικών γεγονότων και εξελίξεων. Απεναντίας, είναι σημαντικό να είναι σε θέση να αναγνωρίζει έγκαιρα πιθανές 23

25 δυσκολίες των παιδιών και να παρεμβαίνει πρώιμα για την αντιμετώπιση τους (Καλαντζή-Αζίζι & Ζαφειροπούλου, 2004: 292). Οι δράσεις πρόληψης και αντιμετώπισης ερμηνεύονται ποικιλοτρόπως, καθώς ο εκπαιδευτικός δύναται να λαμβάνει κάθε φορά τα κατά περίπτωση κατάλληλα μέτρα και να επιστρατεύει τα ανάλογα διδακτικά μέσα, εργαλεία και μεθόδους. Κατά γενική ομολογία πάντως, πρωτεύει η διασφάλιση ενός υποστηρικτικού σχολικού περιβάλλοντος, με άμεση βοήθεια και στήριξη για όλα ανεξαιρέτως τα παιδιά, ιδίως για αυτά που είναι συναισθηματικά πιο ευάλωτα (Geldard & Geldard, 2004; Καλαντζή-Αζίζι & Ζαφειροπούλου, 2004). Στοιχειώδες προαπαιτούμενο βέβαια μιας τέτοιας ενέργειας είναι η διάθεση ορισμένων χαρακτηριστικών, ιδιοτήτων ή γνωρισμάτων, στην προσωπικότητα του εκπαιδευτικού, τα οποία συμβάλλουν αποδεδειγμένα στη θετική έκβαση της όποιας βοηθητικής προσπάθειας. Σύμφωνα με τους Geldard & Geldard (2004: 14), τα χαρακτηριστικά αυτά είναι η ενσυναίσθηση, το ειλικρινές ενδιαφέρον και ο σεβασμός για το παιδί και για ό,τι του συμβαίνει, η χωρίς όρους αποδοχή του, καθώς και η καλή αυτογνωσία. Ως εκ τούτου, θεμελιώδους σημασίας αναδεικνύεται η καλλιέργεια της κατάλληλης ατμόσφαιρας μέσα στην τάξη, η προσφορά ενός ασφαλούς περιβάλλοντος στο μαθητή, και η εγκαθίδρυση καλών και εποικοδομητικών σχέσεων μεταξύ όλων των εμπλεκομένων μερών, σχέσεων που θα διακρίνονται αδιαλείπτως από ενσυναίσθηση. Μια πιο διεισδυτική ματιά στο περιεχόμενο των βιβλιογραφικών πηγών, των επιστημονικών συγγραμμάτων, μελετών, ερευνών, ανακοινώσεων, δημοσιεύσεων, κ.ά., προς αναζήτηση παρεμφερών μέτρων πρόληψης και καταπολέμησης των συναισθηματικών, συμπεριφορικών, και ακαδημαϊκών δυσχερειών στο σχολικό πλαίσιο, αποκαλύπτει ότι κεφαλαιώδης αρχή και καίριο ζητούμενο του σύγχρονου σχολείου οφείλει να καταστεί η εκπαίδευση των παιδιών στις κοινωνικές δεξιότητες, ιδιαίτερα των μικρότερων σε ηλικία. Οι λόγοι της συγκεκριμένης αναγκαιότητας αποδίδονται στην υψηλή συσχέτιση ανάμεσα στις ελλιπείς ή ελλειμματικές κοινωνικές δεξιότητες των μαθητών και στη συχνότητα με την οποία εκείνοι εκδηλώνουν ή τείνουν να εκδηλώσουν κάθε μορφή προβλήματος (Geldard & Geldard, 2004; Καλαντζή-Αζίζι & Ζαφειροπούλου, 2004). Πώς μεταφράζεται όμως πρακτικά η αξία της καλλιέργειας των κοινωνικών δεξιοτήτων στην καθημερινότητα ενός παιδιού και τι είθισται να περιλαμβάνει η εκμάθηση κοινωνικών δεξιοτήτων στο σχολικό χώρο; 24

26 Η Γκλιάου-Χριστοδούλου (2005: 3), επισημαίνει σχετικά πως η ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων δηλώνει την ικανότητα κάποιου να αλληλεπιδρά αποτελεσματικά με το περιβάλλον και να επιτυγχάνει κοινωνικούς στόχους, να εμπλέκεται σε πολύπλοκες διαπροσωπικές σχέσεις και να αναπτύσσει ειδικές δεξιότητες, όπως φιλικές σχέσεις με τους γύρω του, αποδοχή, συμπάθεια, ενσυναίσθηση. Περαιτέρω, μια διαφωτιστικότερη γνώμη εκφράζουν οι Geldard & Geldard (2004: 300), η οποία συνοψίζεται στο ότι ένα παιδί με επαρκείς κοινωνικές δεξιότητες, εν αντιθέσει με οποιοδήποτε υστερεί σε αυτές, μπορεί να οικοδομήσει ικανοποιητικές σχέσεις με ενήλικες και συνομηλίκους του και, κατ επέκταση, να γίνει αποδέκτης ουκ ολίγων επιδοκιμαστικών μηνυμάτων από τους άλλους, πράγμα το οποίο θα επηρεάσει θετικά την αυτοεικόνα και την αυτοεκτίμηση του. Δεν χωράει καμία αμφιβολία πως το στοιχείο της συμμετοχικής διαδικασίας είναι διάχυτο στις προηγούμενες δύο απόψεις. Πράγματι, μέσα στα όρια της ομάδας το παιδί, από μικρή κιόλας ηλικία, θα αντιληφθεί τις ελπίδες, τους φόβους, αλλά και την επιρροή που μπορεί να ασκήσει στους άλλους. Την ίδια στιγμή, η ομάδα το ενθαρρύνει να αντιμετωπίσει καλύτερα και λειτουργικότερα τα όποια προβλήματα του. Ενόσω το παιδί μαθαίνει ότι δεν είναι μόνο του και πως η ομάδα θα το βοηθήσει να χειριστεί το πρόβλημα του υποστηρίζοντας το συναισθηματικά, ηθικά και πρακτικά, οδηγείται δίχως άλλο στην απόκτηση αυτογνωσίας και ενσυναίσθησης για τους όμοιους του (Marcoli, 2001; Geldard & Geldard, 2004). Επιστρέφοντας στο προκείμενο, οι κοινωνικές δεξιότητες που μπορεί να τεθούν στο στόχαστρο της προσχολικής και σχολικής εκπαίδευσης είναι, αν μη τι άλλο, ποικίλες (Καλαντζή-Αζίζι & Ζαφειροπούλου, 2004). Αρχικά, ξεχωρίζει η εκπαίδευση των μαθητών στις στοιχειώδεις κοινωνικές δεξιότητες, η εκκίνηση και δόμηση δηλαδή των πρώιμων σχημάτων και μορφών αλληλεπίδρασης, η οποία πραγματοποιείται ως επί το πλείστον με άξονα τρεις κύριες κατηγορίες (Geldard & Geldard, 2004): α) την αναγνώριση και έκφραση συναισθημάτων, β) την επικοινωνία με τους άλλους, και γ) την αυτοδιαχείριση. Ενδεικτικό είναι ότι οι Geldard & Geldard (2004: 302 και 310), εξηγούν πως για να ανταπεξέρχεται συνεχώς ένα παιδί στις διάφορες κοινωνικές καταστάσεις, πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίζει και να εκφράζει συναισθήματα, να επιδεικνύει επαρκείς δεξιότητες επικοινωνίας, σεβόμενο πάντα τις ανάγκες των άλλων, και ταυτόχρονα να έχει επίγνωση της δικής του συμπεριφοράς, την οποία χρειάζεται να διαχειρίζεται κατάλληλα ούτως ώστε να γίνεται κοινωνικά αποδεκτή. 25

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση της ημερίδας με θέμα «Technology

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλευτική κι Επαγγελματικός Προσανατολισμός: Προετοιμασία των Μαθητών για την Εκπαίδευση και την Απασχόληση

Συμβουλευτική κι Επαγγελματικός Προσανατολισμός: Προετοιμασία των Μαθητών για την Εκπαίδευση και την Απασχόληση Συμβουλευτική κι Επαγγελματικός Προσανατολισμός: Προετοιμασία των Μαθητών για την Εκπαίδευση και την Απασχόληση Συμβουλευτική είναι η οργανωμένη και επιτρεπτική σχέση που δίνει τη δυνατότητα στον συμβουλευόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ Η φιλοσοφία μας για την εκπαίδευση και το σχολείο του παρόντος, έχει ως βασικό της άξονα ένα σχολείο: που εφαρμόζει στην «πράξη» τη μαθητοκεντρική διδασκαλία και την ολιστική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Καθηγητής Αθανάσιος Τζιμογιάννης Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου ΙΤΥΕ «Διόφαντος» ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ειρήνη Τζοβλά, Δασκάλα ΣΧΟΛΕΙΟ 4 ο Δημοτικό Σχολείο Πεύκης Πεύκη, Φεβρουάριος 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής Η συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Η ένταξη των ΤΠΕ στα πλαίσια των στόχων της εκπαίδευσης για το 2010 Αναπτυξιακή Στρατηγική για την Εκπαίδευση 2007-2013 Ευρωπαϊκές πολιτικές H Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα