ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Σοφία Ρίζου Χηµικός Μηχανικός ΑΠΘ, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Σοφία Ρίζου Χηµικός Μηχανικός ΑΠΘ, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Σοφία Ρίζου Χηµικός Μηχανικός ΑΠΘ, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ιπλωµατική εργασία µε τίτλο: Παρακολούθηση της επίδρασης της άρδευσης στο αρωµατικό δυναµικό σταφυλιών από την ποικιλία Vitis vinifera L. cv. Cabernet-Sauvignon, µε τη βοήθεια του προσδιορισµού της δεσµευµένης µέσω γλυκοζιτικών δεσµών µε ενώσεις µη φαινολικού τύπου γλυκόζης (phenol free glycosyl-glucose, PFGG) Στα πλαίσια του ΠΜΣ του Τµήµατος Χηµείας µε έµφαση στη Χηµεία και Τεχνολογία Τροφίµων Επίβλεψη: Χατζηδηµητρίου Ευφηµία (Λέκτορας) Θεσσαλονίκη, 2008

2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Σοφία Ρίζου Χηµικός Μηχανικός ΑΠΘ, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ιπλωµατική εργασία µε τίτλο: Μελέτη επίδρασης της άρδευσης στο αρωµατικό δυναµικό σταφυλιών από την ποικιλία Vitis vinifera L. cv. Cabernet-Sauvignon, µε προσδιορισµό της δεσµευµένης µέσω γλυκοζιτικών δεσµών µε ενώσεις µη φαινολικού τύπου γλυκόζης (phenol free glycosyl-glucose) Στα πλαίσια του ΠΜΣ του Τµήµατος Χηµείας µε έµφαση στη Χηµεία και Τεχνολογία Τροφίµων Τριµελής εξεταστική επιτροπή Μαρία Τσιµίδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Στέφανος Κουνδουράς, Λέκτορας Ευφηµία Χατζηδηµητρίου, Λέκτορας Επίβλεψη: Ευφηµία Χατζηδηµητρίου (Λέκτορας) Θεσσαλονίκη,

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα διπλωµατική εργασία εκπονήθηκε στα πλαίσια του Μεταπτυχιακού ιπλώµατος Ειδίκευσης στη Χηµεία µε έµφαση στη Χηµεία και Τεχνολογία Τροφίµων, στο Εργαστήριο Χηµείας και Τεχνολογίας Τροφίµων, του Τµήµατος Χηµείας του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης, κατά το χρονικό διάστηµα Ιανουάριος Μάρτιος Το θέµα της παρούσας εργασίας εισηγήθηκε η κ. Ε. Χατζηδηµητρίου, η οποία καθοδηγούσε και επέβλεπε όλη την πορεία των πειραµάτων. Η εργασία αυτή δε θα είχε ολοκληρωθεί χωρίς τη συνεχή βοήθειά της, τις συµβουλές και τις υποδείξεις της, αλλά κυρίως για το ενδιαφέρον της καθ όλη τη διάρκεια των πειραµάτων. Για το λόγο αυτό, αλλά και για την άψογη συνεργασία µας και το γενικότερα ευχάριστο περιβάλλον, θα ήθελα να την ευχαριστήσω µε όλη µου την καρδιά. Ευχαριστώ ακόµα, τα µέλη της τριµελούς εξεταστικής επιτροπής: κ. Μ. Τσιµίδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια και κ. Σ. Κουνδουρά, Λέκτορα αµπελουργίας Α.Π.Θ., για τις εποικοδοµητικές παρατηρήσεις τους κατά τη διόρθωση της διπλωµατικής εργασίας, αλλά και για τη γενικότερη συµβολή τους στην εκπόνηση της. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλο το προσωπικό του εργαστηρίου (καθηγητές, διδάκτορες, µεταπτυχιακούς φοιτητές) για το ενδιαφέρον και τις υποδείξεις τους σε όλη την πορεία των πειραµάτων και για το φιλικό και ευχάριστο κλίµα συνεργασίας. Επιπρόσθετα, θα ήθελα να ευχαριστήσω το Εργαστήριο Χηµείας και Τεχνολογίας Τροφίµων για την προσφορά της αναγκαίας υλικοτεχνικής υποδοµής για τη διεξαγωγή των πειραµάτων, αλλά και όλο το ανθρώπινο δυναµικό για τη βοήθεια και τη συµπαράστασή του. Τέλος, θέλω να ευχαριστήσω τους γονείς µου, τους παππούδες µου και τους φίλους µου για τη συνεχή συµπαράσταση και την υποµονή τους καθ όλη τη διάρκεια των µεταπτυχιακών µου σπουδών, όπως επίσης και τους ανθρώπους που πίστεψαν σε µένα και µε ενθάρρυναν να ολοκληρώσω τις σπουδές µου. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ...5 Abstract ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Το σταφύλι Το άρωµα του οίνου Το πρωτογενές άρωµα Τερπένια C 13 -νορισοπρενοειδή Μεθοξυπυραζίνες Θειούχες ενώσεις (θειόλες, µερκαπτοκετόνες) Γλυκοζίτες οσµηρών πτητικών ενώσεων Παράγοντες που επηρεάζουν το σχηµατισµό των οσµηρών πτητικών ενώσεων του σταφυλιού Εξέλιξη του αρώµατος κατά τη διάρκεια της ωρίµανσης και επίδραση διαφόρων παραγόντων Παροχή νερού µε το σύστηµα στάγδην άρδευσης Προσδιορισµός των γλυκοζιτών σε γλεύκη και οίνους Αποµόνωση των γλυκοζιτών Υδρόλυση των γλυκοζιτών και προσδιορισµός των ελεύθερων οσµηρών πτητικών ενώσεων Προσδιορισµός της δεσµευµένης µέσω γλυκοζιτικών δεσµών γλυκόζης (Glycosyl Glucose, G-G) και της δεσµευµένης µέσω γλυκοζιτικών δεσµών µε ενώσεις µη φαινολικού τύπου γλυκόζης (phenol-free glycosyl glucose, PFGG) Εφαρµογές της µεθόδου προσδιορισµού της PFGG Εκχύλιση στερεάς φάσης-υγρού (SPE) ως τεχνική προκατεργασίας φυτικών δειγµάτων Στάδια της εκχύλισης στερεάς φάσης-υγρού Υλικά πλήρωσης στην εκχύλιση στερεάς φάσης Σκοπός της εργασίας ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ είγµατα

5 2.2. Πρότυπες ενώσεις Αντιδραστήρια - ιαλύτες Συσκευές Όργανα Γυάλινα σκεύη Λοιπός εξοπλισµός Μέθοδοι Προσδιορισµός της PFGG Παρασκευή πρότυπων διαλυµάτων n-οκτυλο-β-d-γλυκοπυρανοζίτη Χρωµατοµετρικός προσδιορισµός των ολικών φαινολικών συστατικών µε τη µέθοδο Folin-Ciocalteu (Singleton & Rossi, 1965) Στατιστική επεξεργασία αποτελεσµάτων ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ιερεύνηση των συνθηκών του αναλυτικού προσδιορισµού της PFGG ιαλύτης εκχύλισης ιαχωρισµός των µη φαινολικών από τους φαινολικούς γλυκοζίτες Επιλογή του κατάλληλου υλικού πλήρωσης της στήλης SPE ιαλύτης έκλουσης των µη φαινολικών γλυκοζιτών Έλεγχος αξιοπιστίας της µεθόδου προσδιορισµού της PFGG Προσδιορισµός της ακρίβειας και της επαναληψιµότητας της µεθόδου προσδιορισµού της PFGG Εφαρµογή της µεθοδολογίας για τον προσδιορισµό της PFGG σε δείγµατα σταφυλιών...53 PFGG ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...63 Ελληνική Βιβλιογραφία...63 Ξένη βιβλιογραφία

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία υιοθετήθηκε µια µέθοδος προσδιορισµού των γλυκοζιτών που αποτελούν πρόδροµες ενώσεις πτητικών οσµηρών ενώσεων, και κατ επέκταση προσδιορισµού του αρωµατικού δυναµικού, στα σταφύλια, το γλεύκος και τους οίνους. Πιο συγκεκριµένα, προσδιορίσθηκε η δεσµευµένη µέσω γλυκοζιτικών δεσµών µε ενώσεις µη φαινολικού τύπου γλυκόζη (Phenol Free Glycosyl Glucose, PFGG) µε εφαρµογή ενός πρωτοκόλλου που περιλαµβάνει 4 στάδια: εκχύλιση των γλυκοζιτών, αποµόνωση των µη φαινολικών γλυκοζιτών, υδρόλυση για την απελευθέρωση της γλυκόζης και προσδιορισµό της γλυκόζης µε ενζυµική µέθοδο. Ο έλεγχος αξιοπιστίας της µεθόδου ήταν ικανοποιητικός και µας επέτρεψε να συνεχίσουµε και να τη χρησιµοποιήσουµε για την παρακολούθηση της επίδρασης διαφορετικών επιπέδων άρδευσης στο αρωµατικό δυναµικό σταφυλιών από την ποικιλία Cabernet-Sauvignon. Το πείραµα πραγµατοποιήθηκε για δύο συνεχόµενες χρονιές και δύο υποκείµενα. Τα πρώτα αποτελέσµατα δείχνουν κάποιες διαφορές στην περιεκτικότητα σε PFGG και συνεπώς στο αρωµατικό δυναµικό κάτω από τις συγκεκριµένες συνθήκες του παρόντος πειραµατισµού, ανάλογα κυρίως µε τα επίπεδα άρδευσης και τη χρονιά, ενώ για την επίδραση του υποκειµένου δεν προκύπτει κάτι ξεκάθαρο. Η µέθοδος προσδιορισµού της PFGG αποδεικνύεται χρήσιµη στην παρακολούθηση µεταβολών στο αρωµατικό δυναµικό των σταφυλιών. Για να µπορέσουµε ωστόσο, να βγάλουµε κάποια ασφαλή συµπεράσµατα, κρίνεται απαραίτητη η ανάλυση περισσότερων δειγµάτων από διαφορετικές ποικιλίες καθώς και περιοχές καλλιέργειας. Λέξεις κλειδιά: σταφύλια, αρωµατικό δυναµικό, γλυκοζίτες, SPE, PFGG, Cabernet-Sauvignon 5

7 Monitoring the influence of different irrigation levels on the aroma potential of Vitis vinifera L. cv Cabernet-Sauvignon grapes by means of determination of phenol free glycosyl-glucose (PFGG) Abstract In the present study we adopted a method for the determination of glycosides precursors of odorant volatiles, and thus determination of aromatic potential of grapes, musts and wines. More precisely, we determined the Phenol Free Glycosyl Glucose (PFGG), by applying an analytical protocol consisting of four steps: extraction of glycosides, isolation of non-phenolic glycosides, hydrolysis for the release of glucose and enzymatic determination of glucose. The accuracy and precision of the assay were found satisfactory and the method was used to monitor the effect of different irrigation levels on the aroma potential of Vitis vinifera L. cv Cabernet-Sauvignon grapes. The experiment was applied for two consecutive years and two rootstocks. The first results show some variations in the PFGG content and aromatic potential of grapes under the experimental conditions of the present study, mainly according to the irrigation level and year. The influence of rootstock wasn t clearly shown. The method of PFGG determination proved to be a useful tool to monitor the effect of different irrigation levels on the aroma potential of Vitis vinifera grapes, yet more samples from different grape varieties and regions need to be analysed to reach safer conclusions. Key words: Grapes, aroma, glycosides, SPE, PFGG, Cabernet-Sauvignon 6

8 1. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1.1. Το σταφύλι Το σταφύλι είναι ο βρώσιµος καρπός της αµπέλου και ως πρώτη ύλη στην παραγωγή του οίνου, ασκεί σπουδαία επίδραση στον τύπο και την ποιότητα αυτού. Το µέγεθος της επίδρασης εξαρτάται τόσο από την ποιότητα του σταφυλιού, όσο και από τις τεχνικές οινοποίησης οι οποίες χρησιµοποιούνται (Σουφλερός, 1997). Το σταφύλι αποτελείται από το βόστρυχο και τις ράγες. Οι ράγες αποτελούν το εδώδιµο και οινοποιήσιµο τµήµα του σταφυλιού. Αποτελούνται από το φλοιό (10-20% κ.β.), το σαρκώδες µέρος ή σάρκα (74-87% κ.β.) και τα γίγαρτα (0-6% κ.β.). Τα ποσοστά αυτά κυµαίνονται ανάλογα µε την ποικιλία του σταφυλιού, τις εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες και το βαθµό ωρίµανσης (Σουφλερός, 1997). Η χηµική σύσταση της σάρκας είναι: νερό 65-80% (κ.β.), σάκχαρα 10-30%, άλλα συστατικά 5-6%. Στην τελευταία κατηγορία περιλαµβάνονται οργανικά οξέα, ανόργανα συστατικά (κυρίως κάλιο και ασβέστιο), αζωτούχες ενώσεις, πηκτίνες και οσµηρές πτητικές ενώσεις (Ribéreau-Gayon et al., 2000). Τα κυριότερα φυσικοχηµικά φαινόµενα που συµβαίνουν κατά τη διάρκεια της ωρίµανσης των ραγών και τα οποία παρουσιάζουν οινολογικό ενδιαφέρον είναι τα ακόλουθα: η διόγκωση των ραγών, η συσσώρευση των σακχάρων, η µείωση της οξύτητας, ο σχηµατισµός των χρωστικών και των ταννινών, ο σχηµατισµός των οσµηρών πτητικών ενώσεων (Σουφλερός, 1997) Το άρωµα του οίνου Στους οίνους υπάρχουν δύο κατηγορίες οσµηρών πτητικών ενώσεων. Εκείνες που συνιστούν το άρωµα στους νέους οίνους και εκείνες που συνιστούν το «µπουκέτο» στους παλαιωµένους, δηλαδή µια σύνθεση διαφόρων αρωµάτων που προέρχεται από την παλαίωση (Τσέτουρας, 2003). Αναλυτικότερα, το άρωµα του νέου οίνου συντίθεται από το πρωτογενές και το δευτερογενές άρωµα. Το πρωτογενές ή ποικιλιακό άρωµα 7

9 οφείλεται σε πτητικές ενώσεις που προέρχονται από το σταφύλι και αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό κάθε ποικιλίας. Το δευτερογενές άρωµα παράγεται κατά τη διάρκεια της αλκοολικής ζύµωσης των σακχάρων του γλεύκους. Είναι χαρακτηριστικό των ζυµοµυκήτων που συµµετέχουν στη ζύµωση και των συνθηκών της ζύµωσης (Clarke & Bakker, 2004). Η ανάπτυξη του τριτογενούς αρώµατος ή «µπουκέτου» κατά την παλαίωση του οίνου προκύπτει από το µετασχηµατισµό των συστατικών του αρώµατος των νέων οίνων. Ο µετασχηµατισµός αυτός για τους περισσότερους τύπους «λεπτών» οίνων λαµβάνει χώρα απουσία οξυγόνου, κατά την παλαίωση τους στη φιάλη (Σουφλερός, 1997). Είναι γνωστό σήµερα ότι το άρωµα και το µπουκέτο των οίνων οφείλονται, κυρίως, στις ανώτερες αλκοόλες και τους εστέρες. Σηµαντική θεωρείται, ωστόσο, η συµµετοχή και άλλων οσµηρών ενώσεων, όπως είναι οι αλδεΰδες, οι κετόνες, τα τερπένια, οι πυραζίνες, οι λακτόνες και φουρανόνες, τα πτητικά οξέα, οι αµίνες, οι φαινόλες και οι θειούχες ενώσεις (Clarke & Bakker, 2004) Το πρωτογενές άρωµα Ανάµεσα στα συστατικά του αρώµατος του οίνου, οι οσµηρές πτητικές ενώσεις που προέρχονται από το σταφύλι, χαρακτηριστικές της ποικιλίας και της έκφρασής της ανάλογα µε τις εδαφοκλιµατικές συνθήκες, παίζουν αποφασιστικό ρόλο στην ποιότητα και τυπικότητα των οίνων. Αυτές αποτελούν το «ποικιλιακό» άρωµα των οίνων. Το ποικιλιακό άρωµα του οίνου µπορεί να είναι διαφορετικό από το άρωµα που προσδίδουν οι ενώσεις που βρίσκονται σε ελεύθερη κατάσταση στο σταφύλι. Οι ποικιλίες που θεωρούνται «αρωµατικές» όπως το Μοσχάτο, έχουν συνήθως και γλεύκη «αρωµατικά» και το άρωµα αυτό µοιάζει πολύ µε του οίνου ο οποίος παράγεται. Αντίθετα, τα γλεύκη «απλών», µη αρωµατικών, ποικιλιών είναι πρακτικά άοσµα, παρόλα αυτά, οι οίνοι που προκύπτουν έχουν ιδιαίτερα αρώµατα, χαρακτηριστικά της ποικιλίας του σταφυλιού από την οποία προήλθαν. Αυτό ισχύει για τις περισσότερες ξενικές «ευγενείς» ποικιλίες όπως Merlot, Cabernet-Sauvignon, Cabernet franc, Sauvignon blanc, Semillon, Pinot noir, Gamay, Chardonnay, Chenin blanc. Οι πρόδροµες 8

10 ενώσεις -οι άοσµες δηλαδή µορφές- οσµηρών πτητικών ενώσεων που υπάρχουν στο σταφύλι παίζουν στην περίπτωση αυτή σηµαντικότατο ρόλο στη διαµόρφωση του ποικιλιακού αρώµατος του οίνου (Ribéreau-Gayon et al., 2000). Ο όρος «ποικιλιακό άρωµα» δεν υπονοεί παρόλα αυτά ότι κάθε ποικιλία έχει ιδιαίτερα πτητικά συστατικά. Στην πραγµατικότητα, µε λίγες εξαιρέσεις, οι ίδιες οσµηρές ενώσεις και οι πρόδροµες αυτών βρίσκονται στα γλεύκη και στους οίνους όλων των ποικιλιών. Η ιδιαίτερη αρωµατική προσωπικότητα που έχουν οι οίνοι που προέρχονται από διαφορετικές ποικιλίες οφείλεται στους πολλούς συνδυασµούς των συγκεντρώσεων των ενώσεων αυτών στους οίνους. Οι πτητικές οσµηρές ενώσεις σταφυλιών από ποικιλίες Vitis vinifera που θεωρούνται ότι διαµορφώνουν το ποικιλιακό άρωµα ανήκουν σε 4 βασικές οικογένειες: τερπένια, νορισοπρενοειδή µε 13 άτοµα άνθρακα, µεθοξυπυραζίνες καθώς και ορισµένες θειούχες ενώσεις (Ribéreau-Gayon et al., 2000) Τερπένια Η µεγάλη χηµική οικογένεια των τερπενίων (περίπου 4000 συστατικά) είναι ευρέως διαδεδοµένη στο φυτικό βασίλειο. Ανάµεσά τους, τα µονοτερπένια (C 10 H 16 ) και τα σεσκιτερπένια (C 15 H 24 ) που σχηµατίζονται από δύο και τρεις µονάδες ισοπρενίου (C 5 H 8 ), αντίστοιχα, περιλαµβάνουν οσµηρές πτητικές ενώσεις. Στα σταφύλια (κυρίως στο φλοιό των ραγών και λιγότερο στη σάρκα) και στους οίνους έχουν ταυτοποιηθεί περίπου σαράντα τερπενικές ενώσεις, τόσο οσµηρά πτητικά ελεύθερα τερπένια όσο και γλυκοζίτες αυτών (Maicas & Mateo, 2005). Τα µονοτερπένια απαντούν µε τη µορφή απλών υδρογονανθράκων (λεµονένιο, µυρκένιο), αλδεϋδών (γερανιάλη), αλκοολών (γερανιόλη), οξέων (γερανικό οξύ) ή εστέρων (Ribéreau-Gayon et al., 2000). Οι ενώσεις που συνεισφέρουν περισσότερο στο άρωµα καθώς χαρακτηρίζονται από χαµηλό κατώφλι αντίληψης ( µg/l σε οίνο, Ribéreau-Gayon et al., 2000) είναι οι µονοτερπενικές αλκοόλες λιναλοόλη, κιτρονελόλη, γερανιόλη, νερόλη, α-τερπινεόλη (Σχήµα 1), καθώς και τα οξείδια 9

11 της λιναλοόλης (0,2µg/L κατώφλι αντίληψης), µε οσµή ανθέων που θυµίζει κυρίως το τριαντάφυλλο. Συνεισφέρουν σηµαντικά στο άρωµα ποικιλιών όπως τα Μοσχάτα, Gewürtztraminer, Riesling, Viognier καθώς απαντούν σε περιεκτικότητα µεγαλύτερη από το κατώφλι αντίληψης αντίθετα µε ποικιλίες όπως Sauvignon, Syrah, Cabernet-Sauvignon, Merlot, όπου η συγκέντρωση τους είναι πολύ µικρότερη από το κατώφλι αντίληψης (Ribéreau-Gayon et al., 2000). Λιναλοόλη γερανιόλη νερόλη α-τερπινεόλη Σχήµα 1. Χαρακτηριστικές µονοτερπενόλες που απαντούν σε σταφύλια και οίνους Οι µονοτερπενικές πολυόλες (διόλες και τριόλες) οι οποίες απαντούν στα σταφύλια σε συγκεντρώσεις ελαφρά µεγαλύτερες του 1mg/L, δεν είναι ιδιαίτερα οσµηρές. Μπορεί, ωστόσο, µε υδρόλυση σε όξινο ph να προκύψουν από αυτές άλλα µονοτερπένια, µερικά από τα οποία είναι οσµηρά (Williams et al., 1980; Ribéreau-Gayon et al., 2000; Maicas & Mateo, 2005). Άοσµες είναι και οι συζευγµένες µε σάκχαρα µορφές των µονοτερπενίων. Οι µονοτερπενικοί γλυκοζίτες απαντούν στα σταφύλια σε συγκέντρωση από 2 έως και 8 φορές µεγαλύτερη σε σχέση µε τα ελεύθερα πτητικά οσµηρά τερπένια αποτελώντας µία εξαιρετικά σηµαντική δεξαµενή ποικιλιακού αρώµατος (Günata et al., 1985). Η κατηγορία αυτή των πτητικών ενώσεων έχει τραβήξει από πολύ νωρίς το ενδιαφέρον των ερευνητών και αποτελεί ένα διαρκές αντικείµενο µελέτης γι αυτό και θα αναφερθούµε αναλυτικότερα σε επόµενη παράγραφο C 13 -νορισοπρενοειδή Τα νορισοπρενοειδή µε 13 άτοµα άνθρακα (C 13 -νορισοπρενοειδή), αποτελούν τη δεύτερη σηµαντική κατηγορία πτητικών οσµηρών ενώσεων των σταφυλιών και των οίνων (Schreier et al., 1976; Strauss et al., 1987b; 10

12 Winterhalter et al., 1990; Cabrita et al., 2006). Προέρχονται από την αποικοδόµηση των καροτενοειδών (Σχήµα 2) όπως το β-καροτένιο, η λουτεϊνη, η νεοξανθίνη και βιολαξανθίνη (Kanasawud et al., 1990; Mordi et al., 1991) κατά τη διάρκεια της ωρίµανσης των σταφυλιών (Baumes et al., 2002). Σχήµα 2. Σχηµατισµός C 9, C 10, C 11 και C 13 - νορισοπρενοειδών στα σταφύλια από την αποικοδόµηση των καροτενοειδών (Enzel, 1985, σε Ribéreau-Gayon et al., 2000) Οι κετόνες β-δαµασκηνόνη και β-ιονόνη καθως και τα TDN (1,1,6- τριµεθυλο-1,2-διϋδροναφθαλένιο) και βιτισπιράνιο (Σχήµα 3) αποτελούν τις πιο γνωστές πτητικές ενώσεις της οικογένειας των C 13 -νορισοπρενοειδών που απαντούν στους οίνους (Falcão et al., 2007) ενώ έχουν ταυτοποιηθεί επίσης οι 3-οξο-α-ιονόλη, 3-υδροξυ-β-δαµασκόνη, β-δαµασκόνη και ακτινιδόλη (Cabrita et al., 2006). β-ιονόνη β- αµασκηνόνη TDN Σχήµα 3. Χαρακτηριστικές C 13 -νορισοπρενοειδείς ενώσεις που απαντούν στα σταφύλια Η β-δαµασκηνόνη (3,5,8-µεγαστιγµατριεν-7-όνη) µε σύνθετη οσµή ανθέων, τροπικών φρούτων και κοµπόστας µήλου, και πολύ χαµηλό κατώφλι οσφρητικής αντίληψης (3,5 ng/l σε νερό, 45 ng/l σε υδατοαλκοολικό διάλυµα, 5µg/L σε οίνο) αποτελεί σηµαντικό συστατικό του αρώµατος σταφυλιών και 11

13 οίνων από ποικιλίες όπως Μοσχάτο, Merlot, Cabernet-Sauvignon, Cabernet franc όπου απαντά σε συγκεντρώσεις µεταξύ 5 και 6460 ng/l (Ribéreau- Gayon et al., 2000). H β-ιονόνη µε χαρακτηριστικό άρωµα βιολέττας και κατώφλι οσφρητικής αντίληψης ίσο µε 120 ng/l σε νερό, 800 ng/l σε υδατοαλκοολικό διάλυµα και 4µg/L σε λευκό οίνο (Ribéreau-Gayon et al., 2000; Darriet, 1993), βρίσκεται στους οίνους σε συγκεντρώσεις από 0 έως 2415ng/L (Ribéreau-Gayon et al., 2000). Τα νορισοπρενοειδή µε 13 άτοµα άνθρακα απαντούν τόσο σε ελεύθερη οσµηρή πτητική µορφή στα σταφύλια όσο και, κυρίως, µε τη µορφή γλυκοζιτών (Ribéreau-Gayon et al., 2000) Μεθοξυπυραζίνες Οι µεθοξυπυραζίνες αποτελούν αζωτούχες ετεροκυκλικές ενώσεις. Η 2- µεθοξυ-3-ισοβουτυλοπυραζίνη (Σχήµα 4) µε έντονη οσµή που θυµίζει πράσινη πιπεριά και σπαράγγι ταυτοποιήθηκε για πρώτη φορά σε σταφύλια Cabernet- Sauvignon από τους Bayonove et al. το 1975 (σε Ribéreau-Gayon et al., 2000). Με πολύ χαµηλό κατώφλι αντίληψης [1ng/L στο νερό, 15ng/L σε ερυθρό οίνο (Ribéreau-Gayon et al., 2000; Roujou De Boubée et al., 2000)] αποτελεί µαζί µε την α- και β-ιονόνη και τη β-δαµασκηνόνη χαρακτηριστικό συστατικό του αρώµατος (key aroma component) σε οίνους από τις ποικιλίες Sauvignon blanc, Cabernet-Sauvignon, Cabernet franc και Merlot (Falcão et al., 2007). Σε οίνους από Sauvignon blanc και Cabernet- Sauvignon βρίσκεται σε υψηλότερες συγκεντρώσεις (0,5 έως 50 ng/l, Ribéreau-Gayon et al., 2000) σε σχέση µε άλλες ποικιλίες, ιδιαίτερα όταν η ωρίµανση είναι ανεπαρκής (Roujou De Boubée et al., 2000), προσδίδοντας τους τον ανεπιθύµητο χαρακτήρα της «πράσινης πιπεριάς». Σχήµα 4. Συντακτικός τύπος 2-µεθοξυ-3-ισοπροπυλοπυραζίνης (IPMP), δευτεροταγούς βουτυλοµεθοξυπυραζίνης (SBMP) και 2-µεθοξυ-3- ισοβουτυλοπυραζίνης (IBMP) 12

14 Οι µεθοξυπυραζίνες απαντούν σε ελεύθερη πτητική οσµηρή µορφή στα σταφύλια ενώ δεν έχουν αναγνωριστεί πρόδροµες άοσµες µορφές (Ribéreau- Gayon et al., 2000) Θειούχες ενώσεις (θειόλες, µερκαπτοκετόνες) Οι θειούχες ενώσεις που ανήκουν στην οικογένεια των θειολών (µερκαπτανών) θεωρούνται γενικά υπεύθυνες για άσχηµες οσµές στους οίνους (off-flavours). Ωστόσο, συστατικά αυτής της οικογένειας π.χ. 4- µερκαπτο-4-µεθυλο-πενταν-2-όνη (4MMP), 3-µερκαπτο-εξαν-1-όλη (3MH) (Σχήµα 5), οξικός εστέρας της 3-µερκαπτο-εξαν-1-όλης, γνωρίζουµε σήµερα ότι συµβάλλουν στο χαρακτηριστικό άρωµα των οίνων από Sauvignon blanc (Darriet, 1993; Tominaga et al., 1998a). Στο σταφύλι απαντούν µε µορφή πρόδροµων άοσµων ενώσεων συζευγµένων µε το αµινοξύ κυστείνη (Tominaga et al., 1998b). Σχήµα 5. Συντακτικοί τύποι 4ΜΜP και 3MH Γλυκοζίτες οσµηρών πτητικών ενώσεων Η έρευνα των τελευταίων δεκαετιών έχει αποκαλύψει ότι ένας µεγάλος αριθµός οσµηρών πτητικών ενώσεων των οίνων απαντά στο σταφύλι µε τη µορφή µη πτητικών γλυκοζιτών (Williams et al., 1982b; Zoecklein et al., 2000; Whiton & Zoecklein, 2002; Cabrita et al., 2006). Ο όρος «γλυκοζίτες» περιλαµβάνει ένα ευρύ φάσµα ενώσεων που έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό γνώρισµα: αποτελούνται από ένα τουλάχιστον µόριο σακχάρου ενωµένο µε ένα άλλο συστατικό το οποίο αναφέρεται ως αγλυκόνη. Οι γλυκοζίτες αποτελούν προϊόντα συµπύκνωσης και σχηµατίζονται από το υδρογόνο του ηµιακεταλικού υδροξυλίου και την υδροξυλοµάδα από µια άλλη ένωση (Μπόσκου, 1997). Στα σταφύλια οι κύριες µονοτερπενόλες και οι τερπενικές πολυόλες απαντούν και µε τη µορφή γλυκοζιτών (Williams et al., 1982; Voirin et al., 1990, Allen et al. 1989; Schwab et al. 1990; Sarry and Gunata 2004) στους 13

15 οποίους συµµετέχουν 4 βασικά σάκχαρα: γλυκόζη, αραβινόζη, ραµνόζη και απιόζη. Τέσσερις τύποι γλυκοζιτών έχουν ταυτοποιηθεί (Σχήµα 6): τρεις διγλυκοζίτες (6-Ο-α-L-αραβινοφουρανοζυλο-β-D-γλυκοπυρανοζίτης, 6-Ο-α-Lραµνοπυρανοζυλο-β-D-γλυκοπυρανοζίτης, 6-Ο-β-D-απιοφουρανοζυλο-β-Dγλυκοπυρανοζίτης) και ένας µονογλυκοζίτης (β-d-γλυκοπυρανοζίτης) (Maicas and Mateo, 2005). Σχήµα 6. Συντακτικοί τύποι των τερπενικών γλυκοζιτών (ή νορισοπρενοειδών) που απαντούν στα σταφύλια. R= τερπενόλη ή C 13 -νορισοπρενοειδές (ή τερπενικές πολυόλες ή πτητικές φαινόλες ή φαινολικά οξέα) Επίσης, οι C 13 -νορισοπρενοειδείς ενώσεις απαντούν στα σταφύλια κυρίως µε τη µορφή πρόδροµων µη πτητικών ενώσεων (καροτενοειδών και γλυκοζιτών). Οι γλυκοζίτες αυτοί µέχρι στιγµής έχουν ταυτοποιηθεί µόνο µονογλυκοζίτες (Ribéreau-Gayon et al., 2000)- είναι δυνατό, σε όξινο περιβάλλον, να υποστούν χηµικές µετατροπές οι οποίες οδηγούν στις αντίστοιχες οσµηρές πτητικές ενώσεις π.χ. β-δαµασκηνόνη (Skouroumounis et al., 1992; Naiker, 2001), βοµιφολιόλη, 3-οξο-α-ιονόλη, 3-υδροξυδαµασκόνη (Skouroumounis and Winterhalter, 1994). Ποικιλίες πλούσιες σε C 13 -νορισοπρενοειδείς γλυκοζίτες είναι οι Cabernet- Sauvignon, Syrah, Merlot, Semillon και Chardonnay (Πίνακας 1), οι οποίες χαρακτηρίζονται γενικότερα ως ουδέτερες ποικιλίες καθώς το άρωµά τους δεν στηρίζεται στα τερπένια (Mateo & Jiménez, 2000). Τέλος, οξείδια της λιναλοόλης, γραµµικές ή κυκλικές αλκοόλες (εξανόλη, φαινυλοαιθανόλη, βενζυλική αλκοόλη), φαινολικά οξέα και πτητικές φαινόλες όπως η βανιλίνη, απαντούν επίσης µε τη µορφή γλυκοζιτών (Günata 14

16 et al., 1985; Allen et al. 1989; Schwab et al. 1990; Mateo & Jiménez, 2000; Zoecklein et al., 2000; Whiton & Zoecklein, 2002; Sarry & Gunata 2004; Maicas & Mateo, 2005). Πίνακας 1. Παράδειγµα κατανοµής των ελεύθερων και συζευγµένων µορφών των κύριων µονοτερπενολών και C 13 -νορισοπρενοειδών σε ώριµα σταφύλια Ποικιλία Ελεύθερες Τερπενοειδείς C 13 -νορισοπρενοειδείς Αναφορά τερπενόλες (µg/l) γλυκοζίτες (µg/l) γλυκοζίτες (µg/l) α Μοσχάτα: Αλεξανδρείας Α β Άσπρο Α Αµβούργου Α Ottonel Α Gewurztraminer Α Riesling Günata (1984) Sauvignon blanc Semillon Syrah Chardonnay Razungles et al. (1993) Cabernet-Sauvignon Ribéreau-Gayon et al., 2000 α Οι C 13 -νορισοπρενοειδείς γλυκοζίτες περιλαµβάνουν: 3-υδροξυ-β-D-δαµασκόνη, οξο-3-α-ιονόλη, οξο- 4-β-ιονόλη, υδροξυ-3-β-ιονόλη και υδροξυ-3-διϋδρο-7, 8-β- ιονόλη β Α.= δεν ανιχνεύτηκε Οι γλυκοζίτες βρίσκονται σε µεγαλύτερη συγκέντρωση στα κύτταρα του φλοιού της ράγας (στη στοιβάδα της επιδερµίδας) σε σχέση µε τη σάρκα (Ribéreau-Gayon et al., 2000). Καθώς πολλές οσµηρές πτητικές ενώσεις απαντούν στα σταφύλια σε µεγαλύτερη συγκέντρωση µε τη µορφή των γλυκοζιτών παρά ως ελεύθερες ενώσεις, οι τελευταίοι αποτελούν µια πολύ σηµαντική πρόσθετη πηγή αρώµατος το οποίο απελευθερώνεται µέσω της ήπιας όξινης υδρόλυσης που πραγµατοποιείται φυσικά κατά τη διάρκεια της οινοποίησης και της παλαίωσης των οίνων (Sefton, 1994; Zoecklein et al., 2000; Naiker, 2001; Cabrita et al., 2006; Arevalo Villena et al., 2006). 15

17 Από τη βιβλιογραφία προκύπτει τέλος, ότι οι γλυκοζίτες πρόδροµοι οσµηρών πτητικών ενώσεων δεν είναι παρόντες σε όλες τις ποικιλίες σταφυλιών, και όπου εµφανίζονται δεν βρίσκονται πάντα στις ίδιες συγκεντρώσεις, αλλά οι αναλογίες τους διαφέρουν ανάλογα µε την ποικιλία (Gunata et al., 1985; Nicolini et al., 1993; Arrhenius et al., 1996; McCloskey et al., 1996; Lao et al., 1997; Reynolds & Wardle, 1997; Zoecklein et al., 1997; Garcia-Moruno et al., 2000; Reyero et al., 2000; Maicas & Mateo, 2005) Παράγοντες που επηρεάζουν το σχηµατισµό των οσµηρών πτητικών ενώσεων του σταφυλιού Η σύσταση και η ποιότητα του σταφυλιού ασκούν καθοριστικό ρόλο στην ποιότητα του οίνου. Οι παράγοντες από τους οποίους επηρεάζονται διακρίνονται σε σταθερούς, των οποίων η επίδραση δεν αλλάζει από τη µια χρονιά στην άλλη και µεταβλητούς, πολλοί από τους οποίους είναι υπεύθυνοι για το χαρακτήρα µιας συγκεκριµένης σοδειάς Στους σταθερούς παράγοντες περιλαµβάνονται: α) η ποικιλία της αµπέλου, κύριος παράγοντας που καθορίζει το χρόνο ωρίµανσης των σταφυλιών και την ποιότητα του προϊόντος β) το υποκείµενο, παίζει σηµαντικό ρόλο στη ζωηρότητα και πρωιµότητα επηρεάζοντας τον τελικό βαθµό της ωριµότητας των σταφυλιών γ) οι αποστάσεις φύτευσης δ) το κλίµα και ε) το έδαφος. Στους µεταβλητούς παράγοντες περιλαµβάνονται: α) οι καιρικές συνθήκες της εκάστοτε εσοδείας, β) η ηλικία του φυτού, γ) οι καλλιεργητικές τεχνικές στις οποίες ανήκουν π.χ. η περιποίηση του εδάφους, η λίπανση, η άρδευση, το κλάδεµα, και δ) οι ασθένειες της αµπέλου (Σουφλερός, 1997) Εξέλιξη του αρώµατος κατά τη διάρκεια της ωρίµανσης και επίδραση διαφόρων παραγόντων Οι ελεύθερες και συζευγµένες µε σάκχαρα µορφές των τερπενολών αρχίζουν να συσσωρεύονται στα σταφύλια από το στάδιο του περκασµού (αλλαγή του χρώµατος του φλοιού της ράγας) και συνεχίζουν κατά την ωρίµανση (Ribéreau-Gayon et al., 2000). Ορισµένοι ερευνητές αναφέρουν µια διαρκή συσσώρευση των µονοτερπενίων ακόµη και σε υπερώριµα σταφύλια (Wilson et al., 1984; Park et al., 1991) ενώ άλλοι υποστηρίζουν την πιο 16

18 διαδεδοµένη άποψη ότι τα ελεύθερα µονοτερπένια αρχίζουν να µειώνονται πριν από την πλήρη ωρίµανση των ραγών. Ανάλογη θεωρείται και η πορεία των νορισοπρενοειδών µε 13 άτοµα άνθρακα. Καθώς µειώνεται η συγκέντρωση των καροτενοειδών κατά τη διάρκεια της ωρίµανσης παρατηρείται µια αύξηση της συγκέντρωσης των παραγώγων των C 13 -νορισοπρενοειδών (TDN, βιτισπιράνιο), κυρίως µε τη µορφή γλυκοζιτών (Baumes et al., 2002). Οι κλιµατολογικές συνθήκες και διάφορες αµπελοκοµικές πρακτικές έχουν µεγαλύτερη επίδραση στη συγκέντρωση παρά στον τύπο των οσµηρών πτητικών ενώσεων που υπάρχουν σε µια ποικιλία σταφυλιού (Cabrita et al., 2006). Η έκθεση των σταφυλιών στον ήλιο κατά τη διάρκεια της ωρίµανσης επιταχύνει την αποικοδόµηση των καροτενοειδών και συνοδεύεται από αύξηση στο περιεχόµενο των γλυκοζιλιωµένων παραγώγων των C 13 - νορισοπρενοειδών (Ribéreau-Gayon et al., 2000). Ωστόσο, έχει αποδειχθεί ότι, αν και τα ζεστά κλίµατα είναι ευνοϊκά για την συσσώρευση των σακχάρων, δεν αποτελούν απαραίτητα τις καλύτερες προϋποθέσεις για την παραγωγή οίνων ποιότητας (Ribéreau-Gayon et al., 2000). Επιζήµια, για την ποιότητα των σταφυλιών θεωρείται και η υψηλή εδαφική ή ατµοσφαιρική υγρασία κατά την περίοδο της ωρίµανσης (Σουφλερός, 1997). Η άµπελος (Vitis vinifera L.) είναι παραδοσιακά µια ανθεκτική στην ξηρασία µη αρδευόµενη καλλιέργεια, η οποία καταλαµβάνει µια εκτενή γεωργική περιοχή στα ξηρά εδάφη και τις ηµιάγονες περιοχές (Cifre et al., 2005). Κάτω από τις συνθήκες του µεσογειακού κλίµατος ωστόσο, η διαχείριση του νερού στον αµπελώνα είναι µεγάλης σπουδαιότητας για τον έλεγχο των επιπτώσεων της ξηρασίας στην ποιότητα σταφυλιών και οίνου. Η αναπλήρωση π.χ. µέσω της άρδευσης, του νερού που χρειάζεται το αµπέλι για την οµαλή ανάπτυξη του και µέρος του οποίου χάνεται λόγω εξάτµισης και διαπνοής, αποτελεί µια πρακτική η οποία µπορεί να επηρεάσει το µεταβολισµό της αµπέλου επηρεάζοντας και τον οίνο που τελικά παράγεται (Esteban et al., 1999). Η άρδευση αυξάνει αισθητά τη φωτοσύνθεση, και η παραγωγή του φυτού αυξάνεται κατά 1,5-4 φορές, ανάλογα µε τη χρονική στιγµή εφαρµογής, την ποσότητα νερού, την ποικιλία, τις περιβαλλοντικές συνθήκες καθώς και 17

19 άλλες καλλιεργητικές πρακτικές (Bravdo et al., 1985; Hepner et al., 1985; Matthews et al., 1987; Schultz, 1996; Williams, 1996; Escalona et al., 2003, Cifre et al., 2005). Έχει παρατηρηθεί ότι, µέχρι µια ορισµένη ποσότητα προστιθέµενου νερού, δεν υπάρχει αρνητική επίδραση στην ποιότητα των σταφυλιών και του οίνου, ακόµα και όταν αυξάνεται η παραγωγή του φυτού (Bravdo et al., 1985; Hepner et al., 1985). Εντούτοις, περαιτέρω παροχή νερού έχει αρνητική επίπτωση στην ποιότητά τους. Οι ερευνητές αναφέρουν κυρίως απώλεια χρώµατος, χαµηλές περιεκτικότητες σε σάκχαρα και ανισορροπία οξέωνσακχάρων (Bravdo et al., 1985; Hepner et al., 1985; Matthews et al., 1988; Matthews et al., 1990; Cacho et al., 1992; Sipiora et al., 1998; Esteban et al., 1999, 2001; Kennedy et al., 2000; Cifre et al., 2005). Η έλλειψη νερού µπορεί να επηρεάσει τη σύσταση των σταφυλιών και τα χαρακτηριστικά του οίνου µε περισσότερους από έναν τρόπους. Τα σταφύλια που εκτίθενται σε συνθήκες υδατικής καταπόνησης έχει παρατηρηθεί ότι παρουσιάζουν υψηλότερη περιεκτικότητα σε ολικές φαινόλες και ανθοκυάνες (Matthews et al., 1988; Sipiora et al., 1998; Esteban et al., 2001). Η υδατική καταπόνηση ως αποτέλεσµα της µειωµένης παροχής νερού, επιδρά στη φυσιολογία της αµπέλου (π.χ. κλείσιµο των στοµατίων των φύλλων, µειωµένη φωτοσύνθεση (Goodwin, 2002)). Επίσης, µπορεί να έχει άµεσα και έµµεσα αποτελέσµατα στο άρωµα του οίνου (Bruwer et al., 2004). Ως άµεσα αποτελέσµατα αναφέρονται: 1) η µείωση της ανάπτυξης, η οποία συνεπάγεται την αύξηση της έκθεσης των σταφυλιών στο φως και οδηγεί σε µια µεταβολή στην αρωµατική ισορροπία αρωµάτων φρούτων / φυτικών αρωµάτων και 2) η περιορισµένη παραγωγή και µεταφορά σακχάρων στα σταφύλια, γεγονός που µειώνει τη διαθεσιµότητα των µεταβολιτών και µπορεί να οδηγήσει στην παραγωγή οίνων και γλευκών µε υψηλότερο ph (Goodwin, 2002). Τα έµµεσα αποτελέσµατα αποδίδονται στις αλλαγές στην ισορροπία µεταξύ της βλαστικής και αναπαραγωγικής ανάπτυξης: εάν το νερό είναι περιορισµένο, πρέπει να εφαρµοστεί άρδευση ώστε να αποφευχθεί η υδατική καταπόνηση κατά τη διάρκεια της άνθησης και της καρπόδεσης. Η υδατική καταπόνηση πρέπει να αποφευχθεί επίσης κατά τη διάρκεια της ωρίµανσης της ράγας (Goodwin, 2002). 18

20 Τα ήπια ελλείµµατα ύδατος έχουν θετικά αποτελέσµατα στη µείωση του µεγέθους της ράγας εάν εφαρµόζονται κατά τη διάρκεια της φάσης Ι της ανάπτυξης των ραγών (Smart, 1974), και µπορούν έτσι να ενισχύσουν τη συγκέντρωση των πτητικών συστατικών που απαντούν στη ράγα εφ' όσον δεν υπάρχουν δυσµενείς επιπτώσεις σε άλλες µεταβολικές διαδικασίες (Bruwer, 2004). Εάν το νερό είναι απεριόριστο, τότε η ελεγχόµενη υδατική καταπόνηση (η παροχή δηλαδή λιγότερου νερού από το απαιτούµενο για τη βέλτιστη αύξηση και ανάπτυξη του φυτού) µπορεί να χρησιµοποιηθεί για τη βελτίωση της ποιότητας των σταφυλιών. Αυτή η τεχνική είναι γνωστή ως Regulated Deficit Irrigation, RDI (Goodwin, 2002), και έχει ως στόχο να κρατήσει το φυτό υπό ελεγχόµενες συνθήκες υδατικής καταπόνησης. Η RDI αποτελεί για τους αµπελουργούς ένα εργαλείο για τον καλύτερο έλεγχο του µέγεθους των ραγών, της βλαστικής αύξησης και της φωτοσύνθεσης (Goodwin, 2002) Παροχή νερού µε το σύστηµα στάγδην άρδευσης Αντίθετα µε τις συµβατικές µεθόδους άρδευσης, τα συστήµατα στάγδην άρδευσης δεν εξαρτώνται από τη χρησιµοποίηση του χώµατος ως δεξαµενή ύδατος. Η τεχνική απαιτεί τη συχνή παροχή νερού προκειµένου να περιοριστεί η διήθηση στα εδαφολογικά στρώµατα που βρίσκονται κάτω από την ζώνη του κύριου ριζικού συστήµατος. Η συχνότητα καθορίζεται από τρεις σηµαντικούς παράγοντες: τις ιδιότητες του εδάφους, το ρυθµό απώλειας λόγω εξάτµισης και διαπνοής και το ρυθµό παροχής νερού του συστήµατος άρδευσης. Τα συστήµατα στάγδην άρδευσης σχεδιάζονται κανονικά για να παρέχουν την απαίτηση ύδατος µιας ηµέρας τουλάχιστον, στην εποχή που τα φυτά έχουν την µεγαλύτερη ανάγκη για νερό. (http://www.netafim.com ) 19

21 1.3. Η ποικιλία Cabernet-Sauvignon Η διεθνής ποικιλία Cabernet-Sauvignon, καταγόµενη από το Bordeaux της Γαλλίας, είναι η πιο ονοµαστή ερυθρή ποικιλία για την παραγωγή ερυθρών οίνων που προορίζονται για µακρόχρονη παλαίωση. Στην Ελλάδα πρωτοκαλλιεργήθηκε στο Μέτσοβο αλλά γρήγορα η καλλιέργειά της επεκτάθηκε σε αρκετές περιοχές σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο (από την Κρήτη µέχρι τη Θράκη, είναι επιτρεπόµενη ή συνιστώµενη σε 23 νοµούς) (Σπινθηροπούλου, 2000). Στα κατάλληλα εδάφη, και σε σχέση πάντα µε το επίπεδο της παραγωγής, η ποικιλία αυτή δίνει οίνους που χαρακτηρίζονται από βαθύ µαυροπόρφυρο χρώµα, αρωµατική πολυπλοκότητα, σώµα και υψηλή περιεκτικότητα σε ταννίνες. Στην νεότητά τους θυµίζουν πράσινη πιπεριά, φραγκοστάφυλα, αγριοκέρασα ενώ µετά από µακρόχρονη παλαίωση, αναδύουν φινετσάτο µπουκέτο. Οι οίνοι από Cabernet-Sauvignon χρησιµοποιούνται πολύ συχνά σε αναµείξεις µε οίνους άλλων ποικιλιών, καθώς η παρουσία τους ακόµα και σε µικρό ποσοστό, συνήθως 5-20%, ενισχύει και στηρίζει το χρώµα, το άρωµα, το σώµα, τη γευστική ισορροπία και πληρότητα, δίνοντας χαρακτήρα στο τελικό προϊόν (Σπινθηροπούλου, 2000). Οι οίνοι που παράγονται από την ποικιλία Cabernet-Sauvignon χαρακτηρίζονται από µια πολυπλοκότητα και ένταση γεύσης που καθιστά τη µελέτη µιας τέτοιας ποικιλίας ιδιαίτερα ελκυστική ως πηγή πρόδροµων ευχυµικών ενώσεων. Ωστόσο, η συγκέντρωση αυτών των ενώσεων συνήθως είναι πολύ χαµηλή: µερικά µg/kg ή ακόµη και ng/kg, γεγονός που δυσχεραίνει τον προσδιορισµό τους. Επιπλέον, η εκχύλιση τους, ιδιαίτερα κάτω από συνθήκες συγκρίσιµες µε αυτές που επικρατούν κατά τη διάρκεια της οινοποίησης, συνοδεύεται από µια αφθονία φαινολικών συστατικών ιδιαίτερης πολυπλοκότητας. Παράλληλα, πολλές φαινολικές ενώσεις σταφυλιών απαντούν µε τη µορφή γλυκοζιτών, οι οποίοι πρέπει να αποµακρυνθούν, κάτι που αυξάνει τις δυσκολίες διαχωρισµού, ενώ µερικά φαινολικά συστατικά οξειδώνονται εύκολα ή πολυµερίζονται, συµβάλλοντας στην αυξανόµενη πολυπλοκότητα του υποστρώµατος του δείγµατος προς ανάλυση (Naiker, 2001). 20

22 1.4. Προσδιορισµός των γλυκοζιτών σε γλεύκη και οίνους Οι δευτερογενείς γλυκοζυλιωµένοι µεταβολίτες του σταφυλιού (γλυκοζίτες πτητικών οσµηρών ενώσεων, ανθοκυάνες, παράγωγα του σικιµικού οξέος) χρησιµοποιήθηκαν και χρησιµοποιούνται από τους ερευνητές ως δείκτες προκειµένου να µελετηθεί το οινολογικό δυναµικό των διαφόρων ποικιλιών αλλά και η επίδραση παραγόντων όπως το έδαφος, το κλίµα, οι καλλιεργητικές και οινολογικές πρακτικές στη σύσταση και την ποιότητα του σταφυλιού και του οίνου που προκύπτει (Arevalo Villena et al., 2006). Για το λόγο αυτό η έρευνα στράφηκε από πολύ νωρίς στην εύρεση και ανάπτυξη µεθόδων ανάλυσης και ποσοτικού προσδιορισµού τους (Williams et al., 1982; Günata et al., 1985; Voirin et al., 1992a, b). Στην παρούσα εργασία θα µας απασχολήσουν οι µέθοδοι προσδιορισµού των γλυκοζιτών που αποτελούν πρόδροµες µορφές οσµηρών πτητικών ενώσεων. Οι µέθοδοι που χρησιµοποιούνται για την ανάλυση της συγκεκριµένης κατηγορίας γλυκοζιτών εµπλέκουν γενικά σύνθετες διαδικασίες συνδυασµένης εκχύλισης, αποµόνωσης και ανίχνευσης µε αέρια χρωµατογραφία (Voirin et al., 1992a, b; Arevalo Villena et al., 2006). Επιπλέον, τόσο το γλεύκος όσο και ο οίνος αποτελούν δύο δύσκολα υποστρώµατα. Στο γλεύκος, η παρουσία γλυκόζης και φρουκτόζης καθώς και άλλων σακχάρων σε ελεύθερη µορφή και υψηλή συγκέντρωση, καθιστά τον προσδιορισµό των µικρών ποσοτήτων των γλυκοζιτών εξαιρετικά δύσκολη. Στον οίνο, η παρουσία µετά την αλκοολική ζύµωση, γλυκερόλης και των 2,3-βουτανοδιολών, εξίσου περιπλέκει τα πράγµατα (Mateo & Jiménez, 2000). Στη βιβλιογραφία αναφέρονται δοκιµές διαφόρων τεχνικών απευθείας προσδιορισµού των γλυκοζιτών: εκχύλιση υγρού και TLC, διήθηση gel filtration, χρωµατογραφία ιοντοανταλλαγής (Larson et al., 1965; Lindberg & Slessor, 1967; Angyal et al., 1979). Καθώς στην πλειονότητά τους υπήρξαν ανεπιτυχείς, η έρευνα επικεντρώθηκε στη συνέχεια στην διερεύνηση µεθόδων αποµόνωσης καταρχήν και προσδιορισµού των γλυκοζιτών στη συνέχεια Αποµόνωση των γλυκοζιτών Η αποµόνωση των γλυκοζιτών από γλεύκη και οίνους µέσω της εκλεκτικής συγκράτησής τους σε µικροστήλες εκχύλισης στερεής φάσης (SPE) 21

23 είναι µια ευρέως χρησιµοποιούµενη τεχνική. Ακολουθεί η έκπλυση της στατικής φάσης µε νερό για την αποµάκρυνση των ελεύθερων σακχάρων και άλλων πολικών συστατικών. Τέλος, εκλούονται οι λιγότερο πολικοί γλυκοζίτες µε τη βοήθεια οργανικού διαλύτη. Ο Williams et al. (1982) χρησιµοποίησαν χρωµατογραφία στήλης µε C 18 ως υλικό πλήρωσης, για την εκχύλιση γλυκοζιτών από γλεύκος ή οίνο. Ο Günata et al. (1985) πρότειναν τη χρησιµοποίηση της ρητίνης Amberlite XAD- 2, καθώς κατέχει µια άριστη ικανότητα συγκράτησης των ελεύθερων τερπενολών από το γλεύκος, παρόµοια εκείνης του C 18. Εντούτοις, ακόµη και µετά από εκτενή έκπλυση, τόσο η Amberlite XAD-2 όσο και η Amberlite XAD- 16, µε µεγαλύτερη επιφάνεια και ικανότητα συγκράτησης σε σχέση µε την Amberlite XAD-2, παρουσίαζαν το µειονέκτηµα της συγκράτησης ελεύθερης γλυκόζης επιπλέον των επιθυµητών γλυκοζιτών (Williams et al., 1995). Σύµφωνα µε τους ίδιους ερευνητές, το διοξείδιο του πυριτίου (silica gel), αποτελεί ένα ιδιαίτερα κατάλληλο υλικό για την αποµόνωση των τερπενίων τα οποία βρίσκονται µε τη µορφή γλυκοζιτών (Williams et al., 1995). Η εµπορική διαθεσιµότητα του σε οµοιόµορφες, προσυσκευασµένες µικροστήλες είναι ένα πρόσθετο πλεονέκτηµα στην χρήση του (Maicas & Mateo, 2005). Στη βιβλιογραφία αναφέρεται επίσης η εκχύλιση γλυκοζιτών από γλεύκος µε τη βοήθεια µικροκυµάτων (Bureau et al., 1996). Αν και απαιτείται περαιτέρω καθαρισµός των εκχυλισµάτων, η µέθοδος παρέχει τα πλεονεκτήµατα της ταχύτητας, της ευκολίας εκχύλισης και της δυνατότητας να εκχυλιστούν οι ράγες χωρίς να απαιτείται αποµάκρυνση των γιγάρτων ή οµογενοποίηση (Maicas & Mateo, 2005) Υδρόλυση των γλυκοζιτών και προσδιορισµός των ελεύθερων οσµηρών πτητικών ενώσεων Την αποµόνωση των γλυκοζιτών από το γλεύκος ή τον οίνο, ακολουθεί η υδρόλυση τους και ο προσδιορισµός των ελεύθερων πτητικών οσµηρών ενώσεων που απελευθερώνονται. Η υδρόλυση µπορεί να είναι όξινη ή ενζυµική ενώ για τον προσδιορισµό αναφέρεται στη βιβλιογραφία η χρησιµοποίηση αέριας χρωµατογραφίας (Günata et al., 1985, Voirin et al., 1992a,b) ή αέριας χρωµατογραφίας/φασµατοσκοπίας µαζών (GC/MS) 22

24 (Williams et al., 1982a, b). Μεµονωµένοι γλυκοζίτες έχουν επίσης αποµονωθεί µε χρωµατογραφία κατά αντιρροή και προσδιοριστεί µε GC/MS (Winterhalter et al., 1990) ή πυρηνικό µαγνητικό συντονισµό (NMR) και MS, ή υγρή χρωµατογραφία υψηλής απόδοσης (HPLC) και FAB-MS (Marinos et al., 1994) Προσδιορισµός της δεσµευµένης µέσω γλυκοζιτικών δεσµών γλυκόζης (Glycosyl Glucose, G-G) και της δεσµευµένης µέσω γλυκοζιτικών δεσµών µε ενώσεις µη φαινολικού τύπου γλυκόζης (phenol-free glycosyl glucose, PFGG) Οι υπάρχουσες µέθοδοι ποσοτικού προσδιορισµού των γλυκοζιτών στα σταφύλια και τους οίνους είναι κοπιώδεις, χρονοβόρες και απαιτούν εξεζητηµένη οργανολογία. Την απαίτηση για µια απλή και γρήγορη αναλυτική µέθοδο, απαραίτητη στην αµπελουργική και οινολογική έρευνα, κάλυψαν οι Abbott et al. (1993), Williams et al. (1995) και Iland et al. (1996) οι οποίοι πρότειναν τη µέθοδο προσδιορισµού της G-G και προχώρησαν στη βελτιστοποίησή της, αντίστοιχα. Σύµφωνα µε τους ερευνητές, η υδρόλυση των γλυκοζυλιωµένων δευτερογενών µεταβολιτών που υπάρχουν στα σταφύλια, αποδίδει µια ισοµοριακή αναλογία αγλυκόνης και D-γλυκόζης η οποία ορίζεται ως δεσµευµένη µέσω γλυκοζιτικών δεσµών γλυκόζη. Με βάση αυτό το συλλογισµό, ο προσδιορισµός της συγκέντρωσης της G-G επιτρέπει την έµµεση εκτίµηση της συνολικής συγκέντρωσης των γλυκοζυλιωµένων δευτερογενών µεταβολιτών που υπάρχουν στο σταφύλι (Williams et al., 1995). Η µέθοδος περιλαµβάνει τα ακόλουθα στάδια: α) αποµόνωση των γλυκοζιτών µε εκλεκτική συγκράτηση σε υλικό πλήρωσης C 18 αντίστροφης φάσης, β) υδρόλυση των γλυκοζιτών για την απελευθέρωση της γλυκόζης, και γ) προσδιορισµό της συγκέντρωσης της γλυκόζης µε ενζυµική µέθοδο µέσω της εξοκινάσης / δεϋδρογονάσης της 6-φωσφορικής γλυκόζης (HK / G6P-DH) (Williams et al., 1995). 23

25 Αρχή µεθόδου ενζυµικού προσδιορισµού γλυκόζης (AOAC, 1995) Παρουσία 5'-τριφωσφορικής αδενοσίνης (ATP), το ένζυµο εξοκινάση (HK) φωσφορυλιώνει τη γλυκόζη και σχηµατίζεται 6-φωσφορική γλυκόζη (G- 6-P) και 5'-διφωσφορική αδενοσίνη (ADP) (1) HK (1) Γλυκόζη + ATP G-6-P + ADP Η 6-φωσφορική γλυκόζη οξειδώνεται από το νικοτιναµιδο-αδενινο δινουκλεοτίδιο (NADP + ) παρουσία του ενζύµου δεϋδρογονάση της 6- φωσφορικής γλυκόζης (G6P-DH) σε 6-φωσφορικό γλυκονικό οξύ µε ταυτόχρονο σχηµατισµό NADPH (2). G6P-DH (2) G-6-P + NADP + 6-φωσφορικό γλυκονικό οξύ + NADPH + H + Η ποσότητα του NADPH που σχηµατίζεται σε αυτήν την αντίδραση είναι ανάλογη µε τη συγκέντρωση της γλυκόζης στο δείγµα. Η µέτρηση της αύξησης του NADPH γίνεται µε τη βοήθεια της απορρόφησης στα 334, 340 ή 365 nm. Το 2000, ο Zoecklein et al. τροποποίησε τη µέθοδο ώστε να διαχωρίσει τους φαινολικούς γλυκοζίτες από τους υπόλοιπους γλυκοζίτες και να µπορέσει να προσδιορίσει µε µεγαλύτερη ακρίβεια το κλάσµα των µη φαινολικών γλυκοζιτών (phenol-free glycosides) οι περισσότεροι από τους οποίους είναι πρόδροµοι αρώµατος και ευχυµίας, µε στόχο την εκτίµηση του αρωµατικού δυναµικού των σταφυλιών. Για το σκοπό αυτό η εκχύλιση των γλυκοζιτών γίνεται σε αλκαλική τιµή ph ώστε να διαχωριστούν εκείνοι οι γλυκοζίτες που δεν έχουν φαινολικές ή άλλες λειτουργικές οµάδες που ιονίζονται σε τιµή ph 10 (Zoecklein et al., 2000). Πραγµατοποιώντας την εκχύλιση των γλυκοζιτών σε αλκαλική τιµή ph ( 10) οι φαινολικές ενώσεις µεταξύ αυτών και οι φαινολικοί γλυκοζίτες - µετατρέπονται σε φαινολικά άλατα σύµφωνα µε την αντίδραση που ακολουθεί. Τα άλατα αυτά διίστανται και δεν συγκρατούνται από το υλικό 24

26 πλήρωσης της στήλης. Ο διαχωρισµός των φαινολικών γλυκοζιτών µπορεί να ενισχυθεί µε την αύξηση του ph του δείγµατος προς εκχύλιση σε τιµές µεγαλύτερες του 10 (οι συγγραφείς προτείνουν ph=13). OH + NaOH O - Na + + H 2 O Φαινόλη Φαινοξείδιο του νατρίου Μετά τη διέλευση του δείγµατος από τη στήλη SPE, οι φαινολικοί γλυκοζίτες αποµακρύνονται πολύ εύκολα, µαζί µε την ελεύθερη γλυκόζη, µέσω της έκπλυσης του πληρωτικού υλικού µε νερό. Οι µη φαινολικοί γλυκοζίτες εκλούονται µε τη βοήθεια οργανικού διαλύτη, ακολουθεί όξινη υδρόλυση τους και ενζυµικός προσδιορισµός της γλυκόζης η οποία ορίζεται ως «δεσµευµένη µέσω γλυκοζιτικών δεσµών µε ενώσεις µη φαινολικού τύπου γλυκόζη», και στο εξής για λόγους συντοµίας θα αναφέρεται ως PFGG. Ο προσδιορισµός της PFGG επιτρέπει την έµµεση εκτίµηση της συγκέντρωσης των γλυκοζυλιωµένων δευτερογενών µεταβολιτών που υπάρχουν στο σταφύλι και αποτελούν πρόδροµες µορφές πτητικών οσµηρών συστατικών (Zoecklein et al., 2000; Whiton & Zoecklein, 2002) Εφαρµογές της µεθόδου προσδιορισµού της PFGG Ο προσδιορισµός των πτητικών δευτερογενών µεταβολιτών των σταφυλιών αλλά και του οίνου υιοθετείται όλο και περισσότερο προκειµένου να µελετηθεί η επίδραση της ποικιλίας στα ποιοτικά χαρακτηριστικά του οίνου που παράγεται (Cabrita et al., 2006). Οι γλυκοζυλιωµένοι δευτερογενείς µεταβολίτες τραβούν το ερευνητικό ενδιαφέρον καθώς µπορούν να αποτελέσουν δείκτες της ποιότητας των σταφυλιών και κατά συνέπεια των οίνων (Abbott et al., 1993; Iland et al., 1996; Zoecklein et al., 2000; Arevalo Villena et al., 2006). Η µέθοδος προσδιορισµού της PFGG αναπτύχθηκε µε στόχο να προσφέρει µια µέτρηση της σύστασης των σταφυλιών σχετική µε την ευχυµία του οίνου. Παρέχει στα οινοποιεία µια απλή, γρήγορη δοκιµή µε την οποία προσδιορίζεται το αρωµατικό δυναµικό (πρόδροµες µορφές πτητικών συστατικών) των γλευκών και των οίνων καθώς και η αποτελεσµατικότητα 25

27 των ενζυµικών επεξεργασιών που εφαρµόζονται (Arevalo Villena et al., 2006) Επίσης, χρησιµοποιείται για να αξιολογηθεί η επίδραση των αµπελουργικών πρακτικών στη σύσταση των ραγών, συγκριθεί η ανάπτυξη των γλυκοζιτών στα σταφύλια από διαφορετικούς αµπελώνες κατά τη διάρκεια της ωρίµανσης παρατηρηθούν διαφορές µεταξύ των αµπελώνων κατά τη συγκοµιδή παρατηρηθούν οι διαφορές µεταξύ των σταφυλιών που συγκοµίζονται από την ίδια τοποθεσία από τη µια χρονιά στην άλλη αξιολογηθεί η επίδραση των µεθόδων οινοποίησης ελεγχθεί η σύσταση του οίνου κατά τη διάρκεια της παλαίωσης (Zoecklein et al., 2000; Whiton & Zoecklein, 2002) Εκχύλιση στερεάς φάσης-υγρού (SPE) ως τεχνική προκατεργασίας φυτικών δειγµάτων Η εκχύλιση στερεάς φάσης-υγρού (Solid Phase Extraction, SPE) -στο εξής θα αναφέρεται για λόγους συντοµίας ως SPE-, είναι µια τεχνική η οποία εφαρµόζεται για την εκλεκτική αποµόνωση, παραλαβή και προσυγκέντρωση των προσδιοριζόµενων συστατικών. Άρχισε να εφαρµόζεται από τη δεκαετία του 1970 ως εναλλακτική µέθοδος της εκχύλισης υγρού-υγρού, και βρίσκει πολυάριθµες εφαρµογές στη βιβλιογραφία (Παπαδογιάννης, 2004; Μπακέα, 2005). Η αρχή της SPE περιλαµβάνει κατανοµή των εκχυλιζόµενων συστατικών ανάµεσα σε δύο φάσεις: µία στερεή, τη στατική φάση, και µία υγρή, το υγρό υπόστρωµα το οποίο περιλαµβάνει και τις πιθανές παρεµποδίσεις. Πραγµατοποιείται µε τη βοήθεια µικροστήλης µιας χρήσης, πληρωµένης µε κατάλληλο χρωµατογραφικό υλικό. Τα προσδιοριζόµενα συστατικά πρέπει να έχουν µεγαλύτερη συγγένεια προς τη στερεή φάση, απ ότι προς το υπόστρωµα του δείγµατος, ώστε να λάβει χώρα συγκράτηση. Τα συστατικά αυτά στη συνέχεια αποµακρύνονται µε έκλουση µε τη βοήθεια διαλύτη, ο οποίος έχει µεγαλύτερη συγγένεια προς τα συστατικά (Παπαδογιάννης, 2004). 26

28 Οι εφαρµογές της SPE σε τρόφιµα και ποτά συνήθως αναπτύσσονται είτε στα πλαίσια ποιοτικού ελέγχου (για παράδειγµα, ανίχνευση χρωστικών, σακχάρων και οξέων στο κρασί, ιχνοστοιχείων σε βρεφικές τροφές) είτε ανίχνευσης - ταυτοποίησης φάρµακων, φυτοπροστατευτικών ενώσεων ή µικροβιολογικών τοξινών. Ο σκοπός είναι η εξασφάλιση της ασφάλειας του καταναλωτή (Simpson, 2002; Oasis Applications Notebook, 2003) Στάδια της εκχύλισης στερεάς φάσης-υγρού Η διαδικασία της εκχύλισης στερεάς φάσης-υγρού περιλαµβάνει τα εξής στάδια (Σχήµα 7): 1. Εξισορρόπηση (conditioning) της στατικής φάσης µε έναν ή περισσότερους διαλύτες. Είναι απαραίτητη, προκειµένου να ενεργοποιηθούν οι λειτουργικές οµάδες του υλικού πλήρωσης της στήλης. 2. Προσθήκη του δείγµατος. Την ενεργοποίηση της στατικής φάσης ακολουθεί η µεταφορά του δείγµατος, διαλυµένου σε κατάλληλο διαλύτη, στη στήλη, και η διέλευσή του µέσω του πληρωτικού υλικού. Στο στάδιο αυτό οι προσδιοριζόµενες ενώσεις του δείγµατος και µερικά ανεπιθύµητα συστατικά αλληλεπιδρούν και δεσµεύονται από τη στατική φάση ενώ ο διαλύτης και οι παρεµποδίσεις περνούν µέσω της στήλης και αποµακρύνονται (Van Horne, 1985; Christie, 2002; Simpson, 2002; Παπαδογιάννης, 2004). 3. Έκπλυση της στατικής φάσης µε τους ανάλογους διαλύτες. Αποσκοπεί στην αποµάκρυνση των ανεπιθύµητων πολικών συστατικών του υποστρώµατος. Ο διαλύτης που επιλέγεται πρέπει να είναι ασθενής (νερό ή ρυθµιστικό διάλυµα) ώστε τα συστατικά που µας ενδιαφέρουν να µην αποµακρυνθούν από τη στατική φάση (Simpson, 2002; Παπαδογιάννης, 2004). 4. Έκλουση (elution) των προσδιοριζόµενων συστατικών από τη στατική φάση. Η έκλουση επιτυγχάνεται µε τη βοήθεια ενός διαλύτη, µε τον οποίο τα συστατικά έχουν µεγαλύτερη χηµική συγγένεια από ότι έχουν µε τη στατική φάση. Aντικειµενικός σκοπός της έκλουσης είναι η ποσοτική παραλαβή των συστατικών που ενδιαφέρουν τον αναλυτή σε µια συµπυκνωµένη µορφή κατάλληλη για ανάλυση (McDonald et al., 1995; Simpson, 2002; Παπαδογιάννης, 2004). 27

29 Σχήµα 7. Στάδια εκχύλισης στερεάς φάσης-υγρού Συνήθως χρησιµοποιούνται ειδικές µικροστήλες µιας χρήσης, στις οποίες το κατάλληλο πληρωτικό υλικό βρίσκεται ανάµεσα σε δυο ηθµούς πολυπροπυλενίου (Guide ITS, Gilson Guide, 2005). Tο κόστος των µικροστηλών ωστόσο, δεδοµένου ότι είναι µιας χρήσης, αποτελεί σηµαντικό µειονέκτηµα της τεχνικής Υλικά πλήρωσης στην εκχύλιση στερεάς φάσης Τα τελευταία χρόνια, µια ποικιλία από υλικά πλήρωσης σχεδιασµένα για την προκατεργασία του δείγµατος, προσφέρονται στο εµπόριο. Τα υλικά αυτά περιλαµβάνουν κυρίως ιοντοανταλλακτικές ρητίνες και δεσµευµένο διοξείδιο του πυριτίου (bonded silica gel), ενώ σπανιότερα χρησιµοποιούνται η αλουµίνα, ο ενεργός άνθρακας, το πυριτικό µαγνήσιο και το µη δεσµευµένο διοξείδιο του πυριτίου (Παπαδογιάννης, 2004). Το διοξείδιο του πυριτίου είναι το υλικό που χρησιµοποιείται κυρίως για την παραγωγή υλικών δεσµευµένης φάσης. Με τον τρόπο αυτό δίνεται η δυνατότητα να δηµιουργήσουµε υδρόφοβα παράγωγα µακριάς ανθρακικής αλυσίδας (π.χ. µέχρι 18 άτοµα άνθρακα) (Παπαδογιάννης, 2004; Μπακέα, 2005). Τα πυριτικά υλικά που χρησιµοποιούνται στην SPE αντίστροφης φάσης περιλαµβάνουν παράγωγα µε δεκαοκτυλο- (C 18 ), οκτυλο- (C 8 ), αιθυλο- (C 2 ), κυκλοεξυλο-, φαινυλο-, βουτυλο- (C 4 ) οµάδες (Datta, 2005; Παπαδογιάννης, 2004). Τα υλικά C-8 και C-18 (silica C 8 και C 18 ) είναι από τα 28

30 πλέον χρησιµοποιούµενα στην προκατεργασία των δειγµάτων (Μπακέα, 2005). Άλλα υλικά τα οποία χρησιµοποιούνται στην SPE αντίστροφης φάσης είναι διάφορα πολυµερή τα οποία συνδέονται µε το πυριτικό υπόστρωµα. Αντί πυριτίου είναι εξίσου συνηθισµένη η χρήση πολυµερών υλικών ως υποστρωµάτων στήριξης των χαρακτηριστικών οµάδων κατά την SPE αντίστροφης φάσης (Μπακέα, 2005). Τα τελευταία χρόνια έχουν κυκλοφορήσει επίσης στην αγορά νέα υδρόφιλα - υδρόφοβα πολυµερή υλικά, στα οποία µπορεί να λάβει χώρα η συγκράτηση ακόµη και αν το υλικό αφεθεί να στεγνώσει. Τέτοια υλικά είναι το συµπολυµερές Oasis της εταιρείας WATERS (Simpson, 2002; Παπαδογιάννης, 2004). Το συµπολυµερές Oasis HLB είναι ένα πολυµερικό υλικό SPE αντίστροφης φάσης το οποίο εισήγαγε στην αγορά η εταιρεία Waters το 1996 (Simpson, 2002; Oasis Applications Notebook, 2003; Bouvier et al., 2004). Πρόκειται για ένα µακροπορώδες συµπολυµερές το οποίο αποτελείται από µια ισορροπηµένη αναλογία δύο µονοµερών, του υδρόφοβου διβινυλοβενζολίου το οποίο παρέχει ιδιότητες συγκράτησης αντίστροφης φάσης και της υδρόφιλης Ν βινυλοπυρρολιδόνης (δέκτης Η, που αυξάνει την ικανότητα διαβροχής του πολυµερούς και τη συγκράτηση πολικών οργανικών ενώσεων) (Σχήµα 8) (Παπαδογιάννης, 2004). Το αποτέλεσµα είναι βελτιωµένη ικανότητα συγκράτησης λόγω σχηµατισµού ενός «polar-hook» που επιτρέπει καλύτερη συγκράτηση των πολικών ενώσεων και µια εξαιρετική ικανότητα διαβροχής από το νερό (Oasis Applications Notebook, 2003; Παπαδογιάννης, 2004; Datta, 2005). 29

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη φαινολικό και αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο Μαρία Κυραλέου Yποψήφια Διδάκτωρ Οινολογίας Tμήμα Eπιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών τηλ. 215294719 mkyrleou@u.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ωρίµανση του Σταφυλιού

Ωρίµανση του Σταφυλιού 1 Ωρίµανση του Σταφυλιού H ωρίµανση του σταφυλιού περνά από διάφορα στάδια-περιόδους: 1. Στο πρώτο στάδιο, η ρόγα είναι πράσινη από την παρουσία της χλωροφύλλης, ενώ η γεύση της έντονα ξινή, λόγω αυξηµένης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2011. Υψηλής ποιότητας και τιμής τα σταφύλια το 2011

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2011. Υψηλής ποιότητας και τιμής τα σταφύλια το 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2011 Υψηλής ποιότητας και τιμής τα σταφύλια το 2011 Η εσοδεία 2011 έχει πολλά ενδιαφέροντα νέα να μας διηγηθεί. Κλιματολογικά υπήρξε μία υπέροχη χρονιά αφού αρκετές βροχοπτώσεις τον χειμώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, Dr ΤΑΒΕΡΝΑΡΑΚΗ ΝΙΚΗ 1. 1 ΑΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ, ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Με τον ορισμό terroir αναφέρονταν,

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /16 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1057 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Δράμα (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τρύγου ΚΕΟΣΟΕ 2012: Καλή συγκοµιδή για τον ελληνικό αµπελώνα αλλά µε κακούς οιωνούς στην αγορά

Δελτίο Τρύγου ΚΕΟΣΟΕ 2012: Καλή συγκοµιδή για τον ελληνικό αµπελώνα αλλά µε κακούς οιωνούς στην αγορά Δελτίο Τρύγου ΚΕΟΣΟΕ 2012: Καλή συγκοµιδή για τον ελληνικό αµπελώνα αλλά µε κακούς οιωνούς στην αγορά Η ανθοφορία και ωρίµαση των σταφυλιών κατά τους κρίσιµους µήνες εξελίχθηκε οµαλά φέτος, αν και επιτυχάνθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ Επιστηµονικός υπεύθυνος : Δρ. Αντώνιος Τσαρµπόπουλος Τίτλος διδακτορικής διατριβής: Προσδιορισµός και µελέτη πτητικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

ποσοτικός προσδιορισμός του διμεθυλοσουλφιδίου σε οίνους της ποικιλίας Ξινόμαυρο

ποσοτικός προσδιορισμός του διμεθυλοσουλφιδίου σε οίνους της ποικιλίας Ξινόμαυρο ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ - ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΠΜΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ ποσοτικός προσδιορισμός του διμεθυλοσουλφιδίου σε οίνους της ποικιλίας Ξινόμαυρο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ Τα σάκχαρα είναι το σημαντικότερο συστατικό του γλεύκους, καθώς η περιεκτικότητά του σε αυτά καθορίζει τον αλκοολικό βαθμό του οίνου που θα προκύψει μετά την αλκοολική

Διαβάστε περισσότερα

Του Α. Καστρίωτη TouristikiEkpaideysi.gr ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

Του Α. Καστρίωτη TouristikiEkpaideysi.gr ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ Ερυθρές ποικιλίες Cabernet Sauvignon Syrah Merlot Pinot Noir Grenache Λευκές ποικιλίες Chardonnay Gewürztraminer Riesling Sauvignon Blanc Sylvaner

Διαβάστε περισσότερα

TΡΥΓΟΣ 2008 περίοδος από τον περκασμό μέχρι τον τρύγο του Ξινόμαυρου στη Νάουσα συρρικνώθηκε σε λιγότερο από 40 μέρες αυξημένη διαλογή στο αμπέλι

TΡΥΓΟΣ 2008 περίοδος από τον περκασμό μέχρι τον τρύγο του Ξινόμαυρου στη Νάουσα συρρικνώθηκε σε λιγότερο από 40 μέρες αυξημένη διαλογή στο αμπέλι TΡΥΓΟΣ 2008 Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος, επισυνάπτουμε ένα αναλυτικό Δελτίο Τρύγου. Κάθε χρονιά είναι διαφορετική, αυτή είναι και η μαγεία του κρασιού με το οποίο επιλέξαμε να ασχοληθούμε. Γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ K E O Σ Ο Ε ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. ΡΙΑΝΚΟΥΡ 73, 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: (210) 6923102 6923291 6928224 FAX: (210) 6981182 e-mail : keosoe@otenet.gr ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2004 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2013. Εσοδεία 2013 : Και του χρόνου, τα ίδια!

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2013. Εσοδεία 2013 : Και του χρόνου, τα ίδια! ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2013 Εσοδεία 2013 : Και του χρόνου, τα ίδια! Εξαιρετική χρονιά από κάθε άποψη η φετινή. Όλοι οι παράγοντες ήταν στο ραντεβού και μάλιστα από νωρίς αφού η χρονιά υπήρξε η πιο πρώιμη των τελευταίων

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ

H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ «Τα πάντα ρει» Το νέο βρίσκεται σε πάλη με το παλιό (Ηράκλειτος) Η παράδοση ως ηθική κατηγορία, αντίθετη με την παράδοση ως συσσωρευμένη γνώση

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών 1. Τα φυτά δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια E H 2 O CO 2 χλωροφύλλη σάκχαρα Ηηλιακήενέργεια μετατρέπεται σε χημική ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης. Αν και όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΟΣ»

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΟΣ» «ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΟΣ» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ : κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΧΗΜΙΚΟΣ ΟΙΝΟΛΟΓΟΣ Κυρίες και κύριοι, Κύριοι Πρόεδροι, Πριν ξεκινήσω την παρουσίασή μου, θέλω να συστήσω την εταιρία

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /13 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1386 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Κοζάνη (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες.

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ - Μάθημα «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 9.00-12.00 (Ι3 - Θεωρία) ΠΕΜΠΤΗ 10.00 12.00 (I3-Θεωρία) ή (Εργαστήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΑΣ» Χαιρετώ με τη σειρά μου τους παρευρισκόμενους συνέδρους.

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΑΣ» Χαιρετώ με τη σειρά μου τους παρευρισκόμενους συνέδρους. «ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΑΣ» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Κα Χ. ΣΠΙΝΘΗΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΠΟΝΟΣ - ΕΙΔΙΚΟΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑΣ Κυρίες και κύριοι, Χαιρετώ με τη σειρά μου τους παρευρισκόμενους συνέδρους. Από την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ Το Μοσχοφίλερο πιθανότατα είναι µια απο τις πιο παλιές Ελληνικές ποικιλίες, καθώς σύµφωνα µε ισχυρισµούς

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /13 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1088 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Πλαγιές Πάικου (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών ΕΡΕΥΝΑ - ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Ποικιλίες για παραγωγή ερυθρών οίνων Δρ Παντελής Ζαμανίδης, Αναπληρωτής Ερευνητής,

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /15 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1592 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Καρδίτσα (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ ΕΑΣ Καρδίτσας EAS Karditsas

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA)

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) H ιστορική εξέλιξη των αυτόµατων µεθόδων ανάλυσης Κλασική ανάλυση Ασυνεχής αυτόµατη ανάλυση Ανάλυση συνεχούς ροής? Τα πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /15 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A0981 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Kως (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

«Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ.

«Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ. «Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε Η Κρήτη αποτελούσε πάντα ένα από τα μεγάλα κέντρα αμπελοκαλλιέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη των πτητικών συστατικών που συμμετέχουν στο άρωμα των οίνων από τις ερυθρές ποικιλίες Ξινόμαυρο και Μαυροτράγανο

Μελέτη των πτητικών συστατικών που συμμετέχουν στο άρωμα των οίνων από τις ερυθρές ποικιλίες Ξινόμαυρο και Μαυροτράγανο ΓΕΩΠΙΚ ΠΑΕΠΙΣΤΗΜΙ ΑΘΗΩ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΛΓΙΑΣ ΤΡΦΙΜΩ ΔΠΜΣ ΑΜΠΕΛΥΡΓΙΑ ΙΛΓΙΑ Μελέτη των πτητικών συστατικών που συμμετέχουν στο άρωμα των οίνων από τις ερυθρές ποικιλίες Ξινόμαυρο

Διαβάστε περισσότερα

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ ΜΑΘΗΤΕΣ : ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΚΟΥΡΛΑΥΤΗ ΝΙΚΗ ΜΕΛΕΑΣ ΗΛΙΑΣ ΠΑΡΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αμπέλι : Το αμπέλι είναι πολυετές φυτό και αναπτύσσεται γρήγορα. Ο κορμός του έχει πολλαπλές διακλαδώσεις

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευαγγελοπούλου Αλεξάνδρα Κεπέογλου Τριανταφυλλιά, Φωτσεινού Αικατερίνη ΠΟΤΟΠΟΙΪΑ ΝΑΟΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

Πειράματα Ποσοτικοποίησης Παραγώγων των Ενώσεων α-dicarbonyl του Κρασιού. Μπίτη Μαρία (ΑΜ858) Μυστηρίδου Εμμανουέλα (ΑΜ861)

Πειράματα Ποσοτικοποίησης Παραγώγων των Ενώσεων α-dicarbonyl του Κρασιού. Μπίτη Μαρία (ΑΜ858) Μυστηρίδου Εμμανουέλα (ΑΜ861) Πειράματα Ποσοτικοποίησης Παραγώγων των Ενώσεων α-dicarbonyl του Κρασιού Μπίτη Μαρία (ΑΜ858) Μυστηρίδου Εμμανουέλα (ΑΜ861) 1. Εισαγωγή Assaying α-dicarbonyl Compounds in Wine: A Complementary GC-MS, HPLC,

Διαβάστε περισσότερα

The art of nature Σεµινάριο Σεµινάριο Η τέχνη της αµπελουργίας και της οινοποίησης Ταξίδι στους αµπελώνες και τα κρασιά της Ελλάδας και του κόσµου Το σεµινάριο αποτελείται από 16 µαθήµατα για την αµπελουργία-οινολογία

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Ποικιλίες για παραγωγή λευκών οίνων Δρ Ζαμανίδης Παντελής, Αναπληρωτής Ερευνητής, Honorary professor

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πατάκας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Σχολή Διαχείρισης Φυσικών Πόρων και Επιχειρήσεων, Εργ. Φυτικής Παραγωγής, Γ. Σεφέρη 2, 30100 Αγρίνιο

Α. Πατάκας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Σχολή Διαχείρισης Φυσικών Πόρων και Επιχειρήσεων, Εργ. Φυτικής Παραγωγής, Γ. Σεφέρη 2, 30100 Αγρίνιο ΑΡΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΧΡΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΑΜΠΕΛΩΝΑ Α. Πατάκας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Σχολή Διαχείρισης Φυσικών Πόρων και Επιχειρήσεων, Εργ. Φυτικής Παραγωγής, Γ. Σεφέρη 2, 3000 Αγρίνιο Περίληψη Στη Μεσογειακή ζώνη

Διαβάστε περισσότερα

Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες

Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες Ιστορικό Η Οινοποιία Δαρεμά αποτελεί τη φυσική συνέχεια μιας οικογενειακής παράδοσης γενεών στο Μαρκόπουλο Μεσογαίας Αττικής που ξεκινά πριν από πολλές δεκαετίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΥΣΙΓΝΩMΙΑ JPV ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΑΠΡΙΛΙΟΥ

ΓΕΥΣΙΓΝΩMΙΑ JPV ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΓΕΥΣΙΓΝΩMΙΑ JPV ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΑΠΡΙΛΙΟΥ JOE PHELPS Ο Joe Phelps ξεκίνησε στην οικογενειακή κατασκευαστική επιχείρηση του πατέρα του, το 1952, που τότε ήταν μια τοπική εταιρεία. Το 1957 ανέλαβε ως πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα. Ευγενόλη (Ι), καρβακρόλη (ΙΙ), θυμόλη (ΙΙΙ). Σχήμα. Εστραγκόλη (αριστερά), ανηθόλη (κέντρο), μυριστισίνη (δεξιά).

Σχήμα. Ευγενόλη (Ι), καρβακρόλη (ΙΙ), θυμόλη (ΙΙΙ). Σχήμα. Εστραγκόλη (αριστερά), ανηθόλη (κέντρο), μυριστισίνη (δεξιά). ΑΡΤΥΜΑΤΑ Κάποια φυτά/τμήμα φυτών με έντονες και χαρακτηριστικές γεύσεις και αρώματα χρησιμοποιούνται αποξηραμένα είτε νωπά ως καρυκεύματα ή μπαχαρικά. Σε αυτά περιλαμβάνονται καρποί, σπόροι, φλοιοί δένδρων.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 14791 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1086 11 Ιουνίου 2008 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Αναγνώριση Τοπικού Οίνου Κοζάνης.... 1 Αναγνώριση Τοπικού Οίνου Καρδίτσας....

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /14 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1527 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Ριτσώνα (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα. Τα οργανικά οξέα επηρεάζουν τη γεύση, το χρώμα, τη σταθερότητα και την ποιότητα των προϊόντων.

Οξέα. Τα οργανικά οξέα επηρεάζουν τη γεύση, το χρώμα, τη σταθερότητα και την ποιότητα των προϊόντων. Οξέα Στα διάφορα τρόφιμα βρίσκονται δεκάδες οργανικά οξέα, ελεύθερα ή με τη μορφή αλάτων και εστέρων. Από τα ανόργανα οξέα το φωσφορικό οξύ απαντάται συχνά υπό μορφή εστέρων και αλάτων. Τα οργανικά οξέα

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας Απόστολος Μαρούλης, Κωνσταντίνα Χατζηαντωνίου Μαρούλη και µεταπτυχιακοί φοιτητές του ιχηνετ ( ιαπανεπιστηµιακό ιατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών της ιδακτικής της

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Επιτραπέζιας Ελιάς Ιστορικά Η Ελιά (Olea europea) είναι από τις σηµαντικότερες καλλιέργειες στην χώρα µας όπως και στην Μεσόγειο γενικότερα. Τα ελαιόδεντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ Κωνσταντίνα Τζιά Καθηγήτρια ΕΜΠ Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων, Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ Νέα προϊόντα - Ελαιόλαδο Αντικατάσταση άλλων λιπαρών σε προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

1979-1980 Πρακτική άσκηση για την απόκτηση αδειας ασκήσεως επαγγέλματος οινολόγου Α' κατηγορίας.

1979-1980 Πρακτική άσκηση για την απόκτηση αδειας ασκήσεως επαγγέλματος οινολόγου Α' κατηγορίας. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Επώνυμο: Παπράς Όνομα: Αστέριος Όνομα πατρός: Ιωάννης. Τόπος γέννησης :Τύρναβος Λάρισας 1951 Έγγαμος, 2 παιδιά Τέρμα Αγίου Γεδεών. 40100 Τύρναβος Τηλ. 0492/24305, 22463 Κιν. 6977002500

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΞΑΜΗΝΟ. Α/Α Α' ΕΞΑΜΗΝΟ Εξεταστέα Ύλη στο Θεωρητικό Μέρος Εξεταστέα Ύλη στο Εργαστηριακό Μέρος ΤΟ- 11. Γενική και Ανόργανη Χηµεία

Α' ΕΞΑΜΗΝΟ. Α/Α Α' ΕΞΑΜΗΝΟ Εξεταστέα Ύλη στο Θεωρητικό Μέρος Εξεταστέα Ύλη στο Εργαστηριακό Μέρος ΤΟ- 11. Γενική και Ανόργανη Χηµεία Α' ΕΞΑΜΗΝΟ Α/Α Α' ΕΞΑΜΗΝΟ Εξεταστέα Ύλη στο Θεωρητικό Μέρος Εξεταστέα Ύλη στο Εργαστηριακό Μέρος ΤΟ- 11 Γενική και Ανόργανη Χηµεία ΣΠΥΡΟΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΥΛΗ 1. Οι δακτυλογραφηµένες συµπληρωµατικές σηµειώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά ρ. Ιωάννης Τσάκνης Κοσµήτορας Σχολής Τεχνολογίας Τροφίµων & ιατροφής 1 ΣΚΟΠΟΣΜΕΛΕΤΗΣ Μελετήθηκε η δυνατότητα προσθήκης συγκεκριμένων πολυφαινολών(ελευρωπαΐνη

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 11:11 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 18:07

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 11:11 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 18:07 Τα χαρακτηριστικά από τα οποία διακρίνεται ένα κρασί εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες. Κατά κύριο λόγο όμως οφείλονται στην (ή στις) ποικιλία σταφυλιών από την οποία προέρχεται, στην περιοχή και τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /17 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1090 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Σέρρες (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Μητροπούλου Ευανθία Mitropoulou

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ.

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. Γεωπόνος Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου Γενικά Το άμυλο

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 3-1. Τι ονομάζεται περιεκτικότητα ενός διαλύματος; Είναι μία έκφραση που δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακά Ελληνικά κρασιά Πάρου «Μωραϊτης» ΖΩΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ

Παραδοσιακά Ελληνικά κρασιά Πάρου «Μωραϊτης» ΖΩΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ Παραδοσιακά Ελληνικά κρασιά Πάρου «Μωραϊτης» ΖΩΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ Τα τοπικά κρασιά από τους αμπελώνες της Πάρου, της οικογένειας Μωραϊτη, παράγονται με παραδοσιακές μεθόδους αμπελοκαλλιέργειας, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ. Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης. Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi.

ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ. Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης. Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi. ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi.gr Σχεδιασμός αναλυτικών μεθόδων: Οι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Ειδικό βάρος Οξύτητα Στερεό υπόλειμμα Λακτόζη Έλεγχος παστερίωσης

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /18 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1059 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Χανιά (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /10 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A0204 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Ίλιον (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS Ανάπτυξη οικονομικά βιώσιμης διαδικασίας για την ολοκληρωμένη διαχείριση, μέσω χρησιμοποίησης, των οινοποιητικών αποβλήτων: Παραγωγή φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /12 Αριθμός πρωτοκόλλου: PDO-GR-A1390 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Δαφνές (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Για τις προτάσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή. Α1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /12 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A0866 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Λευκάδα (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού

Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού Κων/νος νος Αμπελιώτης Επικ. Καθηγητής, Τμ. Οικιακής Οικονομίας Οικολογίας Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Περιεχόμενα Η έννοια του κύκλου ζωής Ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /8 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A0841 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Πλαγιές Αμπέλου (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα