Τα φάρµακα στην αρχαία Ελλάδα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα φάρµακα στην αρχαία Ελλάδα"

Transcript

1 Τα φάρµακα στην αρχαία Ελλάδα Ε. Σκαλτσά Επίκουρη Καθηγήτρια Τοµέας Φαρµακογνωσίας, Τµήµα Φαρµακευτικής, Πανεπιστηµιόπολις, Ζωγράφου, Αθήνα, Με τις πρώτες εκδηλώσεις ζωής επί της γης βρίσκουµε και αδιαµφισβήτητες µαρτυρίες ασθενειών. Η ασθένεια πάντοτε συνόδευε τη ζωή. Σκηνές χαραγµένες σε τοίχους σπηλαίων, σε βράχους, ο τρόπος ταφής των νεκρών κ.ά. αποτελούν µαρτυρίες για τον τρόπο αντιµετώπισης των ασθενειών. Η αναζήτηση των φαρµάκων άρχισε από το περιβάλλον. Όπως και τα ζώα, ο πρωτόγονος άνθρωπος είχε πολύ ανεπτυγµένο το ένστικτο αυτοπροστασίας. Σταδιακά κυριάρχησε η παρατήρηση και ο συσχετισµός των θεραπευτικών µέσων µε συγκεκριµµένες ασθένειες. Αναµφίβολα και η τύχη βοήθησε στην ανακάλυψη των φαρµάκων. Θεωρώντας την θεραπευτική των πρωτογόνων σαν µια ενότητα, που διήρκεσε εκατοντάδες αιώνες πιστεύεται ότι αρχικά ήταν ενστικτώδης και εµπειρική, έπειτα έγινε δαιµονιακή και ανιµιστική και στην τελευταία φάση της υπήρξε µαγική και θεοκρατική. Θρησκεία και θεραπευτική συνδέθηκαν άρρηκτα σ αυτή την τρίτη φάση και ήταν αποκλειστικά κτήµα των ιερέων. Η άγνοια και η φαντασία καλλιεργούµενη από τις εκάστοτε θρησκευτικές αντιλήψεις γέννησε τον φόβο και δηµιούργησε την µαγική και συµπτωµατική θεραπευτική. Για χιλιάδες χρόνια, η φαρµακευτική χρήση των φυτών περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στη θεραπεία πληγών και τραυµάτων, αφού όλες οι µη τραυµατικές παθήσεις αποδίδονταν στις πράξεις των θεών. Ταυτόχρονα πιστευόταν ότι, αφού τα φυτά ήταν δώρα των θεών, το σχήµα των φύλλων, των καρπών ή των ριζών τους ήταν ενδεικτικά του οργάνου του ανθρωπίνου σώµατος, που µπορούσαν να θεραπεύσουν, π.χ. θεωρείτο αποτελεσµατικό για τις πληγές από τρυπήµατα το υπερικό (Hypericum perforatum L.), διότι τα φύλλα του είναι διάτρητα. Η θεοκρατική αντίληψη για την θεραπευτική υπήρχε σε όλους τους αρχαίους λαούς, ακόµη και στους αρχαίους Έλληνες την προϊπποκρατική περίοδο. Η θεραπευτική των αρχαίων Ελλήνων εξελίχθηκε σε τρείς περιόδους:

2 Ι. Προϊπποκρατική περίοδο (3000 π.χ.-5 ο αιώνα π. Χ.): κατά τους τελευταίους αιώνες παρατηρείται µια αλλαγή θεώρησης της θεραπευτικής και οι θεοκρατικές απόψεις αντικαθίστανται από φιλοσοφικές αντιλήψεις. ΙΙ. Ιπποκρατική (5 ος -3 ος πχ. αιών): συµπίπτει µε το απόγειο του ελληνικού πολιτισµού ΙΙΙ. Αλεξανδρινή ή ελληνιστική (3 ος π Χ. αιών 641 µ. Χ.). Σ αυτήν εντάσσεται και η ελληνο-ρωµαϊκή περίοδος (146 π. Χ., που υποτάχθηκε η Ελλάδα στους Ρωµαίους έως το 395 µ. Χ., που χωρίστηκε το ρωµαϊκό κράτος σε δυτικό και ανατολικό). Για τη προϊπποκρατική περίοδο δεν υπάρχουν πολλές συστηµατικές µαρτυρίες, αλλά περιοριζόµαστε σε έµµεσες πληροφορίες από επιγραφές, αναθηµατικές πλάκες και από µη ιατρικά έργα, όπως τα Οµηρικά και τα Ορφικά έπη. Στα Ορφικά έπη (6 ος π. Χ. αιών) αναφέρονται ο κέδρος, το ψύλλιον (Plantago psyllium- Plantaginaceae), ο κνίκος (Carthamus tinctorius- Compositae), η αγχούσα (Anchusa tinctoria L. Boraginaceae), ο µανδραγόρας, η ανεµώνη κ.ά. Στη Θεογονία του Ησίοδου (8 ος π Χ. αιών) υπάρχει η πρώτη γραπτή αναφορά για την µήκωνα. Ήδη από τους υστεροµινωικούς χρόνους ήταν γνωστή η χρήση του οπίου, όπως µαρτυρεί αγαλµατίδιο, που ονοµάσθηκε «η θεά των µηκώνων», δεδοµένου ότι φέρει στην κεφαλή τρεις καρφίδες οµοιώµατα των κωδιών. Στα Οµηρικά έπη αναφέρονται αρκετά φυτά, όµως µε ατελείς περιγραφές επειδή πιθανότατα ο Όµηρος ήταν τυφλός. Τα «ανδροφόνα ή θυµοφθόρα φάρµακα» ήταν δηλητηριώδη βότανα µε τα οποία επάλειφαν τα βέλη ή δηλητηρίαζαν την τροφή. Τα «ήπια ή οδυνήφατα φάρµακα» ήταν τα παυσίπονα. Τα «λυγρά ή κακά φάρµακα» ήταν αυτά, που προκαλούσαν αµνησία. Πρόκειται για δρόγες µε αντιχολινεργική δράση και εντονότατη ψυχοπληγική επίδραση. Όπως φαίνεται, οι αρχαίοι Έλληνες ήδη από την προκλασσική εποχή γνώριζαν την επίδραση επί του ψυχισµού φυτών µε αντιχολινεργικά αλκαλοειδή (πχ. τα Σολανώδη: Datura stramonium, Atropa belladonna, Hyoscyamus niger), τα οποία προκαλούν αµνησία και παραλήρηµα. Στην ραψωδία κ της Οδύσσειας αναφέρεται ότι η Κίρκη χρησιµοποιούσε λυγρά φάρµακα, τα οποία έριχνε κρυφά σε ένα χυλώδες ρόφηµα «τον κυκεώνα» (από Πράµνειο οίνο, κριθάλευρο και τριµµένο τυρί αιγός), στο οποίο προσέθετε και µέλι για να εξαλείψει την πικρή γεύση των φυτών και το προσέφερε στους συντρόφους του Οδυσσέα.

3 Το µώλυ (από το ρήµα µωλύω= αφανίζω, αδυνατίζω, παραλύω) ήταν το αντίδοτο των λυγρών φαρµάκων (που το έδωσε ο Ερµής στον Οδυσσέα για να αποφύγει την επίδρασή τους). Είχε µαύρη ρίζα και γαλακτόχροα άνθη, η δε εξόρυξή του ήταν δύσκολη. Πολλές απόψεις έχουν διατυπωθεί σχετικά µε την ταυτότητα του φυτού. Κατά τον Θεόφραστο ένα ανάλογο φυτό µε το µώλυ του Οµήρου εφύετο στην Κυλλήνη, αλλά η εκρίζωσή του ήταν εύκολη. Σύµφωνα µε τον Sprengel, πρόκειται για το Allium nigrum (κρόµµυον το µέλαν), όµως αυτό έχει ρόδινα άνθη. Το µώλυ περιγράφεται και από τον ιοσκουρίδη, ο οποίος το αναφέρει ως αλεξιφάρµακον. Ο Πλίνιος εσφαλµένα θεώρησε το µώλυ ως µανδραγόρα. Κατά τον Matthiolus ήταν είδος κροµµύου. Άλλοι το θεώρησαν είδος σκόροδου (Λιναίος) ή το ταύτισαν µε τον µέλανα ελλέβορο, ο οποίος έχει µαύρη ρίζα, άσπρα άνθη, εξορύσσεται δύσκολα και φύεται στα Ασιατικά παράλια. Κατά τον καθ. Εµµανουήλ τα µορφολογικά στοιχεία, που περιγράφει ο Όµηρος για το µώλυ προσοµοιάζουν µε αυτά της Frittilaria ή της Tulipa. Η πιο σωστή άποψη είναι να αναζητηθεί η ταυτότητα του φυτού σε κάποιο αντιχολινεργικό αντίδοτο, οπότε πρέπει να περιέχει αντιχολινεστεράση (πχ. γαλανθαµίνη, που θεραπεύει την αντιχολινεργική δηλητηρίαση από τα αλκαλοειδή του τροπανίου και υπάρχει σε υψηλά ποσοστά στο Galanthus nivalis). Ένα άλλο φυτό, που αναφέρεται στην δ ραψωδία της Οδύσσειας είναι το νηπενθές, το οποίο αφενός είχε έντονη φαρµακοδυναµική δράση σε συνέργεια µε το κρασί και αφετέρου ήταν κατευναστικόν και παυσίλυπον. Περιγράφεται ως φάρµακο, που καταργούσε την συνειδησιακή επαφή προς τα εξωτερικά ερεθίσµατα, καθώς και την µνηµονική ανάπλαση των γεγονότων, δεν προκαλούσε όµως σύγχυση και ελάττωση της αντιλήψεως των ερεθισµάτων. Εποµένως, είχε καταπραϋντική επίδραση επί ορισµένων σχηµατισµών του ρινεγκεφαλικού συστήµατος, συντελώντας στη µείωση των κατεχολαµινών και της ακετυλοχολίνης και στην αύξηση της σεροτονίνης, προκαλώντας αµνησία. Η ταυτότητα του φυτού, όπως και για το µώλυ, µέχρι σήµερα δεν είναι σαφώς γνωστή. Ο Θεόφραστος ταυτίζει το νηπενθές του Οµήρου µε το χαιρώνειον. Κατά τον Πλίνιο ήταν το ελένιο (Inula helenium L.). O Πλούταρχος και ο Γαληνός το ταυτίζουν µε το βούγλωσσο (Anchusa italica Retz.). Ορισµένοι το ταύτισαν µε τον µανδραγόρα, άλλοι µε την ινδική κάνναβι και τέλος µε το όπιο. Επίσης, στον Όµηρο αναφέρεται ένα είδος γάζας η ονοµαζόµενη σφενδόνη από καλοστριµµένο µαλλί προβάτου, µε την οποία περιέδεναν τα τραύµατα. Η

4 σφενδόνη-επίδεσµος αναφέρεται αργότερα και από τον Ιπποκράτη και από τον Γαληνό. Προς το τέλος της προϊπποκρατικής περιόδου, η θεραπευτική έπαυσε να έχει ερµητικό χαρακτήρα και να ασκείται µόνο από τους ιερείς, αλλά και οι φιλόσοφοι ασχολήθηκαν µε την θεραπευτική, οι οποίοι όµως περιέπιπταν σε διάφορες άσκοπες θεωρίες. Έτσι εµφανίσθηκαν οι φιλόσοφοι-ιατροί. Σύµφωνα µε τον Ηρόδοτο υπήρχαν ιατρικές Σχολές και πριν από την ιπποκρατική περίοδο (Κυρήνης, Ρόδου, Κρότωνα, Κνίδου κ.ά), όπου οι Ασκληπιάδες δίδασκαν µυστικώς στους απογόνους τους την ιατρική, αλλά σταδιακά την µάθαιναν και ξένοι. Η θεραπευτική διδάσκετο, επίσης, από τους περιοδευτές, που ήταν πλανώδιοι θεραπευτές και από τους ιατροσοφιστές, που δεν ήταν ιατροί, αλλά σοφιστές και εκµεταλλευόταν την αµάθεια και την ευπιστία. Ακόµη υπήρχαν οι στρατιωτικοί ιατροί, οι αλειπτές ή µειγµατοπώλες, που εµπορεύοντο φάρµακα, δηλητήρια, καλλυντικά κλπ., οι φαρµακείς ή φαρµακίδες, γυναίκες, που ασχολούντο µε τη συλλογή βοτάνων, οι µυροπώλες, που πωλούσαν µύρα, αλοιφές, θυµιάµατα κλπ και οι µαιές, γυναίκες καταγόµενες συνήθως από τη Φρυγία και την Θεσσαλία, που εκτός των άλλων ασχολούντο µε τα εκτρωτικά φάρµακα. Ο Ιπποκράτης (460 π. Χ. 377 ή 356 π. Χ.) έζησε την περίοδο, που µεσουράνησε ο ελληνικός πολιτισµός και χάρις στο έργο του η θεραπευτική απέκτησε δική της υπόσταση ως ανεξάρτητη επιστήµη. Η παρατηρητικότητά του και η κρίση του τον ανέδειξαν στον σπουδαιότερο ιατρό της αρχαιότητας. Με τον όρο Ιπποκρατική Ιατρική δηλώνεται όχι µόνο η ιατρική του Ιπποκράτη, αλλά και των µαθητών και των οπαδών του, που εργάστηκαν εµπνευσµένοι από το παράδειγµα και την διδασκαλία του. Αποµάκρυνε την θεραπευτική από την µαγεία και την δεισιδαιµονία και την στήριξε στην άµεση παρατήρηση και το πείραµα. Στο έργο του Ιπποκράτη αριθµούνται 336 δρόγες χωρίς περιγραφή, πιθανόν διότι τα θεωρούσε γνωστά από τους ριζοτόµους.

5 Πίν. 1. Φαρµακολογική κατάταξη των δρογών στο έργο του Ιπποκράτη Ιατρικά καθαρτικά µέλας ελλέβορος (Helleborus officinalis), λευκός ελλέβορος (Veratrum album), ευφόρβιες: τιθύµαλλος (Euphorbia characias L.), ιπποφαές (E. spinosa L.), πέπλος (E. peplus L.), κυπαρυσσία (E. cyparissias L.), σίλφιο (Ferula assa- foetida L.), κνέστρον (Daphne gnidium), κνέωρον, κνίκος (Carthamus tinctorius L.), κολοκυνθίς αγρία (Citrullis colocynthis L.) κλπ. ιαιτητικά καθαρτικά Λινόζωστις (Merculialis annua L.), κράµβη (Brassica oleracea L.), σκόροδο, πράσο, κρόµµυο, σέλινο, γλήχων (Mentha pulegium), ορίγανον, καλαµίνθη, θύµβρα, θύµος, εύζωµον (Eruca sativa L.), σκολοπένδριον (Asplenium ceterach L.) κλπ Ανθελµινθικά Άγνος (Vitex agnus-castus L.), κεδρέλαιο, κρόµµυα κλπ Εµετικά σκαµµωνία (Convolvulus scammonia L.), θαψία (Thapsia garganica L-Umbelliferae), ύσσωπος, σκόροδον κλπ Σε διαρκείς εµέτους : βασιλικός Σε αιµατεµέσεις: τορδύλιο, σήσαµον Αποχρεµπτικά διάφορα χειλανθή, λιβανωτός, σµύρνα (Balsamodendron myrrha Nees), χαλβάνη (Ferula galbaniflua Boiss. et Buhse), βήχιον (Tussilago farfara L.), τρίφυλλον (Psorea bituminosa L.) κλπ Γαργαρίσµατα, εισπνοές ορίγανον, θύµβρα, πήγανον, άνισον, µύρρα, ρους (Rhus coriaria L.-Anacardiaceae) ιουρητικά σκόροδον, κρόµµυον, πράσον, πετροσέλινο, κρίθµον (Crithmum maritimum L.- Umbelliferae), βούπρηστις (ζωική δρόγη, πιθανόν ανάλογη των κανθαρίδων) κλπ Εφιδρωτικά τρίφυλλον, χυµός σιλφίου Στυπτικά εντερικού σωλήνος µήκων, σίδια (=ο φλοιός από τα ρόδια), µέσπιλα, κυδώνια, λίνον, ερυδρόδανον

6 (Gallium aparine L. ή Rubia tinctoria L. ή R. lucida L.), κορίαννον Πταρµικά ελλέβορος, βέρατρον, σίλφιον, πέπερι, κρόµµυα, σκίλλα κλπ Καυστικά ελλέβορος, ελατήριο (Ecbalium elaterium L.), χυµός συκής, ευάνθεµον (Matricaria chamomilla L.), χαµαιλέων µέλας (Carthamus corymbosus L.?) ερµατικά γλίσχρασµα κριθής, ρίζα και σπέρµατα κράµβης, χυµός σεύτλου, ρίζα ελατηρίου, λάπαθο άγριο, αλκυόνειο (Alcyoneum cortoneum Pall. ή A. papilosum Pall. ή A. palmatum Pall.) Ψηκτικά σεύτλον, σέλινο, βάτος (Rubus sp.), ράµνος (Rhamnus oleoides L.) κλπ. Τριχαυξητικά κύµινο, οµφάκιο (χυµός από άωρα σταφύλια) Τραυµατικά κόµµι, κηρόπισσος, ρητίνη, λιβανωτός, µύρρα, ρητίνη τερµινθίνη (Pistacia terebinthus L.), µαστίχα κλπ. Στυπτικά κηκίδες (οι καρποί της βελανιδιάς), µυρίκη (Τamarix africana Desf.), κέδρος (Juniperus oxycedrus L.), πίτυς (πεύκο, Pinus pinea), νάρθηξ (Ferula glauca L.), πολύκνηµον (Mentha vulgaris L. ή Prunella vulgaris L ή Melissa sp.) Οφθαλµικά µύρρα, κρόκος, έβενος, όπιο, ανεµώνη, αίγειρος (Populus nigra L.). Ως έκδοχον χρησιµοποιείτο το νέτωπον (πικραµυγδαλέλαιο) Επί µητρικών νόσων µελάνθιο (Nigella sativa L.- Ranunculaceae), ψευδοµελάνθιο (τα εργότια της ερυσιβώδους όλυρας) Επί γυναικολογικών νόσων µάραθο, κύµινο, άνισο, γλήχων, µύρρα, κρόκος, ακτή (Sambucus nigra L.), µίνθη, πετροσέλινο, ελελίφασκος, χαµαίµηλο, κιννάµωµο, κασσία (Canella alba Murr.?), κορίαννον κλπ

7 Τα ιπποκρατικά φάρµακα παρουσιάζουν ασάφεια, διότι µόνο το όνοµά τους αναφέρεται, ουσιαστικά η Φαρµακογνωσία αρχίζει µε τον Θεόφραστο και τον ιοσκουρίδη. Ο Θεόφραστος ( π. Χ.) γεννήθηκε στην Ερεσσό της Λέσβου. Υπήρξε µαθητής του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, τον οποίο και διαδέχθηκε στην Περιπατητική Σχολή. Φαρµακογνωστικά έργα του είναι : "Περί φυτών Ιστορία": 9 βιβλία, όπου αναφέρονται ονοµαστικά τα φυτά, η γένεσή τους, η ανάπτυξη, ο πολ/σµός, η µορφολογία, η γεωγραφική προέλευσή τους και τέλος η ιαµατική τους δύναµη. Το ένατο βιβλίο είναι κυρίως φαρµακολογικό. "Περί φυτών αιτίαι": 6 βιβλία. Είναι συνέχεια του προηγούµενου και ερµηνεύει βάσει των αριστοτελικών δογµάτων την γένεση, τον πολ/σµό και τις θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών. Περιγράφεται η χλωρίδα πολλών περιοχών της Ελλάδας (Όλυµπος, Μακεδονία, Στρυµώνας, Ροδόππη, Κωπαΐδα, Αρκαδία) και της Κυρηναϊκής (αναφορές στα Palmaceae της Λιβύης). εν γνωρίζουµε αν όλες οι βοτανικές περιγραφές είναι δικές του ή και των βοηθών του, αλλά λόγω της αξιοθαύµαστης ακρίβειας συµπεραίνεται ότι οι περισσότερες στηρίζονται στις προσωπικές του παρατηρήσεις. Κατά την ελληνιστική περίοδο, το κέντρο του πολιτισµού από την Αθήνα µεταφέρεται στην Αλεξάνδρεια, όπου ιδρύθηκε το ονοµαζόµενο "Μουσείο", που ήταν το πρώτο Πανεπιστήµιο, µε κυριώτερη Σχολή την Ιατρική. Χωρίς ακόµη να διαχωριστεί η Φαρµακευτική από την Ιατρική, εντούτοις γινόταν διάκριση σε τρεις κλάδους: Χειρουργική, ιαιτητική (που ασχολείτο µε την παθολογία) και Φαρµακευτική. ύο σηµαντικές Σχολές ιδρύθηκαν: η Εµπειρική από τον Ηρόφιλο (3 ος π. Χ. αιών) και η ογµατική από τον Ερασίστρατο (3 ος π. Χ. αιών). Οι οπαδοί της Εµπειρικής Σχολής δεν αναζητούσαν τα αίτια της νόσου, συσχέτιζαν απλώς τα περιστατικά και χρησιµοποιούσαν όµοια φάρµακα µε αυτά παρεµφερών περιπτώσεων. Τελικώς κατέληγαν στην πολυφαρµακία. Ο Ερασίστρατος απέκρουσε την πολυφαρµακία, ήταν υπέρ των απλών φαρµάκων και απέρριπτε το όπιο και τα καθάρσια σε αντίθεση µε τον Ιπποκράτη. Συµφωνούσε, όµως, µαζί του στην διαιτητική και την φυσική αγωγή.

8 Κατά την ιπποκρατική και ελληνιστική περίοδο υπήρξαν πολλοί ριζοτόµοι. Ο ακριβής χαρακτηρισµός τους είναι δυσχερής. Ασχολούντο µε την εξόρυξη των ριζών, την συλλογή των βοτάνων και την καλλιέργεια των φαρµακευτικών φυτών. Πολλοί ήταν συγχρόνως ιατροί και συγγραφείς βοτανολογίων, που ονοµάζονται "Ριζοτοµικά" ή "Ριζοτοµούµενα". Κυρίως χρησιµοποιούσαν θεραπευτικά τις ρίζες. Ορισµένοι ριζοτόµοι κατά την συλλογή των φυτών επιδίδοντο και σε δεισιδαιµονίες για να προσδώσουν στο έργο τους µεγαλύτερη σηµασία. Σχετικά µε την συµβολή τους στην επιστήµη διχογνώµησαν τόσον οι σύγχρονοι τους ιατροί (Ιπποκράτης, Γαληνός κ.ά.), όσο και µεταγενέστεροι. Άλλοι τους θεώρησαν πρόδροµους των φαρµακοποιών και άλλοι διαφώνησαν. Άριστος ριζοτόµος υπήρξε ο Κρατεύας ο ΙΙ (1 ος π. Χ. αιών). Έγραψε το πρώτο βοτανολόγιο µε έγχρωµες εικόνες µε τίτλο "Ριζοτοµικόν", όπου περιγράφοντο αλφαβητικώς τα φαρµακευτικά φυτά, παρατίθεντο οι έγχρωµες εικόνες και ακολουθούσαν οι θεραπευτικές τους ιδιότητες. Το έργο του έχει χαθεί, αλλά γνήσια αποσπάσµατα υπάρχουν στον Κων/πολιτικό κώδικα του ιοσκουρίδη. Ήταν ιατρός του Μιθριδάτη του Ευπάτορος, κατ εντολή του οποίου παρασκεύασε το µιθριδάτειο έκλειγµα, ως αντίδοτο δηλητηρίων, που περιείχε 54 απλά φάρµακα. Αργότερα ο Ανδρόµαχος ο πρεσβύτερος (1 ος µ. Χ. αιών) κατ εντολή του Νέρωνα τροποποίησε το µιθριδάτειο έκλειγµα. Αύξησε την ποσότητα του οπίου, αφαίρεσε αδρανή συστατικά και προσέθεσε, άλλα κυρίως τροχίσκους από δηλητήριο έχιδνας, σκίλλα, αριστολόχεια κλπ. Το έκλειγµα αυτό προτιµάτο και ονοµάσθηκε θηριακή του Ανδροµάχου (Theriaca Andromachi). Από τον ίδιο τον Ανδρόµαχο, η θηριακή του ονοµάσθηκε Γαλήνη, λόγω των θεραπευτικών ιδιοτήτων της. Το σκεύασµα αυτό αναγραφόταν σε διάφορες κρατικές Φαρµακοποιίες και χρησιµοποιείτο µέχρι και τον 18 ο αιώνα, συνεχώς δε τροποποιείτο. Στον Μεσαίωνα απέκτησε παγκόσµια φήµη. Αργότερα παρασκευαζόταν επισήµως από την Εταιρεία Φαρµακοποιών κάθε χρόνο. Πολλές φορές τα συστατικά εξέταζαν επιτροπές και µετά σφραγιζόταν από το Κράτος. Όταν έπαυσε η επίσηµη παρασκευή της κυκλοφόρησε ως ιδιοσκεύασµα. Ο Πεδάνιος ιοσκουρίδης (1 ος µ. Χ.) υπήρξε ο διασηµότερος φαρµακογνώστης-φαρµακολόγος της αρχαιότητος. Γεννήθηκε στην Ανάζαρβα της Κιλικίας. Για την ζωή του λίγα είναι γνωστά. Υποστηρίζεται ότι δεν ακολούθησε κάποια συγκεκριµένη Σχολή και ότι ήταν στρατιωτικός ιατρός, γι αυτό και έκανε πολλά ταξίδια. Το έργο του "Περί ιατρικής ύλης" ήταν προϊόν προσωπικών παρατηρήσεων,

9 απαλλαγµένο από προλήψεις και δεισιδαιµονίες,. Μέχρι και τον 16 ο αιώνα σ αυτό ανέτρεχαν οι ασχολούµενοι µε την Φαρµακευτική. Μεταφράσθηκε σε πολλές γλώσσες κατά τις διάφορες εποχές. Ήταν το πρώτο βιβλίο, που τυπώθηκε µετά την Αγία Γραφή. Χειρόγραφοι κώδικες του ιοσκουρίδη σώζονται πολλοί, εικονογραφηµένοι, γνήσιοι, νόθοι ή διασκευασµένοι. Σπουδαιότεροι είναι ο Κωνσταντινοπολιτικός (527 µ Χ., γραµµένος σε περγαµηνές µε καλλιγραφικά κεφαλαία γράµµατα), ο Νεαπολιτικός και ο Λαυρεωτικός (10 ος αιών, µε 440 εικόνες). Στον πρόλογο του έργου του αναφέρει τους λόγους, που τον ώθησαν να γράψει το έργο αυτό. Έκρινε ανεπαρκείς, ατελείς και αντιφάσκουσες τις επιστηµονικές παρατηρήσεις των προγενέστερων ιατρών. Κατέταξε τα φυτά σε οµάδες µε βάση τα βοτανικά τους γνωρίσµατα. Έγραψε τα συνώνυµα των φυτών αλφαβητικά κατά λαούς (πχ. Αθηναίοι, Αιγύπτιοι, Βάρβαροι, Βοιωτοί κλπ.) και κατά πρόσωπα (Ανδρέας, Κρατεύας κλπ). Το έργο διαιρείται σε 5 βιβλία: 1 ο βιβλίο: αλοιφές, αρώµατα, µύρα, βάλσαµα, ρητίνες, έλαια. 2 ο βιβλίο: ζώα και ζωικής προέλευσης δρόγες 3 ο βιβλίο: φυτικής προέλευσης δρόγες 4 ο βιβλίο: συνέχεια του τρίτου 5 ο βιβλίο: οίνοι, ορυκτά και ανόργανα φάρµακα Συνολικά περιγράφει 600 φυτικά φάρµακα. Θεωρούσε ότι η ιαµατική τους δύναµη προέρχεται από τις τέσσερις θεµελιώδεις ιδιότητες: του θερµού, του ψυχρού, του ξηρού και του υγρού. Κατωτέρω παρατίθεται πίνακας µε τα περισσότερα είδη οίνων, που αναφέρονται στο έργο του ιοσκουρίδη. Πρόκειται για φαρµακοτεχνικές µορφές (κατ αναλογία προς τα βάµµατα), που απουσιάζουν σήµερα από την θεραπευτική. Κοινή δύναµις οίνου: «κοινώς δε πας αµιγής οίνος και ακέραιος, αυστηρός δε την φύσιν, θερµαντικός, υπνοποιός, ευστόµαχος, ορεκτικός, θρεπτικός, ρωστικός, ευχροίας παρασκευαστικός. ικανώς δε ποθείς βοηθεί τοις κώνειον ή κόριον ή φαρικόν ή µηκώνιον ή λιθάργυρον ή σµίλακα ή ακόνιτον ή µύκητας ειληφόσι, προς τε ερπετών δηγµούς και πληγάς πάντων, όσα πλήξαντα ή δακόντα κατά ψύξιν αναιρεί ή ανατρέπει τον στόµαχον, ποεί και προς εµπνευµάτωσιν χρόνιον και εντέρων και κοιλίας ρευµατισµόν και αφιδρούσι και διαφορουµένους αρµόζουσι» Πίν. 2. Οίνοι, που περιγράφονται στο έργο του ιοσκουρίδη "Περί ιατρικής ύλης" αβροτονίτης (πιθανόν από Absinthium ponticum L. ή σε δυσπεψία, ανορεξία, υποχον-

10 Artemisia abrotonum L.) δριακούς πόνους ακορίτης (Acorus calamus L.), ο από γλυκυρρίζης σε πόνους του θώρακα και των πλευρών, διουρητικοί απίτης (Pirus communis L.-Rosaceae), ο των µεσπίλων στυπτικοί, ευστόµαχοι (Crataegus tanacetifolia Pers. ή Mespilus azarolus Smith.-Rosaceae): παρασκευάζονται όµοια, προστίθεται και µέλι αρωµατίτης σε πόνους του θώρακα, των (παρασκευάζεται δια φοίνικος, ασπαλάθου, καλάµου, πλευρών, σε δυσουρία, σε Κελτικής νάρδου) παθήσεις των νεφρών και της ουροδόχου κύστεως, υπναγωγό. ασαρίτης (Asarum europeum L.- Aristolochiaceae) διουρητικό, σε υδρωπικία, ίκτερο αψινθίτης (συνήθως εξ αψινθίου Ποντικού: Artemisia ευστόµαχον, διουρητικόν, absinthium L.- Compositae) ανθελµινθικόν, εµµηναγωγόν δαυκίτης (Athamantha cretensis L. ή Ammi majus L.- εµµηναγωγό, άφυσο, αντιβηχικό, Umbelliferae) αντισπασµωδικό, σε υστερία, σε πόνους του θώρακα δικταµνίτης εµµηναγωγό ελελιφασκίτης σε πόνους των νεφρών, της κύστεως, αντιβηχικό ελλεβορίτης (από µέλανα ελλέβορο) εκτρωτικό θυµβρίτης, θυµίτης, οριγανίτης, καλαµινθίτης, σε δυσπεψία, ανορεξία, υποχονδριακούς γληχωνίτης πόνους κέδρινος, κυπαρίσσινος, ελάτινος, δάφνινος, πιτύινος, αρκεύθινος διουρητικοί, θερµαντικοί, υποστύφοντες κεδρίτης θερµαντικός, σε χρόνιο βήχα χωρίς πυρετό, σε πόνους του θώρακα και των πλευρών, σε έλκος, σε ωταλγίες, καθώς και σε δήγµατα από θηρία και ερπετά κονυζίτης (Εrigeron viscosum L. ή Erigeron graveolens θηριακός L. ή Inula brittanica- Compositae) κυδωνίτης ή µηλίτης (προστίθεται και µέλι) στυπτικό, σε δυσεντερία µανδραγορίτης (από τον φλοιό της ρίζης ) υπνωτικό

11 µελιτίτης (διαφέρει από τον οινοµέλιτα, καθότι ο δεύτερος παρασκευάζεται από πεπαλαιωµένο οίνο και λίγο µέλι) ευστόµαχο και υπακτικό σε περιπτώσεις χρονίων πυρετών, διουρητικό, σε αρθρτιτικά και σε προβλήµατα των νεφρών µυρσινίτης (Myrtus communis L.- Myrtaceae), σε αχώρας, εξανθήµατα, τερµίνθινος (Pistacia terebinthus L.-Anacardiaceae), πυορροούντα ώτα, ούλα, σχίνινος (Pistacia lentiscus L.-Anacardiaceae) παρίσθµια, κατά του ιδρώτα µυρτίτης (από τα µαύρα µύρτα) στυπτικός, ευστόµαχος, µαυρίζει τα µαλλιά ο δια της αγρίας νάρδου (από ρίζα Valeriana sp.) άφυσο, ευστόµαχο, σε δυσουρία ο δια Συριακής νάρδου (Patrinia scabiosaefolia Fisch.) σε ίκτερο, δυσουρία, σε και Κελτικής (Valeriana celtica L.) και µαλαβάθρου (πιθανόν τα φύλλα της ινδικής νάρδου= Valeriana sp. ή παθήσεις των νεφρών και του ήπατος Patrinia jatamansi Jones) νεκταρίτης (από ρίζα Ελενίου = Inula helenium L.- ευστόµαχον, διουρητικόν Compositae) οινάνθινος (από το άνθος της αγρίας αµπέλου) σε ανορεξία οµφακίτης (παρασκευάζετo κυρίως στη Λέσβο) στυπτικό, ευστόµαχο, σε ειλεό πανακίτης (Ferula opopanax Spr., Opopanax chironium- Umbelliferae) σε σπασµούς, θλάσεις, σε βραδυπεψία, εµµηναγωγό, εκτρωτικό πισσίτης (εκ πίσσης υγράς και γλεύκους) θερµαντικός, πεπτικός, ανακαθαρτικός, σε άλγη κοιλίας, ήπατος, σπλήνα χωρίς πυρετό ρητινίτης (από την ρητίνη του πεύκου) σε κεφαλαλγίες, δυσεντερία, υδρωπικία, διουρητικός ροΐτης (από τους καρπούς της Punica granatum L.- Punicaceae=ρόδια) σε πυρετούς, διουρητικό, ευστόµαχον ροδίτης (από τους καρπούς της Rosa sp.- Rosaceae) σε πόνους του στοµάχου χωρίς πυρετό, σε δυσεντερία σελινίτης, ανήθινος, µαραθίτης, πετροσελινίτης ορεξιογόνα, σε δυσουρία σκαµµωνίτης (από την ρίζα του Convolvulus scammonia χολαγωγό L.-Convolvulaceae) ο από της σκίλλης (Scilla maritima L.-Liliaceae) σε στοµαχικά και κοιλιακά προβλήµατα, σε ίκτερο, υδρω-

12 υσσωπίτης (Εκ του Κιλικίου υσσώπου- Labiatae) φθόριος εµβρύων (από ελλέβορο ή άγρια σικύ ή σκαµµωνία ) χαµαιδρυίτης (Teucrium chamaedrys L.- Labiatae) πικία, δυσουρία κ. ά. σε παθήσεις του θώρακος και σε άσθµα, διουρητικό, εµµηναγωγό. εκτρωτικό θερµαντικός, κατάλληλος για σπασµούς, ίκτερο, βραδυπεψία Οι φαρµακοτεχνικές µορφές, που χρησιµοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες ήταν οι ακόλουθες: Αλοιφές. Στον Όµηρο αλοιφή ήταν το χοιρινό λίπος. Μύρα: ελαιώδη έλαια. Κηρωτές ή κηρωτά ή κηρώµατα: είδος εµπλάστρου. Έµπλαστρα, επιθέµατα: είδος αλοιφών. Τα έµπλαστρα µε την σηµερινή µορφή χρησιµοποιήθηκαν µετά τον 1ο µχ. αιώνα. Μαλάγµατα: καταπλάσµατα µε φυτικές κόνεις. Αποζέµατα: φυτικά κατεργάσµατα µε έγχυση ή αφέψηση. Βάλανοι: είδος υποθετού. Γαργαρίσµατα. ιαπάσµατα: εύοσµοι κοσµητικές κόνεις για το πρόσωπο και το σώµα. Αρσικάκοσµα: αποσµητικά. Εκλεικτά: περιείχαν τα κύρια φάρµακα. Περιείχαν µέλι, οπότε ήταν γλυκά και παχύρρευστα. Επιχρίσµατα: ψιµύθια για το πρόσωπο. Θυµιάµατα: εγίνοντο µε καύση αρωµατικών ουσιών σε αναµµένα κάρβουνα. Ο ασθενής κάθετο σε διάτρητο κάθισµα και υφίστατο την αναθυµίαση. Καταπότια. Κολλύρια. Παραπαστά: κόνεις επιπάσεων. Πεσσοί: τεµάχιο υφάσµατος ξαντό µάλλινο ή λινό ποτισµένο µε το φάρµακο, το οποίο τοποθετείτο στις πληγές ή στις κοιλότητες του σώµατος. Είδος υποθετού. Ποτήµατα. Πταρµικά. Υποκλύσµατα. Φθοΐσκοι ή τροχίσκοι. Τα σιρόπια δεν ήταν γνωστά στους αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι αντ αυτών χρησιµοποιούσαν τα οξυµέλιτα. Εισήχθηκαν στη θεραπευτική από του Άραβες. Επίσης δεν γνώριζαν τα ιουλάπια, µια φαρµακοτεχνική µορφή, που εισήχθηκε στη θεραπευτική από τους Άραβες. Τα ιουλάπια ήταν ποτήµατα, προερχόµενα από την διάλυση κόµµεως και καλαµοσακχάρου σε νερό. Η χρήση τους διατηρήθηκε µέχρι και τον 20ο αιώνα (Εµµανουήλ, 1931). Στην αρχαιότητα για τον καθορισµό των µονάδων αρχικά λαµβανόταν ως αφετηρία το ανθρώπινο σώµα. Ο Ιπποκράτης και οι µετά από αυτόν για µονάδες όγκου χρησιµοποίησαν τους όρους: χειροπληθής, χειροπληθιαίος (ό,τι γεµίζει το

13 χέρι), δραγµίς, όσον λαµβάνεται από τρία δάκτυλα, «όσον αστράγαλον» (όσον το µέγεθος ζωικού αστραγάλου), «µαγίς» (ψίχουλο). Επίσης, γινόταν συγκρίσεις µε κόκκους κέγχρου, φασιόλου «όσον κυάµου» και υπήρχαν και κάποιες αόριστες εκφράσεις, όπως «ολίγον», «πολύ» κλπ. Τα µέτρα και σταθµά ήταν διαφορετικά στις διάφορες πόλεις της Ελλάδος. οχείον µάζας χρησιµοποιούσαν το λιτραίον κέρας, το οποίο ήταν ένα κέρας που είχε καταστεί διαφανές δια ξέσεως και ήταν διηρηµένο µε χαραγές. Οι µονάδες βάρους και όγκου των αρχαίων Ελλήνων, όπως διαµορφώθηκαν τελικά και αναφέρονται από τον ιοσκουρίδη ήταν οι εξής: Πίν. 3. Μέτρα και σταθµά χρησιµιποιούµενα για την παρασκευή των φαρµάκων Μονάδες βάρους Γραµµάρια Κεράτιον Siliqua Θέρµος= 2 κεράτια Lupinus Όβολος= 3 κεράτια Obolus Κύαµος αιγύπτιος= 1 ½ όβολοι Γράµµα= 2 όβολοι Scrupulum Τριόβολον= 3 όβολοι Triobolon ραχµή, ολκή= 3 γράµµατα Drachma Κάρυον ποντικόν Κάρυον βασιλικόν Ουγγία= 8 δραχµές Uncia Ξέστης = 1/6 λίτρας Sextans Τέταρτον Quadrans Λίτρα= 12 ουγγίες Libra Μνά Mina Μονάδες όγκου Λίτρα Κοχλιάριον, κόχλος _ Χήµη, κόγχη Concha Κύαθος Cyathus Μύστρον µέγα _ Οξύβαφον Acetabulum 0.684

14 Τέταρτον Quartarius Κοτύλη, τρυβλίον Hemina Ξέστης Sextarius Χοίνιξ _ Χους Congius Ούρνα Urna Αµφορεύς, κεράµιον Amphora Μετρητής Metreta Οι δοσολογίες των φαρµάκων συνήθως αναγραφόταν σε δραχµές. Το µύστρον και το κοχλιάριον ήταν κυµαινόµενες µονάδες. Εκτός από φυτά, οι αρχαίοι Έλληνες χρησιµοποιούσαν και ζωικές δρόγες, καθώς και ορυκτά και ανόργανα συστατικά. Πίν. 4. Κυριώτερες ζωικές δρόγες των αρχαίων Ελλήνων Κανθαρίδες, βουπρήστιδες Θερµαντικό, κατά της λέπρας και των λειχήνων Όρχις κάστορος Σε γυναικείες νόσους Στέαρ χηνός και µυελός οστών Έκδοχα Γάλα γυναικείο Κατά της φθίσης Κηρός, πρόπολις Μέλι Γλυκαντικό, διαιτητικό, θεραπευτικό µέσο Ιχθυόκολλα Σε έµπλαστρα και σε "τετάνωθρα" (µάσκα) προσώπου Οίσυπος Η σύγχρονη λανολίνη Σκώληκες Παρασκευάζεται αλοιφή µε λίπος από χήνα ή έλαιο Βδέλλες Πίν. 5. Ανόργανα και ορυκτά φάρµακα Αιθάλη λιβανωτού ή στύρακος

15 Ακόνη Ναξία Άλας αιγύπτιο Άλας θηβαϊκό Αλός άνθος (πιθανόν σόδα αναµεµιγµένη µε εµπυρευµατικές ουσίες) Αλός άχνη (αφρός θαλάσσης επικαθή- µενος στους βράχους-περιέχει χλωριούχα και θειικά άλατα αποξηραµένα) Άλς, άλες (χλωριούχο νάτριο) Άλµη (διάλυµα άλατος σε νερό) Άµµος (διαπυρωµένη από τον ήλιο) Αντίσποδον και αντισπόδιον Αρµένιον (πιθανόν χαλκούχο ορυκτόαζουρίτης ή άργιλος εµποτισµένη µε άλας χαλκού) Αρσενικόν ή αρρενικόν (κίτρινη σανδαράχη, As 2 S 3 ) Ασβόλη, αιθάλη Άσφαλτος Γη αµπελίτις ή φαρµακίτις Γη ερετριάς (άργιλος ή κρητίς) Γη κιµωλία (λευκή και ερυθρή γη) Είδος σµύριδος ή µίγµα σιδήρου. Σε αλωπεκία (επιχρίσεις) και εσωτερικώς µε όξος σε επιληψία Σε αρθριτικά εµµηναγωγό Σε κακοήθη έλκη των γεννητικών οργάνων, σε πυόρροια των ώτων Ίδια χρήση µε το προηγούµενο Σε ατµόλουτρα, µε µέλι ως καθαιρετικό, µε έλαιο και αφέψηµα κριθής σε υποκλυσµούς, σε οφθαλµικές παθήσεις, σε δήγµατα ερπετών, σε ερυσίπελας, σε ωταλγίες κλπ. Στυπτικό, σε κλύσµατα επί δυσεντερίας Σε αµµόλουτρα υδρωπικών Είχε ιδιότητες µεταλλικών οξειδίων. Λαµβανόταν από την τέφρα µίγµατος φύλλων µύρτου, κυδωνίων, σχίνου κλπ ράση παρόµοια, αλλά ηπιώτερη της χρυσόκολλας Καυστικό, εσχαρωτικό, αποψιλωτικό Στυπτικό, σε εγκαύµατα, επουλωτικό σε έλκη Με χοίρειο στέαρ σε εγκαύµατα, µε θείο σε υποκαπνισµούς κατά της υστερίας Σε τριχοβαφές Στυπτικό, µαλακτικό Με όξος κατά παρωτίδος, εγκαυµάτων και φλογώσεων

16 Γη ληµνία (ερυθρή άργιλος) «Η δε Ληµνία λεγοµένη γή έστιν εκ τινος υπονόµου αντρώδους αναφεροµένη και µειγνυµένη αίµατι αιγείω, ήν οι εκεί άνθρωποι αναπλάσσοντες και σφραγιζόµενοι εικόνι αιγός σφραγίδα καλούσιν.» Γη µηλία (άργιλος) Γη πνιγίτις (άργιλλος) Γη σαµία (άργιλος ή κρητίς) Γη χία (άργιλος) Γύψος (θειικό ασβέστιο) ιφρυγές (υπολείµµατα από την εκκαµίνευση χαλκού και ψευδαργύρου) Εµετικό, αντίδοτο δηλητηρίων, θεραπευτικό πληγών. Κατά της λέπρας ράση ανάλογη της κιµωλίας γης, αλλά ηπιότερη Σε γυναικολογικές παθήσεις Ψιµύθιο για το πρόσωπο Με σιτάλευρο, ως ποτό, σε µητρορραγίες Στυπτικό, ξηραντικό, επουλωτικό. Με τερεβινθίνη ή κηρωτή στη θεραπεία των αποστηµάτων Θείον Σε υποκαπνισµούς επί υστερίας, σε επιχρίσεις κατά της λέπρας, µε ρητίνη σε δήγµατα από σκορπιούς Ινδικόν Σε έλκη Ιός σιδήρου (οξείδιο του σιδήρου) Στυπτικό σε υποθέµατα σε λευκόρροια των γυναικών. Με όξος (οξικός σίδηρος) σε επιχρίσεις κατά του ερυσιπέλατος και σε αλοιφές κατά της αλωπεκίας Καδµεία ή ποµφόλυξ (οξείδιο του Στυπτικό, επουλωτικό σε κακοήθη έλκη ψευδαργύρου) και στην οφθαλµιατρική Κεραµίτις (άργιλος) Ξηραντική σε πυώδη έλκη Κιννάβαρι (θειούχος υδράργυρος) Σε οφθαλµικές νόσους, στυπτικό και µε κηρωτή σε εξανθήµατα Κοράλλιον ή κουράλιον (ο εξ ανθρακικού Στυπτικό, επουλωτικό ασβεστίου σκελετός του) Κύανος (πιθανόν λαζούλιθος) Κατασταλτικόν, εσχαρωτικό Λεπίς στοµώµατος Καθαρτικό

17 Λιθόκολλα (µίγµα κόνεως από παριανό Για ανακόλληση των βλεφαρίδων µάρµαρο και ταυρόκολλας) Λίθος αετίτης (οξυπυριτικόν ορυκτό) Σε αλοιφές επί επιληψίας Λίθος αιµατίτης (ορυκτό οξείδιο του σιδήρου) Στυπτικό σε αιµοπτύσεις, οφθαλµικά νοσήµατα και διουρητικό µε οίνο Λίθος αλαβαστρίτης ή όνυξ (ίσως Με κηρωτή σε στοµαχικούς πόνους αλάβαστρο-θειικό ασβέστιο) Λίθος αραβικός (λευκό µάρµαρο ή Οδοντόσκονη αραγωνίτης) Λίθος άσσιος (αγνώστου συστάσεως) Απισχναντικό, σε δοθιήνες Λίθος γαγάτης (φαιάνθραξ) Μαλακτικό, σε υποκαπνισµούς σε υστερικούς σπασµούς και σε αλοιφές κατά της ποδάγρας Λίθος γαλακτίτης (πιθανόν ανθρακικό ή Σε οφθαλµικά αποστήµατα φωσφορικό ασβέστιο) Λίθος γεώδης (άργιλος) Στυπτικός, ξηραντικός, σε οφθαλµικές νόσους Λίθος θρακίας (σκληρός φαιάνθραξ) Ίδιες χρήσεις µε τον γαγάτη λίθο Λίθος θυΐτης (φωσφορικόν αργίλιο) Σε οφθαλµικές νόσους Λίθος ίασπις (οξυπυριτικό ορυκτό άγνωστης συστάσεως) Ωκυτόκιο µέσο, που έδεναν στο µηρό της επιτόκου Λίθος ιουδαϊκός (άγνωστης χηµικής ιουρητικό και σε νεφρολιθίαση συστάσεως) Λίθος µαγνήτης (Fe 3 O 4 ) Με µελίκρατο Λίθος µελιτίτης (πιθανόν αργιλούχο Χρήσεις ανάλογες µε τον γαλακτίτη ορυκτό) Λίθος µεµφίτης (άγνωστης συστάσεως) Αναισθητικό εγχειρήσεων Λίθος µόροχθος (τάλκης ή στεατίτης) Σε πόνους της κύστης και σε αιµοπτύσεις Λίθος ο εν τοις σπόγγοις (ανθρακικό Με οίνο σε λιθίαση ασβέστιο) Λίθος οστρακίτης (πιθανόν όστρακο θαλασσίων ζώων ή κόκκαλο σουπιάς) Με οίνο ως ποτό για επίσχεση των εµµήνων, ψίλωθρο γυναικών (=αποτριχωτικό)

18 Λίθος οφίτης (ένυδρο πυριτικό µαγνήσιο) Σε κεφαλαλγίες και οφιόδηκτους Λίθος πυρίτης (κατά τον ιοσκουρίδη ο Αποκαθαρτικό χαλκοπυρίτης, κατά τον Πλίνιο ο µυλόλιθος) Λίθος σεληνίτης (γύψος) Σε επιληψία Λίθος σχιστός (είδος αιµατίτου) Σε ραγάδες και κήλη Λίθος φρύγιος (αργιλούχο ορυκτό ή ηφαίστειος σκωρία) Στυπτικό, εσχαρωτικό, µε κηρωτή σε εγκαύµατα Μελαντηρία (αµφίβολη η σύστασή του, Χρήσεις, όπως και το µίσυ ίσως ακάθαρτος θειικός σίδηρος των βυρσοδεψών) Μίλτος (σιδηρούχος άργιλος, κοκκινόχωµα) Στυπτικό, σε έµπλαστρα Μίσυ (σιδηροπυρίτης, FeS 2 ) Καθαιρετικό, στην παρασκευή εµπλάστρων, µε οίνο σε γυναικολογικές παθήσεις και στην οφθαλµιατρική Μόλυβδος: πολλά είδη Μόλυβδος ο µεταλλικός Σε επίδεση πληγών Πεπλυµένος (µολυβδόσκονη µε κάποιο Αιµοστατικό επί κονδυλωµάτων και οξείδιο) αιµορροΐδων Κεκαυµένος (οξείδια του µολύβδου) Σκωρία µολύβδου (µίγµα οξειδίων του Ισχυρότερος του προηγουµένου Στυπτικότερος του κεκαυµένου µολύβδου) Μολυβδοειδής λίθος (ίσως γαληνίτης) Ψιµύθιο (βασικός ανθρακικός µόλυβδος) Σάνδυξ (πυρωθέν ψιµύθιο) Μίνιο Μολύβδαινα (ασαφής η σύσταση, πιθανόν Ως η σκωρία Σε οφθαλµικά κολλύρια Ως το ψιµύθιο Χρωστική Σε νόσους της µήτρας, των ώτων κλπ µίγµα από οξείδια µολύβδου, αργύ- ρου και ασβέστου) Νίτρον και αρχαιότερα λίτρον (η ορυκτή Σε τροχίσκους, εισαγόµενους στα γεννη-

19 σόδα και όχι το νιτρικό νάτριο ή κάλιο) τικά όργανα για σύλληψη Νιτρούχο ύδωρ Σε δερµατικές νόσους, σε πεσσούς, σε αλοιφή στυπτική, σε κλύσµατα, σε στοµατοχρίσµατα Αφρός νίτρου (ποτάσσα) Εσωτερικά σε κωλικούς, σε εγχύσεις σε νόσους των ώτων και εξωτερικά σε έµπλαστρα για λέπρα Όστρακα (κέραµοι ψηµένοι) Με όξος σε κνησµό, εξανθήµατα. Σε αλοιφή για τις χοιράδες Ποµφόλυξ Χρήσεις, όπως και η καδµεία Σανδαράκη ερυθρή (As 2 S 3 ) Καθαιρετικό. Σε σκόνη σε ωτίτιδες, µε τερεβινθίνη σε αλωπεκία, µε έλαιο σε φθειρίαση και σε καταπότια κατά του άσθµατος. Συστατικό του καρικού φαρµάκου (αλοιφή για πληγές) Σανδαράκη ψευδής (είδος οξειδίου του µολύβδου) Σάπφειρος (δεν πρόκειται περί του Ως ποτό σε σκορπιόδηκτους, σε κηλίδες πολυτίµου λίθου, αλλά για κάποιο του κερατοειδούς ορυκτό µε χαλκό) Σµύρις (λίθος) Σε ουλίτιδες και για καθαρισµό των οδόντων Στίµµι και στίβι (ορυκτός αντιµονίτης- Sb 2 S 3 ) Επουλωτικό ελκών, µε στέαρ κατά των εγκαυµάτων Στυπτηρία (αργιλούχα ορυκτά) Ουλίτιδες, σε φαγέσορες, ξηραντικό πληγών, στυπτικό, σε αιµορραγίες Σώρυ (πιθανόν ορυκτός θειικός χαλκός, ενέχων και ακάθαρτο θειικό σίδηρο µε Σε οδονταλγίες, τερηδόνα, για τα µαλλιά ως µαύρη βαφή περίσσεια οξέος) Τέφρα κληµατίνη (ανθρακικό κάλιο, Με όξος ως επιθέµατα σε δήγµατα από προερχόµενο από την αποτέφρωση ερπετά και σκύλους και ως αντίδοτο σε φυτών) δηλητηριάσεις από µύκητες Τρυξ (το ίζηµα από παλαιό οίνο, Σε τροχίσκους αντί σάπωνος, στυπτικό,

20 ανθρακικό κάλιο και µεταλλική σκωρία) Υδράργυρος Χαλκός: πολλά χαλκούχα φάρµακα Κεκαυµένος χαλκός Άνθος χαλκού (κάποιο οξείδιο) Χαλκίτις Χάλκανθο, χαλκανθές, χαλκάνθη (θειικός χαλκός) Χρυσόκολλα (πολλές ουσίες, ίσως µαλαχίτης) Ιός (βασικός ανθρακικός χαλκός) Ιός σκώληκος (οξείδιο του χαλκού) Λεπίς χαλκού (οξείδιο του χαλκού) Σποδός (µεταλλικό οξείδιο) Σποδός κυπρίη (οξείδιο του χαλκού) Σποδός ιλλυρίη (οξείδιο του χαλκού) αντιρρευµατικό ηλητήριο, διαβρωτικό. Αντίδοτο: γάλα Στυπτικό, εµετικό, επιπαστικό, επουλωτικό Επουλωτικό, σε αιµορροΐδες κλπ Εσχαρωτικό, αντιψωρικό κλπ Στυπτικό, ανθελµινθικό, εµετικό, εσχαρωτικό κλπ Μαλακτικό, ξηραντικό, σµηκτικό ούλων Εσχαρωτικό, επουλωτικό στυπτικό Στυπτικό, επουλωτικό, στην οφθαλµολογία Επουλωτικό σε οφθαλµικές νόσους, σε έµπλαστρα Επουλωτικό πληγών Σποδός χρυσίη µετά µίσυος (άγνωστο) Σε έµπλαστρα γυναικολογικών παθήσεων Μέλαν το κύπριον (ίσως οξείδιο του χαλκού) Ώχρα (ορυκτό από άργιλο και οξείδιο του σιδήρου) Σε πεσσούς γυναικολογικών παθήσεων Στυπτικό, διαλυτικό φυµάτων και σαρκωµάτων Η σηµαντικότερη φυσιογνωµία της ελληνο-ρωµαϊκής περιόδου ήταν ο Γαληνός ( µ.χ.). Γεννήθηκε στην Πέργαµο. Ταξίδευσε αρκετά και έτσι γνώρισε την θεραπευτική διαφόρων Σχολών. Εγκαταστάθηκε στη Ρώµη, όπου ίδρυσε επί της Ιεράς οδού κατάστηµα, στο οποίο παρασκεύαζε ο ίδιος τα φάρµακα, σε αντίθεση µε τους συγχρόνους συναδέλφους του, οι οποίοι δεν παρασκεύαζαν τα φάρµακα είτε από άγνοια, είτε από οκνηρία. Πειραµατιζόταν στον εαυτό του και σε

21 ζώα. εν περιέγραψε τα φυτά, απλώς τα κατονόµασε. Σηµαντικές για την εποχή του ήταν οι έρευνές του για τις νοθείες των απλών φαρµάκων. Έκανε δοκιµασίες, που αφορούσαν τα φυσικά τους γνωρίσµατα (χρώµα, οσµή, γεύση), αλλά και τη σύστασή τους. Πολυγραφότατος, από τα ιατρικά του έργα διασώθηκαν 83 γνήσια και µερικά αµφισβητούµενα. Τα βιβλία αυτά ήταν η βιβλιοθήκη του φαρµακείου του. Η θεωρία του για τη νόσο στηριζόταν στα τέσσερα στοιχεία του ανθρωπίνου σώµατος, που αποτελείται όπως και όλο το σύµπαν από γη, ύδωρ, αέρα και πυρ. Τα στοιχεία αυτά αντιπροσωπεύουν τις τέσσερις ιδιότητες του σώµατος: ψυχρό, υγρό, ξηρό, θερµό. Για να διατηρηθεί η υγεία τα ενάντια στοιχεία πρέπει να βρίσκονται ανά δύο σε ισορροπία., δηλ. θερµό µε ψυχρό, ξηρό µε υγρό, σε αντιστοιχία µε τους τέσσερις χυµούς του σώµατος, όπως τους περιέγραψε ο Ιπποκράτης. Τα διάφορα απλά φάρµακα (δρόγες) έχουν αυτές τις τέσσερις ιδιότητες σε ποικίλλουσα αναλογία. Κατά τον Γαληνό, πρέπει να χρησιµοποιείται ένας συνδυασµός από δρόγες, ο οποίος να έχει την ικανότητα να αποκαταστήσει την διαταραχθείσα ισορροπία. Έτσι, ο Γαληνός παρασκεύαζε σύνθετα φάρµακα (µε πολλές δρόγες), το οποία είχαν τις τέσσερις αυτές ιδιότητες στον κατάλληλο βαθµό, ώστε να επανέλθει η ισορροπία των χυµών του οργανισµού. Το αποτέλεσµα ήταν να οδηγηθεί στην πολυφαρµακία. Μετά τον Γαληνό, η πρόοδος της θεραπευτικής επιβραδύνεται, διότι οι θεράποντες ιατροί και συγγραφείς αρκούνται σε παλαιότερα ιατρικά έργα, τα οποία αντέγραφαν. Έτσι σήµερα υπάρχουν Βυζαντινοί Κώδικες, που περιέχουν τα έργα των αρχαίων. Συχνά βρίσκουµε και δικές τους προσθήκες. Πολλοί βυζαντινοί ενσωµάτωσαν στα έργα τους κείµενα των παλαιοτέρων, όπως π.χ. ο Ορειβάσιος (4 ος µ. Χ. αιών) στο έργο "Εβδοµηκοντάβιβλος", στα κεφάλαια ι-ιε, αναφέρει τα φάρµακα, τις παρασκευές τους και τις δράσεις τους, όπως ανευρίσκονται στα έργα του ιοσκουρίδη και του Γαληνού. Επίσης, ο Αέτιος ο Αµιδηνός (6 ος µ. Χ. αιών) στον 13 ο Λόγο του αντέγραψε µε ελάχιστες τροποποιήσεις τα "Αλεξιφάρµακα" του Νίκανδρου του Κολοφώνιου (2 ος π. Χ. αιών), όπου περιγράφονται αντίδοτα δηλητηρίων. ρόγες, που δεν γνώριζαν οι αρχαίοι Έλληνες και εισήχθηκαν αργότερα στη θεραπευτική είναι οι ακόλουθες: Καφουρά, άµπαρ, που είναι πιθανόν νοσώδη συγκρίµατα κητών της Ινδικής θάλασσας και χρησιµοποιείτο ως τονωτικό της καρδιάς και της κεφαλής), µόσχος,

22 ξηρανθέν έκκριµα από αδένα άρρενος ζώου της Κ. Ασίας, ισχυρό αντισπασµωδικό, λόγω µιας ετεροκυκλικής κετόνης που περιέχει. Οι δρόγες αυτές προέρχονται από τους Άραβες. Επίσης, οι αρχαίοι Έλληνες αγνοούσαν τα καρυόφυλλα (Jambosa caryophyllus Sprengel et Niedenzu- Myrtaceae). Οι πρώτες πληροφορίες για την χρήση τους ανάγονται στην εποχή του Μεγ. Κων/νου. Στον πίνακα που ακολουθεί παρατίθενται δρόγες, οι οποίες αναφέρονται στα έργα του Ιπποκράτη, του ιοσκουρίδη και αναγράφονται στην Ελληνική Φαρµακοποιία Ι, καθώς και σε µια ανεπίσηµη Φαρµακοποιία, που τυπώθηκε στη Σµύρνη το Η πρώτη στήλη µε τα ονόµατα των δρογών είναι καταγραφή των φυτών, που αναφέρονται στο έργο του βυζαντινού Συµεώνος Σηθ (11 ος µ. Χ. αιών) «Σύνταγµα κατά στοιχείον περί τροφών δυνάµεων» ΡΟΓΗ Αµυγδαλέλαιο Amygdalus communis L. Άµυλο Amylum Άνηθο Anethum graveolens L. Άνισο Pimpinella anisum L. Ασπάραγοι Asparagus sp. Βάλσαµο Balsamodendron gileadense Βασιλικός Ocimum basilicum L. Βούγλωσσο Anchusa sp. Γογγύλια Bunias erucago L. Γλήχων Mentha pulegium L. αύκος Daucus carotta L. Ζιγγίβερις Zingiber officinalis L. Ηδύοσµος Mentha viridis L., M. spicata L. Ιπποκράτηρίδης ιοσκου- Ε.Φ. Ι Ε.Φ. Κυριώτερες (1837) 1835 χρήσεις Αποφρακτικόν ήπατος Συστατικό εµπλάστρων Ευστόµαχον, υπναναγωγό Γαλακταγωγό + + Εµµηναγωγό _ Σε δήγµατα ιοβόλων ζώων Υπναγωγό, σε καρδιαγγειακές παθήσεις _ ιουρητικό _ ιουρητικά, ορεκτικά _ + _ + Εµµηναγωγό _ ιουρητικό, υπακτικό _ + + _ Αφροδισιακό, διαφορητικό Ορεκτικό, ανθελµινθικό

23 Θρύµβος Satureja thymbra L. Ίντυβο= κιχώριο Cichorium sp. Ίον Viola tricolor Κυδώνια Cydonia oblonga Mill. Κάρυα Juglans regia L. Κολοκυνθίς Colocynthis sp. Κράµβη Brassica cretica Lam., Lepidium sp. Κίτρα Citrus aurantium Κάρδαµο Lepidium sativum L., Nasturtium sp. Κάππαρις Capparis spinosa L. Κρόµµυα Allium cepa L. Κιννάµωµο Cinnamomum ceylanicum L. Κύµινο Cuminum cyminum L. Κορίανδρος Coriandrum sativum L Κρόκος Crocus sativum L. Κρίνος Lillium candidum L. Κάνναβις Cannabis sativa L. Λάδανο Cistus creticus L ιουρητικό, χολαγωγό, Εµµηναγωγό _ Αποφρακτικόν ήπατος + _ + + Σε επιληψίες και άλγη εντέρων _ ιουρητικό, αντιδιαρροϊκό Ανθελµινθικό Καθαρτικό Καθαρτικό, διουρητικό _ + + _ Αντίδοτο δηλητηρίων, εκτρωτικόν Σε άσθµα _ + _ + Σε οδονταλγίες, εµµηναγωγό + + _ + ιουρητικό Αντίδοτο δηλητηρίων, εµµηναγωγό, εκτρωτικό Αιµοστατικό σε ρινορραγίες Ανθελµινθικό, αιµοστατικό ιαφορητικό, αφροδισιακό Μαλακτικό Παραισθησιογόνο _ Στυπτικό σε τριχόπτωση, µαλακτικό _ + + _ Αντίδοτο Λεπτοκάρυα Corylus avellana L. Λίβανο _ Σε βήχα και Boswellia carteri Birdw., ρευµατισµούς Olibanum thus Μαρούλι= θριδακίς Σε διακαείς πυρετούς

24 Lactuca virosa, L. sativa Μαλάχη Μalva sp. Μελάνθιο Nigella sativa sp. Μελισσόφυλλο Melissa officinalis L. Μάραθρον Foeniculum vulgare Mill. Μήκων η λευκή, η ερυθρά Papaver somniferum L.ssp. album, Papaver somniferum L.ssp. glabrum Μυρσινόκοκκοι Myrtus communis L. Μαστίχη Pistacia lentiscus Μέσπιλα Crataegus tanacetifolia Νάρκισσος Narcissus serotinus Νυµφαία Nymphaea alba L. Ξυλοκέρατα Ceratonia siliqua L. Ξυλαλόη= αγάλλοχον Aloexylon agallochum Lour. Πέπερι Piper nigrum L. Πήγανος Ruta graveolens L Σε φλεγµονές από δήγµατα σφηκών Ανθελµινθικό, αντιρρευµατικό _ Ωφελεί το φλέγµα Γαλακταγωγό, εµµηναγωγό Υπναγωγό, αντιβηχικό Σε δήγµατα σκορπιών, σε οδονταλγίες _ Καθάρσιον _ Υπακτικό + + Επουλωτικό, πρόληψη ρευµατισµών _ Κατάπλασµα σε φλεγµονές _ Ρωννύουν τον στόµαχο _ Αποφρακτικόν ήπατος ιουρητικόν, αντισυλληπτικό Εκτρωτικό, αποφρακτικόν ήπατος, σε δήγµατα έχιδνας _ Σε δήγµατα ιοβόλων ζώων _ Σε αιµορροΐδες Πιστάκια Pistacia sp. Πράσον Allium porrum L. Ροιά ιουρητικό, σε Papaver rhoeas L. ηπατικά νοσήµατα Άγρια ροιά _ Αντιδιαρροϊκόν Punica granatum Ραφανίς ιουρητικόν, Raphanus armoracia L. υπακτικό Σέλινο _ ιουρητικόν, Apium graveolens L. άφυσον, εµµηναγωγό Σεύτλο _ Αποφρακτικόν

25 Beta vulgaris L. Σήσαµο Sesamum orientale L. Σκόροδο Allium sativum L. Σίναπι Brassica nigra L. Σάµψυχο Origanum majorana L. Σπάρτος Spartium junceum L. Στιχάς Lavandula stoechas L. ήπατος Εµµηναγωγό, αποφρακτικόν ήπατος ιουρητικό, σε αρθρίτιδες, σε λέπρα, σε δήγµατα ιοβόλων ζώων _ Σε λέπρα, θυµιώµενο διώκει τους όφεις _ Σε δήγµατα σκορπιών, σε κεφαλαλγίες _ + _ + Καθαρτικό _ Ρωννύει τα σπλάχνα Συµπερασµατικά µπορεί να διατυπωθεί η άποψη ότι οι αρχαίοι Έλληνες µε βάση το πείραµα και την παρατήρηση, µε κριτικό πνεύµα και επιστηµονική θεώρηση επέλεξαν από το φυσικό περιβάλλον εκείνες τις δρόγες, που η χρήση τους υπήρξε διαχρονική, η δε µελέτη τους µε τα σύγχρονα επιστηµονικά µέσα τεκµηριώνει την ορθή επιλογή τους. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Berendes J., 1902, Des Pedanies Dioskurides aus Anazarbos Arneimittellehre, Stuttgart, ανατύπωση Wiesbaden Ελληνική Φαρµακοποιία, 1835, (ερανισθείσα εκ διαφόρων λατινικών και γαλλικών χηµικοφαρµακευτικών Συγγραφέων) Μέρος πρώτο. Λεξικόν της Φαρµακοποιίας. Σµύρνη. Εµµανουήλ Ε., 1931, Φαρµακοποιία-Φαρµακοτεχνία, Αθήνα. Εµµανουήλ Ε., 1948, Ιστορία της Φαρµακευτικής. Πυρσός, Αθήνα. Galen, 1979, On the Natural Faculties, Introduction, p. IX-XL, Loeb Classical Library, Harvard University Press. Κυριακόπουλος Π., 1983, Η ιπποκρατική φιλοσοφία και οι επιδράσεις σ αυτή των προσωκρατικών. ιατριβή επί διδακτορία. Ιωάννινα. Λάνδερερ Ξ., 1837, 1868, Ελληνική Φαρµακοποιία Ι, Αθήνα. Λυπουρλής., 1983, Ιπποκρατική ιατρική. ιατριβή επί διδακτορία.θες/νίκη.

26 Σκαλτσά Ε., Φιλιάνος Σ., 1992, Συµεώνος Σηθ: "Σύνταγµα κατά στοιχείον περί τροφών δυνάµεων". Φαρµακογνωστική εκτίµηση. 5 ο Παν/νιο Συνέδριο Ιστορίας, Φιλοσοφίας και Κοινωνιολογίας των Ιατρικών Επιστηµών, Κως, Σεπτέµβριος. Théophraste, 1988, Recherches sur les plantes. Tome I, Introduction. p. VII-LIV. Ed. Les belles lettres. Tschirch A., 1933, Handbuch der Pharmakognosie, Abteilung III, Band I, Leipzig. Χατζηιωάννου. Ε., 1981, Συµβολή εις την µελέτην των παρ Οµήρω φαρµάκων και της αντιλήψεως υγιεινής δια της καθαριότητος. ιατριβή επί διδακτορία. Αθήνα. Wellmann M., 1958, Pedanii Dioscuridis Anazarbei De Materia Medica. Vol.I-III. Berlin.

Τα φάρμακα στην αρχαία Ελλάδα

Τα φάρμακα στην αρχαία Ελλάδα Τα φάρμακα στην αρχαία Ελλάδα Ε. Σκαλτσά Επίκουρη Καθηγήτρια Τομέας Φαρμακογνωσίας, Τμήμα Φαρμακευτικής, Πανεπιστημιόπολις, Ζωγράφου, Αθήνα, 157 71. Με τις πρώτες εκδηλώσεις ζωής επί της γης βρίσκουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ Ο Ιπποκράτης υποστηρίζει πως η τροφή μπορεί να γίνει και φάρμακο. Τα βότανα χρησιμοποιήθηκαν σε θεραπευτικές πρακτικές ως φαρμακευτικά είδη αλλά και ως φορείς της θεϊκής ευλογίας. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Βότανα και Αρχαιότητα

Βότανα και Αρχαιότητα Θεραπευτικά Βότανα Γενικά για τα Βότανα «Βότανα είναι όλα τα χρήσιμα φυτά και αφορά τα φυτά των οποίων, οι ρίζες, τα άνθη χρησιμεύουν ως τροφή ή θεραπεία, χάρη στο άρωμά τους ή με κάποιον άλλο τρόπο» Τους

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην Οργάνωση και Διοίκηση Βιομηχανικών Συστημάτων Κατεύθυνση : Logistics

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην Οργάνωση και Διοίκηση Βιομηχανικών Συστημάτων Κατεύθυνση : Logistics Πανεπιστήμιο Πειραιώς Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην Οργάνωση και Διοίκηση Βιομηχανικών Συστημάτων Κατεύθυνση : Logistics Επιβλέπων : Μοσχούρης Σωκράτης Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα MEΡΟΣ Ι Γενική περιγραφή των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών

Περιεχόμενα MEΡΟΣ Ι Γενική περιγραφή των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών Περιεχόμενα Πρόλογος... 13 MEΡΟΣ Ι Γενική περιγραφή των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών. 17 Εισαγωγή... 17 Οικονομική σημασία των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών... 19 Μεταποίηση και συσκευασία των

Διαβάστε περισσότερα

AΡΩΜΑΤΙΚΑ, ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΗΛΗΤΤΗΡΙΩΔΗ ΦΥΤΑ

AΡΩΜΑΤΙΚΑ, ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΗΛΗΤΤΗΡΙΩΔΗ ΦΥΤΑ AΡΩΜΑΤΙΚΑ, ΦΑΡΜΑ ΑΚΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗ Costanza Dal Cin D Agataa & Ιωάννα Μανωλικάκη Allium cepa L., Κρεμμύδι Οικογένεια: Amaryllidaceaee Περίοδος Άνθισης: Ιούνιο Αύγουστο Εξάπλωση: Aφρική, Aσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 Ελένη Γ. Παλούμπα, Χημικός, Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστημών Λακωνίας, 2014-2015 Αθήνα, 16-09-2014 Αρ. Πρωτ. 147346/Γ2 ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

Βότ ανα λ μ έ ε μ φ τά τ που ο έ ο χ υ ο ν κ ποι ο ες ε ξ χ ε ω χ ριστ σ ές έ, ς αρω ρ μα μ τι τ κέ κ ς έ, φαρμα μ κε κ υ ε τι τ κέ κ ς έ

Βότ ανα λ μ έ ε μ φ τά τ που ο έ ο χ υ ο ν κ ποι ο ες ε ξ χ ε ω χ ριστ σ ές έ, ς αρω ρ μα μ τι τ κέ κ ς έ, φαρμα μ κε κ υ ε τι τ κέ κ ς έ Βότανα λέμε τα φυτά αρωματικές, που έχουν φαρμακευτικές φαρμακευτικές κάποιες ή και ξεχωριστές, δηλητηριώδη ιδιότητες 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΒΟΤΑΝΩΝ 3 ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ 4 ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

& ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ»

& ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ» «ΙΑΤΡΙΚΗ & ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ» Εισηγήτριες ΒΟΥΛΙΓΕΑ ΕΛΕΝΗ, Αρχαιολόγος της Η Εφορείας Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων ΣΙΤΑΡΑ ΜΑΡΙΑ, Αρχαιολόγος της Η Εφορείας Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ-ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΜΕΛΕΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 1 Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείμενο της ομιλίας Σημασία των αρωματικών φυτών

Διαβάστε περισσότερα

«Κήπος Ιπποκράτη, Κως»

«Κήπος Ιπποκράτη, Κως» «Κήπος Ιπποκράτη, Κως» Βιογραφία Γεννήθηκε το 460 π.χ. στην Κω. Κατά τη διάρκεια της ζωής του έκανε πολλά ταξίδια στην Ελλάδα και τον τότε γνωστό κόσμο. Πέθανε περίπου στην ηλικία των ενενήντα χρόνων 370

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-2015 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση το βρώσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα

Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα βότανα της Κρήτης Ιστορία Α. παλιά χρόνια Β. αρχαιολογικές ανασκαφές Γ. πως βοηθούσαν τους ανθρώπους τότε Δ. πως βοηθούν εμάς σήμερα Καταστροφή φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία)

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (20/100) ΤΑΞΗ: Γ Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:12 /6/2013 ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

Πολύχρηστα φαρμακευτικά βότανα και φυτά της αρχαίας Ελληνικής ιατρικής

Πολύχρηστα φαρμακευτικά βότανα και φυτά της αρχαίας Ελληνικής ιατρικής Στον Αρχαίο Κόσμο, η δίαιτα, η φυτοθεραπεία και η επίκληση των Θεών, ήταν πολύ σημαντικά, για την αποκατάσταση της υγείας. Παρά το γεγονός ότι όλοι οι Θεοί θεωρούνταν ότι θεράπευαν τις ανθρώπινες αρρώστιες,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (20/100) ΤΑΞΗ: Γ Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

Όνειρα και θεραπεία στην Αρχαία Ελλάδα.

Όνειρα και θεραπεία στην Αρχαία Ελλάδα. Μάθηµα: Τεχνολογία Τάξη: Α2 Ονοµατεπώνυµο: Λαγαρός Παναγιώτης Όνειρα και θεραπεία στην Αρχαία Ελλάδα. Η έννοια της νόσου και συνεπώς και της θεραπείας, συνταυτίστηκε ήδη από την προϊστορία, µε τη λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Γιώργος Παπαδόπουλος Επίκ. Καθηγητής Φαρμακολογίας Παν/μίου Αθηνών Δεν είναι δυνατόν να τοποθετήσουμε σε συγκεκριμένο χρόνο την αρχή της Ελληνικής ιατρικής. Αναφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ Ονοματολογία Αν η ένωση έχει μοριακό τύπο της μορφής Η x A δηλαδή είναι ένα οξύ, τότε : α) Αν το Α δεν έχει Ο (οξυγόνο)

Διαβάστε περισσότερα

ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης αξίας προϊόντα (fine chemicals) Οι τιµές των προϊόντων αυτών είναι πολύ υψηλές

ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης αξίας προϊόντα (fine chemicals) Οι τιµές των προϊόντων αυτών είναι πολύ υψηλές Προσδοκίες για αγρότες και µεταποιητές στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου ιευθυντής Εργαστηρίου Χηµείας Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων (Magnoliophyta) Τα αγγειόσπερμα,

Διαβάστε περισσότερα

Πεύκος. brevifolia. Όνομα κοινό: Κέδρος Όνομα επιστημονικό: Cedrus

Πεύκος. brevifolia. Όνομα κοινό: Κέδρος Όνομα επιστημονικό: Cedrus Όνομα κοινό: Πεύκος Όνομα επιστημονικό: Pinus brutia Βιότοπος: Φυτρώνει στα βουνά και στη πεδιάδα. Αυτοφυές και καλλιεργούμενο: Φυτρώνει από μόνο του ή το φυτεύουν οι άνθρωποι. Περίοδος άνθισης: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ Η ΕΝ ΡΩΝ ΚΑΙ ΘΑΜΝΩΝ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Α. ΕΝ ΡΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΙΣ ΠΛΑΤΕΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΠΕΖΟ ΡΟΜΟΥΣ

ΕΙ Η ΕΝ ΡΩΝ ΚΑΙ ΘΑΜΝΩΝ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Α. ΕΝ ΡΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΙΣ ΠΛΑΤΕΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΠΕΖΟ ΡΟΜΟΥΣ ΕΙ Η ΕΝ ΡΩΝ ΚΑΙ ΘΑΜΝΩΝ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ 1. ΠΛΑΤΕΙΕΣ (O.T. 5, O.T. 11 και O.T. 16, O.T. 29) Α. ΕΝ ΡΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΙΣ ΠΛΑΤΕΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΠΕΖΟ ΡΟΜΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α.

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Το μπόλντο ανήκει στην οικογένεια των Monimiaceae. Eίναι αυτοφυές της περιοχής των Άνδεων της Χιλής και του Περού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση: Ένα φλυτζάνι του καφέ κάθε μέρα βοηθάει για το ζάχαρο.

Χρήση: Ένα φλυτζάνι του καφέ κάθε μέρα βοηθάει για το ζάχαρο. Περιγραφή: Είναι φυτό πολυετές, με πυκνή χνουδωτή βλάστηση που φτάνει σε ύψος τα 30 εκατοστά. Τα φύλλα του είναι ωοειδή, οξύληκτα, οδοντωτά και στιλπνά. Τα άνθη του είναι ρόδινα, διαταγμένα σε βραχύ στάχυ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ. Ασπασία Καρατζά Μαρία Μπεκιάρη Σαράντος Ανδριώτης Γιάννης Γιαννάκας Στρατής Βαμβουρέλλης

ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ. Ασπασία Καρατζά Μαρία Μπεκιάρη Σαράντος Ανδριώτης Γιάννης Γιαννάκας Στρατής Βαμβουρέλλης ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ Ασπασία Καρατζά Μαρία Μπεκιάρη Σαράντος Ανδριώτης Γιάννης Γιαννάκας Στρατής Βαμβουρέλλης H Μαστίχα Χίου είναι η φυσική ρητίνη που βγαίνει από τον κορμό & τα κλαδιά του σχίνου. Η έκκριση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... Τμήμα:... :... Βαθμός/Ολογράφως:... Χρόνος: 2 ώρες Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή. Αρωματικά φυτά: μέσο θεραπείας ή μαγγανείας; 2 ο ΓΕΛ Ελευθερίου Κορδελιού. Μάθημα Ερευνητικής εργασίας

Ιστορική αναδρομή. Αρωματικά φυτά: μέσο θεραπείας ή μαγγανείας; 2 ο ΓΕΛ Ελευθερίου Κορδελιού. Μάθημα Ερευνητικής εργασίας 2 ο ΓΕΛ Ελευθερίου Κορδελιού Μάθημα Ερευνητικής εργασίας Αρωματικά φυτά: μέσο θεραπείας ή μαγγανείας; Ιστορική αναδρομή Υπεύθυνος Καθηγητής: Χαριζάνης Κωνσταντίνος Μαθητές που ασχολήθηκαν : Σεβαστίδης

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο.

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο. Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο. Τα συμπτώματα αυτά δεν πρέπει ποτέ να τα αγνοούμε γιατί η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου μπορεί να σώσει

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασίες. Εκχυλίσεις

Συνεργασίες. Εκχυλίσεις 1 ΗΚΑΡΔΙΑ ΜΑΣ Βότανα Συνεργασίες Έρευνα Εκχυλίσεις 2 ΗΘΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ MASTIHA Εκτεταμένηέρευναελληνικής χλωρίδαςσε συνεργασίαμε το Eργαστήριο Bιολογικής Γεωργίας της Γεωπονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΤΑΝΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. 2 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΠΤΟΚΑΡΥΑΣ Υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί : Δημόπουλος Τάσος Καραμπατζάκη Αλεξία ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011 2012

ΒΟΤΑΝΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. 2 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΠΤΟΚΑΡΥΑΣ Υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί : Δημόπουλος Τάσος Καραμπατζάκη Αλεξία ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011 2012 ΒΟΤΑΝΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ 2 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΠΤΟΚΑΡΥΑΣ Υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί : Δημόπουλος Τάσος Καραμπατζάκη Αλεξία ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011 2012 Φάρμακα και βότανα στην Αρχαία Ελλάδα Τα διάφορα φυτά στην αρχαιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της ΑιτωλίαςΟινέα. Καθώς έβοσκε τις κατσίκες του, παρατήρησε ότι μια

Διαβάστε περισσότερα

Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο

Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο άνθρωπος. Στους αιγυπτιακούς παπύρους, πριν από 3.500 χρόνια,

Διαβάστε περισσότερα

Τα βότανα της Αμοργού. Νικήτας Ρούσσος Φαρμακοποιός

Τα βότανα της Αμοργού. Νικήτας Ρούσσος Φαρμακοποιός Τα βότανα της Αμοργού Νικήτας Ρούσσος Φαρμακοποιός «Ο κόσμος των φυτών με γοήτευσε. Αείποτε μ εξέπληξε. Περισσότερο και από τον κόσμο των άστρων κατάφερνε να μου υποβάλλει το μυστήριο της ζωής. Αποπνέει

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ 5Γ5λο7^ τ ί ΐ Τμήμα: Τμήμα Βιολογικών Θερμοκηπιακών Καλλιεργειών και Ανθοκομίας (Βιο.ΘΕ.Κ.Α.) Θέμα : Φαρμακευτικές ιδιότητες φυτικών ειδών στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

6 7 RELEASE AND RELAX MOTION 8 9 RELEASE AND RELAX MOTION 10 11 RELEASE AND RELAX MOTION 22 23 RELEASE AND RELAX MOTION Αγγλική ονομασία Βοτανική ονομασία Οικογένεια Νότα Χαρακτηριστικά Μέρος του φυτού

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός. Από τις παρακάτω 9 ερωτήσεις να απαντήσετε τις 6

Βαθμός. Από τις παρακάτω 9 ερωτήσεις να απαντήσετε τις 6 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΧΑΡΝΩΝ ΤΑΞΗ: Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ (19/06 /12) ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA Ονοματεπώνυμο: Αρ/μός Κατ/σης:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

(3) Είναι επίσης αναγκαίο να καθοριστούν τα πρόσθετα που. (4) Συνεπώς, ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 πρέπει να

(3) Είναι επίσης αναγκαίο να καθοριστούν τα πρόσθετα που. (4) Συνεπώς, ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 πρέπει να 25.5.2006 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 137/9 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 780/2006 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 24ης Μαΐου 2006 για την τροποποίηση του παρατήματος VI του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 του

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Λευκωσία, 6/5/2014 Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Η ιστορία της ελιάς, η καλλιέργειά της, ο καρπός & ο χυμός της το ελαιόλαδο, συνδέθηκαν άρρηκτα με τους λαούς της Μεσογείου. Η ελιά αγαπάει τη

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικές εξαγωγές στην Γερμανία - Ανάλυση ανά διψήφια δασμολογική κατηγορία

Ελληνικές εξαγωγές στην Γερμανία - Ανάλυση ανά διψήφια δασμολογική κατηγορία Ελληνικές εξαγωγές στην Γερμανία - Ανάλυση ανά διψήφια δασμολογική κατηγορία Μεταβολή Μεταβολή Μερίδιο 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 04/12 11/12 2012 Αξία σε Αξία σε Αξία σε Αξία σε Αξία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΣ. Ε και Στ τάξη

ΦΥΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΣ. Ε και Στ τάξη ΦΥΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΣ Ε και Στ τάξη Μελέτη πεδίου Πεύκο Επιστημονική ονομασία: Pinus Περιγραφή: Αειθαλή δεντρα με χοντρό και φολιδωτό κορμό και ύψος από 15μ. 80μ. Μπορούν να ζήσουν για πολλά χρόνια. Πού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΌλυµπος υψώνεται στην Β.Α. Θεσσαλία και στην Ν.. Μακεδονία. Ο Μύτικας ή αλλιώς το Πάνθεον είναι η Ψηλότερη κορυφή του Ολύµπου.

ΟΌλυµπος υψώνεται στην Β.Α. Θεσσαλία και στην Ν.. Μακεδονία. Ο Μύτικας ή αλλιώς το Πάνθεον είναι η Ψηλότερη κορυφή του Ολύµπου. ΟΌλυµπος υψώνεται στην Β.Α. Θεσσαλία και στην Ν.. Μακεδονία. Ο Μύτικας ή αλλιώς το Πάνθεον είναι η Ψηλότερη κορυφή του Ολύµπου. Ο Όλυµπος Πιθανώς σχηµατίστηκε κατά την διάρκεια της Ηωκαίνου εποχής πριν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 6132/18-11-2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 6132/18-11-2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 6132/18-11-2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν. 4072/2012 (ΦΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

R 1 R 2 R 3 ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ. Λινολενικό (C 18:3 ) Ελαϊκό (C 18:1 ) Λινελαϊκό (C 18:2 )

R 1 R 2 R 3 ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ. Λινολενικό (C 18:3 ) Ελαϊκό (C 18:1 ) Λινελαϊκό (C 18:2 ) ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ Ελαϊκό οξύ διάρκεια 2 ώρες Στόχοι της άσκησης: Η εξοικείωση με τη χημική σύσταση των λιπαρών υλών. Η κατανόηση της όξινης υδρόλυσης ως παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (

ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ( ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (1100-750 π.χ.).) Ή ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ Δ. ΠΕΤΡΟΥΓΑΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΥΡΙΑ ΠΗΓΗ ΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΣΕ ΑΥΤΌ ΟΦΕΙΛΕΙ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΟΜΗΡΙΚΗ. ΩΣΤΟΣΟ ΟΙ ΟΡΟΙ ΣΚΟΤΕΙΝΟΙ ΑΙΩΝΕΣ Ή ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΝΑΣΙΑ ΓΚΑΡΑΝΕ ΕΙΡΗΝΗ ΔΙΑΒΟΛΙΤΣΗ ΚΛΕΙΔΗ ΣΑΠΦΩ ΙΩΑΝΝΑ ΚΡΟΝΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΝΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΟΣ ΑΫΦΑΝΤΗΣ ΜΗΝΑΣ ΓΑΛΑΝΟΣ Παθολογική κατάσταση των ούλων που χαρακτηρίζεται από αιμορραγία

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Από: Κατερινόπουλο, Α. & Σταματάκη, Μ. 1995. Εφαρμοσμένη Ορυκτολογία Πετρολογία. Τα Βιομηχανικά Ορυκτά και Πετρώματα και οι Χρήσεις τους. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γεωλογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Οι θερμοφόρες με κρύο ή ζεστό νερό μπορούσαν:

Οι θερμοφόρες με κρύο ή ζεστό νερό μπορούσαν: ΘΕΡΜΟΦΟΡΕΣ Οι θερμοφόρες στα αρχαία χρόνια ήταν διαφορετικές από αυτές που γνωρίζουμε σήμερα, η χρήση τους όμως ήταν ακριβώς η ίδια. Μια και δεν υπήρχαν εύκαμπτα υλικά, όπως το καουτσούκ, οι θερμοφόρες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Στην επιστήμη της βιολογίας, με τον όρο εξέλιξη εννοείται η αλλαγή στις ιδιότητες ενός πληθυσμού οργανισμών στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

Οι ενδείξεις ουλίτιδας περιλαµβάνουν :

Οι ενδείξεις ουλίτιδας περιλαµβάνουν : ΟΥΛΙΤΙ Α Τα ούλα αποτελούν τµήµα των µαλακών ιστών του στόµατος. Περιβάλλουν τα δόντια και τα καλύπτουν προστατευτικά. Τα ούλα ενός φυσιολογικού υγιούς δοντιού φτάνουν στην αδαµαντίνη του δοντιού προστατεύοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. Α.ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ Β. ΑΠΟΤΗΡΩΜΗΣΤΟΒΥΖΑΝΤΙΟ 1 Τα ελληνιστικά βασίλεια Ελληνιστικός : από το ρήµα ελληνίζω, δηλ. µιµούµαι τους Έλληνες Ήταν τα βασίλεια

Διαβάστε περισσότερα

19ο Μάθημα ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ

19ο Μάθημα ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ 19ο Μάθημα ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Μια σπουδαία ικανότητα του νερού, η διαλυτική Ξέρουμε ότι το νερό κάνει έναν κύκλο στη φύση. Εξατμίζεται, γίνεται σύννεφο και πέφτει στη γη ως βροχή. Ένα μεγάλο μέρος από το βρόχινο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ελληνικός ορυκτός πλούτος

Ο Ελληνικός ορυκτός πλούτος Ο Ελληνικός ορυκτός πλούτος Οι πρώτες ύλες που υπάρχουν στο υπέδαφος μιας χώρας αποτελούν τον ορυκτό της πλούτο. Ο ορυκτός πλούτος περιλαμβάνει τα μεταλλεύματα, ορυκτά καύσιμα και τα προϊόντα λατομείου.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 2991/15-06-2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 2991/15-06-2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 2991/15-06-2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν.4072/2012

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΑΝΟΔΙΩΣΗ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΑΝΟΔΙΩΣΗ Εισαγωγή ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΑΝΟΔΙΩΣΗ Το γαλβανικό κελί (γαλβανική διάβρωση) είναι μια ηλεκτροχημική αντίδραση οξείδωσης-αναγωγής (redox), η οποία συμβαίνει όταν δύο ανόμοια μέταλλα

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Ο μεγάλος αριθμός και η ποικιλομορφία των σύγχρονων μορφών ζωής στη Γη

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εκχυλίσματα δεψικά φυτικής προέλευσης. Ταννίνες και τα άλατα, οι αιθέρες, εστέρες και άλλα παράγωγά τους:

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εκχυλίσματα δεψικά φυτικής προέλευσης. Ταννίνες και τα άλατα, οι αιθέρες, εστέρες και άλλα παράγωγά τους: L 285/262 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 30.10.2015 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 32 ΔΕΨΙΚΑ ΚΑΙ ΒΑΦΙΚΑ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΑ. ΤΑΝΝΙΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΤΟΥΣ. ΧΡΩΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΥΛΕΣ, ΧΡΩΜΑΤΑ ΕΠΙΧΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΒΕΡΝΙΚΙΑ.

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 12 1. Παράδειγµα κριτηρίου κλειστού τύπου - ανοικτού τύπου - κρίσης (µάθηµα ηµέρας) ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΤΗ ΕΠΩΝΥΜΟ. ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΜΑΘΗΜΑ Σκοπός εξέτασης: Η διαπίστωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΤΑΝΑ ΔΙΑ ΠΑΣΑΝ ΝΟΣΟΝ ΒΟΤΑΝΑ

ΒΟΤΑΝΑ ΔΙΑ ΠΑΣΑΝ ΝΟΣΟΝ ΒΟΤΑΝΑ ΒΟΤΑΝΑ ΔΙΑ ΠΑΣΑΝ ΝΟΣΟΝ ΒΟΤΑΝΑ Χρυσόχορτο Είναι μικρό φυτό ποώδες με ύψος 20 εκ. χωρίς βλαστό και άνθη. Ζει πολλά χρόνια. Έχει φύλλα σε σχηματισμό ροδέλας και σχήμα λόγχης,ε χρώμα ξανθό.το φυτό αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Δίκταμο ή (Έρωντας) (Origanum dictamnus)

Δίκταμο ή (Έρωντας) (Origanum dictamnus) Δίκταμο ή (Έρωντας) (Origanum dictamnus) Ενδημικό βότανο της Πελοποννήσου που αποκαλείται και έρωντας ή στομαχόχορτο. Γνωστό από την αρχαιότητα, το χρησιμοποιούσαν ως αιμοστατικό και επουλωτικό πληγών.

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας ελληνιστικός ονομάστηκε o πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων κατά τους τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής στην πράξη - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 27 Δεκέμβριος :17

Τα οφέλη της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής στην πράξη - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 27 Δεκέμβριος :17 Απαντά ο κ. Θεμιστοκλής Ευκαρπίδης, Γενικός Χειρουργός Ίσως λίγοι από εμάς να είμαστε ενημερωμένοι για τη σπουδαία εργασία που εκτελεί στο σώμα μας, ένα από τα όργανα του, η χοληδόχος κύστη. Εκεί μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες,

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες, ΟΔΗΓΙΕΣ Η εξέταση έχει διάρκεια 60 λεπτά. Δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψετε την αίθουσα εξέτασης πριν περάσει μισή ώρα από την ώρα έναρξης. Όλες α ερωτήσεις (σύνολο 40) είναι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

Διαβάστε περισσότερα

Οι διαθέσιμοι λίθοι πρέπει να αναλύονται για να προσδιορίζεται η σύστασή τους σε κρυστάλλους, ώστε να επιλεγεί το κατάλληλο είδος θεραπείας.

Οι διαθέσιμοι λίθοι πρέπει να αναλύονται για να προσδιορίζεται η σύστασή τους σε κρυστάλλους, ώστε να επιλεγεί το κατάλληλο είδος θεραπείας. Η νεφρολιθίαση είναι σχετικά συνήθης νόσος, συχνότερη στη λευκή φυλή και στους άνδρες. Οι κύριοι τύποι ουρολίθων αποτελούνται από οξαλικό ή φωσφορικό ασβέστιο (80%), ουρικό, στρουβίτη και κυστίνη. Οι ασθενείς

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Η Νεκρά θάλασσα ή Αλμυρά θάλασσα ή Θάλασσα Αραβά κατά την Παλαιά Διαθήκη, ονομάζεται η μεγάλη λίμνη, που βρίσκεται στα σύνορα Ιορδανίας και Ισραήλ.

Η Νεκρά θάλασσα ή Αλμυρά θάλασσα ή Θάλασσα Αραβά κατά την Παλαιά Διαθήκη, ονομάζεται η μεγάλη λίμνη, που βρίσκεται στα σύνορα Ιορδανίας και Ισραήλ. Η Νεκρά θάλασσα ή Αλμυρά θάλασσα ή Θάλασσα Αραβά κατά την Παλαιά Διαθήκη, ονομάζεται η μεγάλη λίμνη, που βρίσκεται στα σύνορα Ιορδανίας και Ισραήλ. Η λωρίδα αυτή της θάλασσας είναι διαφορετική απ' όλες

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά φυτά -Βότανα

Αρωματικά φυτά -Βότανα Αρωματικά φυτά -Βότανα Στις μέρες μας έχουν χαθεί οι γνώσεις για τα φυτά - βότανα που χρησιμοποιούν οι νοικοκυρές στην μαγειρική Αρκετά φυτά βότανα εκτός από τη κουζίνα δίνουν ρεσιτάλ και στην ιατρική.

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΒΟΤΑΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΒΟΤΑΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΒΟΤΑΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ Αφέψημα Βάζουμε το θεραπευτικό μέρος του φυτού (ρίζες, φλούδες, κοτσάνια, σπόροι) σε νερό και τ αφήνουμε να βράσουν σε σιγανή

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Χανιά 29.10.2013 ΗΜΟΣ ΧΑΝΙΩΝ Αρ.Πρωτ: 92999 ΙΕΎΘΥΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Χανιά 29.10.2013 ΗΜΟΣ ΧΑΝΙΩΝ Αρ.Πρωτ: 92999 ΙΕΎΘΥΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Χανιά 29.10.2013 ΗΜΟΣ ΧΑΝΙΩΝ Αρ.Πρωτ: 92999 ΙΕΎΘΥΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ Πληρ. Μαρµαριτσάκη Μαρία Κυδωνίας 29, Χανιά 731 35 Τηλ.: 2821341692 Fax:28210-93300

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ακαδηµαϊκό έτος ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ 4ης ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιπποκρατική πραγµατεία Περί ιερής νούσου προσφέρει πολύτιµα στοιχεία για την

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας Κεφάλαιο Εξέλιξη 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάλυση θεωρίας Πολλές από τις επιστημονικές απόψεις που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί δεν γίνονται εύκολα αποδεκτές, διότι αντιβαίνουν την αντίληψη που οι άνθρωποι διαμορφώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 Δειγματικό εξεταστικό δοκίμιο

ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 Δειγματικό εξεταστικό δοκίμιο ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2015 2016 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 Δειγματικό εξεταστικό δοκίμιο ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: /06 /2016 ΧΡΟΝΟΣ: 90 λεπτά (ΧΗΜΕΙΑ /ΒΙΟΛΟΓΙΑ)

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού.

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. Τι είναι η λιθίαση του ουροποιητικού ; Λιθίαση του ουροποιητικού Είναι η ύπαρξη των λίθων σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού.

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα