Ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Οι αναμνήσεις μου- Η ιστορία μας»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Οι αναμνήσεις μου- Η ιστορία μας»"

Transcript

1 Ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Οι αναμνήσεις μου- Η ιστορία μας» Ενεργός Ευρωπαϊκή Μνήμη Banca Della Memoria Ελληνική Τράπεζα Αναμνήσεων

2

3 Η ιστορία συχνά αντιμετωπίζεται, μέσα στα παραδοσιακά εκπαιδευτικά πλαίσια, ως μάθημα άχρηστο και αφηρημένο, το οποίο ασχολείται με το παρελθόν και με ανθρώπους που δεν υπάρχουν πια. Η προφορική ιστορία βοηθάει να νιώθουμε ότι η ιστορία συμβαίνει σε ανθρώπους σαν κι εμάς, σε ανθρώπους συνηθισμένους, στο οικογενειακό περιβάλλον και στην καθημερινότητα και, με αυτό τον τρόπο, η ιστορία σχηματίζει τις εμπειρίες μας και αυτό που είμαστε. Αλλά αυτό δεν περιορίζεται εκεί: προβάλλοντας τον ενεργό ρόλο απλών ανθρώπων στην ιστορία, η προφορική ιστορία βοηθάει τους μαθητές να νιώθουν ενεργοί παίκτες στην Ιστορία, οπότε η ενασχόληση με αυτή γίνεται πιο ευχάριστη και ουσιαστική. ALESSANDRO PORTELLI, Ιστορικός Storia orale come scuola, in memoria/memorie (2006) Η προφορική ιστορία ως σχολείο (2006) 3

4 4

5 Περιεχόμενα Εισαγωγή στο πρόγραμμα 7 I. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο 7 II. Η πρότασή μας 8 III. Ειδικοί στόχοι του προγράμματος 9 IV. Το εκπαιδευτικό πακέτο 10 Εισαγωγή στην Προφορική Ιστορία 11 I. Προέλευση 11 II. Προφορική ιστορία 13 III. Χαρακτηριστικά της συνέντευξης 17 Το πρόγραμμα memoro 21 Παράρτημα 1: Τεχνικός εξοπλισμός για την καταγραφή βίντεο 25 Παράρτημα 2: Καταγραφή 27 Παράρτημα 3: Μοντάζ βίντεο 35 Παράρτημα 4: Δραστηριότητες για την τάξη 37 5

6 6

7 Εισαγωγή στο πρόγραμμα Ο πλούτος της ζωής βρίσκεται στις αναμνήσεις που έχουμε ξεχάσει. Cesare Pavese, Ιταλός ποιητής I. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, μεταξύ των στόχων της, έχει θέσει τη δέσμευση διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω της ανάκτησης της μνήμης, η οποία αποτελεί κύρια αξία της ταυτότητας του Ευρωπαίου Πολίτη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται σε θεμελιώδεις αξίες, όπως η ελευθερία, η δημοκρατία και ο σεβασμός των δικαιωμάτων. Προς αυτή, λοιπόν, την κατεύθυνση, δημιουργήθηκε η ανάγκη να υπάρξει μία ειδική δράση με τίτλο «Ενεργός Ευρωπαϊκή Μνήμη» μέσα στο πλαίσιο «Η Ευρώπη για τους Πολίτες», το οποίο ασχολείται με την ενεργό συμμετοχή των πολιτών στη δημιουργία της Ευρώπης. Το συγκεκριμένο πλαίσιο έχει ως στόχο την κατανόηση των βασικών αξιών της ΕΕ, όπως η ελευθερία, η δημοκρατία και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μέσα από τη μνήμη της καταπάτησης αυτών των αξιών από τον ναζισμό, τον φασισμό και τον σταλινισμό στην Ευρώπη. Μέσα από τη μνήμη των θυμάτων και τη διαφύλαξη των τόπων και των αρχείων που συνδέονται με τις εκτοπίσεις, οι Ευρωπαίοι θα διατηρήσουν τη μνήμη του παρελθόντος, ακόμα και των πιο σκοτεινών πλευρών του, και είναι επιτακτική ανάγκη να δράσουμε άμεσα γιατί οι μάρτυρες των γεγονότων σιγά σιγά χάνονται και εναπόκειται πλέον στον καθένα από εμάς να διατηρήσει τη μνήμη. 7

8 II. Η πρότασή μας Το πρόγραμμα «Οι αναμνήσεις μου-η ιστορία μας» ήταν, για το 2012, ένας από τους νικητές της πρόσκλησης «Ενεργός Ευρωπαϊκή Μνήμη». Το πρόγραμμα αυτό είναι μία συνεργασία της Banca della Memoria Onlus και της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης «Ελληνική Τράπεζα Αναμνήσεων». Η πρωτοβουλία έχει ως στόχο να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές να προσεγγίσουν με ένα διαφορετικό τρόπο τη σημασία της διατήρησης της μνήμης του ναζισμού και του φασισμού στην Ελλάδα και στην Ιταλία, μέσω της χρήσης των νέων τεχνολογιών και της άμεσης επαφής των νέων με τους πρωταγωνιστές αυτής της ιστορικής περιόδου. Κατά μία ευρύτερη έννοια, το πρόγραμμα θέλει να δώσει έμφαση στη σημασία της μνήμης, όχι μόνο ως πλαίσιο της κοινωνικο-πολιτιστικής μας ταυτότητας, ατομικής και συλλογικής, αλλά και ως μέσο μίας διαφορετικής προσέγγισης της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, το έργο θα βασιστεί στην εμπειρία της ιταλικής μη-κερδοσκοπικής οργάνωσης σχετικά με την καταγραφή και διάδοση της προφορικής μνήμης, που είναι ζωτικής σημασίας στην Ιταλία, αλλά κυρίως στην Ελλάδα, όπου παρατηρείται μία αύξηση της ξενοφοβίας και όπου ο φόβος της οικονομικής κρίσης στην καθημερινότητα μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία εξιλαστηρίων θυμάτων Ευρωπαϊκό Έτος Ενεργού Γήρανσης και Αλληλεγγύης μεταξύ των Γενεών Στόχος αυτού του έτους είναι να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση σχετικά με τη συμβολή των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας στην κοινωνία. Επιδιώκεται η ενθάρρυνση των φορέων χάραξης πολιτικής και των ενδιαφερόμενων μερών σε όλα τα επίπεδα, ώστε να αναλάβουν δράση για να δημιουργηθούν καλύτερες ευκαιρίες παράτασης του επαγγελματικού βίου και να ενισχυθεί η αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών. Το πρόγραμμα αυτό έχει τη φιλοδοξία, όταν ολοκληρωθεί, να βοηθήσει στη διαμόρφωση μίας διαφορετικής προσέγγισης του μαθήματος της Ιστορίας και να τονίσει τη σημασία της μνήμης σε μία δημοκρατική κοινωνία. 8

9 III. Ειδικοί στόχοι του προγράμματος Τι είναι η ενεργός γήρανση; Ενεργός γήρανση σημαίνει να μεγαλώνουμε με καλή υγεία και ως ισότιμα μέλη της κοινωνίας, να αισθανόμαστε πιο ανεξάρτητοι στην καθημερινή μας ζωή και πιο ενεργοί πολίτες. Άσχετα από την ηλικία μας, μπορούμε πάντα να συμμετέχουμε δραστήρια στην κοινωνία και να απολαμβάνουμε μια καλύτερη ποιότητα ζωής. Στόχος μας πρέπει να είναι η όσο το δυνατόν καλύτερη αξιοποίηση του τεράστιου δυναμικού που διαθέτουμε, ακόμη και σε πιο προχωρημένη ηλικία. 1. Συμμετοχή του κοινού στη διατήρηση και διαιώνιση της μνήμης των ιστορικών τραγωδιών. 2. Καταγραφή των αναμνήσεων των θυμάτων των Ναζί στην Ελλάδα και στην Ιταλία. 3. Ενίσχυση του ρόλου των ηλικιωμένων στην κοινωνία, άρση του αποκλεισμού τους ως τεχνολογικά αναλφάβητων, προβολή του ρόλου τους ως φορέων ζωντανής ιστορίας. 4. Έμφαση στην εκπαίδευση των νέων σχετικά με την αξία των ηλικιωμένων στην κοινωνία και στη γεφύρωση του χάσματος των γενεών. Προς αυτή την κατεύθυνση προβλέπεται σεμινάριο εκπαιδευτικών και διάθεση σχετικού εκπαιδευτικού υλικού σε οκτώ σχολεία στην Ελλάδα και στην Ιταλία, με σκοπό την εισαγωγή των μαθητών στον κόσμο της εξερεύνησης αναμνήσεων. Οι μαθητές που συμμετέχουν θα πρέπει να ενθαρρύνονται μέσω κλασικής, αλλά και μη κλασικής μαθησιακής διαδικασίας, ώστε να συμμετέχουν στην ανάλυση κοινών θεμάτων, όπως: η σημασία της μνήμης των ιστορικών τραγωδιών ενέργειες προς τη γεφύρωση του χάσματος των γενεών άμεση καταγραφή της ανάμνησης Μνήμη η αξία των ηλικιωμένων στην κοινωνία η προώθηση των ευρωπαϊκών αξιών Οι αναμνήσεις που συλλέγονται θα αποτελέσουν ένα σημείο επαφής, όχι μόνο μεταξύ διαφορετικών γενεών, αλλά και μεταξύ χωρών: το πρόγραμμα προσφέρει τον ιδανικό χώρο για την ανταλλαγή γνώσεων και ιστορίας μεταξύ των διαφόρων χωρών. 9

10 Κατά τη διάρκεια του έργου, οι μαθητές που παίρνουν μέρος θα πρέπει να συμμετέχουν στη συλλογή των αναμνήσεων. Έχουν τη δυνατότητα να ανεβάσουν βίντεο, φωτογραφίες, την περιγραφή της τάξης τους ή του σχολείου τους, να ενημερώνουν το προφίλ τους και να επικοινωνούν μέσα σε ένα καινούριο περιβάλλον. IV. Το εκπαιδευτικό πακέτο Το εκπαιδευτικό πακέτο περιλαμβάνει: 1. Περιγραφή του ευρωπαϊκού προγράμματος: «Οι αναμνήσεις μου Η ιστορία μας» 2. Εισαγωγή στην προφορική ιστορία 3. Πληροφορίες για το πρόγραμμα Memoro Τράπεζα Αναμνήσεων 4. Ιδέες για εκπαιδευτικές δραστηριότητες με τους μαθητές, εντός της σχολικής αίθουσας 5. Οδηγίες για την καταγραφή αναμνήσεων σε βίντεο 6. Τεχνικές οδηγίες για το μοντάζ Το πρόγραμμα «Οι αναμνήσεις μου Η ιστορία μας» υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ευρώπη για τους Πολίτες (Europe for Citizens - EACEA). 1. Το σχολείο σας έχει συμμετάσχει μέχρι τώρα σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα; 2. Ποια πιστεύετε ότι είναι τα οφέλη για τους μαθητές; 3. Ποιες εμπειρίες, εκτός διδακτέας ύλης, έχετε εισάγει στα μαθήματά σας; 4. Τι είδους μη συμβατικό εκπαιδευτικό υλικό θα θέλατε να χρησιμοποιήσετε στα μαθήματά σας; 10

11 Εισαγωγή στην Προφορική Ιστορία Η μνήμη κάθε ανθρώπου είναι η προσωπική του λογοτεχνία. Aldous Huxley, Βρετανός ποιητής I. Προέλευση Όπως παρατήρησε ο Paul Thompson: «Η προφορική ιστορία είναι τόσο παλιά, όσο και η ιστορία.» Στην πραγματικότητα, αυτό το πεδίο, που είναι πολύ κοντινό με αυτό της ιστορικής αφήγησης, έχει τις ρίζες του στην Αρχαία Ελλάδα, όταν, για πρώτη φορά, η ανθρωπότητα άρχιζε να ασχολείται με την πιστή αναδόμηση του παρελθόντος. Αρχαία Ελλάδα Ο Θουκυδίδης, στον «Πελοποννησιακό Πόλεμο», ισχυρίστηκε ότι το έργο του ήταν ιστορικά αληθές, αφού ήταν ο ίδιος παρών στα γεγονότα που περιγράφει και ακόμα και όταν δεν ήταν παρών, είχε φροντίσει να διασταυρώσει τα γεγονότα. Ο Ηρόδοτος θεωρούσε τον διάλογο ένα εργαλείο ιστορικής γνώσης. Άλλωστε ο διάλογος δεν είναι παρά μία μορφή συνέντευξης, δηλαδή το τυπικό εργαλείο της προφορικής ιστορίας. Με τον Πλάτωνα, ο διάλογος γίνεται ένα γνωστικό και θεωρητικό εργαλείο. Μπορούμε να πούμε ότι Οι Διάλογοι του Πλάτωνα είναι το ιστορικό αρχέτυπο της συνέντευξης, όπως εμείς τη θεωρούμε, δηλαδή να ρωτάς και να απαντάς. Η διαλεκτική του Σωκράτη είναι επίσης μία μορφή συνέντευξης: για να ανακαλύψει την αλήθεια θέτει ερωτήσεις στον εαυτό του και στους γύρω του, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα την αξία του προφορικού λόγου σε σχέση με τον γραπτό. Ο Σωκράτης εξηγεί στον Φαίδρο ότι ο γραπτός λόγος είναι μόνο μία αντιγραφή του ζωντανού, προφορικού διαλόγου και, ενώ η 11

12 γραφή αποκοιμίζει τη μνήμη, ο προφορικός λόγος την ξυπνά και τη βγάζει από τη λήθη. Παρόλο που είχε τόσους ένθερμους υποστηρικτές στην αρχαιότητα, η προφορική ιστορία έχασε, με το πέρασμα των αιώνων, τη σημασία της προς χάριν της γραπτής ιστορίας, η οποία έγινε η κύρια ιστορική πηγή: η αντίληψη, σύμφωνα με την οποία η άμεση μαρτυρία ήταν πιο δυνατή από τις πηγές, ανατράπηκε σταδιακά, μέχρι τη μέγιστη αναγνώριση του γραπτού ντοκουμέντου. Μεταξύ 1700 και 1800, στο πλαίσιο προσπάθειας μίας συστηματοποίησης της Ιστορίας, παράλληλα με την ανάπτυξη του Διαφωτισμού, ο Berthold Georg Niebuhr ( ), συγγραφέας της Römische Geschichte Kleine historische Schrifte, αναπτύσσει μία κριτική προσέγγιση της χρήσης των πηγών, στην οποία το γραπτό ντοκουμέντο, ιδανικά επίσημο, προηγείται οποιουδήποτε άλλου υλικού και θεωρείται μοναδική πηγή γνώσης σχετικά με το παρελθόν. Η προσέγγιση αυτή, βαθιά επηρεασμένη από μία ιδεολογική αντίληψη που θέλει την ιστορία προϊόν της άρχουσας τάξης, της μοναδικής τάξης με δυνατότητα ελέγχου του γραπτού λόγου, κέρδισε σημαντικό έδαφος. Σημαντικές ήταν οι πολιτικές συνέπειες της αναδόμησης του παρελθόντος, η οποία βασίστηκε αποκλειστικά σε υλικό της άρχουσας τάξης, αποφεύγοντας οποιαδήποτε εξωτερική παρέμβαση: αναμνήσεις, δημοτικό τραγούδι, λαϊκή ποίηση Μία πρώτη ένδειξη αλλαγής εμφανίστηκε το 1800 με τον Μαρξισμό, ο οποίος, εξετάζοντας τις θέσεις της εργατικής τάξης, άρχισε να αναλύει την ιστορία όχι μόνο μέσω της «απόλυτης αλήθειας», αλλά και προσπαθώντας να αντιληφθεί τις κοινωνικές αλλαγές. Με αυτή τη λογική και άλλες επιστήμες, όπως η Κοινωνιολογία, η Οικονομία, η Φιλοσοφία, καθώς και καινούριες μέθοδοι, όπως η επί τόπου ανάλυση και η αφήγηση, γίνονται κομμάτι της ιστορικής ανάλυσης

13 Σ 1900 Ήταν στην αρχή του 1900 που η ανάπτυξη των κοινωνικών σπουδών και των νέων τεχνολογικών μέσων, π.χ. μαγνητόφωνο, επέτρεψαν το άνοιγμα της ιστορικής μεθοδολογίας σε κάθε πτυχή της ζωής. Η καθημερινότητα ξανα-αποκτά αξία ως χώρος διασύνδεσης όλων αυτών που σχηματίζουν την κοινωνία και καθορίζουν την ανάπτυξή της. Η καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων αποκτά αξία στην ιστορική ανάλυση που προσεγγίζει μία σφαιρική κατανόηση της Ιστορίας. Η ίδια η ιστορία αποσχίζεται λοιπόν από την άρχουσα τάξη και, με την έλευση του προφορικού λόγου, αλλάζει σχήμα, όρια και διαστάσεις για να γίνει συλλογική κληρονομιά...η ειδική συμβολή της προφορικής ιστορίας έγκειται στο να συμπεριληφθούν στην ιστορική έρευνα οι εμπειρίες και οι προοπτικές ομάδων ανθρώπων, οι οποίες σε διαφορετική περίπτωση, θα είχαν μείνει «κρυμμένες από την Ιστορία». Robert Perks & Alistair Thomson, The Oral History Reader II. Προφορική ιστορία Ο όρος «προφορική ιστορία» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά με τη σημερινή του σημασία από τον Αμερικανό Winslow C. Watson, στις 20 Οκτωβρίου 1863 στο Μονπελιέ. Με τον όρο αυτό, ή μάλλον με τον όρο «χρήση προφορικής ιστορίας» εννοούμε: Προφορική Ιστορία Ορισμός η χρήση των προφορικών μαρτυριών των πρωταγωνιστών ή συμμετεχόντων στα ιστορικά γεγονότα ως ιστορική πηγή. Θα πρέπει βέβαια να τονίσουμε τη διαφορά μεταξύ της προφορικής ιστορίας και της προφορικής παράδοσης. Με τον όρο ιστορική παράδοση εννοούμε τη μεταβίβαση και την αναβίωση της πολιτιστικής κληρονομιάς μίας ομάδας μέσω προφορικού λόγου, ενώ με τον όρο προφορική ιστορία εννοούμε αφηγήσεις ατομικές: μία διαδικασία έρευνας της μνήμης των πρωταγωνιστών των γεγονότων. 13

14 Βασικό εργαλείο της προφορικής ιστορίας είναι η συνέντευξη, δηλαδή ένας διάλογος μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων, με ερωτήσεις που έχουν σκοπό να αντλήσουν πληροφορίες από τον συνεντευξιαζόμενο. Προφανώς ο διάλογος αυτός χρειάζεται μία άμεση σχέση των δύο μερών της συνέντευξης και από αυτή τη σχέση εξαρτάται το αποτέλεσμα της συνέντευξης. Μέσω της συνέντευξης μπορούμε να προσκομίσουμε βασικές πληροφορίες, πάντα σεβόμενοι τον αφηγητή. Υπάρχουν τεχνικές, οι οποίες όμως δύσκολα μπαίνουν σε αυστηρά πλαίσια, είναι πάντα σε άμεση εξάρτηση με την ευαισθησία και πείρα του ερευνητή. Μία πολύ ενδιαφέρουσα μαρτυρία είναι αυτή του Nuto Revelli, συγγραφέα του «Ο κόσμος των νικημένων» ( Il mondo dei vinti ) και του «Δυνατό δαχτυλίδι» ( L'anello forte ), ο οποίος θεωρείται από πολλούς ένας από τους πρωτεργάτες της ιταλικής προφορικής ιστορίας: «Μόλις μπαίνω σε ένα σπίτι αγροτών, μετά από την τελετουργία του χαιρετισμού, εξηγώ το σχέδιο της έρευνάς μου και συζητάω όσο το δυνατόν περισσότερο με τον αφηγητή. Είναι η στιγμή κατά την οποία προσπαθώ να γνωριστώ με το άτομο που έχω απεναντί μου. Μετά, τον συμβουλέυω να δώσει μία χρονολογική σειρά στην αφήγησή του. Αν δεχτεί τη συμβουλή μου, ακόμα καλύτερα. Αν αντίθετα επιλέξει μία δική του σειρά, δεν τον διακόπτω, τον αφήνω να συνεχίσει όπως προτιμάει. Κατά τη διάρκεια της αφήγησης συμμετέχω με συναίσθημα σε ό,τι ακούω. Δε μένω σιωπηλός με το μαγνητόφωνο, προσέχω όμως να μην επηρεάσω τον αφηγητή, να μην τον διακόπτω για να μη χάνει τη ροή της ομιλίας του. Δεν τον βομβαρδίζω με ερωτήσεις, ούτε περιορίζω την αφήγηση του σε μία απλή αναφορά. Η μέση διάρκεια κάθε αφήγησης είναι τριών ωρών.» Μία συμβουλή για τη συνέντευξη είναι να αρχίσουμε να μιλάμε με τους ανθρώπους από τους οποίους θα πάρουμε συνέντευξη, να δημιουργηθεί οικειότητα, η οποία θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε τι ερωτήσεις μπορούμε να κάνουμε ή αν πρέπει να κάνουμε κάποιο συμβιβασμό. Μερικές φορές μία άμεση ερώτηση μπορεί να μην έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα, για 14

15 παράδειγμα οι λαϊκές αφηγήσεις και οι παροιμίες είναι μέρος της πολιτιστικής μας παράδοσης, αλλά αν ζητάμε στους αφηγητές αφηγήσεις θα τις έχουμε χωρίς δυσκολία, αν ζητάμε παροιμίες όχι, ακόμα και αν τις γνωρίζουν. Η παροιμία χρησιμοποιείται από τον λαό όταν χρειάζεται, δηλαδή είναι κομμάτι της καθημερινής επικοινωνίας και δύσκολα τοποθετείται εκτός του πλαισίου στο οποίο ανήκει για να αποτελέσει μία ξεχωριστή γνώση. Η συνέντευξη προσπαθεί να «κοιτάξει μέσα» στον συνεντευξιαζόμενο, συνήθως μέσω των ερωτήσεων. Αυτή είναι η ωραία αλλά και ρευστή πλευρά της συνέντευξης: να γνωρίζεις ότι μπορείς όλα να τα πετύχεις κάνοντας τις σωστές ερωτήσεις και ότι, την ίδια στιγμή, είναι η ίδια η ερώτηση, η οποία θέτει διάφορα μεθοδολογικά και πρακτικά ζητήματα. Η φύση της σχέσης μεταξύ των δύο μελών της συνέντευξης επηρεάζει την ίδια την ερώτηση και είναι προφανές ότι η κάθε ερώτηση επηρεάζει την απάντηση. Η εργασία με προφορικές πηγές είναι κυρίως μια τέχνη της ακρόασης και της σχέσης, της σχέσης μεταξύ αυτών που παίρνουν τη συνέντευξη και των συνεντευξιαζομένων (διάλογος), της σχέσης ανάμεσα στο παρόν στο οποίο μιλάμε και στο παρελθόν για το οποίο μιλάμε (ανάμνηση), της σχέσης μεταξύ του δημοσίου και του ιδιωτικού, της σχέσης μεταξύ του προφορικού και του γραπτού λόγου. Η συνέντευξη είναι μία καταλυτική στιγμή κατά την οποία συγκρούονται δύο κόσμοι, ο καθένας είναι συγχρόνως παρατηρητής και παρατηρούμενος: αυτό το κάτι που είναι το αποτέλεσμα της δικής μας καταγραφής, λαμβάνεται μόνο μέσω της διαλεκτικής συνάντησης των δύο προσωπικοτήτων, του παρατηρούμενου και του παρατηρητή, και προέρχεται από το διανοητικό οικοδόμημα που δημιουργείται. Αν σε κάποιες καταγραφές-π.χ. στατιστικές και ποσοτικές- ο παρατηρητής μπορεί να περιορίσει τον ρόλο του στο να κάνει ουδέτερη καταγραφή, στη συνέντευξη πρέπει να θέσει ερωτήσεις, ήδη από τη στιγμή που κάποιος θέτει μία ερώτηση, είναι εκτεθειμένος, είναι βαθιά στο παιχνίδι. Ένα από τα πιο δύσκολα καθήκοντα του ερευνητή είναι να καταφέρει να απαγκιστρωθεί από τις υποβόσκουσες προκαταλήψεις. Πρώτο κριτήριο μίας επιτυχημένης επικοινωνίας είναι η προθυμία και των δύο να ακούν τον συνομιλητή τους. Επιβάλλεται η δημιουργία κατάλληλης ατμόσφαιρας, στην οποία ο ερευνητής είναι ανοικτός στο να δέχεται, ενώ και ο αφηγητής είναι πρόθυμος να προσφέρει, δημιουργώντας μία γέφυρα κατάλληλη για τη μεταφορά γνώσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν δημιουργείται πρόσφορο έδαφος επικοινωνίας, μπορούμε να καταγράψουμε τις πιο ιδιαίτερες 15

16 και προσωπικές αναμνήσεις, συχνά απροσπέλαστες από το κοινό. Τέτοια περίπτωση αποτελούν οι ιστορίες γυναικών, αόρατων στην επίσημη ιστορία, ένας ολόκληρος κόσμος που ήταν παρών και στήριζε τον «επίσημο» κόσμο. Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι είναι ο πλούτος, η ζωντάνια των λεπτομερειών που ενδεχομένως θα προκύψουν από μία ανάμνηση. Είναι ένα χρωματιστό μωσαϊκό: μία ποικιλία ανθρώπων, ιδιαιτεροτήτων, γεγονότων που βοηθούν στο να συνειδητοποιήσουμε ότι η ιστορία είναι γεμάτη από αντιθέσεις και παθιασμένα προσωπικά δράματα. Η χρήση της συνέντευξης προσφέρει τη δυνατότητα μιας σημαντικής επέκτασης των υποκειμενικών ιστορικών πηγών - απομνημονεύματα και ντοκιμαντέρ σε σχέση με την κλασική ιστοριογραφία. Μπορούμε λοιπόν να μιλάμε για «εκδημοκρατισμό» των πηγών. Οι προφορικές πηγές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μία ποικιλία θεμάτων, όπως η ιστορία του ατόμου, της οικογένειας, της δουλειάς, των πολιτικών κινημάτων, των τοπικών κοινοτήτων, αλλά και ειδικών γεγονότων (πόλεμοι, οικονομικές κρίσεις, περιβαλλοντικές καταστροφές). «Η ακρόαση των μαρτυριών επιτρέπει στον μελετητή να γράψει μία ιστορία πολυφωνική, τον αποτρέπει από μία ανακατασκευή απόλυτα λογική και τον προστατεύει από απόλυτες αποφάσεις.» Odile Rudelle και Jean-Pierre Rioux 5 ο Διεθνές Συνέδριο Προφορικής Ιστορίας, Βαρκελώνη 1985 Η ιστορία ζει σε έγγραφα και μαρτυρίες. Οι προφορικές πηγές είναι ένα σημαντικό και πολύπλοκο εργαλείο για την ιστορική ανάλυση, το οποίο είναι σε θέση να εμπλουτίσει το περιεχόμενο και το νόημα της επίσημης ιστορίας, προσφέροντας μία πιο ολοκληρωμένη και λεπτομερή εικόνα του τι συνέβη. Η συνέντευξη, είτε σε μορφή γραπτού κειμένου είτε σε μορφή βίντεο, αποθηκευμένη σε σκληρό δίσκο ή σε οποιοδήποτε άλλο μέσο αποθήκευσης, μπορεί να αποτελέσει ένα ιστορικό ντοκουμέντο, μία μαρτυρία, την οποία ο ιστορικός μπορεί να χρησιμοποιήσει. Η γενική αρχή, η βάση του ιστορικού έργου - όπως και με κάθε επιστημονική εργασία - είναι ότι όλα τα έγγραφα, στοιχεία, μαρτυρίες, κλπ. πρέπει να τα δεχόμαστε, αφού αξιολογήσουμε την αυθεντικότητα και την αξιοπιστία τους. 16

17 III. Χαρακτηριστικά της συνέντευξης Αμεσότητα Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της συνέντευξης είναι, χωρίς αμφιβολία, η αμεσότητά της. Ο συνεντευξιαζόμενος-αφηγητής πρέπει να απαντήσει στις ερωτήσεις στον δεδομένο χώρο και τη δεδομένη χρονική στιγμή, στηριζόμενος μόνο στις αναμνήσεις του και στη διάθεση εκείνης της στιγμής. Τι είδους αμεσότητα μπορούμε να προσδώσουμε στη συνέντευξη; Η συνέντευξη μπορεί να γίνει με ή χωρίς την καθοδήγηση των ερωτήσεων του «εξερευνητή» και ο αφηγητής με αυθορμητισμό, πραγματικό ή τεχνητό, στηρίζεται αποκλειστικά στον εαυτό του και στις αναμνήσεις του που σχετίζονται με τα θέματα που του έχουν προταθεί. Όμως και στις δύο περιπτώσεις που προαναφέραμε, η αμεσότητα είναι καθαρά συμβατική. Ο ερωτών προδιαθέτει τις συνθήκες της απάντησης. Το ίδιο, όμως, συμβαίνει και όταν δεν υπάρχουν ερωτήσεις. Η παρουσία μέσου καταγραφής αναπόφευκτα δημιουργεί στον αφηγητή την ανάγκη να «οργανώσει» την αφήγησή του. Η συνέντευξη, ως καταγραφή «ζωντανής συνείδησης», μνήμης αλλά και μαρτυρίας, τοποθετείται στον χώρο της λογοτεχνικής δημιουργίας, αλλά και των ιατρικών, θεραπευτικών πρακτικών. Στις κοινωνικές επιστήμες, όπως και στην Ιστορία, δεν υπάρχει, ακόμη, λόγος να πιστεύουμε ότι ένα τέτοιο βίωμα μεταβάλλει την αξία των πληροφοριών που αντλούμε από τη συνέντευξη, για την οποία η παρουσία του ιδίου του πρωταγωνιστή είναι η πρώτη ιστορική και κοινωνική πληροφορία που μας ενδιαφέρει. Σίγουρα, άλλωστε, δεν αρκεί η έλλειψη ερωτήσεων για να εκλείψει (εφόσον επιθυμούμε να εκλείψει) η «οργάνωση» της αφήγησης. Αν η "οργάνωση" της αφήγησης θεωρείται δεδομένη μπροστά σε ένα λευκό χαρτί που περιμένει να γεμίσει, είναι το ίδιο πιθανή μπροστά σε ένα μικρόφωνο και μία βιντεοκάμερα, ακόμα και αν γίνει προσπάθεια να περάσει απαρατήρητη (δύσκολο, αν όχι αδύνατο) η φυσική παρουσία του εξερευνητή αναμνήσεων. Η αμεσότητα βέβαια, ακόμα και στην περίπτωση της συνέντευξης, δεν αποτελεί εγγύηση της ακρίβειας της αφήγησης, παρά μόνο του αυθορμητισμού αυτής. Όμως και σε αυτή την περίπτωση, όπως και για άλλου είδους ιστορικά ντοκουμέντα, η αξιοπιστία τους ελέγχεται από τις πληροφορίες 17

18 που μας δίνουν άλλες ιστορικές πηγές. Η συνέντευξη λοιπόν δεν απολαμβάνει κανένα προνόμιο σε σχέση με άλλου τύπου ιστορικές πηγές. Σίγουρα, όμως, κατά τη διάρκεια μίας συνέντευξης μπορούν να ειπωθούν πράγματα που δεν μπορούν να γραφούν. Όλα αυτά καθιστούν τη χρήση από τον ιστορικό, της συνέντευξης ή μέρους αυτής πολύ δύσκολη. Η χρήση της συνέντευξης απαιτεί, σε αντίθεση με άλλα ντοκουμέντα αυτού του τύπου, κριτική ανάλυση και ανίχνευση ειδικών χαρακτηριστικών, διαδικασίες πολύ πιο δύσκολες στον προφορικό, παρά στον γραπτό λόγο. Περσοναλισμός και υποκειμενικότητα Υπάρχει ένα ειδικό χαρακτηριστικό του τύπου της ιστορικής πηγής που συνιστά η συνέντευξη: είναι μία προσωπική μαρτυρία, υποκειμενική. Στην πραγματικότητα η ανάμνηση αναπτύσσεται στο μυαλό του αφηγητή, ενώ δίνεται έμφαση σε κάποια γεγονότα έναντι κάποιων άλλων μέσω του λόγου του (τόνος, εκφορά λόγου, ιδιωματισμοί κτλ). Ο προφορικός λόγος λοιπόν δεν είναι απλά ένα μέσο μεταφοράς πληροφοριών, αλλά ένα βασικό συστατικό τους και η υποκειμενικότητα του αφηγητή και του μάρτυρα, συχνά ασυνείδητα παρούσες, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης. Η μνήμη δεν είναι απλώς μία αποθήκη δεδομένων από την οποία μπορούμε να ανακτήσουμε πληροφορίες, αλλά μία συνεχώς αναπτυσσόμενη και μεταβαλλόμενη, ιδιάιτερα πολύτιμη, διαδικασία, είναι ακριβώς η αφήγηση του πώς η ιστορία εισέβαλε στη ζωή τους (π.χ.: οι ιστορίες των παππούδων για τους βομβαρδισμούς), το οποίο αποτελεί τον πυρήνα της προφορικής ιστορίας. Πρέπει πάντα να έχουμε κατά νου το θέμα της «ιστορικής ακρίβειας» και να εμβαθύνουμε σε θέματα όπως η υποκειμενική προσέγγιση, η σχέση ιστορίας και μνήμης και η σχέση μεταξύ προσωπικής και συλλογικής («αναγνωρισμένης») ιστορίας. Πολλές φορές προκαταλήψεις, προπαγάνδα και ισχυροί κοινωνικοί, οικονομικοί και θρησκευτικοί κύκλοι χειραγωγούν και διαμορφώνουν τη συλλογική φαντασία, γεγονός που γίνεται ευκολότερα κατανοητό αν λάβουμε υπόψη μας τις κοινωνικο-πολιτικές συνθήκες κάθε χρονικής περιόδου. Ιστορική Ακρίβεια 18

19 Κλείνοντας τον προβληματισμό σχετικά με την προφορική ιστορία, θα σημειώσουμε ότι η συνάντηση και ο διάλογος ανάμεσα σε δύο άτομα δεν είναι μόνο μία ευκαιρία να αποκτήσουν γνώσεις, είναι κυρίως μία ευκαιρία μάθησης. Μέσα από τη συζήτηση και την επαφή, οι κοινωνικές και ηλικιακές διαφορές ανάμεσα στους δύο συμμετέχοντες αμβλύνονται. Ο Alessandro Portelli, Ιταλός ιστορικός γνωστός στο χώρο της προφορικής ιστορίας, θεωρεί ότι η καταγραφή μίας ανάμνησης πρέπει να είναι για όλους μας μία πηγή προβληματισμού και ένα κίνητρο για τους εκπαιδευτικούς να προσφέρουν στους μαθητές τους ερεθίσματα, ώστε να συμμετέχουν ενεργά στην ανάκτηση των αναμνήσεων που είναι μέρος του πολιτισμού μας. 1. Έχετε χρησιμοποιήσει ξανά τη μέθοδο της συνέντευξης σε κάποια σχολική δραστηριότητα; 2. Προσπαθήστε να βρείτε ένα θέμα, το οποίο επικεντρώνεται στην προφορική ιστορία και ενισχύει τη διεπιστημονικότητα της χρήσης της προφορικής ιστορίας. 3. Συζητήστε στην τάξη τις βασικές έννοιες. Τι σημαίνουν για τους μαθητές σας έννοιες όπως μνήμη, ιστορία, ανάμνηση, αξίες, συλλογική ταυτότητα, εμπειρίες; Η μνήμη του μέλλοντος: για να εξοικειωθούν οι μαθητές με την έννοια, προσπαθήστε να τους κάνετε να αισθανθούν μέρος της ιστορίας. Καταγράψτε τις δικές τους αναμνήσεις από ένα ιστορικό γεγονός που έχουν ζήσει και αναλύστε μαζί τους τις διαφορές και τις ομοιότητες των μαρτυριών τους. 19

20 20

21 Το πρόγραμμα memoro Το παρελθόν δεν είναι νεκρό, στην πραγματικότητα δεν είναι καν παρελθόν. William Faulkner, Νομπελίστας Συγγραφέας Χώρες από 4 διαφορετικές ηπείρους συμμετέχουν στο memoro. Πολλοί από εμάς αναπολούμε τις ιστορίες που ακούγαμε από τους παππούδες μας, με το πέρασμα του χρόνου εκτιμούμε την αξία τους και συχνά ανατρέχουμε σε αυτές για να αντλήσουμε έμπνευση. Οφείλουμε να διατηρήσουμε την ατομική και συλλογική μνήμη, να αναγνωρίσουμε την αξία των εμπειριών των προηγούμενων γενεών, και να διατηρήσουμε τις μαρτυρίες τους ως παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Το πρόγραμμα Memoro - Τράπεζα Aναμνήσεων - είναι μία "μη κερδοσκοπική" διαδικτυακή πρωτοβουλία, αφιερωμένη στη συλλογή και δημοσίευση βίντεο και αφηγήσεων ανθρώπων γεννημένων πριν το 1950, σε μορφή ιστοριών διάρκειας μερικών λεπτών. 325 εξερευνητές αναμνήσεων παγκοσμίως Η διαδικασία αυτή έχει ως σκοπό την ελεύθερη δημοσίευση και προβολή του υλικού. Ως μέσο επικοινωνίας επιλέχθηκε το διαδίκτυο και συγκεκριμένα ένας δικτυακός τόπος, για τη συλλογή και τη διάδοση των βίντεο και των ηχητικών αρχείων. Σε αντίθεση με παρόμοιες πρωτοβουλίες, στο Memoro, προκειμένου να διασφαλιστεί ο σκοπός και η συνοχή του έργου, υπάρχουν περιορισμοί ως προς τη φόρτωση του υλικού, το οποίο και ελέγχεται από τη συντακτική ομάδα. Το Memoro - Τράπεζα Αναμνήσεων - είναι μία μη κερδοσκοπική πρωτοβουλία που ξεκίνησε στο Τορίνο της Ιταλίας τον Αύγουστο του Από το Σεπτέμβρη του 2009, υπεύθυνη για τη διαχείριση του προγράμματος στην Ιταλία είναι η Associazione Banca della Memoria ONLUS. Η Ελληνική 21

22 Τράπεζα Αναμνήσεων που ιδρύθηκε το Μάιο του 2011, είναι ο αποκλειστικός συνεργάτης του Memoro για την Ελλάδα. Η επιλογή των αρχείων ήχου και βίντεο δεν είναι τυχαία. Το βίντεο είναι το πιο "άμεσο" μέσο, δεν παραποιεί το μήνυμα. Η φωνή, τα πρόσωπα, οι εκφράσεις είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης. Από την άλλη, ο ήχος δίνει τη δυνατότητα αναδρομής σε διηγήσεις ανθρώπων που δεν υπάρχουν πια. Οι ηχογραφημένες διηγήσεις είναι αναμνήσεις πολύτιμες. Το αρχείο ήχου δίνει επίσης τη δυνατότητα καταγραφής σε αυτούς που δε διαθέτουν βιντεοκάμερα ή που καταγράφουν άτομα που ζουν μακριά, μέσω τηλεφώνου. Το 1893 έχει γεννηθεί ο γηραιότερος αφηγητής του memoro (Ιταλία). Η επιλογή του διαδικτύου έγινε με κριτήριο την ευκολία πρόσβασης στο περιεχόμενο. Διευκολύνει τη συμβολή στη δημιουργία καινούριου περιεχομένου, καθώς και θεματικών διαδρομών. Άλλωστε το διαδίκτυο είναι το μέσο των νέων, που είναι οι βασικοί αποδέκτες των πολύτιμων αναμνήσεων. Το Memoro - Τράπεζα Αναμνήσεων φιλοδοξεί να αποτελέσει την ηλεκτρονική εκδοχή των διηγήσεων των παππούδων στα εγγόνια τους. Αλλά δεν περιορίζεται σε αυτό: το Memoro είναι μία κοινότητα που δημιουργεί περιεχόμενο, κρατάει ενήμερα τα μέλη της μέσω ενημερωτικών δελτίων και κοινωνικών δικτύων, σχολιάζει και ψηφίζει βίντεο, οργανώνει ποικίλες δραστηριότητες και συνεργάζεται με τοπικούς φορείς. Ένας από τους στόχους του Memoro είναι η προσέλκυση χρηστών που επιθυμούν να συμμετέχουν στη συλλογή αναμνήσεων, ώστε οι αφηγητές να είναι οι πραγματικοί πρωταγωνιστές. Αυτός ήταν και ο λόγος για τον οποίο δημιουργήθηκε ο ρόλος του "εξερευνητή αναμνήσεων" (αυτός που εξερευνά και τελικά συλλέγει αναμνήσεις) και του "αφηγητή" (αυτός που διηγείται μία ανάμνηση). Εξερευνητής αναμνήσεων γίνεται όποιος ανεβάσει μία ανάμνηση-έχει προσωπική σελίδα στον ιστότοπο, στην οποία υπάρχει λίστα των αναμνήσεων που έχει ανεβάσει, ενώ μπορεί να δημιουργήσει θεματικές διαδρομές, να ενημερώσει την κοινότητα για κάτι που θεωρεί σημαντικό κ.α αφηγητές παγκοσμίως 22

23 Ο κάθε αφηγητής έχει επίσης την προσωπική του σελίδα, στην οποία μπορούμε να βρούμε όλες τις αναμνήσεις που έχει διηγηθεί, σχετικές φωτογραφίες, βιογραφικά στοιχεία κ.α. Διεθνής χαρακτήρας και γεωγραφική κάλυψη Η μνήμη είναι παγκόσμια αξία. Το Memoro λοιπόν είχε από την αρχή σχεδιαστεί με επίγνωση μίας μελλοντικής διεθνούς διάστασης. Όταν το Memoro ξεκινάει την πορεία του σε μία χώρα, φροντίζει να αναπτύσσεται ανεξάρτητα στη χώρα αυτή, αλλά και ως μέρος μίας διεθνούς κοινότητας μέσα από τη διεθνώς κοινή αρχική σελίδα. Σήμερα το Memoro δραστηριοποιείται στις παρακάτω χώρες: Ιταλία, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Αργεντινή, Πουέρτο Ρίκο, Βενεζουέλα, ΗΠΑ, Ιαπωνία, Καμερούν, Πολωνία και Ελλάδα Σύντομα θα φτάσει και στο Βέλγιο, στον Καναδά, στην Αυστραλία και στην Κίνα. 23

24 24

25 Βιντεοκάμερα Παράρτημα 1 Τεχνικός εξοπλισμός για την καταγραφή βίντεο Σχετικά με την καταγραφή: ελέγξτε τη βιντεοκάμερα αν έχει είσοδο για εξωτερικό μικρόφωνο. Όλες οι κάμερες έχουν εσωτερικό μικρόφωνο, αλλά η ποιότητα είναι καλύτερη με χρήση εξωτερικού μικροφώνου. ενημερωθείτε σχετικά με τα χαρακτηριστικά του υπολογιστή που θα γίνει η επεξεργασία (μνήμη, θύρα FIREWIRE, λογισμικό). Υπάρχουν διάφορα μοντέλα βιντεοκάμερας, με διαφορετικά χαρακτηριστικά - η βασική διαφοροποίηση αφορά στο μέσο καταγραφής του βίντεο. Τα παλαιότερα μοντέλα γράφουν σε κασσέτες mini DV: τα μοντέλα αυτά εξασφαλίζουν υψηλή ποιότητα βίντεο και ήχου, αλλά το τελικό αρχείο είναι ελάχιστα συμπιεσμένο, οπότε το μέγεθός του είναι πολύ μεγάλο (μία ώρα βίντεο μπορεί να είναι 12-15GB!). Επίσης η μεταφορά ενός τέτοιου βίντεο στον υπολογιστή απαιτεί τον ίδιο χρόνο με την πραγματική διάρκεια του βίντεο, ενώ απαιτεί θύρα FIREWIRE. Άλλες βιντεοκάμερες γράφουν σε εσωτερικό σκληρό δίσκο ή σε κάρτα μνήμης (κυρίως SD), παρόμοια με αυτές των φωτογραφικών μηχανών. Συνήθως τέτοιες βιντεοκάμερες πραγματοποιούν μία μικρή συμπίεση στο αρχείο (μία ώρα βίντεο δίνει αρχείο ~3 4 GB), οπότε αυτό μεταφέρεται γρηγορότερα. Επιπλέον αυτές οι βιντεοκάμερες μπορούν να συνδεθούν στον υπολογιστή μέσω θύρας USB, που είναι διαθέσιμη σε όλους τους υπολογιστές. 25

26 Μικρόφωνο Η καλή ποιότητα ήχου κάνει το βίντεο σας πιο ενδιαφέρον. Όλες οι βιντεοκάμερες έχουν ενσωματωμένο μικρόφωνο, κατάλληλο για καταγραφή των ήχων του περιβάλλοντος, αλλά μπορεί να αποδειχτεί προβληματικό για την καταγραφή συγκεκριμένης φωνής, αφού θα καταγράφονται και ήχοι του περιβάλλοντος. Συστήνεται η χρήση εξωτερικού μικροφώνου, ειδικού στην καταγραφή ήχων μετωπικών ή ελαφρά πλευρικών. Ένα τέτοιο μικρόφωνο τοποθετείται σε μικρή απόσταση από τον αφηγητή για καλύτερα αποτελέσματα: Τρίποδο Για να αποφύγετε μια διαρκώς κινούμενη εικόνα, συστήνεται η χρήση τριπόδου ή, σε περίπτωση απουσίας τριπόδου, άλλων μέσων στήριξης. Το να κρατάτε συνεχώς τη βιντεοκάμερα είναι επικίνδυνο και κουραστικό. Συμβουλές κατά την αγορά: το τρίποδο θα πρέπει να επιλέγεται ανάλογα με το βάρος της κάμερας που θα στηρίξει, επίσης, πρέπει να είναι αρκετά υψηλό, ώστε να μη χρειάζεται να σκύψουμε να δούμε στο σκόπευτρο της κάμερας, ενώ είναι σημαντικό να είναι ρυθμιζόμενο. 26

27 Παράρτημα 2 Καταγραφή Προτάσεις για την αλληλεπίδραση με τον αφηγητή Κάθε μορφή συζήτησης είναι αποδεκτή (αρκεί να είναι μέσα στο πλαίσιο του νόμου και στο πλαίσιο της κοινής λογικής, χωρίς βωμολοχίες, προσβολές προς τρίτους κτλ)! Η μόνη προϋπόθεση είναι ο αφηγητής να έχει γεννηθεί πριν από το Αυτός ο κανόνας μπορεί να παραβλεφθεί μόνο σε συνεντεύξεις για συγκεκριμένα έργα. Η αφήγηση πρέπει να είναι ατομική (καταγραφή ενός αφηγητή κάθε φορά). Καλό είναι να μην καταγράφονται ταυτόχρονα σύζυγοι, λόγων πιθανών προστριβών, διορθώσεων κτλ. Πριν στήσετε τη βιντεοκάμερα, μιλήστε λίγο με τον αφηγητή. Ξεκινήστε εξηγώντας του τι είναι η Ελληνική Τράπεζα Αναμνήσεων και το Memoro Project, ποιοι είναι οι στόχοι του, πού θα χρησιμοποιηθεί το υλικό που θα καταγράψετε, για να μην υπαρχουν παρανοήσεις. Δώστε στον αφηγητή το φυλλάδιο παρουσίασης της οργάνωσης. Μάθετε ποιος είναι απέναντί σας: συμπλήρωστε κάποιες πληροφορίες για τη ζωή του αφηγητή στο αντίστοιχο έντυπο (π.χ. σύντομη περιγραφή της ζωής του/της). Μπορείτε να φωτογραφίσετε παλιές φωτογραφίες που διαθέτει ο αφηγητής και θέλει να μοιραστεί μαζί σας, δηλαδή να φωτογραφίσετε ψηφιακά μία παλιά φωτογραφία. Δώστε στο αφηγητή δύο αντίτυπα του Εντύπου Συγκατάθεσης Δήλωσης Παραχώρησης Δικαιωμάτων (βλ. επόμενη ενότητα). Το ένα θα το κρατήσει αυτός και το άλλο θα το υπογράψει στο τέλος της καταγραφής και 27

28 θα το παραδώσετε στην Τράπεζα μαζί με το υπόλοιπο υλικό. Ϊσως είναι αμήχανη στιγμή, αλλά είναι μία απαραίτητη νομικά διαδικασία. Μην παρουσιάσετε το έντυπο στο τέλος της καταγραφής, θα φανεί σαν να τον υποχρεώνετε να υπογράψει. Μόλις σπάσει ο πάγος και αναπτυχθεί κλίμα εμπιστοσύνης, μπορείτε να στήσετε τον εξοπλισμό. Εξηγήστε στον αφηγητή ότι το βίντεο θα υποστεί επεξεργασία, οπότε τα σημεία στα οποία νιώθει αμήχανος ή οι μεγάλες παύσεις θα αφαιρεθούν. Εξηγήστε ότι πρέπει να μιλάει δυνατά και καθαρά και να μην απευθύνεται σε προσωπικά σε εσάς, αλλά σε ένα ευρύτερο, άγνωστο κοινό. Όπου κριθεί απαραίτητο, υπάρχει η δυνατότητα υποτιτλισμού. Να κρατάτε σημειώσεις κατά τη διάρκεια της αφήγησης, ώστε να τις χρησιμοποιήσετε στην περιγραφή των ιστοριών, στον ορισμό των λέξεων - κλειδιά ή στο κείμενο παρουσίασης του αφηγητή. Εξηγήστε στον αφηγητή ότι δεν πρέπει να παραλείψει ημερομηνίες, περιόδους και τοποθεσίες στην αφήγησή του. Μπορεί να δουν τις συνεντεύξεις άτομα που δεν είναι γνώστες των συγκεκριμένων ιστορικών περιόδων ή περιοχών. Εάν είναι απαραίτητο, ξεκινήστε, ρωτώντας τον αφηγητή κάτι σχετικά με την παιδική του ηλικία, ώστε αυτός να νιώσει πιο άνετα με την παρουσία της κάμερας και του μικροφώνου Η αφήγηση δεν πρέπει να είναι ένα χρονογράφημα της ζωής του αφηγητή, αλλά μία περισσότερο ή λιγότερο, λεπτομερής περιγραφή σχετικά με κάποια συμβάντα, δράσεις ή αναμνήσεις που αφορούν σε μια συγκεκριμένη περίοδο, άτομο ή συμβάν Μην διακόπτετε τον ειρμό σκέψεων του αφηγητή. Περιμένετε μέχρι να ολοκληρώσει τη σκέψη του, πριν του κάνετε ερωτήσεις σχετικά με περαιτέρω λεπτομέρειες, 28

29 ακόμα και στην περίπτωση που αυτό που λέει δεν είναι κατανοητό ή είναι άσχετο με αυτό που τον ρωτήσατε. Ενημερώστε τον αφηγητή με πολύ άμεσο και φιλικό τρόπο σχετικά με οτιδήποτε παρατηρήσετε που δεν πάει καλά κατά τη διάρκεια της καταγραφής. (από ένα πίνακα στον τοίχο μέχρι ένα φυλλαράκι μαϊντανού που έχει κολλήσει στα δόντια του). Αν ο αφηγητής αναφέρει κάποια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορία, παρακινήστε τον να συνεχίσει. Παρεμβαίνετε όσο το δυνατό λιγότερο στην αφήγηση με ήχους ή θορύβους (τηλέφωνο, ρολόι, βραχιόλια, αναπνοές, αναστεναγμούς, ψίθυρους κ.τ.λ). Αν και πιθανά δικά σας επιφωνήματα θα βοηθούσαν την αφήγηση, καλύτερα να τα αποφεύγετε, γιατί είναι δύσκολο να αφαιρεθούν κατά την επεξεργασία. Σημειώστε στο αποθηκευτικό μέσο την ημερομηνία, τον τόπο αφήγησης καθώς και το όνομα του αφηγητή. Θυμηθείτε να πάρετε το έντυπο συγκατάθεσης που υπέγραψε ο αφηγητής. Να ευχαριστήσετε τον αφηγητή και να τον πληροφορήσετε σχετικά με την ημερομηνία δημοσίευσης, μέρους ή ολόκληρης, της αφήγησης. Έντυπο Συγκατάθεσης - Δήλωση Παραχώρησης Δικαιωμάτων Μετά την παρουσίαση του σκοπού του προγράμματος, θα δώσετε στον αφηγητή δύο αντίτυπα του Εντύπου Συγκατάθεσης Δήλωσης Παραχώρησης Δικαιωμάτων, αναφέροντας τη χρησιμότητα του συγκεκριμένου εντύπου. Μετά το πέρας της καταγραφής, ο αφηγητής πρέπει να υπογράψει το ένα από αυτά τα έντυπα, το οποίο και θα σας δώσει για να το παραδώσετε στην Τράπεζα Αναμνήσεων μαζί με το υπόλοιπο υλικό της καταγραφής. Το δεύτερο αντίτυπο το κρατάει ο αφηγητής. Στο έγγραφο αυτό, ο αφηγητής δηλώνει ότι: είναι ενήλικας, 29

30 συμφωνεί να παραχωρήσει την αφήγηση, χωρίς καμία οικονομική αποζημίωση, χορηγεί στην Ελληνική Τράπεζα Αναμνήσεων όλα τα πνευματικά δικαιώματα σχετικά με την αφήγησή του, ώστε αυτή να χρησιμοποιηθεί στο διεθνές πρόγραμμα MEMORO και σε άλλους εκπαιδευτικούς, ερευνητικούς και πολιτιστικούς σκοπούς. εγγυάται ότι οτιδήποτε έχει καταγραφεί κατά τη διάρκεια της αφήγησής του είναι σύμφωνο με το νόμο δηλώνει ότι γνωρίζει ότι η Ελληνική Τράπεζα Αναμνήσεων δεν μπορεί να αποφασίσει σχετικά με οποιοδήποτε έλεγχο του βίντεο. Είναι πολύ σημαντικό ο αφηγητής να συμπληρώσει όλα τα απαιτούμενα στοιχεία (όνομα, επώνυμο, τόπος, χρονολογία γέννησης, τόπος κατοικίας, κλπ.), να συμπληρώσει την ημερομηνία στο κάτω μέρος του φυλλαδίου και να υπογράψει. Εάν οι αφηγητές είναι άτομα με ειδικές ανάγκες (π.χ. αν η καταγραφή της αφήγησης πραγματοποιήθηκε σε κάποιο ίδρυμα), είναι απαραίτητο το Έντυπο Συγκατάθεσης - Δήλωση Παραχώρησης Δικαιωμάτων να υπογραφεί και από τον νόμιμο κηδεμόνα, όπως ορίζει ο νόμος. Βιντεοκάμερα Επιλέξτε τη θέση που θα τοποθετήσετε τη βιντεοκάμερα σας (να είναι κοντά σε πρίζα). Προσέχετε πάντα τη μπαταρία της κάμερας. Είναι καλύτερα η βιντεοκάμερα να είναι πάντα στην πρίζα Να είστε προσεκτικοί με τη χωρητικότητα του αποθηκευτικού μέσου. Σε περίπτωση που γεμίσει, διακόψτε την καταγραφή της αφήγησης, αντικαταστήστε το και έπειτα ζητήστε από τον αφηγητή να συνεχίσει. Ξεκινήστε την βιντεοσκόπηση λίγα λεπτά πριν από την αφήγηση, μένοντας κοντά στην κάμερα Φωτισμός Ο χώρος, στον οποίο θα γίνει η καταγραφή, πρέπει να είναι φωτεινός. Αποφύγετε χώρους χωρίς παράθυρα ή με 30

31 ασθενή φωτισμό. Ο φυσικός φωτισμός δίνει πάντα καλύτερα αποτελέσματα, αλλά και το τεχνητό φως μπορεί να είναι αρκετό για μία καλή καταγραφή. Μην τοποθετείται τον αφηγητή σε σημείο με «οπίσθιο φωτισμό». (οπίσθιος φωτισμός: η κύρια πηγή φωτός είναι απέναντι από την κάμερα, πίσω από το θέμα προς λήψη). Σε μία τέτοια περίπτωση παίρνουμε εικόνες με το πρόσωπο του αφηγητή εντελώς σκοτεινό. Δεν πρέπει να είναι παρούσα στο πλαίσιο πηγή φωτός. Σε μία τέτοια περίπτωση το πρόσωπο του αφηγητή θα βγει σκοτεινό. Κάδρο Να βρείτε το βέλτιστο κάδρο είναι αδύνατο. (Εδώ απλά αναφέρουμε τα συνηθέστερα λάθη.) Επιλέξτε ένα ωραίο φόντο-ίσως με τμήματα αντικειμένων, επίπλων κτλ. που σχετίζονται με την αφήγηση. Αν δε σας ικανοποιεί ο χώρος, εστιάστε στο πρόσωπο του αφηγητή. Μην αφήνετε τον αφηγητή «κολλημένο» στον τοίχο, φροντίστε να είναι σε κάποια απόσταση από αυτόν. Βρείτε ένα μέρος, όπου ο αφηγητής θα αισθάνεται άνετα. Καλύτερα να είναι καθισμένος, παρά όρθιος, για να μην κουράζεται και για να αποφεύγεται η συχνή κίνηση, που θα έκανε το βίντεο λιγότερο ευχάριστο. Μην τοποθετήσετε τον αφηγητή σε θέση προφίλ. Δεν είναι απαραίτητο να κοιτάζει μετωπικά την κάμερα. Το καλύτερο είναι να είστε εσείς ακριβώς πίσω από την κάμερα, ώστε ο αφηγητής να σας κοιτάει, οπότε η λήψη του προσώπου του θα είναι επιτυχής. Ρυθμίστε το πλαίσιο λήψης, ώστε ο αφηγητής να μπορεί να κινηθεί χωρίς να βγαίνει εκτός πλαισίου (μην κάνετε πολύ κοντινές λήψεις). 31

32 32 Εξωτερικό γύρισμα θα παρουσίαζε ενδιαφέρον, αλλά καλό είναι να αποφεύγεται λόγω των μη ελεγχόμενων παραγόντων (διέλευση ανθρώπων, οχημάτων, συννεφιά, αέρας κτλ) Ήχος Στηρίξτε το μικρόφωνο στη δική του βάση και κοντά στον αφηγητή. Επιλέξτε ένα ήσυχο μέρος ως τόπο καταγραφής της αφήγησης (όχι θορυβώδη μπαρ ή εστιατόρια) ειδικά αν χρησιμοποιείτε το μικρόφωνο που έχει ενσωματωμένο η κάμερα- ώστε να μην καταγραφούν εξωτερικοί ήχοι. Ήχοι που μπορεί να φαίνονται ασήμαντοι, μπορεί στο βίντεο να είναι πολύ ενοχλητικοί. Δώστε προσοχή στην ποιότητα του ήχου που θα έχει το βίντεο σας, ειδικά εάν βιντεοσκοπείτε στην ύπαιθρο. Αν η κάμερά σας έχει ακουστικό, χρησιμοποιήστε το για να ελέγξετε τον ήχο (π.χ. παρεμβολή κινητών τηλεφώνων). Αν δεν μπορείτε να ελέγξετε τον ήχο, κάντε μία δοκιμαστική εγγραφή. Η φωνή σας δεν πρέπει να επικαλύπτει τη φωνή του αφηγητή. Πρέπει να μιλάει μόνο ο αφηγητής. Συγγενικά και φιλικά πρόσωπα μπορούν να είναι παρόντα στο χώρο, αλλά δεν πρέπει να παρεμβαίνουν ή να φαίνονται στην κάμερα. Αν θέλουν να κάνουν κάποιο σχόλιο ή να βοηθήσουν την αφήγηση, θα πρέπει να περιμένουν κάποιο διάλειμμα αυτής. Να είστε προσεκτικοί με τη χρήση του μικρόφωνου: να ελέγχετε αν όλες οι μπαταρίες έχουν φορτισθεί πριν από κάθε καταγραφή. Ελέγξτε, πριν από την έναρξη μιας καταγραφής, αν το μικρόφωνο είναι ενεργοποιημένο και συνδεδεμένο με την κάμερα.

33 Να προβείτε σε δοκιμή του μικροφώνου πριν ξεκινήσετε την καταγραφή και φροντίστε ώστε το μικρόφωνο να είναι εκτός του πλαισίου λήψης της κάμερας. Μη μετακινείτε το μικρόφωνο κατά τη διάρκεια της καταγραφής. Ενίσχυση της ροής της αφήγησης 1. Παιδική ηλικία Πού γεννηθήκατε; Τι παιχίδια παίζατε; Τι δουλειά έκαναν οι γονείς σας; 2. Σχολείο Σπουδάσατε; Πώς ήταν η σχέση με τους δασκάλους σας; Κάνατε τα μαθήματά σας; 3. Οικογένεια και συναισθήματα Έχετε αδέλφια; Πώς γνωρίσατε τη σύζυγο/τον σύζυγο; Θυμηθείτε τη μέρα του γάμου σας. 4. Εργασία Ποιο είναι/ήταν το επαγγελμά σας; Πότε ξεκινήσατε να δουλεύετε; Άλλαξε η δουλειά σας με την έλευση της τεχνολογίας; Οι αφηγήσεις που καταγράφονται είναι αποτέλεσμα αδόμητων συνεντεύξεων, δηλαδή δεν υπάρχει συγκεκριμένη σειρά ερωτήσεων, διαφοροποιούνται ανάλογα με το θέμα. Το μόνο κοινό σημείο είναι το γενικότερο θέμα-στην περίπτωσή μας το παρελθόν- και σκοπός μας είναι οι αναμνήσεις να προκύψουν αυθόρμητα κατά τη διάρκεια της αφήγησης. Αρχικά καταγράφετε τα στοιχεία του αφηγητή για να τον γνωρίσετε καλύτερα, αλλά και για να τα συμπληρώσετε στο αντίστοιχο έντυπο σε περίπτωση ελλειπούς συμπλήρωσης από τον ίδιο. Ξεκινάτε πάντα με την ερώτηση: «Ποια είναι η πιο έντονη ανάμνηση που σας έχει μείνει στο μυαλό;». Αν ο αφηγητής έχει ενημερωθεί για τη συνέντευξη, είναι πολυ πιθανόν να είναι προετοιμασμένος και να ξέρει πώς να ξεκινήσει την αφήγηση. Αν αντίθετα κάποιος είναι απροετοίμαστος ή απλά πιο συνεσταλμένος και αμήχανος, καλύτερα να τον καθοδηγήσετε με πιο στοχευμένα ερωτήματα για να νιώσει πιο άνετα. Μόλις εντοπίσετε ένα θέμα που να ευχαριστεί τον αφηγητή, προσπαθήστε, με ερωτήσεις, να εμβαθύνετε σε αυτό. Στη συνέχεια μπορείτε να κατευθύνετε τη συζήτηση προς τη θεματολογία που επιθυμείτε. Ακόμα και αν έχετε προσεγγίσει ένα αφηγητή για ένα συγκεκριμένο θέμα, ζητήστε του να επεκταθεί και σε πιο γενικά θέματα που περιλαμβάνονται στις προτεραιότητες για το αρχείο μας. 33

34 34

35 Παράρτημα 3 Μοντάζ βίντεο Το μοντάζ είναι μία σημαντική διαδικασία για την ολοκλήρωση της δουλειάς του εξερευνητή αναμνήσεων. Χρησιμοποιώντας προγράμματα επεξεργασίας βίντεο που βρίσκονται ήδη εγκατεστημένα στους περισσότερους υπολογιστές, μπορεί ακόμα και κάποιος που δεν είναι ιδιαίτερα εξοικειωμένος με το αντικείμενο να ολοκληρώσει το μοντάζ βίντεο, ακολουθώντας απλά βήματα. Στο βίντεο που συνοδεύει το παρόν εκπαιδευτικό πακέτο υπάρχουν αναλυτικές οδηγίες για το μοντάζ με χρήση των προγραμμάτων Windows Movie Maker (Windows) και imovie (Mac). 35

36 36

37 Παράρτημα 4 Δραστηριότητες για την τάξη Το συγκεκριμένο παράρτημα περιέχει προτάσεις δραστηριοτήτων για την τάξη. Στην αρχή της κάθε δραστηριότητα αναφέρεται το αντικείμενο της δραστηριότητας, ο χρόνος που χρειάζεται για την ολοκλήρωσή της και τα απαραίτητα υλικά. Στη συνέχεια περιγράφεται αναλυτικά η δραστηριότητα και στο τέλος αναφέρονται τα αναμενόμενα αποτελέσματα. 37

38 1. Η γραμμή του χρόνου Αντικείμενο: Ιστορία Διάρκεια: λεπτά Υλικά: χαρτιά/καρτέλες, χαρτοταινία, σελοτέιπ Περιγραφή: Επιλέξτε ιστορίες από την Τράπεζα Αναμνήσεων (www.memoro.org/gr-gr), μία για κάθε μαθητή ή για κάθε δύο μαθητές και μοιράστε τις. Αφού τις διαβάσουν, οι μαθητές θα πρέπει να τοποθετήσουν τις ιστορίες πάνω στη γραμμή του χρόνου, η οποία μπορεί να είναι μία λωρίδα που θα έχετε κατασκευάσει με χαρτοταινία στον πιο μεγάλο τοίχο της τάξης. Παράδειγμα: Είμαι η Πηνελόπη. Στην ηλικία των 27 έφυγα από την πολυαγαπημένη μου Ιθάκη και πήγα με τον άντρα μου στη Νότια Αφρική. Οι πρώτες εντυπώσεις ήταν πολύ θετικές. Όλα ήταν καθαρά και οργανωμένα και πολύ μεγαλύτερα απ ό,τι είχα συνηθίσει στον μικρό, καταπράσινο τόπο μου. Μία από τις πρώτες ημέρες σταμάτησα στο δρόμο και έπιασα κουβέντα με έναν μαύρο άντρα που ερχόταν συχνά κι έπινε ποτό στο εστιατόριο του άντρα μου. Ήταν ένας πολύ καλοσυνάτος και γελαστός ηλικιωμένος άντρας. Όταν γύρισα στο μαγαζί του άντρα μου, 5 λεπτά αργότερα, κάποιος είχε ήδη προφτάσει και του είχε πει να προσέχω τη συμπεριφορά μου και να μην μιλάω σε «νέγρους». Εκείνη τη μέρα ήμουν πολύ στενοχωρημένη: έφυγα από την πατρίδα της δημοκρατίας και πήγα σε μία χώρα που δεν μου επιτρεπόταν να μιλάω σε όλους. Ιστορικό γεγονός: Απαρτχάιντ Πότε ξεκίνησε; Πότε τελείωσε; Τοποθετήστε αυτό το χαρτί στην αρχή της περιόδου του Απαρτχάιντ στη Νότιο Αφρική. - Ρωτήστε τους μαθητές αν κάποιος ξέρει να τοποθετήσει το χαρτί πάνω στη γραμμή του χρόνου και να εξηγήσει εν συντομία τα ιστορικά γεγονότα/την ιστορική περίοδο που περιγράφεται από την ιστορία που του έχει δοθεί. - Δώστε το χαρτί στον μαθητή και ζητήστε του να το μελετήσει και να κάνει στο σπίτι μία σύντομη έρευνα σχετικά με το ιστορικό γεγονός. Στο επόμενο μάθημα 38

39 μπορεί να κάνει μία σύντομη παρουσίαση, 5 λεπτών, στην τάξη. Αποτελέσματα: Οι μαθητές, μέσα από πραγματικές αναμνήσεις και βιώματα των αφηγητών της Τράπεζας Αναμνήσεων, συνειδητοποιούν ότι η Ιστορία δεν είναι κάτι μακρινό, τυπωμένο σε ένα βιβλίο, αλλά είναι στο dna των κοντινών μας ανθρώπων. 39

40 2. Η σειρά των γεγονότων Αντικείμενο: Ιστορία Διάρκεια: 20 λεπτά + 25 λεπτά Υλικά: χαρτιά, στυλό/μαρκαδόροι Περιγραφή: Το παιχνίδι μπορεί να διαμορφωθεί για οποιοδήποτε ηλικιακό εύρος και για οποιαδήποτε ιστορική περίοδο. Πρώτα παίρνετε χαρτιά Α4 και γράφετε ή εκτυπώνετε διαφορετικά ιστορικά γεγονότα της περιόδου που επιλέξατε. Στη συνέχεια μοιράζετε τα χαρτιά αυτά στους μαθητές και τους ζητάτε να σηκωθούν και να σταθούν σε μία σειρά, σύμφωνα με τη σειρά των γεγονότων που αναγράφονται στα χαρτιά που έχουν στα χέρια τους. Αυτό πρέπει να γίνει σε απόλυτη ησυχία. Τρεις μαθητές που δεν έχουν λάβει χαρτί θα ελέγξουν αν οι μαθητές κάθονται στη σωστή σειρά και θα αλλάξουν θέση σε όποιον κρίνουν. Έπειτα, οι τρεις αυτοί μαθητές θα παρουσιάσουν ολόκληρη την ιστορική περίοδο σαν μία ιστορία. Η αλληλεπίδραση με τους συμμαθητές τους θα είναι μία επιπλέον βοήθεια για αυτούς και θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη συμμετοχή και διασκέδαση. Αποτελέσματα: Τα παιδιά κατανοούν με βιωματικό και ευχάριστο τρόπο τη ροή της Ιστορίας, μέσα από τα πιο σημαντικά γεγονότα μίας περιόδου. Στο πλαίσιο της δραστηριότητας μπορείτε να συζητήσετε με τους μαθητές τη σύνδεση που υπάρχει ανάμεσα σε αυτά τα γεγονότα, ώστε η Ιστορία να παρουσιάζεται όχι ως διαδοχή ανεξάρτητων γεγονότων, αλλά ως διαδοχή αλληλοεξαρτώμενων γεγονότων. 40

41 3. Ιστορικές Εικονομαχίες Αντικείμενο: Ιστορία Διάρκεια: ορίζεται από τον καθηγητή Υλικά: λευκά χαρτιά, μολύβια/ στυλό/ μαρκαδόροι Περιγραφή: Σε μια προσπάθεια να γίνει το μάθημα πιο ελκυστικό για μαθητές γυμνασίου, κατά τη διάρκεια των επαναληπτικών μαθημάτων πριν τις εξετάσεις, μπορείτε να πάρετε μία λίστα ερωτήσεων / ιστορικών γεγονότων και να σχεδιάσετε ένα σκίτσο σχετικό με το θέμα δίπλα στην ερώτηση ή, εναλλακτικά, να βρείτε σχέδια από μία λίστα σχεδίων όπως π.χ. τα κλιπ αρτ του Microsoft Office. Στη συνέχεια καλείτε όποιον θέλει από τους μαθητές να κάνει κάποιο σχέδιο αντί απάντησης. Όταν δουν ότι είναι απλό και διασκεδαστικό θα θέλουν όλοι να συμμετέχουν. Οι μαθητές σηκώνονται στον πίνακα, παίρνουν μια ερώτηση και κάνουν ένα σχετικό σκίτσο. Αν δεν ξέρουν τι να κάνουν, τους δείχνετε κάποια προτεινόμενα σχέδια. Αποτελέσματα: Μέσα από αυτή τη δραστηριότητα οι μαθητές διασκεδάζουν και τα θέματα αποτυπώνονται πολύ καλύτερα στη μνήμη τους. 41

42 4. Η Ιστορία του Κόσμου ανά Δεκαετία Αντικείμενο: Ιστορία, ομαδική εργασία Διάρκεια: λεπτά Υλικά: Παγκόσμιος χάρτης, χαρτάκια ποστ-ιτ, χαρτιά και υλικά για τη δημιουργία αφίσας Περιγραφή: Χωρίστε τους μαθητές σε 10 ομάδες, αντιστοιχώντας μία ομάδα σε κάθε δεκαετία του εικοστού αιώνα. Δώστε 30 λεπτά στις ομάδες για να διαλέξουν 3 σημαντικά γεγονότα που συνέβησαν εκείνη τη δεκαετία. Ιδανικά, μπορείτε να ζητήσετε 2 γεγονότα σε διεθνές επίπεδο και ένα σε εθνικό. Δώστε τους χρόνο στη βιβλιοθήκη ή στην αίθουσα υπολογιστών του σχολείου για να διεξάγουν την έρευνά τους. Οι ομάδες θα πρέπει να γράψουν τις ημερομηνίες που βρήκαν σε χαρτιά ποστ-ιτ και να τα κολλήσουν πάνω στον χάρτη. Επίσης θα κατασκευάσουν μία αφίσα όπου θα καταγράψουν, με όποιο τρόπο θέλουν, τα βασικά γεγονότα της δεκαετίας τους, ώστε να μπορούν να τα παρουσιάσουν στους συμμαθητές τους και να απαντήσουν σε ερωτήσεις. Κάθε ομάδα θα έχει 5 λεπτά για να παρουσιάσει την αφίσα της. * Το παιχνίδι μπορεί να γίνει και σε δύο διαφορετικές μέρες. Την πρώτη μέρα τα παιδιά παίρνουν τα θέματα. Μελετούν τα θέματα στο σπίτι και αναζητούν πληροφορίες, δουλεύοντας σε ομάδες. Τη δεύτερη μέρα παρουσιάζουν τα συγκεκριμένα γεγονότα με την αφίσα που έχουν φτιάξει. Αποτελέσματα: Οι συμμετέχοντες θα κατανοήσουν καλύτερα τα βασικά γεγονότα της παγκόσμιας ιστορίας του εικοστού αιώνα. Αυτό είναι πολύ σημαντικό κυρίως γιατί οι περισσότεροι μαθητές δεν μελετούν ποτέ ιστορία νεώτερη από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Επίσης αυτό θα ωφελήσει την ομαδική εργασία και την επικοινωνία μεταξύ των μαθητών. 42

43 5. Αυτοβιογραφικό Ζέσταμα Αντικείμενο: «σπάσιμο του πάγου», προσωπική ιστορία, εισαγωγή στην αυτοβιογραφική μέθοδο Διάρκεια: 16 λεπτά Υλικά: κόλλες αναφοράς, ντοσιέ, διακορευτής χαρτιών Περιγραφή: Χωρίζετε την τάξη σε ζευγάρια και ζητάτε από κάθε ζευγάρι να ανταλλάξει σύντομες ιστορίες, αναμνήσεις, διάρκειας λίγων λεπτών. Μπορεί να είναι πρόσφατες ή παλιότερες ιστορίες. Μετά από την πρώτη ανταλλαγή σε προφορικό επίπεδο, διάρκειας 8 λεπτών, ζητήστε από τους μαθητές να γράψουν σε χαρτί το πολύ 2 γραμμές περιγράφοντας κάθε εμπειρία που άκουσαν. Στη συνέχεια ζητήστε από τα ζευγάρια να σκεφτούν τι ένιωσαν κατά τη διάρκεια αυτής της εμπειρίας, τι σκέφτηκαν και τι αισθάνονται, τώρα που το ξανασκέφτονται. Στο τέλος της άσκησης μαζέψτε τα χαρτιά και δημιουργήστε ένα κατάλογο αναμνήσεων της τάξης. Αποτελέσματα: Οι μαθητές θα γνωρίσουν την αυτοβιογραφική μέθοδο και θα μπορούν να μοιράζονται πιο εύκολα προσωπικές τους αναμνήσεις και ιστορίες με άλλους. 43

44 6. Θα σας πω το όνομά μου... Αντικείμενο: αναπτύσεις και μοιράζεσαι την προσωπική σου ταυτότητα Διάρκεια: 20 λεπτά Υλικά: χαρτί και στυλό Περιγραφή: Ζητήστε από τους μαθητές να γράψουν ένα κείμενο για το όνομά τους το οποίο θα ξεκινά με τις λέξεις «Θα σας πω το όνομά μου...». Το κείμενο μπορεί να περιέχει στοιχεία από την οικογενειακή ιστορία, την ιστορία του ονόματος, τι αντιπροσωπεύει το όνομά τους γι αυτούς, παρατσούκλια κλπ. Στη συνέχεια ζητήστε από τους μαθητές να μοιραστούν τις ιστορίες τους σε μικρές ομάδες. Μετά, αν θέλουν, μπορούν να παρουσιάσουν τη δουλειά τους σε μία μικρή έκθεση/αφίσα που θα δημιουργήσουν μέσα στην τάξη. Αποτελέσματα: Οι μαθητές θα έχουν την ευκαιρία να μιλήσουν για τα συναισθήματά τους σχετικά με την οικογενειακή τους ιστορία και την ταυτότητά τους. Επίσης θα συμμετέχουν σε μία εργασία που θα μπορούν να παρουσιάσουν. 44

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE «Μεσογειακή φώκια και Αλιεία: Αντιμετωπίζοντας τη σχέση ανταγωνισμού και αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή 6. Δημιουργία λογαριασμού 13. Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28. Βασικές λειτουργίες 32. Επιλογές συνομιλίας 48

Εισαγωγή 6. Δημιουργία λογαριασμού 13. Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28. Βασικές λειτουργίες 32. Επιλογές συνομιλίας 48 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 6 Δημιουργία λογαριασμού 13 Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28 Βασικές λειτουργίες 32 Επιλογές συνομιλίας 48 Γενικές ρυθμίσεις Skype 64 Το Skype σε φορητές συσκευές 78 Εγγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήματος Νο3 «SimSafety» Σενάριο Παιχνιδιού: «Κλοπή» (Theft)

Σχέδιο Μαθήματος Νο3 «SimSafety» Σενάριο Παιχνιδιού: «Κλοπή» (Theft) Σχέδιο Μαθήματος Νο3 «SimSafety» Σενάριο Παιχνιδιού: «Κλοπή» (Theft) 1. Μάθημα (κατά το οποίο μπορεί να διδαχτεί η συγκεκριμένη δραστηριότητα): Αγγλικά, Πληροφορική, Ευέλικτη ζώνη στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ"

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΆΡΙΣΤΑ 1 Μια πρωτοβουλία: Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ" Το όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ενημερώνει όλους τους χρήστες του Οδικού δικτύου και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

O ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΕ ΕΝΑ ΚΟΥΤΙ

O ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΕ ΕΝΑ ΚΟΥΤΙ O ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΕ ΕΝΑ ΚΟΥΤΙ Σ αυτό το πακέτο etwinning οι µαθητές φτιάχνουν σε οµάδες µια ψηφιακή παρουσίαση - «ο Πολιτισµός σε ένα κουτί» - για τη χώρα του συνεργάτη τους. Οι µαθητές κάθε σχολείου θα συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 45 Παράρτημα Ημερολόγιο εκπαιδευτικών και κινηματογραφιστών Σχολική μονάδα:... Ημερομηνία και ώρα συνάντησης:... Συνάντηση εντός ή εκτός

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Movie Maker (Δημιουργία βίντεο)

Movie Maker (Δημιουργία βίντεο) Movie Maker (Δημιουργία βίντεο) - Με πόσους τρόπους μπορούμε να διηγηθούμε μια ιστορία; - Μπορούμε να την πούμε ο ένας στον άλλο. - Μπορούμε να την γράψουμε. - Μπορούμε να τη ζωγραφίσουμε κομμάτι-κομμάτι.

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για τους γονείς

Συμβουλές για τους γονείς Συμβουλές για τους γονείς Για τα παιδιά του Δημοτικού κάθε διαδρομή από το σπίτι προς στο σχολείο αποτελεί μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ένα μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής. Μέσω αυτής της καθημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

1 : (Κοινό για όλες τις ομάδες)

1 : (Κοινό για όλες τις ομάδες) 1 : (Κοινό για όλες τις ομάδες) Σημειώστε με ένα Χ έως και 5 από τα παρακάτω: Στις συγκεκριμένες συναντήσεις θα αισθανόμουν άνετα να μοιραστώ με τους άλλους αυτά που σκέφτομαι και αισθάνομαι εάν ακούω

Διαβάστε περισσότερα

Δημόσια Ελληνική Αστρονομική Εγκυκλοπαίδεια www.astronomia.gr

Δημόσια Ελληνική Αστρονομική Εγκυκλοπαίδεια www.astronomia.gr Ερασιτεχνικής Αστρονομίας Δημόσια Ελληνική Αστρονομική Εγκυκλοπαίδεια www.astronomia.gr Ανδρέας Παπαλάμπρου Παναγιώτης Αντωνόπουλος Κωνσταντίνος-Νεκτάριος Γουργουλιάτος Νικόλας-Ρικάρδο Καβαλιέρο Αστρονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ.

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. (c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. 2 4teachers Γρήγορος οδηγός χρήσης (Βασικά βήματα) Για να αρχίσεις κι εσύ να χρησιμοποιείς

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ Επιμέλεια: Δρ. Γεώργιος Κουλαουζίδης Ειδικός Σύμβουλος για θέματα Δια Βίου Μάθησης 2012 Ανάπτυξη και προβολή της οινοτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Στο τρίτο άρθρο αυτής της σειράς, η οποία αποτελεί μια πρώτη, μικρή απάντηση στις ανάγκες των εκπαιδευτών του σεμιναρίου της 12 ης & 13 ης Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Πιο αναλυτικά, δημιουργήθηκε, μια ιστοσελίδα τύπου wiki όπου προστέθηκαν οι ανάλογες αναφορές σε δραστηριότητες από το Φωτόδεντρο.

Πιο αναλυτικά, δημιουργήθηκε, μια ιστοσελίδα τύπου wiki όπου προστέθηκαν οι ανάλογες αναφορές σε δραστηριότητες από το Φωτόδεντρο. ΣΧΟΛΕΙΟ Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης, με θέμα την διατροφή, οι μαθητές με την χρήση των Τ.Π.Ε, εξερευνούν, πειραματίζονται και δοκιμάζουν τις γνώσεις τους σε μια σειρά από ψηφιακές δραστηριότητες. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ομάδα Εικαστικής Αγωγής 2014 Σκιαγραφώντας το σχολείο/τη γειτονιά μου Τάξεις: Γ Στ Περιγραφή ενότητας: Οι μαθητές/τριες καταγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Cubitech Hellas Ακροπόλεως 24, Καλλιθέα, Αθήνα Τ.Κ. 176 75, Ελλάδα, Τηλ. 210 9580887-8 Φαξ.2109580885

Cubitech Hellas Ακροπόλεως 24, Καλλιθέα, Αθήνα Τ.Κ. 176 75, Ελλάδα, Τηλ. 210 9580887-8 Φαξ.2109580885 CubisLITE Client Οδηγίες Χρήσεως Cubitech Hellas Ακροπόλεως 24, Καλλιθέα, Αθήνα Τ.Κ. 176 75, Ελλάδα, Τηλ. 210 9580887-8 Φαξ.2109580885 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικά 1. Τι είναι ο CubisLITE Server 2. Τι είναι ο

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Στο βίντεο: Τραπέζι: Σκηνή στην αυλή: Σχόλια:

Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Στο βίντεο: Τραπέζι: Σκηνή στην αυλή: Σχόλια: Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Οι μαθητές στέλνουν συχνά μηνύματα ο ένας στον άλλο. Μερικοί μαθητές λαμβάνουν μηνύματα που δεν είναι πολύ ευχάριστα και αποτελούν μια μορφή εκφοβισμού. Στο βίντεο: Τραπέζι:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ BLACKBOARD ΑΠΟ ΜΑΘΗΤΗ ΒΑΣΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ

ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ BLACKBOARD ΑΠΟ ΜΑΘΗΤΗ ΒΑΣΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ BLACKBOARD ΑΠΟ ΜΑΘΗΤΗ ΒΑΣΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ Οδηγός για Ρυθμίσεις μικροφώνου και ηχείου WHITEBOARD Διαδραστικός πίνακας VIDEO & ΗΧΟΣ Ενεργοποίηση και ρύθμιση κάμερας, ηχείων, μικροφώνου Ζητάμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου!

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Extra&Friends iebook leaflet_extra&friends iebook leaflet 09/12/2010 4:48 ΜΜ Page 1 Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Extra&Friends iebook leaflet_extra&friends iebook leaflet 09/12/2010 4:48 ΜΜ Page

Διαβάστε περισσότερα

3. Χρησιμοποιώντας το CD-ROM Πληροφορικής του εργαστηρίου σας,

3. Χρησιμοποιώντας το CD-ROM Πληροφορικής του εργαστηρίου σας, θητή, το όνομα του πατέρα, το όνομα της μητέρας, ο βαθμός του πρώτου τριμήνου για το κάθε μάθημα που έχει διδαχθεί o μαθητής, ο χαρακτηρισμός της διαγωγής, το σύνολο των απουσιών και το σύνολο των δικαιολογημένων

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Μουσικές Πράξεις Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Οι Mουσικές Πράξεις είναι ένα μουσικό εκπαιδευτικό λογισμικό που σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε με τη φιλοδοξία να αποτελέσει: Ένα σημαντικό βοήθημα για

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Το Κυπριακό Σηµείο Επαφήσ «Ευρώπη για τουσ Πολίτεσ» συγχρηµατοδοτείται από το Υπουργείο Παιδείασ και Πολιτισµού τησ Κυπριακήσ ηµοκρατίασ (50%) και από την Ευρωπα)κή Επιτροπή (50%) 27 χώρες 495 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά.

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. Τάξη/εις στις οποίες απευθύνεται: Το

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας

Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας (7 9 ετών) Καθοδήγηση των εκπαιδευτικών: Ποτέ δεν είναι πολύ νωρίς για να εξοικειωθούν τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

--------------------------------------

-------------------------------------- ------------------------------------- Project Brief Ανάπτυξη ηλεκτρονικής εκπαιδευτικής εφαρμογής -------------------------------------- 1 Στόχοι / Overview 1. Περιγράψτε με λίγα λόγια το έργο. Ποιοι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Το παραμύθι της τάξης»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Το παραμύθι της τάξης» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Το παραμύθι της τάξης» ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Κατοικίδια ζώα Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/τριες εκφράζουν συναισθήματα και προβληματίζονται για θέματα που αφορούν τα κατοικίδια

Διαβάστε περισσότερα

Το σεμινάριο ΚΑΡΤ & ΟΔΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 7 ετών ως και ενήλικες οποιαδήποτε ηλικίας.

Το σεμινάριο ΚΑΡΤ & ΟΔΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 7 ετών ως και ενήλικες οποιαδήποτε ηλικίας. H AΚΑΔΗΜΙΑ ΟΔΗΓΗΣΗΣ MARANELLO KART ιδρύθηκε με σκοπό να διαπαιδαγωγήσει και να ευαισθητοποιήσει τα παιδιά βοηθώντας τους να διαμορφώσουν οδηγικό χαρακτήρα από μικρή ηλικία έτσι ώστε όταν ενηλικιωθούν και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Για Τη Δημιουργία Ψηφιακής Υπογραφής

Οδηγίες Για Τη Δημιουργία Ψηφιακής Υπογραφής Οδηγίες Για Τη Δημιουργία Ψηφιακής Υπογραφής Για να δημιουργήσετε τη δική σας Ψηφιακή Υπογραφή χρησιμοποιώντας την υπηρεσία που σας παρέχει το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο, μεταβείτε στη διεύθυνση http://www.sch.gr/

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle

Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle Οδηγός για Φοιτητές/τριες (ΔΕΟ10) του Αριστείδη Χατζή ahatzis@phs.uoa.gr ΣΕΠ ΑΘΗΝΑ-2, Portal Officer ΔΕΟ10 Αυτός ο οδηγός απευθύνεται στις φοιτήτριες και τους φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Τρίτη διδακτική πρόταση Πονοκέφαλος και θυμός Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: 1 διδακτική ώρα ενήλικες κατανόηση της δομής του κειμένου και δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.com Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού Στηρίζει τους μαθητές στην αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 1 Εκπαίδευση ενηλίκων 2

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΗΛΕΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΗΛΕΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υγεία-Πρόνοια» Κ.Ε.Κ. Σωματείου «ΕΡΜΗΣ» Πρόγραμμα Κατάρτισης Εργαζόμενων σε Υπηρεσίες Κοινωνικής Φροντίδας στις Νέες Τεχνολογίες ΘΕΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ: Σε μία κοινωνία που κατακλύζεται από πληροφορίες, το παιδί, ανεξαρτήτου ηλικίας, είναι αδύνατο να μείνει ανεπηρέαστο. Καθημερινά γίνεται αποδέκτης πολυπληθών και πολυποίκιλων μηνυμάτων

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος

2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος 2.5 Σύστημα αρχειοθέτησης, έγγραφα και βάσεις δεδομένων 2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος Να είναι σε θέση να διατηρήσει ένα καθιερωμένο, ηλεκτρονικό και

Διαβάστε περισσότερα

Marmitek UltraViewPro 1

Marmitek UltraViewPro 1 IP CAMERA SERIES IP Eye Anywhere 10 11 20 21 470 IP RoboCam 10 11 21 541 641 ULTRAVIEW PRO ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1..1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ....1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.. 2 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ... 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ......3 ΧΡΗΣΗ MARMITEK Ultraview

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ WEBCAM STATION EVOLUTION

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ WEBCAM STATION EVOLUTION ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ WEBCAM STATION EVOLUTION ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κάνοντας κλικ σε έναν τίτλο σε αυτόν τον πίνακα περιεχομένων, θα εμφανιστεί η αντίστοιχη παράγραφος 1. 2. 3. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΡΥΘΜΙΣΗ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟ 4 ΕΜΦΑΝΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το αληθινό παραμύθι της βίας. Από τον Ευγένιο Τριβιζά*

Το αληθινό παραμύθι της βίας. Από τον Ευγένιο Τριβιζά* Α. ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Διαβάζουμε το κείμενο. Το αληθινό παραμύθι της βίας Από τον Ευγένιο Τριβιζά* Η εκφοβιστική και επιθετική συμπεριφορά παιδιών εναντίον συμμαθητών τους είναι ένα πολύμορφο και

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Τρίτη διδακτική πρόταση Μικρές Αγγελίες Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΕΝΟΣ 3D ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΕΝΟΣ 3D ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΕΝΟΣ 3D ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αξιοποίηση εξελισσόμενων τεχνολογιών Η αξιοποίηση των διαρκώς εξελισσόμενων τεχνολογιών του H/Y στον εκπαιδευτικό και μαθητικό τομέα γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

e - Γραμματεία Εγχειρίδιο Εγκατάστασης & Χρήσης

e - Γραμματεία Εγχειρίδιο Εγκατάστασης & Χρήσης e - Γραμματεία Εγχειρίδιο Εγκατάστασης & Χρήσης Περιεχόμενα 1. Εγκατάσταση προγράμματος σελ. 3 2. Αρχικές Ρυθμίσεις σελ. 5 Ενημέρωση Παραμέτρων - στοιχείων εταιρίας. Ενημέρωση Βοηθητικών αρχείων Ενημέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://www.teensafenet.wordpress.

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://www.teensafenet.wordpress. ΣΤΑΔΙΟ I : Προετοιμασία-Εισαγωγή-Διερεύνηση (διάρκεια: 2 διδακτικές ώρες) Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://wwwteensafenetwordpresscom

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS

Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS Αλεξάνδρα Παπάζογλου Ελληνοαμερικανικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα, Βιβλιοθήκη Κολλεγίου Αθηνών Η ανάπτυξη της τηλεπικοινωνιακής υποδομής σε συνδυασμό με τις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα της CISCO για τους Εργαζόµενους από Απόσταση Αποκαλύπτει την Ανάγκη για Μεγαλύτερη Προσοχή σε θέµατα Ασφάλειας

Έρευνα της CISCO για τους Εργαζόµενους από Απόσταση Αποκαλύπτει την Ανάγκη για Μεγαλύτερη Προσοχή σε θέµατα Ασφάλειας Υπεύθυνη Τύπου Σιλβάνα Θεοδωροπούλου Τηλ: +30 210 6381457 e-mail: stheodor@cisco.com Έρευνα της CISCO για τους Εργαζόµενους από Απόσταση Αποκαλύπτει την Ανάγκη για Μεγαλύτερη Προσοχή σε θέµατα Ασφάλειας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Στόχοι Ο κύριος στόχος του μαθήματος είναι να βοηθήσει τους φοιτητές να αναπτύξουν πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech

RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech RECOGNISING Issues and Opportunities in Combating Online Hate Speech Αναθεώρηση της εθνικής Ελληνικής Στρατηγικής για την Στρατηγική Διακυβέρνησης του Διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Μαθηματικά. Η χρυσή τομή φ

Φύση και Μαθηματικά. Η χρυσή τομή φ Φύση και Μαθηματικά Η χρυσή τομή φ Ερευνητική Εργασία (Project) Α' Λυκείου 1ο ΓΕΛ Ξάνθης 2011 2012 Επιβλέποντες καθηγητές Επαμεινώνδας Διαμαντόπουλος Βασιλική Κώττη Φύση και Μαθηματικά 2 Τι είναι η χρυσή

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα