ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Αθανάσιος Κ. Λάνταβος Καθηγητής ΑΓΡΙΝΙΟ 2011

2 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Εισαγωγή Σελ. 1. Κανόνες ασφαλείας εργαστηρίου 3 2. Γενικές οδηγίες προς τον φοιτητή 4 3. Ατυχήματα-Πρώτες βοήθειες 4 4. Χειρισμός χημικών αντιδραστηρίων 5 5. Συνήθη εργαστηριακά σκεύη 7 6. Καθαριότητα σκευών 11 - Εργαστηριακές ασκήσεις Βασικές εργαστηριακές τεχνικές 1α. Ζύγιση ακριβείας 12 1β. Παρασκευή διαλυμάτων Μέθοδοι διαχωρισμού 21 Ποιοτική ανάλυση 3. Αναγνώριση χημικών της καθημερινής ζωής Ανίχνευση κατιόντων - Ανίχνευση ανιόντων 27 Χημική Ισορροπία 5. Χημική Ισορροπία και αρχή Le Chatelier 31 Οξείδωση - Αναγωγή 6. Η σειρά δραστικότητας των μετάλλων 32 Ποσοτική ανάλυση 7. Προσδιορισμός του pη διαλυμάτων Ογκομετρήσεις εξουδετέρωσης Οξειδοαναγωγικές ογκομετρήσεις Συμπλοκομετρικές ογκομετρήσεις Αγωγιμομετρία Φασματοφωτομετρικός προσδιορισμός νιτρωδών ιόντων Φασματοφωτομετρικός προσδιορισμός σιδήρου Aγωγιμομετρικός προσδιορισμός ηλεκτρολυτών 67 - Βιβλιογραφία 70

3 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Κανόνες ασφαλείας εργαστηρίου 1. Απαγορεύεται το κάπνισμα, το φαγητό και το ποτό μέσα στους εργαστηριακούς χώρους. 2. Κάθε φοιτητής πρέπει να φορά την εργαστηριακή του ποδιά, γάντια και προστατευτικά γιαλιά. 3. Κάθε επισκέπτης πρέπει να οδηγείται αμέσως στον υπεύθυνο του εργαστηρiου. 4. Μη δοκιμάζετε ποτέ τις χημικές ουσίες εκτός αν σας έχει δοθεί άδεια. 5. Αναφέρατε αμέσως οποιοδήποτε προσωπικό ατύχημα στον διδάσκοντα. 6. Μην κάνετε ποτέ πειράματα δικής σας επινόησης ή πειράματα που δεν συμφωνούν με τις εργαστηριακές οδηγίες εφόσον δεν σας έχει δοθεί η άδεια. 7. Χρησιμοποιείτε πάντοτε τις απαιτούμενες ποσότητες των αντιδραστηρίων και όχι παραπάνω. 8. Μην κατευθύνετε ποτέ το στόμιο ενός δοκιμαστικού σωλήνα που θερμαίνετε προς εσάς ή ένα άλλο πρόσωπο στο εργαστήριο. 9. Όλα τα πειράματα που προκαλούν την έκλυση δηλητηριωδών ή τοξικών ατμών πρέπει να εκτελούνται στους απαγωγούς. 10. Θερμά ή διάπυρα αντικείμενα πρέπει πρώτα να ψύχονται σε πλέγμα ασβέστου. 11. Μην φέρνετε στο εργαστήριο τσάντες, μπλούζες, μπουφάν ή βιβλία που δεν χρειάζονται για την πειραματική σας δουλειά. 12. Προσθέτετε πάντα το οξύ στο νερό και ποτέ το ανάποδο. 13. Σε περίπτωση που χυθεί κάποια χημική ουσία πάνω σας ξεπλύνατε αμέσως με νερό και φωνάξτε τον υπεύθυνο. 14. Για να μυρίσετε μια ουσία κρατάτε το δοχείο σε κάποια απόσταση και χρησιμοποιείστε το χέρι σας για να φέρετε τους αρωματικούς ατμούς προς το μέρος σας. 15. Με εξαίρεση το νερό οι περισσότερο συνηθισμένοι διαλύτες ειναι εύφλεκτοι και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται κοντά σε φωτιά. 16. Πριν φύγετε από το εργαστήριο καθαρίσατε την εργαστηριακή σας θέση με ένα σφουγγάρι και πλύνατε τα χέρια σας με σαπούνι και νερό. Επιπρόσθετα κάθε φοιτητής θα πρέπει να εξοικειωθεί με την θέση και λειτουργία του εξοπλισμού ασφαλείας και ιδιαίτερα με : τον καταιωνιστήρα (ντουζ), οφθαλμόλουτρο, συναγερμό πυρκαγιάς, κουβέρτα αμιάντου και τον πυροσβεστήρα.

4 4 2. Γενικές εργαστηριακές οδηγίες προς τον φοιτητή 1. Διάβασε πολύ καλά την άσκηση που θα κάνεις πριν έρθεις στο εργαστήριο. 2. Προσπάθησε να καταλαβαίνεις τι κάνεις στο εργαστήριο και να σκέφτεσαι όταν πειραματίζεσαι. Να εργάζεσαι ανεξάρτητα από τους άλλους εκτός αν υπάρχει αντίθετη οδηγία. Μια λανθασμένη απάντηση που προέρχεται από έντιμη εργασία είναι προτιμότερη από μια σωστή αλλά ανέντιμη. 3. Η διάρκεια του εργαστηρίου είναι αρκετή για να τελειώσεις την πειραματική σου εργασία και να σημειώσεις τις παρατηρήσεις σου στο πειραματικό τετράδιο. Αυτές θα σε βοηθήσουν να συντάξεις την εργασία την οποία πρέπει να παραδώσεις την επόμενη εργαστηριακή περίοδο. 4. Ο βαθμός της κάθε εργασίας καθώς και η όλη παρουσία και το ενδιαφέρον του φοιτητή για το εργαστήριο θα συνυπολογίζονται για την έκδοση του τελικού βαθμού του εργαστηρίου. 5. Εκμεταλλεύσου σωστά το χρόνο στο εργαστήριο προγραμματίζοντας την εργασία σου. 6. Να διατηρείς καθαρά τον πάγκο και τα σκεύη που χρησιμοποιείς. Οι στερεές ουσίες και οι ηθμοί δεν ρίχνονται ποτέ στους νεροχύτες αλλά στα ειδικά δοχεία αποριμμάτων. Οι υγρές ουσίες αποχύνονται στον νεροχύτη έχοντας την βρύση ανοικτή. 7. Τα σκεύη πλένονται πρώτα με νερό βρύσης και ξεπλένονται έπειτα με μικρές ποσότητες απεσταγμένου νερού. Το απεσταγμένο νερό δεν χρησιμοποιεiται ποτέ για το πλύσιμο των σκευών. 8. Στο τέλος κάθε εργαστηριακής περιόδου καθάρισε τον πάγκο και τον απαγωγό με ένα σφουγγάρι και έλεγξε αν ο νεροχύτης είναι καθαρός. 9. Μην παίρνεις τα σκεύη των συναδέλφων σου. Ο χρυσός κανόνας ισχύει και εδώ. 10. Προετοιμασία, σκέψη, σοβαρότητα και υπευθυνότητα είναι τα συστατικά της επιτυχίας κάθε ατομικής προσπάθειας. 3. Ατυχήματα-Πρώτες βοήθειες Σε αντiθεση με την διαδεδομένη άποψη, τα χημικά πειράματα μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς να συμβούν ατυχήματα με την προϋπόθεση ότι κανείς ακολουθεί τις εργαστηριακές οδηγίες και διαθέτει κοινή λογική. Παρ'όλο που η πιθανότητα να συμβεί κάποιο ατύχημα σε ένα εργαστήριο που δiνει έμφαση στην αναλυτική χημεία είναι μικρή ωστόσο ο κάθε σπουδαστής θα πρέπει να είναι έτοιμος να βοηθήσει αν αυτό καταστεί αναγκαίο. Εάν συμβεί ατύχημα σε σας ή σε κάποιο συνάδελφό σας, αυτό θα πρέπει να αναφερθεi αμέσως στον υπεύθυνο του εργαστηρίου ακόμη και αν εκτιμάται ως ασήμαντο. Αν χυθεί οξύ, ρίξε αμέσως μια μεγάλη ποσότητα νερού και κατόπιν μια μικρή ποσότητα διαλύματος Na 2 CΟ 3. Σκούπισε αμέσως με ένα σφουγγάρι. Θυμήσου ότι τα πυκνά οξέα προκαλούν εγκαύματα στο δέρμα και πρέπει να τα χειρίζεσαι με εξαιρετική προσοχή.

5 5 Τα χημικά που πέφτουν πάνω στο δέρμα πρέπει να ξεπλυθούν αμέσως με άφθονο νερό και κατόπιν να δοθεί η κατάλληλη αγωγή : Οξέα : διάλυμα NaHCO 3 5 % Αλκάλια (Βάσεις) : διάλυμα βορικού οξέος 1 % (για αραιά διαλύματα) διάλυμα CH 3 COOH 1 % (για πυκνά διαλύματα) Για γδαρσίματα ή κοψίματα : αντισηπτικό (διάλυμα Ι 2 ) και κάλυψη της πληγής με επίδεσμο. Για καψίματα : διάλυμα NaHCO 3 1 % ή ειδική αλοιφή από το φαρμακείο του εργαστηρiου. 4. Χειρισμός χημικών αντιδραστηρίων Τα χημικά αντιδραστήρια που χρησιμοποιούνται στο εργαστήριο είναι καθαρές ουσίες οι οποίες δεν πρέπει να μολυνθούν με ξένες προσμίξεις έτσι ώστε τα αποτελέσματα των πειραμάτων να είναι ακριβή και επαναλήψιμα. Για να μειωθεί ο κίνδυνος αυτός πρέπει να γίνονται σεβαστοί οι παρακάτω κανόνες : 1. Μην παίρνεις ποτέ στην θέση σου μπουκάλια χημικών αντιδραστηρίων αλλά μόνο την ποσότητα που χρειάζεσαι σε ένα φιαλiδιο ή σε ένα δοκιμαστικό σωλήνα. Μην επιστρέφεις ποσότητες ουσιών που περίσσεψαν στα δοχεία των χημικών αντιδραστηρiων. 2. Εάν οι ποσότητες των αντιδραστηρiων δεν διευκρινίζονται, χρησιμοποίησε μικρές ποσότητες. Μην χρησιμοποιεiς μεγαλύτερες ποσότητες από αυτές που αναφέρονται στις οδηγiες. 3. Να πλένετε τα γιάλινα σκεύη όσο είναι ακόμη υγρά : οι χημικές ουσίες που αφήνονται επί μακρόν πάνω στο γιαλί απομακρύνονται δυσκολότερα. 4. Τα σκεύη αφού πλυθούν, ξεπλένονται με μικρές ποσότητες απεσταγμένου νερού. 5. Μην χρησιμοποιείται ποτέ την ίδια σπαθίδα ζύγισης για να ζυγίσετε διαφορετικές χημικές ουσίες εάν προηγουμένως δεν την έχετε πλύνει καλά. 6. Μην ακουμπάτε ποτέ τα πώματα των δοχείων των χημικών αντιδραστηρίων πάνω στον εργαστηριακό πάγκο. Τα κρατάτε στο χέρι μέχρι να πάρετε την επιθυμητή ποσότητα ουσiας. Δεν κατευθύνουμε ποτέ το στόμιο ενός δοκιμαστικού σωλήνα προς κάποιον άλλον.

6 6 Ο σωστός τρόπος για να Ο σωστός χειρισμός των δοχείων μυρίσουμε μια ουσία. των χημικών αντιδραστηρίων.

7 7

8 8

9 9

10 10

11 11 6. Καθαριότητα εργαστηριακών σκευών Ο τέλειος και σχολαστικός καθαρισμός των χρησιμοποιούμενων στο εργαστήριο σκευών αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη σωστή διεξαγωγή κάθε πειράματος. Αυτός πρέπει να επιτελείται αμέσως μετά το πέρας κάθε ανάλυσης και περιλαμβάνει απομάκρυνση στερεών ή υγρών καταλοίπων στην αρχή με μηχανικό καθαρισμό με ψήκτρα. Στη συνέχεια το σκεύος πλένεται καλά με απορρυπαντικό, με νερό βρύσης και στο τέλος με απεσταγμένο νερό. Αν αυτό δεν είναι αρκετό τότε το γιάλινο σκεύος πλένεται με μικρές ποσότητες χρωμοθειικού οξέος, το οποίο καταστρέφει γρήγορα τους ρύπους (ΠΡΟΣΟΧΗ : το χρωμοθειικό οξύ προσβάλλει τα πλαστικά σκεύη) και στη συνέχεια πλένεται με τη βοήθεια ψήκτρας και απορρυπαντικού και ξεπλένεται με νερό βρύσης και απεσταγμένο. Σε ειδικές περιπτώσεις ρύπων χρησιμοποιούμε τα παρακάτω διαλύματα : Ρύποι όξινου χαρακτήρα : διάλυμα ΝaΟΗ Ρύποι αλκαλικού χαρακτήρα : διάλυμα οξέος Ρύποι οφειλόμενοι σε λίπη : οργανικοί διαλύτες όπως: ακετόνη, αιθέρας κλπ. Τέλος τα σκεύη πριν χρησιμοποιηθούν πρέπει να εiναι ξηρά. Για το σκοπό αυτό αφήνονται να στραγγίσουν σε ειδικές θήκες ή ξηραiνονται σε πυριαντήριο (ΠΡΟΣΟΧΗ : δεν τοποθετούμε ποτέ σκεύη μέτρησης όγκου σε θερμοκρασία μεγαλύτερη από αυτή του περιβάλλοντος γιατί προκαλείται μόνιμη παραμόρφωση αυτών και δεν θα παρέχουν στο εξής τον αναγραφόμενο σ'αυτά όγκο).

12 12 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΗ 1α. ΖΥΓΙΣΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Εισαγωγή Ο ζυγός είναι το απαραίτητο όργανο κάθε χημικού εργαστηρίου. Τα αναλυτικά αποτελέσματα που λαμβάνονται από οποιαδήποτε μέθοδο πρέπει να αναφέρονται σε συγκεκριμένη ποσότητα της δοθείσας ουσίας (πχ σαν % ποσοστό του βάρους της). Αρα, η ζύγιση αποτελεί το πρώτο στάδιο κάθε χημικής ανάλυσης. Το βάρος w ενός σώματος ορίζεται σαν την δύναμη με την οποία έλκεται από την γη και υφίσταται μικρές μεταβολές από τόπο σε τόπο. Ισχύει ότι : w = m g, όπου m=μάζα του σώματος (σταθερή ποσότητα) και g=επιτάχυνση της βαρύτητας (μεταβλητή ποσότητα). Πρέπει να διευκρινιστεi ότι στη χημική ορολογία οι όροι μάζα και βάρος ταυτίζονται. Υπάρχουν εργαστηριακοί ζυγοί πολλών τύπων. Οι συνηθέστερα χρησιμοποιούμενοι ζυγοί απεικονίζονται στο σχήμα 1. Τα χαρακτηριστικά ενός ζυγού είναι : α. η μέγιστη φόρτιση (εκφράζεται σε g): είναι το μέγιστο ποσό μάζας που μπορεί να ζυγίσει ο ζυγός. β. η ευαισθησiα (εκφράζεται σε mg): είναι το ελάχιστο ποσό που μπορεί να ζυγίσει σωστά ένας ζυγός. γ. η ακρίβεια ανάγνωσης (εκφράζεται σε mg). 2. Κανόνες χρήσης του αναλυτικού ζυγού Ο αναλυτικός ζυγός είναι ευαίσθητο όργανο μεγάλης αξίας. Παρακάτω αναφέρονται οι βασικοί κανόνες χρήσης του, οι οποiοι πρέπει να εφαρμόζονται αυστηρά προκειμένου να αποφεύγονται βλάβες και να λαμβάνονται ακριβή αποτελέσματα. 1) Πριν τη ζύγιση ελέγχεται αν ο ζυγός είναι οριζοντιωμένος στην θέση ασφάλισης καθώς επίσης και η θέση του μηδενός. 2) Τα προς ζύγιση αντικείμενα δεν μεταφέρονται ποτέ με τα δάκτυλα. Χρησιμοποιούνται ειδικές λαβίδες ή πυράγρες για τα χωνευτήρια ή θηλειές από διηθητικό χαρτi για τα φιαλίδια ζύγισης. Αυτά τοποθετούνται στο μέσο του ζυγού. Δεν υπερβαίνεται ποτέ το μέγιστο φορτίο του ζυγού.

13 13 3) Τα προς ζύγιση αντικείμενα πρέπει να βρίσκονται σε θερμοκρασiα περιβάλλοντος. 4) Η προς ζύγιση ουσία δεν τοποθετείται ποτέ απ'ευθείας πάνω στο δίσκο του ζυγού, αλλά πάντα πάνω σε ύαλο ωρολογίου ή μέσα σε φιαλίδιο ζύγισης. Η προσθήκη ή αφαίρεση ουσίας γίνεται με σπαθίδες ζύγισης. Αν χυθούν ουσίες κατά λάθος, αυτές πρέπει ν'απομακρυνθούν αμέσως. 5) Η προσθήκη ή η αφαίρεση βαρών ή ουσιών γίνεται μόνο όταν ο ζυγός είναι ακινητοποιημένος. 6) Τα βάρη καταγράφονται στο εργαστηριακό τετράδιο αμέσως μόλις ασφαλιστεί ο ζυγός. 7) Μέσα στο χώρο ζύγισης υπάρχει πάντα ξηραντική ουσία ώστε ν'αποφεύγεται η υγρασία. 8) Μετά τη ζύγιση, καθαρίζεται ο χώρος ζύγισης, μηδενίζεται ο ζυγός και ασφαλίζεται. 9) Οποιαδήποτε ανωμαλία ή βλάβη κατά τη χρήση του ζυγού αναφέρεται αμέσως στους υπεύθυνους του εργαστηρίου. 3. Σφάλματα ζύγισης Κατά τη ζύγιση ενός αντικειμένου είναι δυνατό να προκύψουν σφάλματα που οφείλονται σε διάφορα αίτια. Μερικά από αυτά είναι : 1) Ανωση : κατά τη ζύγιση στον αέρα το ζυγιζόμενο αντικείμενο υφίσταται άνωση. Τα προκαλούμενα από την άνωση σφάλματα είναι αμελητέα για τις συνήθεις ζυγίσεις σ'ένα αναλυτικό εργαστήριο ενώ αυτά είναι μεγάλα κατά την βαθμονόμηση των γιάλινων σκευών (πχ μιας ογκομετρικής φιάλης). Τα σφάλματα αυτά είναι δυνατό να υπολογιστούν και να γίνει η απαιτούμενη διόρθωση του βάρους. 2) Θερμοκρασία : όταν το ζυγιζόμενο αντικείμενο είναι θερμότερο από το περιβάλλον τότε βρίσκεται μικρότερο βάρος λόγω ρευμάτων που οφείλονται στις διαφορές θερμοκρασίας. Για να αποφευχθούν αυτά τα σφάλματα, o ζυγός τοποθετείται μακριά από θερμαντικές πηγές (καλοριφέρ, άμεσο ηλιακό φως κλπ) ενώ το αντικείμενο φέρεται σε θερμοκρασία περιβάλλοντος πριν τη ζύγιση. 3) Ηλεκτροστατικό φορτiο: το διαθέτουν συνήθως αντικείμενα από γιαλί ή πορσελάνη και προκαλεί ανώμαλες αιωρήσεις της φάλαγγας του ζυγού και κατά συνέπεια σφάλμα ζύγισης. 4) Μεταβολή της περιεκτικότητας σε υγρασία και CO 2 : μερικές ουσίες απορροφούν νερό και CΟ 2 από την ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια της ζύγισης. 5) Προσωπικά σφάλματα: οφείλονται σε απροσεξία και κακούς χειρισμούς του πειραματιστή. Τέτοια είναι: το χύσιμο διαβρωτικών ουσιών πάνω στο δίσκο του ζυγού, η προσθήκη ή αφαίρεση βαρών ή ουσιών ενόσω o ζυγός είναι σε αιώρηση, η λανθασμένη ανάγνωση της κλίμακας του ζυγού. 6) Κατασκευαστικά ελαττώματα του ζυγού. Β. Πειραματικό μέρος

14 14 Οργανα-Υλικά 1. Ηλεκτρονικός ζυγός ακριβείας ταχείας ζύγισης 2. Αναλυτικός ηλεκτρονικός ζυγός υψηλής ευαισθησiας (0.1 mg) 3. Διάφορα αντικείμενα 4. Στερεή ουσία 5. Σπαθίδες ζύγισης Εκτέλεση του πειράματος 1. Άμεση ζύγιση ενός αντικειμένου και με τους δύο ζυγούς. Σημειώνονται οι τιμές των ευρεθέντων βαρών. Ερώτηση: Να σχολιαστούν οι ληφθείσες τιμές. 2. Ζύγιση εκ διαφοράς μιας ποσότητας στερεής ουσίας και μεταφορά αυτής σε ποτήρι ζέσεως.

15 15

16 16 ΑΣΚΗΣΗ 1β. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Εισαγωγή Στις διάφορες πειραματικές διεργασίες (πχ σύνθεση μιας ένωσης, ποσοτικός προσδιορισμός μιας ουίας κλπ) απαιτείται συνήθως η παρασκευή κάποιων διαλυμάτων γνωστών συγκεντρώσεων ως προς κάποια ουσία. Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές σύστημα, αποτελούμενο από δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες, το οποίο έχει την ίδια σύσταση σ'όλη τη μάζα του. Είναι δυνατό να υπάρχουν αέρια, υγρά και στερεά διαλύματα. Σ'ένα διάλυμα, η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία λέγεται διαλυτικό μέσο ή διαλύτης, ενώ αυτή που βρίσκεται σε μικρότερη λέγεται διαλυμένη ουσία. Στην περίπτωση διάλυσης στερεού σε υγρό, ο όρος διαλύτης αναφέρεται στο υγρό συστατικό, ανεξάρτητα από την αναλογία του στο διάλυμα. Το νερό είναι ο συνηθέστερα χρησιμοποιούμενος διαλύτης στην Αναλυτική Χημεία. Η εξαιρετικά μεγάλη διαλυτική του ικανότητα για πλήθος χημικών ουσιών μπορεί να εξηγηθεί με βάση την δομή των μορίων του και ειδικότερα την ύπαρξη δεσμών υδρογόνου μεταξύ αυτών. 2. Έκφραση συγκέντρωσης διαλυμάτων Συγκέντρωση ενός διαλύματος ονομάζεται η ποσότητα της διαλυμένης ουσίας που υπάρχει σε ορισμένη ποσότητα διαλύματος ή διαλύτη. Οι κυριότεροι τρόποι έκφρασης της συγκέντρωσης είναι οι εξής : Με φυσικές μονάδες : 1) % κατά βάρος (% w/w) : g διαλυμένης ουσίας ανά 100 g διαλύματος. 2) % κατ' όγκο (% ν/ν): ml διαλυμένης ουσίας ανά 100 ml διαλύματος. 3) % κατά βάρος προς όγκο (% w/ν) : g διαλυμένης ουσίας ανά 100 ml διαλύματος. Με χημικές μονάδες: 1) Μοριακότητα, (Molarity, Μ): αριθμός γραμμομορίων διαλυμένης ουσίας ανά λίτρο διαλύματος, mol/l (ή mmol/ml). 2) Κανονικότητα, (Normality, Ν): αριθμός γραμμοϊσοδυνάμων διαλυμένης ουσίας ανά λίτρο διαλύματος, greq/l (ή mgreq/ml). 3) Μέρη βάρους ανά εκατομμύριο, (Parts per million, ppm): μέρη βάρους διαλυμένης ουσίας ανά μέρη βάρους ή όγκου διαλύματος. Συνήθως το ppm είναι ίσο με mg/l ή mg/kg.

17 17 Γραμμομόριο (mol) μιας ουσίας είναι η ποσότητα αυτής σε g αριθμητικά ίση με το μοριακό της βάρος. Παράδειγμα: Το ΜΒ του ΝaΟΗ είναι ίσο με 40. Όταν ένα διάλυμα περιέχει 40 g ΝaΟΗ ανά λίτρο, τότε αυτό έχει μοριακότητα 1 Μ. Αν περιέχει 80 g/l έχει μοριακότητα 2 Μ ενώ αν περιέχει 20 g/l, η μοριακότητά του είναι 0.5 Μ. Το γραμμοϊσοδύναμο (greq) είναι η ποσότητα μιας ουσίας, η οποία παρέχει, δέχεται ή αντικαθιστά ή εiναι χημικά ισοδύναμη προς ένα greq υδρογόνου δηλαδή g υδρογόνου. Γενικά ισχύει ο τύπος : 1 greq =1 mol / n Το n ορίζεται ως εξής : Για τις μεταθετικές αντιδράσεις : α. για οξύ: n = αριθμός Η + που δίνει κάθε μόριο "οξέος". β. για βάση: n = αριθμός ΟΗ - που δίνει (ή αριθμός Η + που παίρνει) κάθε μόριο βάσης. γ. για άλας: n = ολικό θετικό ή αρνητικό φορτίο των ιόντων του άλατος που αντιδρούν. Για τις οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις: Για το οξειδωτικό και το αναγωγικό: n = συνολική μεταβολή του αριθμού οξείδωσης ανά μόριο ουσίας. Παραδείγματα Μεταθετικές αντιδράσεις 1. Οξύ HCl : greq = mol / 1 = g H 2 SΟ 4 : greq = mol / 2 = g 2. Βάση ΝΗ 3 : greq = mol /1=17.03 g Ba(ΟΗ) 2 : greq = mol /2 = g 3. Άλας Αl 2 (S0 4 ) 3 : greq = mol /6 = g Νa 2 ΗΡΟ 4 : greq = mol /1= g για το Η + greq = mol /2 = g για το Na + greq = mol /3 = g για τα ΡΟ4 3- Οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις

18 18 1. Οξειδωτικό ΚΜnΟ 4 : greq = mol /5 = g (για ΜnO 4- Μn 2+ ) greq = mol /3 = g (για ΜnO 4- MnO 2 ) K 2 Cr 2 O 7 : greq = mol /6 = g (για Cr 2 O - 7 Cr 3+ ) 2. Αναγωγικό H 2 S : greq = mol /2 =17.04 g (για S 2- S) Έστω ότι θέλουμε να παρασκευάσουμε 500 ml διαλύματος Na 2 SO 4 κανονικότητας 1 Ν. Έχουμε ότι : 1 greq Na 2 SO 4 =1 mol / 2 = / 2 = g Άρα : 1 Ν διάλυμα Na 2 SO 4 = g /l ή g / 500 m l διαλύματος 3. Παρασκευή αραιότερων διαλυμάτων από πυκνότερα Ισχύει ο τύπος : Ν 1 V 1 = Ν 2 V 2 όπου: Ν 1 = συγκέντρωση αρχικού πυκνού διαλύματος V 1 = όγκος πυκνού διαλύματος που παίρνουμε προς αραίωση Ν 2 = επιθυμητή συγκέντρωση τελικού αραιού διαλύματος V 2 = επιθυμητός όγκος τελικού αραιού διαλύματος. Β. Πειραματικό μέρος Αντιδραστήρια - Σκεύη 1. Στερεές χημικές ουσίες 2. Πυκνά διαλύματα διαφόρων ουσιών 3. Απεσταγμένο νερό 4. Σιφώνια, ποτήρια ζέσης, χωνιά, γιάλινες ράβδοι, ογκομετρικές φιάλες, πουάρ. Εκτέλεση του πειράματος Ζυγίζεται μια ποσότητα στερεού, μεταφέρεται σε ποτήρι ζέσης και διαλύεται με απεσταγμένο νερό. Το περιεχόμενο του ποτηριού μεταφέρεται με τη βοήθεια γιάλινης ράβδου και χωνιού σε

19 19 ογκομετρική φιάλη και προστίθεται απεσταγμένο νερό μέχρι λίγο κάτω από την χαραγή. Ο όγκος συμπληρώνεται σταγόνα-σταγόνα μέχρι τη χαραγή. Η φιάλη πωματίζεται και αναδεύεται προς ομογενοποίηση του διαλύματος. (Βλέπε Σχήμα 3) Ερώτηση 1 : Ποιά η μοριακότητα και ποιά η κανονικότητα του διαλύματος που παρασκευάσατε; Ποιά εiναι τώρα η συγκέντρωση σε ppm; (Να θεωρηθεί ότι :ppm=mg/l) 2. Ένας όγκος του παραπάνω διαλύματος μεταφέρεται με τη βοήθεια σιφωνιού σε νέα ογκομετρική φιάλη και αραιώνεται μέχρι τη χαραγή με απεσταγμένο νερό. Ερώτηση 2 : Ποιά η μοριακότητα και ποιά η κανονικότητα του αραιού διαλύματος; Ποιά είναι τώρα η συγκέντρωση σε ppm ; Τι παρατηρείτε για την ισχύ της σχέσης : Ν 1 V 1 = Ν 2 V 2 ; Ισχύει μόνο για κανονικότητες ; 3. Με τη βοήθεια σιφωνιού και πουάρ λαμβάνεται μια ποσότητα πυκνού οξέος και μεταφέρεται σε ογκομετρική φιάλη που περιέχει απεσταγμένο νερό μέχρι τα μισά. Ακολουθεί προσθήκη απεσταγμένου νερού, ανάδευση και αραίωση μέχρι τη χαραγή. Ερώτηση 3 : Με βάση τα στοιχεία που αναγράφονται στην ετικέτα του μπουκαλιού να υπολογίσετε την κανονικότητα αυτού του διαλύματος.

20 20

21 21 ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις παλιότερες παρατηρήσεις : οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή σε αέρια και αντίστροφα. Η μεταβολή μεταξύ αυτών των καταστάσεων της ύλης ή φάσεων μας δίνει πληροφορίες που βοηθούν στην αναγνώριση της ουσίας και στον προσδιορισμό της καθαρότητάς της. Επιπλέον, επειδή ο μηχανικός διαχωρισμός των δύο φάσεων είναι σχετικά απλός, η μελέτη της κατανομής μιας ουσίας μεταξύ δύο φάσεων αποτελεί τη βάση για όλες τις τεχνικές διαχωρισμού. Η μεταβολή των φάσεων, όπως φαίνεται στο σχήμα 1 συμβαiνει τόσο με απλές καθαρές ουσίες ή στοιχεία όσο και με μείγματα δύο ή περισσότερων ουσιών. Σχήμα 1. Μεταβολές μεταξύ φάσεων 2. Μέθοδοι διαχωρισμού Οι σπουδαιότερες μέθοδοι και τεχνικές διαχωρισμού είναι οι εξής : - Διήθηση - Φυγοκέντριση - Καταβύθιση - Εκχύλιση - Ιονανταλλαγή - Απόσταξη - Χρωματογραφία

22 22 3. Χρωματογραφία Η χρωματογραφία είναι μέθοδος διαχωρισμού των συστατικών ενός μείγματος χημικών ουσιών και στηρίζεται στη διαφορετική προσροφητικότητα των διαφόρων ουσιών. Στη μέθοδο αυτή διακρίνουμε δύο φάσεις: α) τη σταθερή ή στατική φάση που αποτελείται από το κατάλληλο προσροφητικό μέσο, στερεό ή υγρό και β) την κινητή φάση που αποτελείται συνήθως από ένα διαλύτη και από το μίγμα των συστατικών που θέλουμε να διαχωρίσουμε. Η κινητή φάση είναι πάντα σε υγρή ή αέρια μορφή. Ανάλογα με τους συνδυασμούς των διαφόρων καταστάσεων της σταθερής και της κινητής φάσης διακρίνουμε τους παρακάτω τύπους χρωματογραφικών μεθόδων. - χρωματογραφία στήλης (σχήμα 2) - χρωματογραφία λεπτής στιβάδας - χρωματογραφία ιονανταλλαγής - υγρή χρωματογραφία - αέρια χρωματογραφία - χρωματογραφία σε χαρτί Σχήμα 2. Διαχωρισμός ενός μείγματος δύο συστατικών με μια απλή χρωματογραφική στήλη. 4. Χρωματογραφία σε χαρτί

23 23 Η χρωματογραφία σε χαρτί είναι η απλούστερη απ'όλα τα είδη της χρωματογραφίας, ανήκει στη χρωματογραφία υγρού-υγρού και η σταθερή φάση της είναι ένα λεπτό στρώμα νερού (ή άλλου υγρού) που έχει προσροφηθεί σ ένα κομμάτι χαρτί (δηλαδή στις ίνες κυτταρίνης αυτού). Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης και τα τριχοειδή φαινόμενα που εμφανίζουν οι ίνες της κυτταρίνης. Το χαρτί που χρησιμοποιείται μπορεί να είναι το συνηθισμένο διηθητικό χαρτί αλλά για καλύτερα αποτελέσματα προτιμάται το ειδικά επεξεργασμένο χαρτί Whatman Νo 1. Β. Πειραματικό μέρος Β1. Διήθηση Κατασκευάζουμε σύμφωνα με το σχήμα 3 έναν απλό και έναν πτυχωτό ηθμό ταχείας διήθησης και εκτελούμε διήθηση ενός ιζήματος πχ Fe(OH) 3 σύμφωνα με το σχήμα 4. Β2. Φυγοκέντριση

24 24 Εκτελείται φυγοκέντριση ενός ιζήματος πχ Fe(OH) 3 στη φυγόκεντρο και διαχωρίζεται το διήθημα από το υπερκείμενο διάλυμα. Β3. Χρωματογραφία σε χαρτί Εκτελείται διαχωρισμός μίγματος δεικτών με χρωματογραφία σε χαρτί. Υλικά-Σκεύη 1. Ένα ποτήρι ζέσεως των 50 ml 2. Ηθμός Whatman Νο 1 : προετοιμάζεται όπως φαίνεται στο σχήμα Γιάλινη ράβδος 4. Πυριαντήριο Διαλύματα Διάλυμα δεικτών : σε ογκομετρική φιάλη του 1 lt φέρονται : 20 ml διαλύματος κυανού του μεθυλενίου 0.05 % w/ν, 30 ml διαλύματος ερυθρού του μεθυλίου 0.05 % w/ν και ο όγκος συμπληρώνεται μέχρι τη χαραγή με απεσταγμένο νερό. Εκτέλεση πειράματος 1. Παίρνουμε τον ηθμό Whatman Νο 1 και διαχωρίζουμε μια λωρίδα όπως φαίνεται στο σχήμα Φέρνουμε στο ποτήρι ζέσεως 20 ml απεσταγμένου νερού. 3. Σκουπίζουμε προσεκτικά τα χείλη του ποτηριού με μαλακό χαρτί. 4. Τοποθετούμε στο κέντρο του ηθμού μια σταγόνα του διαλύματος δεικτών και βυθίζουμε το άκρο της λωρίδας μέσα στο ποτήρι με το απεσταγμένο νερό. 5. Αφήνουμε τον ηθμό για 20 λεπτά. 6. Απομακρύνουμε και ξηραίνουμε για 5 min τον ηθμό σε πυριαντήριο θερμοκρασίας 90 ο C. Σημείωση : Εάν δεν είναι εμφανές το κόκκινο χρώμα του δείκτη ερυθρού του μεθυλίου, τοποθετούμε τον ηθμό πάνω από ατμούς HCl. Ερώτηση. Να αναγνωρισθούν οι ουσίες που διαχωρίσθηκαν.

25 25 Σχήμα 5. Πειραματική πορεία

26 26 ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗ 3. ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΖΩΗΣ Βιβλιογραφία : «Εργαστηριακές ασκήσεις Γενικής και Ανόργανης Χημείας», Μ.Λουλούδη, Σ.Χατζηκακού και Ν.Χατζηλιάδη, Ιωάννινα 1998, σελ.9-16.

27 27 ΑΣΚΗΣΗ 4. ANIXNEYΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ - ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΑΝΙΟΝΤΩΝ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Αναλυτική Χημεία Η Αναλυτική Χημεία είναι ο κλάδος της Χημείας που ασχολείται με τον διαχωρισμό, την ταυτοποίηση και τον προσδιορισμό των σχετικών ποσοτήτων των συστατικών ενός χημικού συστήματος. Η Αναλυτική Χημεία διακρίνεται στη ποιοτική και στη ποσοτική ανάλυση. Η ποιοτική ανάλυση είναι ο κλάδος της Αναλυτικής Χημείας που έχει ως αντικείμενο έρευνας την ταυτοποίηση των στοιχείων, ιόντων ή ενώσεων από τα οποία αποτελείται ένα δείγμα ύλης. Η ποσοτική ανάλυση είναι ο κλάδος της Αναλυτικής Χημείας που έχει ως αντικείμενο έρευνας τον ποσοτικό προσδιορισμό ενός ή περισσοτέρων συστατικών του δείγματος. Η ποιοτική και η ποσοτική ανάλυση στηρίζονται βασικά στις ίδιες θεωρητικές αρχές και είναι πρακτικά αλληλένδετες, εξετάζονται όμως χωριστά για λόγους διδακτικής και πρακτικής σκοπιμότητας. Στην αναλυτική εργασία η ποιοτική ανάλυση προηγείται σταδιακά της ποσοτικής. Συνήθως η μελέτη της ποιοτικής ανάλυσης αρχίζει με την ανόργανη ποιοτική ανάλυση που περιλαμβάνει τις αρχές και μεθόδους ανεύρεσης των ανόργανων ιόντων, τα οποία μπορεί να συνυπάρχουν σε ένα χημικό μίγμα. Πρέπει να τονιστεί ότι η χημική ανάλυση δεν είναι απλά μια αυτόνομη χημική πράξη περιοριζόμενη στη διαπίστωση της σύνθεσης των διαφόρων ουσιών, αλλά αποτελεί, γενικότερα, αναπόσπαστο μέρος κάθε χημικής μελέτης. 2. Θεωρητικές βάσεις της ποιοτικής ανάλυσης Ολες σχεδόν οι δοκιμές της ποιοτικής ανάλυσης βασίζονται σε αντιδράσεις μεταξύ ιόντων σε υδατικά διαλύματα. Συνήθως επιτελούνται κάποιες προκαταρκτικές διεργασίες για τον διαχωρισμό του ανιχνευόμενου συστατικού από τα υπόλοιπα, τα οποία μπορεί να δρουν παρεμποδιστικά κατά την πορεία της ανάλυσης. Στην ποιοτική ανάλυση είναι ανεκτή μια μικρή απώλεια του ανιχνευόμενου συστατικού κατά τους διαχωρισμούς μόνο εάν η απομένουσα ποσότητα είναι επαρκής για την τελική αντίδραση ανίχνευσης. Η αντίδραση πάνω στην οποία βασίζεται μια δοκιμή ανίχνευσης κάποιου ιόντος μπορεί να είναι αμφίδρομη ή ακόμη να συνίσταται από πολλές αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα ταυτόχρονα και παρέχουν πλήθος προϊόντων. 3. Αντιδράσεις ανίχνενσης ιόντων

28 28 Οι αντιδράσεις ανίχνευσης κατιόντων και ανιόντων που θα μελετηθούν εδώ αποτελούν τμήμα της ανόργανης ποιοτικής ανάλυσης με υγροχημική οδό. Οι βασικές τεχνικές της υγροχημικής οδού είναι η δημιουργία χαρακτηριστικών ιζημάτων με προσθήκη αντιδραστηρίων ή η παραγωγή (έκλυση) χαρακτηριστικών αερίων. Β. Πειραματικό μέρος 1.1. Ανίχνευση IV ομάδας κατιόντων : Ba 2+, Ca 2+ Τα κατιόντα της τέταρτης ομάδας (ομάδα αλκαλικών γαιών) καταβυθίζονται ως αδιάλυτες ανθρακικές ενώσεις με ανθρακικό αμμώνιο, παρουσία ρυθμιστικού διαλύματος αμμωνίας - χλωριούχου αμμωνίου. Στην ομάδα αυτή καθιζάνει και το στρόντιο, κάτω δε από ειδικές συνθήκες και το μαγνήσιο Απαιτούμενα αντιδραστήρια - σκεύη 1. BaCl 2 ή Ba(NO 3 ) 2 0,1 M, CaCl 2 ή Ca(NO 3 ) 2 0,1 M, (NH 4 ) 2 CO 3 1M, K 2 CrO 4 0,1 M, H 2 SO 4 2M, (NH 4 ) 2 C 2 O 4 0,5 M, CH 3 COONH 4 6 M, CH 3 COOH 4 M, NH 3 4Μ και 15 M, NH 4 Cl 6 M, δ/μα φαινολοφθαλεϊνης. 2. Δοκιμαστικοί σωλήνες, στατώ δοκιμαστικών σωλήνων, γιάλινη ράβδος Πορεία προσδιορισμού. Τα κατιόντα της ΙV ομάδας καταβυθίζονται από αμμωνιακά διαλύματα με προσθήκη (NH 4 ) 2 CO 3 1M. Εάν το υπό ανάλυση δείγμα είναι όξινο ή ουδέτερο, αυτό στην αρχή γίνεται αλκαλκό με ΝΗ 3. Η καθίζηση εκτελείται παρουσία αμμωνιακών αλάτων για να παρεμποδιστεί η καθίζηση των ιόντων Mg 2+. Μεγάλη περίσσεια αμμωνιακών αλάτων πρέπει να αποφεύγεται, γιατί αφενός μεν περιορίζουν τη διάσταση του (ΝΗ 4 ) 2 CO 3, αφετέρου Δε με την υδρόλυσή τους καθιστούν το διάλυμα όξινο, παρεμποδίζοντας έτσι την ποσοτική καταβύθιση των κατιόντων της IV ομάδας. Καθίζηση των κατιόντων της τέταρτης ομάδας. Η καθίζηση επιτελείται εν θερμώ με περίσσεια (ΝΗ 4 ) 2 CO 3 από αμμωνιακά διαλύματα, που περιέχουν και αμμωνιακά άλατα. Πρέπει όμως να αποφεύγεται ζέση ή παρατεταμένη θέρμανση του μείγματος, που περιέχει το ίζημα, γιατί προκαλείται διάσπαση του (ΝΗ 4 ) 2 CO 3 και μερική διαλυτοποίηση του ιζήματος από τα αμμωνιακά άλατα. Διαχωρισμός και ανίχνευση των ιόντων Ba 2+. Το ίζημα των ανθρακικών αλάτων διαλύεται σε CH 3 COOH και το διάλυμα, που λαμβάνεται μετά τη ρύθμιση του ph, προστίθεται διάλυμα K 2 CrO 4, οπότε καθιζάνει κίτρινο ίζημα από BaCrO 4. Η ρύθμιση της οξύτητας του διαλύματος

29 29 (ph~5) είναι απαραίτητη, γιατί εάν αυτό είναι πολύ όξινο, η καθίζηση του BaCrO 4 είναι ατελής και τα ιόντα Ba 2+, που διαφεύγουν την καθίζηση, παρεμποδίζουν την ανίχνευση των ιόντων Ca 2+. Διαχωρισμός και ανίχνευση των ιόντων Ca 2+. Μετά το διαχωρισμό των ιόντων βαρίου επακολουθεί καταβύθιση του ασβεστίου υπό μορφή CaCO 3, διήθηση και διάλυση του ιζήματος σε CH 3 COOH, ώστε να διαχωριστούν τα ιόντα ασβεστίου από τα κλιτρινα χρωμικά ιόντα, τα οποία μπορούν να παρεμποδίσουν την μετέπειτα ανίχνευση των ιόντων ασβεστίου. Τα ιόντα ασβεστίου ανιχνεύονται με καθίζηση υπό μορφή CaC 2 O 4. Συστηματική ανάλυση των κατιόντων της τέταρτης ομάδας. Σε 2 ml διαλύματος προστίθενται 1 στγ ΝΗ 4 Cl 6M και 1 στγ ΝΗ 3 15 Μ. Θέρμανση του δ/τος σε υδρόλουτρο o C, προσθήκη 10 στγ (NH 4 ) 2 CO 3 1 M, θέρμανση επί 2 min ακόμη και διήθηση ή φυγοκέντριση. Στο ίζημα (BaCO 3, CaCO 3 ) προστίθεται 1 ml H 2 O και 6-7 στγ CH 3 COOH 4 M, το όλο αναδεύται με ράβδο και διηθείται. Στο διήθημα προστίθεται 1 στγ δείκτη φαινολοφθαλεϊνης και έπειτα κατά σταγόνες ΝΗ 3 4Μ μέχρις εμφάνισης ρόδινης χροιάς. Προστίθενται 1 στγ CH 3 COOH 4M, 1 στγ CH 3 COONH 4 6 M και 1 στγ K 2 CrO 4 0,1 M. Συνεχίζεται η προσθήκη K 2 CrO 4 σε σταγόνες μέχρι παύσης σχηματισμού ιζήματος (3-5 στγ επαρκούν). Το ίζημα διηθείται, το διήθημα συλλέγεται. Κίτρινο ίζημα φανερώνει παρουσία Ba 2+. Το διήθημα τοποθετείται σε σωλήνα σε υδρόλουτρο, προστίθεται 1 στγ ΝΗ 3 4 Μ και 5 στγ (ΝΗ 4 ) 2 CO 3 1 M, το όλο θερμένεται επί 2 ακόμη λεπτά και διηθείται. Προστίθεται στο ίζημα 4-5 στγ CH 3 COOH 4M, το όλο αναδεύεται με ράβδο και διηθείται. Το διήθημα θερμαίνεται επί 1 λεπτό και προστίθενται 2-3 στγ. (ΝΗ 4 ) 2 C 2 O 4 0,5 M. Λευκό ίζημα φανερώνει παρουσία Ca Ανίχνευση ανιόντων της δεύτερης ομάδας (SO 2-4, CrO 2-4 ) Η ανάλυση των ανιόντων της δεύτερης ομάδας, που καταβυθίζονται με ιόντα Ba 2+, δεν παρουσιάζει καμιά δυσκολία Απαιτούμενα αντιδραστήρια - σκεύη. 1. Na 2 SO 4 0,1M, K 2 CrO 4 0,1 M, Ba(NO 3 ) 2 0,25 M, HCl 4 M, H 2 O 2 3% 2. Δοκιμαστικοί σωλήνες, στατώ δοκιμαστικών σωλήνων, γιάλινη ράβδος Πορεία προσδιορισμού. Καθίζηση των ανιόντων της δεύτερης ομάδας. Η καθίζηση επιτελείται από ασθενώς αλκαλικά διαλύματα με Ba(NO 3 ) 2. Διαχωρισμός και ανίχνευση θειϊκών. Με κατεργασία του ιζήματος των ανιόντων της ΙΙ ομάδας με αραιό υδροχλωρικό οξύ διαλύεται το BaCrO 4, ενώ το BaSO 4 παραμένει αδιάλυτο. Σε περίπτωση υπάρξεως μεγάλης περίσσειας χρωμικών, είναι δυνατόν να απαιτηθεί επανελημμένη έκπλυση του

30 30 ιζήματος με HCl 4M για πλήρη απομάκρυνση του κίτρινου χρώματος, γιατί αυτό παρεμποδίζει την παρατήρηση του λευκού BaSO 4. Ανίχνευση χρωμικών. Κίτρινος χρωματισμός του ιζήματος της ΙΙ ομάδας φανερώνει παρουσία χρωμικών. Η ύπαρξη αυτών διαπιστώνεται περαιτέρω με μετατροπή των ιόντων Cr 2 O 2-7, που σχηματίζονται κατά τη διάλυση του BaCrO 4 στο HCl, με Η 2 Ο 2 προς το ασταθές κυανό υπεροξείδιο CrO 5. H διαπίστωση μπορεί να γίνει και με προσθήκη CH 3 COONa στο διάλυμα, που ελήφθη με HCl, οπότε η συγκέντρωση των ιόντων H + μειώνεται και επανακαθιζάνει BaCrO 4. Συστηματική ανάλυση των ανιόντων της δεύτερης ομάδας. Σε δ/μα 2-5 ml προστίθεται κατά σταγόνες Ba(NO 3 ) 2 0,25 Μ, μέχρι παύσεως σχηματισμού ιζήματος, το όλο θερμαίνεται σε υδρόλουτρο και διηθείται. Στο ίζημα (BaSO 4 και BaCrO 4 ) προστίθενται 1 ml ύδατος και 3-5 στγ HCl 4M, το ίζημα αναδεύεται με υάλινη ράβδο και διηθείται. Ύπαρξη λευκού υπολείμματος (BaSO 4 ) δηλώνει παρουσία SO 2-4. Στο διήθημα 2- προστίθενται 5 στγ αιθέρα και 1-2 στγ Η 2 Ο 2 3%. Ο σωλήνας αναταράζεται, οπότε παρουσία CrO 4 η οργανική στιβάδα χρωματίζεται κυανή (CrO 5 ).

31 31 ΑΣΚΗΣΗ 5. ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ LE CHATELIER Βιβλιογραφία : «Εργαστηριακές ασκήσεις Γενικής και Ανόργανης Χημείας», Μ.Λουλούδη, Σ.Χατζηκακού και Ν.Χατζηλιάδη, Ιωάννινα 1998, σελ

32 32 ΑΣΚΗΣΗ 6. ΟΞΕΙΔΩΣΗ-ΑΝΑΓΩΓΗ. Η ΣΕΙΡΑ ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Βιβλιογραφία : «Εργαστηριακές ασκήσεις Γενικής και Ανόργανης Χημείας», Μ.Λουλούδη, Σ.Χατζηκακού και Ν.Χατζηλιάδη, Ιωάννινα 1998, σελ

33 33 ΑΣΚΗΣΗ 7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ pη ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Ιονισμός του νερού Έχει διαπιστωθεί ότι το εντελώς καθαρό νερό παρουσιάζει μια πολύ μικρή αγωγιμότητα, η οποία δείχτηκε οτι οφείλεται στον ιονισμό πολύ μικρού αριθμού μορίων νερού σύμφωνα με την εξίσωση: Η 2 Ο Η + + ΟΗ - ή σωστότερα: Η 2 Ο + Η 2 Ο Η 3 Ο + + ΟΗ - Η σταθερά ιονισμού του νερού είναι: Κ= [Η + ][ΟΗ - ]/[Η 2 Ο] (1) Είναι : [Η 2 Ο]= 1000g/l / 18g/mol = mol/l δηλαδή πολύ μεγάλη σε σχέση με τις συγκεντρώσεις των ιόντων Η + και ΟΗ - στο οποία διίσταται ελάχιστα. Αρα η [Η 2 Ο] είναι πρακτικά σταθερή. Οπότε από την (1) : Κ[Η 2 Ο]=σταθερό=Κ w Αρα: Κ w =[Η + ][ΟΗ - ] =10-14 (στους 25 o C) (2) Από την (2) μπορούμε να υπολογiσουμε τις [Η + ] και [ΟΗ - ] όχι μόνο στο νερό αλλά σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυμα. Για την διευκόλυνση των πράξεων (με αποφυγή των αρνητικών δυνάμεων του 10) σε υπολογισμούς που περιλαμβάνουν [Η + ] ή [ΟΗ - ] o Sοrensen εισήγαγε το 1909 τον όρο ρη (πε-χα). Σαν ph ορίζεται ο αρνητικός δεκαδικός λογάριθμος της συγκέντρωσης των ιόντων υδρογόνου του διαλύματος. Δηλαδή: pη = -log[η + ] = lοg (1/ [Η + ]) Όμοια ορίζεται το pοη : pοη = -log[οη - ] = log (1/[ΟΗ - ]) Ισχύει ότι : pη + pοη =14 (στους 25 ο C). Αν σε ένα διάλυμα στους 25 ο C: α) pη=pοη το διάλυμα είναι ουδέτερο β) pη > 7, pοη < 7 το διάλυμα είναι αλκαλικό γ) pη < 7, pοη > 7 το διάλυμα είναι όξινο Η σχέση pη, [Η + ] και [ΟΗ - ] φαίνεται στο σχήμα 1.

34 34 Πρέπει να τονιστεί ότι το pη παρέχει την ενεργό οξύτητα ενός διαλύματος και όχι την ολική (στοιχειακή) οξύτητά του. Αποτελεί μέτρο της ισχύος κάποιου οξέος. Πχ δύο ισομοριακά διαλύματα μονοπρωτικών οξέων διαφορετικής ισχύος διαφέρουν μεταξύ τους ως προς το pη (το διάλυμα του ισχυρότερου οξέος έχει το μικρότερο pη) αλλά έχουν την ίδια ολική οξύτητα δηλαδή καταναλώνουν την ίδια ποσότητα βάσης για την εξουδετέρωσή τους. 2. Χρησιμότητα του pη Η γνώση και ο έλεγχος της [Η + ] είναι συχνά απαραίτητα στην ποιοτική ανάλυση γιατί ο διαχωρισμός ορισμένων ιόντων επιτυγχάνεται μόνο σε αυστηρά καθορισμένες συνθήκες οξύτητας. Κατά την διερεύνηση μιας αντίδρασης ή κατά την ανάπτυξη μιας αναλυτικής μεθόδου είναι αναγκαία η μελέτη της επίδρασης του pη. Η [Η + ] στο έδαφος μπορεί να επηρεάσει την αφομοίωση των θρεπτικών στοιχείων, την τοξική επίδραση κάποιων στοιχείων και την δραστηριότητα των μικροοργανισμών του εδάφους. Τέλος, πολλές βιοχημικές διεργασίες τελούνται σε ορισμένες τιμές pη ενώ η δράση κάποιων φαρμάκων μπορεί να καθοριστεί από την οξύτητά τους. 3. Προσδιορισμός του pη Μπορεί να επιτευχθεί με χρωματομετρικές και με ηλεκτρομετρικές μεθόδους. Στις χρωματομετρικές μεθόδους χρησιμοποιούνται ειδικές οργανικές ουσίες που λέγονται πρωτολυτικοί δείκτες (πiνακας 1 ), οι οποίες έχουν την ιδιότητα να αλλάζουν χρώμα μέσα σε καθορισμένα όρια pη. Οι πρωτολυτικοί δείκτες είναι ασθενή οργανικά οξέα ή ασθενείς οργανικές βάσεις των οποiων τα αδιάστατα μόρια έχουν διαφορετικό χρώμα από το χρώμα των ανιόντων (για οξέα) ή των κατιόντων (για βάσεις). Έστω ΗΔ ένα ασθενές οξύ που ιονίζεται σύμφωνα με την εξiσωση : ΗΔ Η + + Δ - (όξινο χρώμα) (βασικό χρώμα) Σε όξινο περιβάλλον η παραπάνω ισορροπία μετατοπίζεται προς τα αριστερά και υπερισχύει το χρώμα των αδιάστατων μορίων ΗΔ (όξινο χρώμα) ενώ σε αλκαλικό μετατοπiζεται προς τα δεξιά και υπερισχύει το χρώμα των ανιόντων Δ - (βασικό χρώμα). Πρακτικά το pη ενός διαλύματος προσδιορίζεται με τη βοήθεια δεικτών ως εξής: σε σειρά δοκιμαστικών σωλήνων τοποθετείται ποσότητα του εξεταζόμενου διαλύματος, προστίθενται σταγόνες δείκτη και παρατηρείται ποιoς δείκτης αλλάζει χρώμα. Το pη θα βρίσκεται μεταξύ των τιμών pη στις οποίες αλλάζει χρώμα ο δείκτης. Ακριβέστερος προσδιορισμός του pη μπορεί να γίνει με σύγκριση του χρώματος που παίρνει ο δείκτης στο εξεταζόμενο διάλυμα με τα χρώματα που παίρνει o ίδιος δείκτης σε μια σειρά ρυθμιστικών διαλυμάτων γνωστού pη.

35 35 Αντί για διαλύματα δεικτών μπορεί να χρησιμοποιηθεί το πεχαμετρικό χαρτί δηλαδή ένα ειδικό χαρτί διαποτισμένο με ένα δείκτη ή με μίγμα δεικτών. Το χαρτί εμβαπτίζεται στο εξεταζόμενο διάλυμα και χρωματίζεται χαρακτηριστικό ανάλογα με το pη του διαλύματος. Στις ηλεκτρομετρικές μεθόδους ο προσδιορισμός του pη γίνεται με ειδικά όργανα, τα πεχάμετρα (σχήμα 2) τα οποία δίνουν πολύ ακριβείς τιμές pη. Η αρχή των μεθόδων αυτών είναι η εξής : στο εξεταζόμενο διάλυμα εμβαπτίζονται δύο ηλεκτρόδια, ένα ενδεικτικό ηλεκτρόδιο του οποίου το δυναμικό είναι συνάρτηση της ενεργότητας των ιόντων Η + (συνήθως ηλεκτρόδιο υάλου) και ένα ηλεκτρόδιο αναφοράς σταθερού δυναμικού (συνήθως ηλεκτρόδιο καλομέλανα) και μετράται η διαφορά δυναμικού που αναπτύσσεται μεταξύ των ηλεκτροδίων η οποία αποτελεί μέτρο του pη του διαλύματος. Β. Πειραματικό μέρος Αντιδραστήρια - Σκεύη - Οργανα 1. Πεχαμετρικό χαρτί ευρείας περιοχής pη = Ηλεκτρικό πεχάμετρο 3. Standard διαλύματα (buffer) βαθμονόμησης του πεχαμέτρου 4. Υδατικά διαλύματα: HCl 0,1 Ν, ΝaΟΗ 0,1 Ν, KCl 0,1 Ν, CH 3 COOH 0,1 N 5. Γιάλινη ράβδος, ποτήρι ζέσης Εκτέλεση του πειράματος 1. Χρωματομετρικός προσδιορισμός Εμβαπτίζουμε για λίγο ένα κομμάτι πεχαμετρικού χαρτιού σε κάθε διάλυμα ή με την γιάλινη ράβδο μεταφέρουμε μικρή ποσότητα διαλύματος πάνω στο χαρτί. Αναμένουμε για λίγο, συγκρίνουμε τον χρωματισμό με την κλίμακα χρωμάτων που απεικονίζεται στο κουτί και βρίσκουμε την τιμή pη. 2. Ηλεκτρομετρικός προσδιορισμός α. Συνδέουμε το όργανο με το ηλεκτρικό ρεύμα και το αφήνουμε να θερμανθεί για 10 min τουλάχιστον πριν το χρησιμοποιήσουμε. β. Βαθμονομούμε το όργανο με τα standard διαλύματα. Είναι επιθυμητό οι τιμές των buffer να βρίσκονται κοντά στις τιμές ρη των διαλυμάτων που θέλουμε να μετρήσουμε (πχ για αλκαλικά διαλύματα το όργανο ρυθμίζεται με buffer ρη=10) γ. Ρυθμίζουμε την θερμοκρασία του οργάνου σύμφωνα με την θερμοκρασία των εξεταζομένων διαλυμάτων.

36 36 δ. Πλένουμε το ηλεκτρόδιο με απεσταγμένο νερό. ε. Στεγνώνουμε το ηλεκτρόδιο με απαλό διηθητικό χαρτί. ζ. Εμβαπτiζουμε το ηλεκτρόδιο στο εξεταζόμενο διάλυμα και σημειώνουμε την τιμή του pη. η. Μεταξύ δύο μετρήσεων πλένουμε και στεγνώνουμε το ηλεκτρόδιο. θ. Μεταξύ δύο μετρήσεων διακόπτουμε την λειτουργία μέτρησης (επαναφέρουμε τον διακόπτη) για λόγους ασφαλείας του οργάνου. Σε 10 ml διαλύματος HCI 0,1 Ν προσθέτουμε: α) 0 ml, β) 10 ml, γ) 30 ml NaOH 0,1 Ν και προσδιορίζονται ηλεκτρομετρικά οι τιμές pη. Σε 10 ml διαλύματος NaOH 0,1 Ν προσθέτουμε: α) 0 ml, β) 10 ml, γ) 30 ml CH 3 COOH 0,1 Ν και προσδιορίζονται ηλεκτρομετρικά οι τιμές pη. Ερώτηση: Να υπολογιστούν θεωρητικά και πειραματικά οι τιμές των pη όλων των παραπάνω διαλυμάτων και να σχολιαστούν οι παρατηρούμενες διαφορές.

37 37

38 38 Πίνακας 1. Πρωτολυτικοί δείκτες Περιοχή Χρώμα Δείκτες, ΗΔ pk ΗΔ αλλαγής Όξινο Αλκαλικό χρώματος περιβάλλον περιβάλλον Iώδες του μεθυλίου 0,0-3,2 Κίτρινο Ιώδες Ερυθρό κρεσόλης (όξινο πεδίο) 0,2-1,8 Ερυθρό Κίτρινο Πράσινο μαλαχίτη (όξινο πεδίο ) 0,2-1,8 Κίτρινο Πρασινοκυανό Kυαvό θυμόλης (όξινο πεδίο) 1,6 1,2-2,8 Ερυθρό Κίτρινο 2,4-Δινιτροφαινόλη 2,6-4,4 Άχρωμο Κίτρινο Κυανό βρωμοφαινόλης 4,2 3,0-4,6 Κίτρινο Κυανοϊώδες Πορτοκαλόχρουν του μεθυλίου 3,5 3,2-4,4 Ερυθρό Κιτρινοπορτοκαλί (ηλιανθίνη) Ερυθρό του Κογκό 3,0-S,2 Κυανοϊώδες Ερυθρό Πράσινο βρωμοκρεσόλης 4,9 3,9-5,4 Κίτρινο Kυαvό Ερυθρό του μεθυλίου 5,0 4,2-6,2 Έρυθρό Κίτρινο π-νιτροφαινόλη 5,0-7,0 Άχρωμο Κίτρινο Πορφυρό βρωμοκρεσόλης 6,4 5,2-6,8 Κίτρινο Πορφυρό Kυαvό βρωμοθυμόλης 7,3 6,0-7,6 Κίτρινο Kυαvό Ερυθρό φαινόλης 8,0 6,8-8,2 Κίτρινο Ερυθρό Ερυθρό κρεσόλης 8,4 1,2-8,8 Κίτρινο Ερυθρό Ηλιοτρόπιο 5,0-8,0 Ερυθρό Kυαvό Κυανό θυμόλης (βασικό πεδίο) 9,0 8,0-9,6 Κίτρινο Kυαvό Φαινολοφθαλεΐνη 9,5 8,0-9,8 Αχρωμο Ερυθρό Θυμολοφθαλεΐνη 9,5 9,3-10,5 Άχρωμο Kυαvό Κίτρινο αλιζαρίνης 10,1-12,0 Κίτρινο Ερυθρό Πράσινο μαλαχίτη (βασικό πεδίο) 11,4-13,0 Πράσινο Άχρωμο Τρινιτροβενζόλιο 12,0-14,0 Άχρωμο Πορτοκαλί

39 39 ΑΣΚΗΣΗ 8. ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΕΞΟΥΔΕΤΕΡΩΣΗΣ Αλκαλιμετρία Α. Θεωρητικό μέρος 1. Ογκομετρική Ανάλυση Η ογκομετρική ανάλυση είναι μια από τις πιο χρήσιμες και πιο ευρέως εφαρμοσμένες αναλυτικές μεθόδους. Στην ογκομετρική ανάλυση προσδιορίζεται ποσοτικά μια ουσία με μέτρηση του όγκου του διαλύματος ενός αντιδραστηρίου γνωστής συγκέντρωσης που απαιτείται για να αντιδράσει ποσοτικά με γνωστό όγκο διαλύματος της ουσίας. 2. Ορισμένες έννοιες χρήσιμες στην ογκομετρική ανάλυση Πρότυπο διάλυμα ή τιτλοδότης : Διάλυμα αντιδραστηρίου του οποίου η συγκέντρωση είναι γνωστή με ακρίβεια. Προχοΐδα : όργανο προσθήκης και μέτρησης όγκου του προτύπου (συνήθως) διαλύματος (σχ. 1 ). Ογκομέτρηση ή τιτλοδότηση : η διαδικασία κατά την οποία ένα πρότυπο διάλυμα προστίθεται αργά από μια προχοΐδα σε ένα διάλυμα ουσίας (σχήμα 2) μέχρι να ολοκληρωθεί η αντίδραση. Ο όγκος που απαιτείται για την τιτλοδότηση βρίσκεται από την διαφορά της αρχικής από την τελική ένδειξη της προχοΐδας (σχήμα 3). Ισοδύναμο σημείο : είναι το σημείο εκείνο της αντίδρασης στο οποίο η ποσότητα του προστιθέμενου διαλύματος είναι χημικά ισοδύναμη προς την ποσότητα της αναλυόμενης ουσίας στο δείγμα. Το ισοδύναμο σημείο είναι ένα θεωρητικό σημείο και δεν μπορεί να προσδιοριστεί πειραματικά. Οπισθογκομέτρηση : μερικές φορές είναι απαραίτητο να προσθέσουμε περίσσεια πρότυπου διαλύματος στο αναλυόμενο δείγμα και να προσδιορίσουμε κατόπιν την ποσότητα του προτύπου διαλύματος που δεν αντέδρασε με προσθήκη ενός νέου προτύπου διαλύματος. Τελικό σημείο : είναι το σημείο της αντίδρασης στο οποίο θεωρείται ότι έχει περατωθεί η ογκομέτρηση και το οποίο μπορεί να ανιχνευθεί πειραματικά από κάποια αλλαγή στις φυσικές ή χημικές ιδιότητές του διαλύματος (πχ αλλαγή χρώματος, σχηματισμός ιζήματος κλπ). Στην πράξη πολλές χημικές ουσίες δεν ευνοούν την εμφάνιση τέτοιων μακροσκοπικών αλλαγών. Στις περιπτώσεις αυτές προστίθεται μια τρίτη ουσία που αντιδρά μόνο όταν η κύρια αντίδραση έχει ολοκληρωθεί. Τέτοιες ουσίες λέγονται δείκτες (βλέπε άσκηση 2) και προκαλούν την εμφάνιση ή

40 40 την εξαφάνιση χρώματος, την αλλαγή από ένα χρώμα σε άλλο ή την εμφάνιση ή εξαφάνιση της θολότητας του διαλύματος. Σφάλμα της ογκομέτρησης: είναι η διαφορά μεταξύ τελικού και ισοδύναμου σημείου. 3. Προϋποθέσεις για να χρησιμοποιηθεί μια χημική αντίδραση στην ογκομετρική ανάλυση. 1) Η αντίδραση πρέπει να είναι στοιχειομετρική. 2) Η αντίδραση πρέπει να είναι ποσοτική. 3) Η αντίδραση πρέπει να είναι ταχεία. 4) Πρέπει να υπάρχει τρόπος καθορισμού του τελικού σημείου (δείκτες ή φυσικοχημικές μέθοδοι). 4. Ταξινόμηση των ογκομετρικών μεθόδων ανάλυσης Ανάλογα με τον τύπο της χημικής αντίδρασης διακρίνονται σε: 1) Ογκομετρήσεις εξουδετέρωσης. 2) Οξειδοαναγωγικές ογκομετρήσεις. 3) Ογκομετρήσεις καθιζήσεως (σχηματισμός ιζήματος). 4) Συμπλοκομετρικές ογκομετρήσεις (σχηματισμός συμπλόκων ενώσεων πχ Ca 2+ με EDTA) 5. Ογκομετρήσεις εξουδετέρωσης (Οξυμετρία-Αλκαλιμετρία) Με την οξυμετρία προσδιορίζονται ογκομετρικά οι βάσεις ενώ με την αλκαλιμετρία τα οξέα. Η αντίδραση που λαμβάνει χώρα είναι η εξής : Η + + ΟΗ - Η 2 Ο Στο σχήμα 4 δίνεται η καμπύλη ογκομέτρησης ισχυρού οξέος από ισχυρή βάση. Στη σημερινή άσκηση θα γίνει ο προσδιορισμός της οξύτητας διαλύματος υδροχλωρικού οξέως άγνωστης κανονικότητας (αλκαλιμετρία). Β. Πειραματικό μέρος Αντιδραστήρια-Σκεύη 1. Πρότυπο διάλυμα ΝaΟΗ N 2. Διαλύματα HCl διαφόρων κανονικοτήτων. 3. Διάλυμα φαινολοφθαλεΐνης 0.5 % σε αιθανόλη 50 % 4. Προχοΐδα των ml 5. Κωνικές φιάλες των 250 ml

41 41 6. Σιφώνιο των ml Εκτέλεση προσδιορισμού Σε κωνική φιάλη των 250 ml φέρονται ml του διαλύματος HCl, άγνωστης κανονικότητας, 30 ml απεσταγμένου νερού και 3-4 σταγόνες δείκτη φαινολοφθαλεΐνης και το μίγμα ογκομετρείται με πρότυπο διάλυμα ΝaΟΗ μέχρι το διάλυμα να πάρει ρόδινο χρώμα. Η ανάλυση επαναλαμβάνεται ακόμη δύο φορές. Ερώτηση: Να υπολογιστούν οι τιμές της κανονικότητας (με βάση τη σχέση N 1 V 1 =N 2 V 2 ) και να εξαχθεί ο μέσος όρος των τιμών αυτών.

42 42 Σχήμα 1. 1,2,3 : Διάφοροι τύποι προχοΐδων. α,β : Σύνδεση προχοΐδων με φιάλες που περιέχουν πρότυπο διάλυμα

43 43 Σχήμα 3. Ανάγνωση προχοΐδας. Το μάτι πρέπει να βρίσκεται σε ευθεία σε σχέση με το κάτω μέρος του μηνίσκου (για άχρωμα διαλύματα) ή σε σχέση με το πάνω μέρος του (για έχρωμα διαλύματα). 1 : χαμηλή ανάγνωση, 2 : ορθή ανάγνωση, 3 : υψηλή ανάγνωση.

44 44 Σχήμα 4. Καμπύλη ογκομέτρησης διαλύματος HCl με πρότυπο διάλυμα NaOH Παχιά καμπύλη : 50.0 ml διαλύματος HCl Ν με Ν NaOH. Λεπτή καμπύλη : 50.0 ml διαλύματος HCl Ν με Ν NaOH.

45 45 ΑΣΚΗΣΗ 9. ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ Μαγγανιομετρία Α. Θεωρητικό μέρος 1. Εισαγωγή Οι οξειδοαναγωγικές ογκομετρήσεις αποτελούν την μεγαλύτερη ομάδα των ογκομετρικών μεθόδων ανάλυσης και χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό τόσο ανοργάνων στοιχείων όσο και χαρακτηριστικών ομάδων των οργανικών μορίων. Εκτός από τις γενικές προϋποθέσεις που πρέπει να πληρεί μια οξειδοαναγωγική αντίδραση για να μπορέσει να χρησιμοποιηθεί στην ογκομετρική ανάλυση (βλέπε άσκηση 5), επιπλέον θα πρέπει να λαμβάνει χώρα μια μόνο στοιχειομετρική αντίδραση (ή τουλάχιστο να μπορεί να καθοριστεί ποια στοιχειομετρική αντίδραση θα συμβεί με αυστηρή ρύθμιση των πειραματικών συνθηκών) και αυτό γιατί πολλές ουσίες είτε αντιδρούν σύμφωνα με περισσότερες από μια αντιδράσεις είτε δίνουν δευτερεύουσες αντιδράσεις (πχ αντιδρούν με το νερό ή με το οξυγόνο). Οι οξειδοαναγωγικές ογκομετρήσεις σε ιονικά συστήματα είναι ταχείες και σ'αυτά εφαρμόζεται η τεχνική της άμεσης ογκομέτρησης. Αντίθετα κατά τον προσδιορισμό των περισσότερων οργανικών ενώσεων εφαρμόζεται η τεχνική της οπισθογκομέτρησης. Σε κάθε οξειδοαναγωγική ογκομέτρηση η προσδιοριζόμενη ουσία πρέπει να βρίσκεται ποσοτικά (100%) στην ίδια οξειδωτική κατάσταση. Αλλιώς θα πρέπει πριν την ογκομέτρηση να αναχθεί ή να οξειδωθεί με προσθήκη του κατάλληλου αναγωγικού ή οξειδωτικού μέσου σε περίσσεια (δεδομένου ότι η ποσότητα της προσδιοριζόμενης ουσίας δεν είναι γνωστή). Οι ουσίες αυτές για να μπορούν να χρησιμοποιηθούν θα πρέπει να μην παρεμποδίζουν την ογκομέτρηση ή να μπορούν να απομακρυνθούν ή να καταστραφούν εύκολα λχ με ζέση του διαλύματος (πχ Cl 2, Br 2 ), με θέρμανσή του (πχ Η 2 Ο 2, K 2 S 2 Ο 7 ) ή με διήθηση (πχ NaBiO 3 ). Στις οξειδοαναγωγικές ογκομετρήσεις ο καθορισμός του τελικού σημείου γίνεται με χρήση δεικτών ή γραφικά από την καμπύλη ογκομέτρησης (Σχήμα 1 ). 2. Ουσίες που χρησιμοποιούνται στις οξειδοαναγωγικές ογκομετρήσεις Οι οξειδωτικές ή αναγωγικές ουσίες που χρησιμοποιούνται στις οξειδοαναγωγικές ογκομετρήσεις πρέπει να είναι σταθερές στο χρησιμοποιούμενο διαλύτη (συνήθως νερό) ή τουλάχιστον να αντιδρούν με πολύ μικρή (αμελητέα) ταχύτητα με αυτόν. Πρέπει επίσης να είναι εύκολη η παρασκευή και ο χειρισμός των προτύπων διαλυμάτων. Τα συνηθέστερα οξειδωτικά

46 46 είναι : ΚΜnΟ 4, K 2 Cr 2 O 7, άλατα του Ce(IV), Ι 2, KBrO 3, ΗΙΟ 4. Τα συνηθέστερα αναγωγικά είναι : ιόντα Fe 2+, αρσενικώδη, οξαλικά και S 2 O Σχήμα 1. Καμπύλες ογκομέτρησης ml διαλύματος Fe M με: (Α) διάλυμα Ce(IV) Μ και (Β) διάλυμα ΚΜηΟ M 3. Μαγγανιομετρία Το ΚΜnΟ 4 είναι πολύ ισχυρό οξειδωτικό μέσο, χρησιμοποιείται για την ογκομέτρηση αναγωγικών ουσιών ενώ χρησιμεύει ταυτόχρονα και σαν δείκτης επειδή μικρή περίσσεια αυτού μετά το ισοδύναμο σημείο δίνει ρόδινη χροιά στο διάλυμα. Οι συνήθεις ημιαντιδράσεις αναγωγής των υπερμαγγανικών ιόντων είναι οι εξής: α) σε ισχυρά όξινα διαλύματα: MnO Η + + 5e - Μn Η 2 Ο Ε o =+1.51 V β) σε ασθενή όξινα, ουδέτερα και ασθενή αλκαλικά διαλύματα (pη=2-12): MnO Η + + 3e - ΜnΟ 2 + 2Η 2 Ο Ε o =+1.69 V γ) σε ισχυρά αλκαλικά διαλύματα: MnO e - 2- MnO 4 Ε o = V Στις ογκομετρήσεις η ανάλυση γίνεται συνήθως σε ισχυρά όξινο περιβάλλον. Στη σημερινή άσκηση θα γίνει ο προσδιορισμός της συγκέντρωσης των ιόντων Fe 2+ σε άγνωστο δείγμα. Η αρχή της μεθόδου είναι η εξής : Τα ιόντα Fe 2+ ογκομετρούνται με πρότυπο διάλυμα ΚΜnΟ Ν σε ισχυρά όξινο περιβάλλον σύμφωνα με την αντίδραση : MnO Fe Η + Μn Fe Η 2 O

47 47 Β. Πειραματικό μέρος Αντιδραστήρια-Σκεύη 1. Στερεή ουσία : FeSO 4 2. Πρότυπο διάλυμα ΚΜnΟ Ν (παρατήρηση 1) 3. Διάλυμα H 2 SO 4 1 : 5 4. Προχοΐδα των ml 5. Κωνική φιάλη των 250 ml 6. Σιφώνιο των ml Εκτέλεση του προσδιορισμού Σε περίπου 0.5 g FeSO 4 προστίθενται 75 ml διαλύματος H 2 SO 4 1:5, ακολουθεί ανάδευση μέχρι διαλυτοποίησης του στερεού και προσθήκη 150 ml απεσταγμένου νερού. Λαμβάνονται με σιφώνιο ml του παραπάνω μίγματος, μεταφέρονται σε κωνική φιάλη και ογκομετρούνται με πρότυπο διάλυμα ΚΜnΟ Ν υπό συνεχή και έντονη ανάδευση (παρατήρηση 2) μέχρι το διάλυμα να πάρει ρόδινο χρώμα που να παραμένει σταθερό για 30 sec (παρατηρήσεις 3,4). Η ανάλυση επαναλαμβάνεται δύο φορές ακόμη. Παρατηρήσεις 1. Παρασκευάζεται από αμπούλα με αραίωση με βρασθέν και ψυχθέν απεσταγμένο νερό. Η ζέση του νερού αποσκοπεί στην πλήρη οξείδωση των οργανικών ουσιών που πιθανόν να περιέχει και που προκαλούν σφάλμα στην ανάλυση. 2. Απαιτείται έντονη ανάδευση για την αποφυγή τοπικής περίσσειας MnO - 4, η οποία μπορεί να προκαλέσει τοπική ελάττωση της συγκέντρωσης Η +. Αν το τελευταίο συμβεί είναι πιθανόν να έχουμε αναγωγή των MnO - 4 σε MnO Το διάλυμα αποχρωματίζεται κατά την παραμονή λόγω της αντίδρασης : 2 MnO Μn Η 2 O 5 MnO 2 + 4Η + 4. Επειδή έχουμε έγχρωμο διάλυμα, κατά την λήψη της ένδειξης της προχοΐδας λαμβάνουμε υπ'οψιν την κορυφή του σχηματιζόμενου μηνίσκου και όχι την βάση του (βλέπε άσκηση 8). Ερώτηση: Με βάοη τη σχέοη: Ν αναγ V αναγ = Ν οξειδ V οξειδ, να υπολογίσετε τις τρεις τιμές συνγκεντρώσεων και να εξάγετε το μέσο όρο αυτών.

48 48 ΑΣΚΗΣΗ 10. ΣΥΜΠΛΟΚΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ Σκληρότητα νερού Α. Θεωρητικό μέρος 1. Εισαγωγή Οι συμπλοκομετρικές ογκομετρήσεις χρησιμοποιούνται ευρέως για τον προσδιορισμό μεταλλικών στοιχείων. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ως αντιδραστήρια χρησιμοποιούνται οργανικές ενώσεις στο μόριο των οποίων περιέχονται ορισμένες ομάδες δότες ηλεκτρονίων, οι οποίες σχηματίζουν σταθερούς ομοιοπολικούς δεσμούς με τα μεταλλοϊόντα. 2. Αντιδράσεις σχηματισμού συμπλόκων Τα περισσότερα μεταλλοϊόντα αντιδρούν με ενώσεις που έχουν διαθέσιμα ένα ή περισσότερα ζεύγη ηλεκτρονίων και σχηματίζουν ενώσεις ένταξης ή σύμπλοκα ιόντα. Η ένωση δότης λέγεται υποκαταστάτης και πρέπει να έχει ένα τουλάχιστον ζεύγος ηλεκτρονίων διαθέσιμο για τον σχηματισμό του δεσμού. Συνήθεις ανόργανοι υποκαταστάτες είναι το νερό, η αμμωνία και τα ιόντα των αλογόνων. Αριθμός ένταξης ενός κατιόντος ονομάζεται ο αριθμός των ομοιοπολικών δεσμών που τείνει να σχηματίσει το κατιόν με τις ομάδες δότες ηλεκτρονίων. Συνήθεις τιμές του αριθμού ένταξης είναι 2,4 και 6. Οι ενώσεις που προκύπτουν μπορεί να έχουν ουδέτερο, θετικό ή αρνητικό φορτίο. Πχ ο Cu(ΙΙ) που έχει αριθμό ένταξης 4 σχηματίζει: α) με την ΝΗ 3 το κατιονικό σύμπλοκο [Cu(ΝΗ 3 ) 4 ] 2+, β) με την γλυκίνη το ουδέτερο σύμπλοκο [Cu(NH 2 CH 2 CΟO) 2 ] ενώ με τα Cl - το ανιονικό σύμπλοκο [CuCl 4 ] 2-. Οι ογκομετρικές μέθοδοι που βασίζονται στον σχηματισμό συμπλόκων είναι γνωστές από τις αρχές του 20 ου αιώνα. Η μεγάλη όμως διάδοσή τους στην Αναλυτική Χημεία επήλθε πρόσφατα μετά την ανακάλυψη μιας ειδικής κατηγορίας ενώσεων ένταξης, των χηλικών ενώσεων. 'Οταν ένα μεταλλοϊόν συμπλοκοποιείται με δύο ή περισσότερες ομάδες δότες ηλεκτρονίων ενός μόνο υποκαταστάτη τότε έχουμε το σχηματισμό ενός πενταμελούς ή εξαμελούς ετεροκυκλικού δακτυλίου, της χηλικής ένωσης. Για παράδειγμα, ας θεωρήσουμε το σύμπλοκο του χαλκού με την γλυκiνη. Εδώ ο χαλκός σχηματίζει δεσμούς με το οξυγόνο της καρβοξυλικής ομάδας και το άζωτο της αμινομάδας :

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις παλιότερες παρατηρήσεις : Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ ΑΕΝ / ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ Χημεία Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Προσδιορισμός περιεκτικότητας άγνωστου

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις Γεώργιος Παπαδόπουλος, Καθηγητής Τμ. Τεχνολόγων Γεωπόνων Τ.Ε. Άρτα, 2015 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η εξοικείωση με τις τεχνικές τιτλοδότησης και η κατανόηση των ογκομετρικών μεθόδων ανάλυσης. Θεωρητικό Μέρος Πάρα πολύ συχνά προκύπτει η ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Ορισμοί, ορολογία, περιγραφή τεχνικής Ογκομετρήσεις Εξουδετέρωσης Ογκομέτρηση ή τιτλοδότηση (titration) είναι η διεργασία του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

1 η Εργαστηριακή άσκηση. Παρασκευή Αραίωση. διαλύματος. Δρ. Άρης Γιαννακάς - Ε.ΔΙ.Π.

1 η Εργαστηριακή άσκηση. Παρασκευή Αραίωση. διαλύματος. Δρ. Άρης Γιαννακάς - Ε.ΔΙ.Π. 1 η Εργαστηριακή άσκηση Παρασκευή Αραίωση διαλύματος 1 Θεωρητικό Μέρος Εισαγωγικές έννοιες Όπως είναι γνωστό η ύλη διαχωρίζεται σε δύο βασικές κατηγορίες: Τις καθαρές ουσίες (στοιχεία, χημικές ενώσεις)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ 2015 2016 Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρχή του Le Chatelier Όταν μεταβάλλουμε ένα από τους συντελεστές ισορροπίας (συγκέντρωση, πίεση, θερμοκρασία) η θέση της ισορροπίας μετατοπίζεται προς εκείνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων Συγκέντρωση διαλύματος: ποσότητα διαλυμένης ουσίας σε καθορισμένη ποσότητα διαλύματος Αραιό διάλυμα: μικρή συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας Πυκνό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΘΕΩΡΙΑ Οξέα, βάσεις, άλατα και εξουδετέρωση Γνωρίζουμε ότι ενώσεις οι οποίες διαλυόμενες στο νερό δίνουν κατιόντα υδρογόνου (πρωτόνια) είναι οξέα: ΗΑ Η + + Α Ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ογκομέτρηση. Ορισμός των δεικτών

Δείκτες Ογκομέτρηση. Ορισμός των δεικτών Μάθημα 1 Δείκτες Ογκομέτρηση Ορισμός των δεικτών Οι δείκτες οξέων - βάσεων ή ηλεκτρολυτικοί ή πρωτολυτικοί δείκτες, είναι ουσίες των οποίων το χρώμα αλλάζει ανάλογα με την τιμή του ph του διαλύματος στο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

CH COOC H H O CH COOH C H OH

CH COOC H H O CH COOH C H OH ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΙΡΑΜΑ 2 ΧΗΜΙΚΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗΣ (ΧΚ2) ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ: 2013-14 ΤΜΗΜAΤΑ TΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ Τίτλος Πειράματος: ΚΙΝΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Αυτoϊοντισμός του νερού ph

Αυτoϊοντισμός του νερού ph Αυτoϊοντισμός του νερού ph Το καθαρό νερό είναι ηλεκτρολύτης; Το καθαρό νερό είναι ομοιοπολική ένωση και θα περιμέναμε να είναι μην εμφανίζει ηλεκτρική αγωγιμότητα. Μετρήσεις μεγάλης ακρίβειας όμως έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Ι. Βάκρος Ι. Σπηλιόπουλος ΚΑΛΑΜΑΤΑ 2014

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Ι. Βάκρος Ι. Σπηλιόπουλος ΚΑΛΑΜΑΤΑ 2014 ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ι. Βάκρος Ι. Σπηλιόπουλος ΚΑΛΑΜΑΤΑ 2014 Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή στο εργαστήριο Κανόνες Ασφαλείας 2. Συνήθης Εργαστηριακός εξοπλισμός και χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph Ιωάννης Πούλιος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ

1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ 1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ Τα όργανα που χρησιμοποιούνται συνήθως για τη μέτρηση του όγκου των υγρών είναι: 1) το σιφώνιο 2) η προχοΐδα 3) η ογκομετρική φιάλη 4) ο ογκομετρικός κύλινδρος 5) η κωνική φιάλη

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ Τι είδους κινδύνους διατρέχει ο πειραματιζόμενος σε ένα χημικό εργαστήριο; Τα χημικά πειράματα ενέχουν κινδύνους ατυχημάτων που οφείλονται κυρίως στη χρήση: τοξικών ουσιών, επιβλαβών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Η ηλεκτρονιακή δομή, στη

Διαβάστε περισσότερα

3.15 Μέτρηση ph Ρυθμιστικά Διαλύματα

3.15 Μέτρηση ph Ρυθμιστικά Διαλύματα 3.15 Μέτρηση ph Ρυθμιστικά Διαλύματα 1. Οι περιοχές ph αλλαγής χρώματος των δύο δεικτών είναι: Πορτοκαλί του μεθυλίου: 3,1 4,5 (σε ph < 3,1 χρωματίζει το διάλυμα κόκκινο και σε ph > 4,5 χρωματίζει το διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1) δ. CH Ν ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΟΞΕΟΣ ΜΕ ΙΣΧΥΡΗ ΒΑΣΗ ΣΤΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ «IrYdium»

ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΟΞΕΟΣ ΜΕ ΙΣΧΥΡΗ ΒΑΣΗ ΣΤΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ «IrYdium» ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΟΞΕΟΣ ΜΕ ΙΣΧΥΡΗ ΒΑΣΗ ΣΤΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ «IrYdium» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1.1 Η ΠΡΟΒΛΕΨΗ Α. Σε 50mL δ/τος CH 3 COOH 0,1M προστίθενται σταγόνα-σταγόνα 50 ml δ/τος ΝαΟΗ 0,2Μ.

Διαβάστε περισσότερα

10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών

10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών Σκοπός 10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών Ο σκοπός των πειραμάτων που θα εκτελέσετε είναι να δείτε πώς εφαρμόζεται η αρχή του Le Chatelier σε συστήματα ευρισκόμενα σε χημική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 27 Μαΐου, 2011 Ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Η έννοια του ph: Η 2 Ο + Η 2 Ο Η 3 Ο + + ΟΗ ή Η 2 Ο Η + + ΟΗ K + [H ][OH ] = [H O] 2 K + [H2O]=[H ][OH ] Κ[Η 2 Ο] = Κ w = γινόμενο ιόντων νερού ή σταθερά διάστασης νερού

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ ιάλυµα NaHSO 4 0,1 M έχει ph > 7 στους 25 ο C. Πανελλήνιες

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΔΕΙΚΤΩΝ Ή ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΔΕΙΚΤΩΝ Ή ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ΜΙΝΟΠΕΤΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ - Ρ/Η ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΕΦΕ 2 ου ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων.

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. A. Εύρεση συγκέντρωσης c. A. Δίνονται τα mol της διαλυμένης ουσίας και ο όγκος του διαλύματος: n C, C σε Μ, V σε λίτρα.

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί την σωστή απάντηση. 1.1. Στο μόριο του BeF 2 οι δεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1.1. Τι είδους τροχιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων 5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων Σκοπός Τα λευκαντικά είναι συνήθως υδατικά διαλύματα υποχλωριώδους νατρίου, NaOCl, και κυκλοφορούν με την εμπορική ονομασία «χλωρίνη». Σκοπός αυτού του πειράματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων.

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. Εισηγητές, οι συνεργάτες του ΕΚΦΕ : Γαβρίλης Ηλίας, Χημικός Βράκα Ελένη, Φυσικός Α. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. 2. Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Σκοπός Να

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 19/02/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 19/02/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 19/02/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08-11-2015 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08-11-2015 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08--05 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α. Α.5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 2 ο Σχολικό Εργα στήριο Φυσικών Επιστημών Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ον/νυμο Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ

ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η κατανόηση του μηχανισμού λειτουργίας των γαλβανικών και ηλεκτρολυτικών κελιών καθώς και των εφαρμογών τους. Θεωρητικό Μέρος Όταν φέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Οξείδωση: Αναγωγή: Οξειδωτικό Αναγωγικό

Οξείδωση: Αναγωγή: Οξειδωτικό Αναγωγικό ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΗ Οξείδωση:απώλεια ηλεκτρονίων Αναγωγή:πρόσληψη ηλεκτρονίων Οξειδωτικό αντιδραστήριο:προσλαμβάνει ηλεκτρόνια Αναγωγικό αντιδραστήριο: παραχωρεί ηλεκτρόνια στις αντιδράσεις οξείδωσης - αναγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 Ερευνητική εργασία: Β2 λυκείου ΘΕΜΑ: ''Η Χημεία είναι χρώματα, αρώματα και γεύσεις'' Ομάδα Δ: Μαριάμ Χριστογιάννη Μαρία Χριστοπούλου Χριστίνα Σταμάτη Βάσω Σιρμιντζέλη

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Δρ. Πέτρος Α. Ταραντίλης, Λέκτορας Δρ. Χρήστος Παππάς, Λέκτορας (βάσει Ν. 407/80) Δρ. Σοφία Κουλοχέρη, Επιστημονικός συνεργάτης Δρ. Αναστασία Μίχου, Επιστημονικός συνεργάτης Βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ ΟΞΙΚΟΥ ΟΞΕΟΣ ΜΕ ΝaOH ΑΝΤΙΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ

ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ ΟΞΙΚΟΥ ΟΞΕΟΣ ΜΕ ΝaOH ΑΝΤΙΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ Παπαδημητρόπουλος Νικόλαος M.Sc. Συνεργάτης του ΕΚΦΕ Πειραιά - Νίκαιας ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ ΟΞΙΚΟΥ ΟΞΕΟΣ ΜΕ ΝaOH ΑΝΤΙΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ Στην παρούσα εργασία παρουσιάζονται οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε το βασικό χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τις βάσεις κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Ανακτήθηκε από την ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr

Ανακτήθηκε από την ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 7 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στην σωστή απάντηση. 1.1. Τα ατομικά τροχιακά

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΜΕΡΑ: ΤΡΙΤΗ 11-11-2014 ΩΡΑ: 11:00-14:00 OMADA 3 Name: Celia Koutrafouri ΆΣΚΗΣΗ 10 (p.107-114) Εργαστηριακές Σημειώσεις Τίτλος Άσκησης: Φασματοφωτομετρικός Προσδιορισμός Σορβικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Πολυμερισμό 1,4 δίνει η ένωση:

Διαβάστε περισσότερα

ÊÏÑÕÖÇ. 1.2 Το ph υδατικού διαλύµατος ασθενούς βάσης Β 0,01Μ είναι : Α. Μεγαλύτερο του 12 Β. 12 Γ. Μικρότερο του 2. Μικρότερο του 12 Μονάδες 5

ÊÏÑÕÖÇ. 1.2 Το ph υδατικού διαλύµατος ασθενούς βάσης Β 0,01Μ είναι : Α. Μεγαλύτερο του 12 Β. 12 Γ. Μικρότερο του 2. Μικρότερο του 12 Μονάδες 5 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.3 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Η ενέργεια ιοντισµού

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Στο παρών παρουσιάζουμε απαντήσεις σε επιλεγμένα Θέματα της Τράπεζας θεμάτων. Το αρχείο αυτό τις επόμενες ημέρες σταδιακά θα

Διαβάστε περισσότερα