Νόσημα: Χρήση Οινοπνεύματος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Νόσημα: Χρήση Οινοπνεύματος"

Transcript

1 «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: Νόσημα: Χρήση Οινοπνεύματος Ομάδα εργασίας: κ. Ελευθέριος Θηραίος (Συντονιστής) κ. Αντώνιος Κούτης (Αναπληρωτής Συντονίστης) κ. Ανθή Γεωργοπούλου (Επιστημονικός Συνεργάτης) Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Κλινική Κοινωνικής & Οικογενειακής Ιατρικής Τ.Θ. 2208, Ηράκλειο, Κρήτη UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE Clinic of Social and Family Medicine P.O Box 2208, Heraklion 71003, Crete, Greece Tel: , Fax:

2 Σύνθεση της ομάδας ανασκόπησης: ΛΙΟΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΘΗΡΑΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΚΟΥΤΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΘΗ Καθηγητής Γενικής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, Επιστημονικός Υπεύθυνος έργου Ιατρός, Συντονιστής της ομάδας ανασκόπησης Ιατρός, Αναπληρωτής Συντονιστής της ομάδας ανασκόπησης Βιολόγος, Επιστημονικός συνεργάτης Σύνθεση της ομάδας ομοφωνίας (κατ αλφαβητική σειρά): ΑΡΓΥΡΙΑΔΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΔΙΣΛΙΑΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΝΤΙΝΑ ΚΟΚΟΤΑΚΗΣ ΜΙΧΑΗΛ ΚΟΥΛΟΥΡΙΔΗΣ ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΛΙΑΠΠΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΥΓΕΡΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΩΡΗ ΜΕΛΠΟΜΕΝΗ ΠΟΥΛΑΚΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ XAΤΖΗΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ BULC MATEJA PAS LODEWIJK Εκπρόσωπος Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Ιατρικής Εκπρόσωπος Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Ιατρικής Εκπρόσωπος Ένωσης Νοσηλευτών Ελλάδος Εκπρόσωπος «ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ» Εκπρόσωπος Ένωσης Νοσηλευτών Ελλάδος Καθηγητής Ψυχιατρικής, Εκπρόσωπος Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας Εκπρόσωπος Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Ιατρικής Καθηγήτρια Ψυχιατρικής, Εκπρόσωπος ΟΚΑΝΑ Εκπρόσωπος «ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ» Εκπρόσωπος Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας Εκπρόσωπος EUROPREV Εκπρόσωπος EUROPREV 2

3 Περιεχόμενα Πρόλογος 4 1. Εισαγωγή 5 2. Ορισμός χρήσης οινοπνεύματος 9 3. Κλινικά ερωτήματα Μεθοδολογία Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Πρακτικός Αλγόριθμος Επίλογος Βιβλιογραφία 30 3

4 Πρόλογος Είναι μεγάλη χαρά στο πλαίσιο του έργου με τίτλο «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντηρίων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας» του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Διοικητική Μεταρρύθμιση » να προλογίζω ως Επιστημονικός Υπεύθυνος την παρούσα Κατευθυντήρια Οδηγία. Είναι σημαντικό που για πρώτη φορά στη χώρα μας συντάχθηκαν Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη Γενική Ιατρική ως αποτέλεσμα συστηματικής αναζήτησης της βιβλιογραφίας και συμφωνίας με εκπρόσωπους Επιστημονικών Εταιρειών (Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρία), ιατρών (Ελληνική Εταιρία Γενικής Ιατρικής) και νοσηλευτών (Ένωση Νοσηλευτών Ελλάδας), ασθενών και εκπρόσωπων της κεντρικής/περιφερειακής διοίκησης καθώς και Ευρωπαϊκών δικτύων. Στο έργο αυτό χρησιμοποιήθηκε μεθοδολογία που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του συγκεκριμένου έργου και αποτελεί σύνθεση δοκιμασμένων εμπειριών και τεχνολογιών από Αμερική, Ευρώπη και Αυστραλία. Η παρούσα έκδοση παρουσιάζει τα αποτελέσματα της συστηματικής ανασκόπησης που ολοκλήρωσε η ομάδα εργασίας για τη Χρήση Οινοπνεύματος. Σε αυτήν ο ιατρός γενικής ιατρικής και επαγγελματίας υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (Π.Φ.Υ.) μπορεί να αναζητήσει απαντήσεις σε κλινικά ερωτήματα που τίθενται συχνά στην καθ ημέρα πράξη και να λάβει αποφάσεις που είναι σύμφωνες με τη διεθνή βιβλιογραφία αλλά και τη γνώμη των ασθενών. Θα επιθυμούσα να ευχαριστήσω όλους εκείνους που συνέβαλαν στην ολοκλήρωση αυτού του έργου και ιδιαίτερα τα μέλη της ομάδας έργου (κ. Ελευθέριο Θηραίο που συντόνισε την ομάδα εργασίας, κ. Αντώνη Κούτη, κ. Ανθή Γεωργοπούλου) που διάβασε συστηματικά τη βιβλιογραφία και συνέταξε μεγάλο μέρος του παρόντος κειμένου, καθώς και την κ. Ειρήνη Βασιλάκη για τον ουσιαστικό της ρόλο στο συντονισμό του έργου. Ιδιαίτερες ευχαριστίες και στους εκπρόσωπους του EUROPREV, Dr. Mateja Bulc και Dr. Lodewijk Pas. Θα είναι τιμή και χαρά για όλους μας εάν αυτές οι οδηγίες χρησιμοποιηθούν επ ωφελεία των ασθενών και των υπηρεσιών υγείας, των ιατρών και των νοσηλευτών στην Π.Φ.Υ. Με εκτίμηση, Ο Επιστημονικός Υπεύθυνος του έργου Χρήστος Λιονής Καθηγητής Γενικής Ιατρικής & Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας Διευθυντής Κλινικής Κοινωνικής και Οικογενειακής Ιατρικής Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης 4

5 1. Εισαγωγή Η χρήση οινοπνεύματος είναι συχνή στον ενήλικο πληθυσμό (77% στην ηλικία έτη), σήμερα, όπως και στην αρχαιότητα, ως χαλαρωτικό ( οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου ) και ως μέσο κοινωνικής συναναστροφής. Επιπλέον, η περιορισμένη χρήση οινοπνεύματος έχει ευεργετικές συνέπειες στο καρδιαγγειακό σύστημα, αφού προκαλεί αύξηση της HDL χοληστερίνης, λόγω δράσεως στο ήπαρ, και μειωμένη πηκτικότητα του αίματος. Όμως, όταν η χρήση γίνεται κατάχρηση, τότε το οινόπνευμα χάνει τις ευεργετικές του ιδιότητες και καταντά ασθένεια. Η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας οινοπνεύματος μπορεί να αφορά τη χρόνια κατάχρηση αλλά και την περιστασιακή μεγάλη κατάχρηση. Συνήθως απαιτείται χρόνια και υπερβολική λήψη οινοπνεύματος, ενώ οι περισσότεροι ασθενείς δεν είναι σωματικά εξαρτημένοι («αλκοολικοί»), αλλά κάνουν αυξημένη χρήση, συχνά στα πλαίσια της καθημερινής κοινωνικής ζωής. Το οινόπνευμα (αιθυλική αλκοόλη) είναι η συνηθέστερη και η πλέον διαδεδομένη φαρμακευτικήκατασταλτική ουσία του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος. Έτσι, η κατάχρηση της αιθανόλης είναι μείζον κοινωνικό και κλινικό πρόβλημα, και αποτελεί μια χρόνια πολυπαραγοντική διαταραχή, η οποία σχετίζεται με ένα ευρύτατο φάσμα γενετικών, βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικοπολιτισμικών αιτιο-παθογενετικών παραγόντων. Η αιθυλική αλκοόλη έχει ευρεία τοξική επίδραση στον ανθρώπινο οργανισμό, με αποτέλεσμα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) να έχει αναγνωρίσει περισσότερες από 60 παθήσεις/διαταραχές που να σχετίζονται με την κατανάλωση οινοπνεύματος, με προβλήματα σε όλα τα λειτουργικά συστήματα του ανθρώπου. Η βλαπτική του επίδραση στα διάφορα όργανα επιφέρει παροδική ή μόνιμη δυσλειτουργία. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της κλινικής σημειολογίας της κατάχρησης οινοπνεύματος είναι η άρνηση του ασθενούς να παραδεχθεί το πρόβλημα, με αποτέλεσμα να αποκαλύπτεται αυτό από τις συνέπειες και τις επιπλοκές του. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και σε έμμεσες τραγικές συνέπειες της κατάχρησης αιθυλικής αλκοόλης, όπως στα ατυχήματα (55% των τροχαλιών ατυχημάτων), στην αυξημένη αυτοκτονικότητα, στην εγκληματική συμπεριφορά (50% των φόνων, 60% των σεξουαλικών επιθέσεων), στη διατάραξη οικογενειακών ή εργασιακών σχέσεων κ.λπ. Η έγκαιρη ανίχνευση, διάγνωση και θεραπεία των διαταραχών αυτών είναι αποφασιστικής σημασίας, διότι επιτρέπει τη θεραπευτική παρέμβαση πριν από την εμφάνιση σοβαρών επιπτώσεων στη σωματική και ψυχική υγεία, καθώς και στις οικογενειακές, επαγγελματικές και κοινωνικές σχέσεις Το πρόβλημα της χρήσης οινοπνεύματος 5

6 Η κατανάλωση οινοπνεύματος αποτελεί μια συμπεριφορά ιδιαίτερα διαδεδομένη σε ολόκληρο τον κόσμο. Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις του ΠΟΥ, 2 δις. άτομα σε όλο τον κόσμο καταναλώνουν αλκοολούχα ποτά και 76,3 εκατ. πάσχουν από διαταραχές λόγω οινοπνεύματος. Η Ευρώπη αποτελεί την περιοχή στην οποία γίνεται η μεγαλύτερη κατανάλωση οινοπνευματωδών στον κόσμο, δεδομένου ότι κάθε ενήλικας καταναλώνει 11 λίτρα καθαρού οινοπνεύματος το χρόνο, ποσότητα 2,5 φορές μεγαλύτερη από το μέσο όρο κατανάλωσης στον υπόλοιπο κόσμο. Συνολικά το 11,9 της θνητότητας αποδίδεται στη χρήση αλκοόλ, κάτι που σημαίνει ότι 1 στους11 θανάτους στους άνδρες και 1 στους 16 στις γυναίκες συνδέονται με την κατανάλωση οινοπνεύματος. Ηπατολογικά προβλήματα, καρκίνος και ατυχήματα είναι οι πρώτες αιτίες νοσηρότητας που οδηγούν στο θάνατο. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Π.Ο.Υ., 2007) το οινόπνευμα ευθύνεται για την πρόκληση περισσότερων από 60 τύπων ασθενειών και βλαβών, πολλές εκ των οποίων είναι σοβαρές, χρόνιες ή και θανατηφόρες. Είναι επίσης υπεύθυνο για πολλαπλές κοινωνικές, ψυχικές και συναισθηματικές βλάβες, συμπεριλαμβανομένων του εγκλήματος, της ενδοοικογενειακής βίας, των αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών, των τροχαίων ατυχημάτων και των χαμένων ωρών εργασίας, κοστίζοντας στην Ευρωπαϊκή Ένωση περίπου 124 δις ετησίως άτομα σε ολόκληρο τον κόσμο, ηλικίας ετών, πεθαίνουν κάθε χρόνο από αίτια που συνδέονται με το οινόπνευμα, προκαλώντας ουσιαστικά το 9% των θανάτων σε αυτό το ηλικιακό φάσμα. Το οινόπνευμα κατέχει επίσης υψηλή θέση στην κλίμακα επιβάρυνσης της υγείας από νόσους και τραυματισμούς (Global Burden of disease and injury). Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ για το 2010, το οινόπνευμα είναι ο τρίτος σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου νοσηρότητας σε ολόκληρο τον κόσμο, μετά την υπέρταση και το κάπνισμα. Υπολογίζεται ότι τα άτομα με κατάχρηση/εξάρτηση από το οινόπνευμα θα επισκεφθούν μια υπηρεσία υγείας ή ένα γενικό ιατρό 6-7 φορές συχνότερα, συγκριτικά με αυτούς που δεν εμπλέκονται με το οινόπνευμα Επιδημιολογικά δεδομένα στον ελληνικό πληθυσμό Τα στοιχεία για τις συμπεριφορές χρήσης οινοπνεύματος στην Ελλάδα προέρχονται από τις έρευνες του γενικού πληθυσμού, καθώς και από αυτές που γίνονται κατά τακτά χρονικά διαστήματα σε έφηβους/μαθητές. 6

7 Στη μελέτη ATTICA που πραγματοποιήθηκε στην Αττική το 2002, το ποσοστό καθημερινής κατανάλωσης οινοπνεύματος στους ενήλικες άνδρες έφτανε το 42,5%, ενώ στις γυναίκες το 13,6%. Αντίστοιχα ποσοστά επιβεβαιώθηκαν και από άλλες έρευνες. Τα υψηλότερα ποσοστά κατανάλωσης οινοπνεύματος και στα δύο φύλα, παρατηρούνται στην ηλικία ετών. Η τελευταία επιδημιολογική μελέτη στον γενικό πληθυσμό για τη χρήση των οινοπνευματωδών έγινε το 2004 από το ΕΠΙΨΥ. Τα σημαντικότερα αποτελέσματα της έρευνας αυτής ήταν τα εξής: Σχεδόν όλοι οι Έλληνες (ηλικίας ετών) έχουν δοκιμάσει έστω και μία φορά στη ζωή τους κάποιο οινοπνευματώδες ποτό. Ποσοστό 74,1% έχουν καταναλώσει έστω και ένα οινοπνευματώδες τον τελευταίο χρόνο, ενώ το 65,8% έστω και μια φορά τον τελευταίο μήνα. Ποσοστό 10% αναφέρει υπερβολική κατανάλωση (τουλάχιστον 5 οινοπνευματώδη στην καθισιά, τουλάχιστον μία φορά τον τελευταίο μήνα) και το 12,2% τουλάχιστον ένα περιστατικό μέθης τον τελευταίο χρόνο. Από το 1984 μέχρι το 2004, η κατανάλωση οινοπνευματωδών δεν έχει μεταβληθεί διαχρονικά ιδιαίτερα, ίσως μάλιστα εμφανίζει και τάσεις μείωσης. Δεν υπάρχει τεκμηρίωση της σημερινής κατάστασης σε σχέση με τις διαταραχές χρήσης οινοπνεύματος στον γενικό πληθυσμό, υπολογίζεται όμως ότι ο αριθμός των εξαρτημένων ατόμων ίσως ξεπερνάει τις Οι οικονομικές επιπτώσεις της διαχείρισης των σχετιζόμενων με το οινόπνευμα διαταραχών Οι οικονομικές συνέπειες από την υπερβολική κατανάλωση οινοπνεύματος είναι πολυεπίπεδες, καθώς η κατανάλωση αλκοολούχων ποτών επηρεάζει: την επαγγελματική δραστηριότητα (μείωση παραγωγικότητας, αυξημένες ώρες απουσίας από την εργασία, κόστος από εργατικά ατυχήματα, χαμένες εργασιακές ευκαιρίες των ίδιων και των συγγενών τους). την ποινική δικαιοσύνη (απαιτεί χρόνο και πόρους από το δικαστικό σύστημα και τις αστυνομικές αρχές). το Σύστημα Υγείας (αυξημένες δαπάνες περίθαλψης, λόγω αυξημένων αναγκών των χρηστών από τις επιπτώσεις της χρήσης οινοπνεύματος). τις υπηρεσίες Κοινωνικής Πρόνοιας (αντιμετώπιση των προβλημάτων στην οικογένεια, στον επαγγελματικό χώρο, της ανεργίας και της επακόλουθης φτώχιας). Μελέτες στο Ηνωμένο Βασίλειο υπολόγισαν ότι το κόστος του οινοπνεύματος στην κοινωνία ανέρχεται στις 25.1 δις. ετησίως (Department of Health, 2007). Μια πρόσφατη έκθεση από το Υπουργείο Υγείας υπολόγισε το ετήσιο κόστος των υπηρεσιών NHS στην Αγγλία σε 2.7 δις, (Department of Health, 2008), με το 44% του συνολικού κόστους να αφορά νοσηλείες και ημερήσιες επισκέψεις, ενώ το 38% επισκέψεις στο τμήμα επειγόντων περιστατικών και υπηρεσίες 7

8 πρώτων βοηθειών. Το κόστος των σχετιζόμενων με το οινόπνευμα παραβατικών συμπεριφορών (συμπεριλαμβανομένων των δαπανών για την αστυνόμευση, οδήγηση σε κατάσταση μέθης, τα δικαστήρια και το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης) ανέρχεται σε 7,3 δις ετησίως (2003). Το εκτιμώμενο κόστος στο χώρο εργασίας από την απώλεια παραγωγικότητας, απουσίες ασθένειας σχετιζόμενες με το οινόπνευμα και των πρόωρων θανάτων ανέρχεται στα 6 δις (Μονάδα Στρατηγικής του Πρωθυπουργού, 2003). Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το συνολικό (άμεσα μετρήσιμο) κόστος του οινοπνεύματος το 2003 υπολογίστηκε στα 125 δισεκατομμύρια Ευρώ (79 δις δις Ευρώ), ποσό το οποίο ισοδυναμεί με το 1,3% GDP, ενώ το κοινωνικό κόστος του αλκοόλ εκτιμάται στα 270 δις, με το αντίστοιχο ποσό στις ΗΠΑ να ανέρχεται στα 185 δις δολάρια. 8

9 2. Ορισμοί Χρήσης Οινοπνεύματος Με τον όρο κατάχρηση οινοπνεύματος, αναφερόμαστε σε μια χρόνια διαταραχή της συμπεριφοράς, που εκδηλώνεται με επαναλαμβανόμενη λήψη οινοπνευματωδών ποτών, σε ποσότητα ασύμβατη με τις διαιτητικές συνθήκες και τα παραδεκτά όρια του κοινωνικού περιβάλλοντος, και που σε κάποιο βαθμό επηρεάζει την υγεία του χρήστη ή και την επαγγελματική και κοινωνική του λειτουργικότητα. Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια που προσδιορίζονται στην 10η έκδοση ταξινόμησης των ψυχικών διαταραχών και των διαταραχών συμπεριφοράς του Π.Ο.Υ. (ICD-10, από την ειδική έκδοση για τις ψυχικές διαταραχές στην Π.Φ.Υ.), θα πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ: έκθεσης σε κίνδυνο κατάχρησης οινοπνεύματος (επισφαλής χρήση αλκοόλ) o μεγάλη χρήση οινοπνευματωδών σε ποσότητα που ορίζεται με τοπικά κριτήρια π.χ. περισσότερα από 21 ποτά την εβδομάδα για τους άνδρες και περισσότερα από 14 για τις γυναίκες, επιβλαβούς χρήσης οινοπνεύματος o υπερβολική χρήση οινοπνευματωδών, που έχει προκαλέσει σωματική βλάβη (π.χ. ηπατική νόσο, γαστρεντερικές αιμορραγίες), ψυχική διαταραχή (π.χ. κατάθλιψη ή άγχος λόγω του οινοπνεύματος) ή έχει οδηγήσει σε βλαπτικές κοινωνικές συνέπειες (π.χ. απώλεια εργασίας) εξάρτησης από οινόπνευμα o συνεχιζόμενη χρήση οινοπνεύματος παρά την ύπαρξη βλάβης, o δυσκολία ελέγχου της χρήσης οινοπνεύματος, o έντονη επιθυμία για χρήση οινοπνεύματος, o ανοχή, o στερητικά συμπτώματα. Επισφαλής χρήση οινοπνεύματος (hazardous use): Με την έννοια αυτή ορίζεται ως το επίπεδο ή ο τρόπος κατανάλωσης που είναι πιθανόν να οδηγήσει σε βλάβη, εάν οι συνήθειες κατανάλωσης επιμείνουν. Δεν υπάρχει καθορισμένη συμφωνία για το επίπεδο κατανάλωσης οινοπνεύματος, που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως επικίνδυνο, καθώς φαίνεται ότι για πολλές καταστάσεις, οποιοδήποτε επίπεδο κατανάλωσης οινοπνεύματος μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο. Σύμφωνα με τον ορισμό του Π.Ο.Υ., περιγράφεται ως μέση ημερήσια κατανάλωση gr αλκοόλης (3 ποτά) για τις γυναίκες και gr (5 ποτά) για τους άνδρες. 9

10 Επιβλαβής χρήση οινοπνεύματος (harmful use): Με την έννοια αυτή ορίζεται η μορφή κατανάλωσης που σχετίζεται με την πρόκληση βλάβης στην υγεία, είτε οργανική είτε ψυχική. Σύμφωνα με τον ορισμό του Π.Ο.Υ. περιγράφεται ως μέση κατανάλωση άνω των 40 gr οινοπνεύματος (3 ποτά) ημερησίως στις γυναίκες και άνω των 60 gr (5 ποτά) για τους άνδρες. Στο διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας (DSM- IV) ορίζονται δύο κυρίως έννοιες αναφορικά με την κατανάλωση οινοπνεύματος, η έννοια της κατάχρησης και αυτή της εξάρτησης. Σύμφωνα με το DSM-IV η κατάχρηση από το οινόπνευμα (αντιστοιχεί στην επιβλαβή χρήση οινοπνεύματος, κατά Π.Ο.Υ.) αποτελεί ένα δυσπροσαρμοστικό πρότυπο χρήσης του που οδηγεί σε κλινικά σημαντική έκπτωση ή ενόχληση, όπως εκδηλώνεται με τουλάχιστον ένα από τα ακόλουθα κριτήρια, τα οποία συμβαίνουν σε μια περίοδο 12 μηνών: Συνεχής χρήση οινοπνεύματος, που έχει ως συνέπεια αποτυχία εκπλήρωσης βασικών υποχρεώσεων (εργασία, οικογένεια, σχολείο κ.α.). Συνεχής χρήση οινοπνεύματος, σε καταστάσεις που ενέχουν σωματικό κίνδυνο (οδήγηση, χειρισμός μηχανημάτων). Συνεχής χρήση οινοπνεύματος, που έχει ως συνέπεια προβλήματα με τον νόμο που συνδέονται με την κατανάλωση αλκοόλ. Συνεχής χρήση οινοπνεύματος, παρά την ύπαρξη μόνιμων ή υποτροπιάζοντων προβλημάτων (διαταραχή κοινωνικών, διαπροσωπικών σχέσεων, κ.α.) Η εξάρτηση από το οινόπνευμα, σύμφωνα με το DSM-IV, αποτελεί μια δυσπροσαρμοστική χρήση του οινοπνεύματος, που οδηγεί σε κλινικά σημαντική έκπτωση ή ενόχληση, όπως εκδηλώνεται με τρία ή περισσότερα από τα ακόλουθα κριτήρια τα οποία συμβαίνουν σε μια περίοδο 12 μηνών: Ανοχή, όπως καθορίζεται από ένα από τα ακόλουθα δύο: o Ανάγκη για εξεσημασμένα αυξημένες ποσότητες οινοπνεύματος για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος ή τοξίκωσης (οξείας μέθης). o Εξεσημασμένα μειωμένο αποτέλεσμα με την κανονική χρήση της ίδιας ποσότητας οινοπνεύματος. Στέρηση, όπως εκδηλώνεται με ένα από τα ακόλουθα δύο: 10

11 o Τα χαρακτηριστικό αλκοολικό στερητικό σύνδρομο (π.χ. πρωινός τρόμος, άγχος, κακουχία, εφιδρώσεις μετά από διακοπή της χρήσης οινοπνεύματος κ.α.). o Λαμβάνεται η ίδια ή μια στενά σχετιζόμενη ουσία, για να ανακουφιστεί το άτομο ή να αποφύγει τα στερητικά συμπτώματα Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων οινοπνεύματος για μεγαλύτερες περιόδους από ό,τι είχε πρόθεση. Επίμονη επιθυμία ή ανεπιτυχείς προσπάθειες να ελέγξει ή να διακόψει τη χρήση οινοπνεύματος. Ένα μεγάλο μέρος του χρόνου δαπανάται σε δραστηριότητες αναγκαίες για την προμήθεια οινοπνεύματος (π.χ. διανύει μεγάλες αποστάσεις), στην κατανάλωση ή στην αποκατάσταση από τη δράση του. Παραιτείται ή περιορίζει σημαντικές κοινωνικές, επαγγελματικές ή δημιουργικές δραστηριότητες εξαιτίας της χρήσης οινοπνεύματος. Η χρήση οινοπνεύματος συνεχίζεται παρά το γεγονός ότι έχει επίμονα ή υποτροπιάζοντα σωματικά ή ψυχολογικά προβλήματα, που είναι πιθανόν να έχουν προκληθεί ή επιδεινωθεί από το οινόπνευμα (π.χ. συνεχίζει να πίνει παρά το ότι γνωρίζει ότι ένα έλκος στομάχου ή δωδεκαδακτύλου επιδεινώθηκε από την κατανάλωση οινοπνεύματος). Στα κριτήρια του DSM-IV για την εξάρτηση από το οινόπνευμα δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις φυσιολογικές παραμέτρους της ανοχής και της στέρησης, καθώς αυτές σχετίζονται με πολλά συνοδά προβλήματα και με βαρύτερη πρόγνωση. Στο DSM-IV οι διαταραχές που συνδέονται με την κατανάλωση οινοπνεύματος είναι οι ακόλουθες: Τοξίκωση από οινόπνευμα Στερητικό σύνδρομο από οινόπνευμα Παραλήρημα οφειλόμενο σε τοξίκωση ή στέρηση από οινόπνευμα (με παραληρητικές ιδέες/με ψευδαισθήσεις) Αμνησιακή διαταραχή λόγω χρήσης οινοπνεύματος Ψυχωσική διαταραχή λόγω χρήσης οινοπνεύματος Διαταραχή της διάθεσης λόγω χρήσης οινοπνεύματος Αγχώδης διαταραχή λόγω χρήσης οινοπνεύματος Άνοια λόγω χρήσης οινοπνεύματος 11

12 Σεξουαλική δυσλειτουργία λόγω χρήσης οινοπνεύματος Διαταραχή του ύπνου λόγω χρήσης οινοπνεύματος Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ., η κατανάλωση οινοπνεύματος, η σχετιζόμενη με το οινόπνευμα βλάβη και η εξάρτηση από αυτό υφίστανται εντός ενός συνεχούς. Η κατανάλωση οινοπνεύματος κυμαίνεται μεταξύ της μη χρήσης του, του χαμηλού κινδύνου κατανάλωσης, της επικίνδυνης κατανάλωσης, της επιβλαβούς κατανάλωσης και της εξάρτησης. Με τον ίδιο τρόπο, η προκαλούμενη από το οινόπνευμα βλάβη ποικίλλει από καθόλου έως μέτριου βαθμού βλάβη, και στη συνέχεια έως τη σημαντική και σοβαρή βλάβη. Η κατανάλωση οινοπνεύματος και η βλάβη που προκαλείται από αυτό, δεν είναι σταθερές καταστάσεις και τα άτομα μπορούν με ευκολία να μεταπηδούν προς τη μία ή την άλλη πλευρά του συνεχούς, συμπεριλαμβανομένων και εισόδων και εξόδων στη φάση εξάρτησης κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Περιγραφή κατανάλωσης οινοπνεύματος Σε επιστηµονικό επίπεδο, τα γραµµάρια οινοπνεύματος είναι η προτιµούµενη σηµειογραφία. Σε επίπεδο πρωτοβάθµιο φροντίδας υγείας, ο αριθµός των τυποποιημένων ποτών (standard drinks) είναι η προτιµούµενη σηµειογραφία. Στην Ευρώπη σε ένα τυποποιημένο ποτό περιέχονται 10 γραµµάρια αλκοόλης. Η χρήση του όρου των τυποποιημένων ποτών (standard drinks) απλοποιεί την εκτίµηση της κατανάλωσης οινοπνεύματος και η συστηµατική χρήση του στις υπηρεσίες πρωτοβάθµιας φροντίδας υγείας μπορεί να υιοθετηθεί. Εντούτοις, εφόσον υπάρχουν διαφορές µεταξύ των χωρών, το περιεχόµενο του οινοπνεύματος σε κάθε τυποποιημένο ποτό πρέπει να καθορίζεται σε κάθε χώρα ανάλογα µε τις επιστηµονικές µελέτες και όχι µόνο κατόπιν συµφωνίας. Ο Π.Ο.Υ. (2001) προτείνει ότι ένα τυποποιηµένο ποτό είναι το ισοδύναµο: 330 κυβικών εκατοστών µπίρας 5% 140 κυβικών εκατοστών κρασιού 12% 90 κυβικών εκατοστών ενισχυµένου κρασιού (sherry) 18% 70 κυβικών εκατοστών λικέρ 25% 40 κυβικών εκατοστών οινοπνευµατώδους ποτού 40%. 12

13 3. Κλινικά ερωτήματα Αναφορικά με τη διάγνωση, και τα διαγνωστικά εργαλεία: 1. Ποια διαγνωστικά εργαλεία στη Γενική Ιατρική και Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας θεωρούνται κατάλληλα για εφαρμογή αναφορικά με την επισφαλή χρήση/την επιβλαβή χρήση/την εξάρτηση από το οινόπνευμα; 2. Ποια από τα εργαλεία έγκαιρης ανίχνευσης/διάγνωσης (ερωτηματολόγια ή κλίμακες διαλογής) της επισφαλούς χρήσης/της επιβλαβούς χρήσης/της εξάρτησης από το οινόπνευμα και σε ποιες ομάδες πληθυσμού είναι κατάλληλα (με κριτήρια υψηλής διαγνωστικής ακρίβειας και υψηλής προγνωστικής αξίας) στην Γενική Ιατρική και την Π.Φ.Υ.; 3. Σε ποια νοσήματα και σε ποιες ειδικές ομάδες πληθυσμού συνιστώνται παρεμβάσεις έγκαιρης ανίχνευσης/διάγνωσης (ερωτηματολόγια ή κλίμακες διαλογής) της επισφαλούς χρήσης/της επιβλαβούς χρήσης/της εξάρτησης από το οινόπνευμα στην Π.Φ.Υ.; Αναφορικά με τις παρεμβάσεις (φαρμακευτικές και μη): 4. Ποια είναι η αποτελεσματικότητα σε σχέση με την ποιότητα ζωής, το προσδόκιμο επιβίωσης ή και το κόστος των φαρμακολογικών και των μη-φαρμακολογικών παρεμβάσεων που εφαρμόζονται στην Π.Φ.Υ. σε προβλήματα που σχετίζονται με το οινόπνευμα; 5. Πως διαφοροποιείται η θεραπευτική παρέμβαση σε σχέση με τη συνοσηρότητα για προβλήματα που σχετίζονται με το οινόπνευμα; Αναφορικά με την πρόληψη: 6. Ποια είναι η πρωτογενής πρόληψη για την κατανάλωση/χρήση οινοπνεύματος ή τα σχετιζόμενα με το οινόπνευμα προβλήματα που μπορεί να εφαρμόσει το προσωπικό της Π.Φ.Υ., με ποιο κόστος και ποια αποτελεσματικότητα; Αναφορικά με την παραπομπή: 13

14 7. Τι πρέπει να καταγράφεται και να ελέγχεται από τον γενικό γιατρό, σχετικά με τη χρήση/κατάχρηση του οινοπνεύματος σε κάθε τακτικό έλεγχο (follow up) οποιουδήποτε ασθενή; 8. Ποια είναι τα κριτήρια παραπομπής ασθενών που επισκέπτονται υπηρεσίες Π.Φ.Υ. με προβλήματα σχετιζόμενα με το οινόπνευμα και πού αυτοί θα πρέπει να παραπεμφούν; 9. Ποιo είναι το κόστος, το όφελος, η αποτελεσματικότητα διαχείρισης στην Π.Φ.Υ. ενός ασθενούς με προβλήματα σχετιζόμενα με το οινόπνευμα; Αναφορικά με τους επαγγελματίες υγείας και τις υπηρεσίες υγείας: 10. Ποια είναι η κατάλληλη δομή της Π.Φ.Υ. για την αποτελεσματική εφαρμογή από τους επαγγελματίες υγείας των Κ.Ο. για την αντιμετώπιση της χρήσης αλκοόλ στο γενικό πληθυσμό και σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες; 14

15 4. Μεθοδολογία Σκοπός των Κ.Ο. για τη Χρήση Οινοπνεύματος Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη «Χρήση Οινοπνεύματος» αποτελούν συστάσεις προς τους επαγγελματίες υγείας στην Π.Φ.Υ., για τη διαχείριση των προβλημάτων που σχετίζονται με τη χρήση οινοπνεύματος. Οι συστάσεις αυτές για την φροντίδα των ασθενών που κάνουν χρήση οινοπνεύματος λαμβάνουν υπόψη τους τις ανάγκες και τις προτιμήσεις των ασθενών, αλλά και τη συνεργασία και υποστήριξη των οικογενειών/φροντιστών τους. Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη «Χρήση του Οινοπνεύματος», αφορούν τη διαχείριση προβλημάτων σχετιζόμενων με το οινόπνευμα ασθενών, που προσέρχονται σε Μονάδα Π.Φ.Υ. (γενικοί ιατροί, άλλοι επαγγελματίες υγείας Π.Φ.Υ.). Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες αφορούν ασθενείς που ανήκουν στον γενικό πληθυσμό της κοινότητας αναφοράς μιας μονάδας Π.Φ.Υ. και δεν αφορούν: Παιδιά και Εφήβους (άτομα ηλικίας <18 ετών) Εγκύους Ασθενείς με εγκαταστημένα οργανικά προβλήματα σχετιζόμενα με το οινόπνευμα Ασθενείς που παρακολουθούνται από ψυχιάτρους Ασθενείς που έχουν εισαχθεί σε γενικά ή ψυχιατρικά νοσοκομεία Μεθοδολογία ανάπτυξης Κατευθυντηρίων Οδηγιών Προκειμένου να υλοποιηθεί το έργο «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», κρίθηκε απαραίτητη η σύνταξη ενός μεθοδολογικού εργαλείου κοινού για όλες τις ομάδες εργασίας. Το εγχειρίδιο περιλαμβάνει δύο στάδια, αφενός την εντόπιση, επιλογή και αξιολόγηση των βιβλιογραφικών πηγών (συστηματικών ανασκοπήσεων και κατευθυντήριων οδηγιών) και αφετέρου την διατύπωση των συστάσεων. 15

16 Πηγές δεδομένων Αναζήτηση κατευθυντήριων οδηγιών από φορείς του εξωτερικού. Για την εύρεση σχετικών κατευθυντήριων οδηγιών θα χρησιμοποιηθούν Κέντρα Παραγωγής και Διανομής Κ.Ο. Ευρωπαϊκών ή Αμερικάνικων Επιστημονικών Εταιρειών, Εθνικά Κέντρα Παραγωγής ή Διανομής Κ.Ο. και Κέντρα Σύνθεσης και Διανομής Κ.Ο. Κολεγίων Γενικής /Οικογενειακής Ιατρικής. Αναζήτηση επιπρόσθετου υλικού από ΠΟΥ/WHO, ΟΚΑΝΝΑ και άλλα σχετικά Ευρωπαϊκά και Διεθνή Δίκτυα (π.χ. EUROPREV, National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism). Αναζήτηση σχετικών άρθρων από ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων όπως Medline/PubMed (http://www.pubmed.com/) και Cochrane Library (http://www.cochrane.org/), με περίοδο αναζήτησης την τελευταία πενταετία. Κριτήρια επιλογής Κριτήρια συμπερίληψης και αποκλεισμού Κ.Ο. Τα κριτήρια επιλεξιμότητας των Κ.Ο. με σκοπό την μελλοντική αξιολόγησή τους, μέσω του εργαλείου AGREE I, ήταν: Η γλώσσα (Ελληνική ή Αγγλική) Η έκδοση εντός τελευταίας πενταετίας ( ) Η ποιότητά τους H δυνατότητα εφαρμογής τους στην Ελλάδα Κριτήρια συμπερίληψης και αποκλεισμού άρθρων Απαραίτητη προϋπόθεση για την αναζήτηση της βιβλιογραφίας ήταν η δημιουργία αλγορίθμων και στις δύο βάσεις δεδομένων χρησιμοποιώντας όρους Μesh (ή λέξειςκλειδιά) ανά κλινικό ερώτημα. 16

17 Τα κριτήρια που έπρεπε να πληροί μια μελέτη για να μπορέσει να συμπεριληφθεί σε αυτή την αναζήτηση ήταν: Γλώσσα : Ελληνική ή Αγγλική Τύπος άρθρων: Τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες (RCTs), Συστηματικές ανασκοπήσεις και Συστηματικές ανασκοπήσεις των RCTs (Mετα-αναλύσεις) Ημερομηνία δημοσίευσης: Εντός τελευταίας πενταετίας (από έως ) Είδος: Άνθρωποι Ηλικίες: Eνήλικα άτομα άνω των 18 ετών Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπήρχαν περιορισμοί σχετικά με το φύλο. Από την αναζήτησή μας εξαιρέθηκαν οι ποιοτικές ερευνητικές μελέτες, οι ποσοτικές ερευνητικές μελέτες με παρεμβάσεις που δεν έχουν ομάδα σύγκρισης και οι μη τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές. Εξαγωγή και σύνθεση των δεδομένων Μετά τη δημιουργία των αλγορίθμων όπως αναφέρθηκε παραπάνω, έγινε η επιλογή όσων μελετών είχαν σχετική συνάφεια με το εκάστοτε κλινικό ερώτημα. Οι πληροφορίες που προήλθαν από τις μελέτες που επιλέχθηκαν, καταγράφηκαν σε μια σταθμισμένη βάση δεδομένων, υπό την μορφή λογιστικών φύλλων (Εxcel matrix). Τα δεδομένα που επιλέχθηκαν σχετικά με την εξαγωγή και την αναφορά τους, περιλαμβάνουν το κλινικό/ερευνητικό ερώτημα που πραγματεύονται οι μελέτες, το πλαίσιο της μελέτης, τον πρώτο συγγραφέα, το έτος δημοσίευσης και το περιοδικό δημοσίευσης. Οι συγκεντρωτικές αυτές μελέτες αξιολογήθηκαν με τη χρήση ειδικού/ών εργαλείου/ων. Αποτίμηση της ποιότητας των Κατευθυντήριων Οδηγιών Η ποιότητα των Κ.Ο. αξιολογήθηκε με το εργαλείο AGREE (έκδοση Ι). Ο σκοπός του εργαλείου αξιολόγησης AGREE (www.agreecollaboration.org, είναι να εξασφαλίσει ένα πλαίσιο για την εκτίμηση της ποιότητας των Κ.Ο. Το εργαλείο αυτό 17

18 αποτελείται από 23 βασικά στοιχεία (ερωτήματα) οργανωμένα σε έξι τομείς και λεπτομερής περιγραφή του γίνεται στο εγχειρίδιο των μεθόδων για την ανάπτυξη Κατευθυντήριων Οδηγιών στη Γενική Ιατρική και Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Αποτίμηση της ποιότητας της βιβλιογραφίας Αποτίμηση της ποιότητας των συστηματικών ανασκοπήσεων και μετα-αναλύσεων (AMSTAR) Το εργαλείο AMSTAR χρησιμοποιήθηκε για την αποτίμηση της ποιότητας των συστηματικών ανασκοπήσεων και των μετα-αναλύσεων. Το εργαλείο αποτελείται συνολικά από 11 βήματα-ερωτήματα, ενώ λεπτομερής περιγραφή του γίνεται στο εγχειρίδιο των μεθόδων για την ανάπτυξη Κατευθυντήριων Οδηγιών στη Γενική Ιατρική και Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Αποτίμηση της ποιότητας των Τυχαιοποιημένων Ελεγχόμενων Κλινικών Δοκιμών (RCTs ) και των διαγνωστικών μελετών Η αποτίμηση των Τυχαιοποιημένων Ελεγχόμενων Κλινικών Δοκιμών (Τ.Ε.Κ.Δ.) που εντοπίστηκαν, έγινε με τη χρήση των εργαλείων που προτείνει το Centre of Evidence Based Medicine του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (http://www.cebm.net/) όπως αυτά προσαρμόστηκαν στην ελληνική γλώσσα. Συγκεκριμένα, συμπληρώθηκε το δελτίο κριτικής αποτίμησης για Τ.Ε.Κ.Δ. (RCTs Critical Appraisal Sheet) ή/και το δελτίο Diagnostic Study Appraisal Work Sheet (http://www.cebm.net/index.aspx?o=1157) στη περίπτωση των διαγνωστικών μελετών ή/και έγινε χρήση του ηλεκτρονικού εργαλείου Cat-maker. 18

19 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης, με υποστηρικτικό κείμενο Διαλογή της εκτίμησης του τρόπου χρήσης οινοπνεύματος στην Π.Φ.Υ. Σύσταση 1: Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς, στους άλλους ιατρούς και στους άλλους επαγγελματίες υγείας στην Π.Φ.Υ. η διαλογή με χρήση ερωτηματολογίου για την εκτίμηση του τρόπου κατανάλωσης οινοπνεύματος στην Π.Φ.Υ. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 1,2,3 & Γ 2, 22) Η Π.Φ.Υ. αποτελεί το καταλληλότερο πεδίο εφαρμογής της διαλογής, επειδή είναι το πρώτο σημείο επαφής του γενικού πληθυσμού με τις υπηρεσίες υγείας. Η διαλογή αποσκοπεί στην ταυτοποίηση των ατόμων του γενικού πληθυσμού που κάνουν επισφαλή ή επιβλαβή χρήση οινοπνεύματος. Η ανίχνευση της επισφαλούς και της επιβλαβούς κατανάλωσης αλκοόλ από τους επαγγελματίες υγείας της Π.Φ.Υ. έχει συστηματικά αποδειχτεί αποτελεσματική σε σχέση με το κόστος της. Σύσταση 2: Το εργαλείο διαλογής AUDIT συνιστάται για την ανίχνευση της επισφαλούς και της επιβλαβούς κατανάλωσης οινοπνεύματος στην Π.Φ.Υ. και στον γενικό πληθυσμό. ΣΧΟΛΙΟ 1 : Σε κάθε ασθενή της Π.Φ.Υ. πρέπει να γίνεται ερώτηση για τη χρήση οινοπνεύματος. ΣXOΛΙΟ 2: Η χρήση των βιολογικών δεικτών (MCV, γgt, CDT, συγκέντρωση οινοπνεύματος στο αίμα) θα πρέπει να γίνεται μόνον επικουρικά, στην περίπτωση που η αυτό-αναφερόμενη χρήση είναι μη αξιόπιστη, καθώς έχουν μικρότερη ευαισθησία και ειδικότητα στην ανίχνευση ατόμων με επιβλαβή κατανάλωση οινοπνεύματος, από ότι έχει ένα εργαλείο διαλογής (όπως το AUDIT). Επίπεδο Τεκμηρίωσης: I Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 1,2,4 & Γ 2,4,6,9) Tο ερωτηματολόγιο 10 ερωτήσεων AUDIT (και οι σύντομες εκδοχές του AUDIT-C/τρεις ερωτήσεις & μια ερώτηση), που ανέπτυξε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, για την ανίχνευση της επισφαλούς και της επιβλαβούς κατανάλωσης, καθώς και της εξάρτησης από το οινόπνευμα, έχει μεγάλη ευαισθησία και ειδικότητα, έχει διαπολιτισμική εγκυρότητα, 19

20 μπορεί να είναι αυτό-συμπληρούμενο και είναι το πλέον κατάλληλο και εφαρμοζόμενο εργαλείο διαλογής (screening) στην Π.Φ.Υ. Αν και οι ασθενείς µε επικίνδυνη και επιβλαβή κατανάλωση οινοπνεύματος µπορεί να αναγνωριστούν οποτεδήποτε, υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις καταστάσεις όπου η αναγνώριση µπορεί να εφαρµοστεί: ως µέρος της καταγραφής ενός νέου ασθενή ως µέρος µίας παρέµβασης ρουτίνας πριν τη συνταγογράφηση ενός φαρµάκου που αλληλεπιδρά µε το οινόπνευμα σε απάντηση σε προβλήµατα που µπορεί να σχετίζονται µε το οινόπνευμα Τεκμηρίωση για Σχόλιο (Β 1,2) & Γ 18,20) Οι άμεσοι βιολογικοί δείκτες (μέτρηση των επιπέδων του οινοπνεύματος στο αίμα, στα ούρα και στον εκπνεόμενο αέρα) είναι χρήσιμοι μόνο στην περίοδο αμέσως μετά τη χρήση, ενώ οι έμμεσοι βιολογικοί δείκτες (MCV/SGOT/SGPT/γGT/CDT) έχουν μεγαλύτερη ημιπερίοδο ζωής και είναι χρήσιμοι τόσο στην ανίχνευση παρατεταμένης κατανάλωσης οινοπνεύματος, όσο και στην παρακολούθηση των υποτροπών. Η συνδυασμένη μέτρηση γgt και MCV παρουσιάζει αυξημένη ευαισθησία (17-63%) και ειδικότητα (74-98%) και είναι εύκολα εφαρμόσιμη στην καθημερινή πρακτική της διάγνωσης της κατανάλωσης οινοπνεύματος. Επειδή τα εργαλεία διαλογής, όπως το AUDIT, έχουν πολύ μεγαλύτερη ευαισθησία και ειδικότητα, οι βιολογικοί δείκτες μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνον επικουρικά σε αυτά, όταν η αναφερόμενη κατανάλωση οινοπνεύματος δεν θεωρείται αξιόπιστη. Σύσταση 3: Η χρήση του εργαλείου AUDIT, ως μέσο διαλογής, συνιστάται στην ανίχνευση του τρόπου χρήσης οινοπνεύματος, σε ασθενείς με ψυχικές διαταραχές και άλλα χρόνια νοσήματα. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: V Βαθμός σύστασης: C Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 2) Το AUDIT αποτελεί ένα κατάλληλο εργαλείο διαλογής σε ψυχιατρικούς ασθενείς για να ανιχνευθεί η κατάχρηση οινοπνεύματος. Σύσταση 4: Συνιστάται η εκπαίδευση των γενικών ιατρών, των νοσηλευτριών/τών και των άλλων επαγγελματιών υγείας στην Π.Φ.Υ. στη χρήση του διαγνωστικού εργαλείου AUDIT. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: III-3 Βαθμός σύστασης: B 20

21 Τεκμηρίωση Σύστασης (Γ 5) Συνιστάται η εκπαίδευση των γενικών ιατρών στη χρήση του διαγνωστικού εργαλείου AUDIT, αλλά και στην ανίχνευση οικογενειών ασθενών με προβλήματα χρήσης οινοπνεύματος. Μελέτες έχουν δείξει ότι η εκπαίδευση των Επαγγελματιών Υγείας ενισχύει την αποτελεσματικότητα των σύντομων παρεμβάσεων στους ασθενείς. Διαχείριση χρήσης οινοπνεύματος Μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις Σύσταση 5: Άτομα με επισφαλή και επιβλαβή χρήση οινοπνεύματος μπορεί να ωφεληθούν από βραχείες παρεμβάσεις στην Π.Φ.Υ., από γενικούς ιατρούς και άλλους επαγγελματίες υγείας. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 1,2,3,4 & Γ 9,12,15,19,22,24) Οι ενδείξεις υποδεικνύουν ότι οι επαγγελµατίες της πρωτοβάθµιας φροντίδας πρέπει να προσφέρουν βραχείες παρεµβάσεις σε άνδρες ασθενείς που έχουν βαθµολογία 8-15 στην κλίµακα AUDIT ή σε όσους έχουν κατανάλωση280 gr οινοπνεύματος ή και περισσότερο εβδοµαδιαίως, καθώς και σε γυναίκες µε την ίδια βαθµολογία ή κατανάλωση 140 gr αλκοόλης και παραπάνω εβδοµαδιαίως. Οι βραχείες παρεμβάσεις για την μείωση της κατανάλωσης του οινοπνεύματος, σε άτομα με επισφαλή ή επιβλαβή κατανάλωση, είναι αποτελεσματικές και έχουν καλή σχέση κόστους-αποτελέσματος, όταν ασκούνται από τους επαγγελματίες υγείας, στα πλαίσια της Π.Φ.Υ., και δεν απαιτούνται πιο εξειδικευμένες θεραπείες. Φαίνεται πως είναι περισσότερο αποτελεσματικές σε λιγότερο σοβαρά προβλήματα. Το πλαίσιο της βραχείας παρέµβασης µπορεί να περιλαµβάνει: Ενηµέρωση ότι ο τρόπος κατανάλωσης οινοπνεύματος του ασθενή ανήκει στην επικίνδυνη κατηγορία κατανάλωσης οινοπνεύματος, Παροχή Πληροφοριών για τους ειδικούς κινδύνους της συνεχιζόµενης σε επικίνδυνα επίπεδα χρήσης, ηµιουργία ενός στόχου για να επιτευχθεί από τον ασθενή ώστε να αλλάξει η συµπεριφορά κατανάλωσης οινοπνεύματος, Συµβουλές σχετικά µε τα όρια κατανάλωσης ποσότητας οινοπνεύματος των 280 gr οινοπνεύματος ή και περισσότερων εβδοµαδιαίως για τους άνδρες, και των 140 gr ή και περισσοτέρων εβδοµαδιαίως για τις γυναίκες και τη ιαβεβαίωση ότι όσοι καταναλώνουν οινόπνευμα κατά έναν επικίνδυνο τρόπο δεν είναι απαραιτήτως εξαρτηµένοι από αυτό, και ότι µπορούν να αλλάξουν τη συµπεριφορά τους όσον αφορά την κατανάλωση οινοπνεύματος. Oι σύντομες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν μία έως τέσσερις συνεδρίες, κάθε μία από τις οποίες διαρκεί από 5 έως 30 λεπτά, και, συνήθως συνδυάζουν συνεντεύξεις κινητοποίησης (motivational interviewing) και τεχνικές συμβουλευτικής (counseling techniques). 21

22 Σύσταση 6: Εξειδικευμένα προγράμματα απεξάρτησης συνιστώνται σε εξαρτημένα από το οινόπνευμα άτομα. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 1,2) Οι βραχείες παρεμβάσεις στην Π.Φ.Υ. για τη μείωση της κατανάλωσης του οινοπνεύματος δεν είναι αποτελεσματικές στα άτομα που είναι εξαρτημένα, για τούτο θα πρέπει να παραπέμπονται σε ειδικό πρόγραμμα απεξάρτησης και να παρακολουθούνται διαχρονικά μετά το πέρας του προγράμματος, από τους επαγγελματίες της Π.Φ.Υ., για τον κίνδυνο της υποτροπής. Σύσταση 7: Οι γενικοί ιατροί, οι άλλοι ιατροί και οι επαγγελματίες υγείας της Π.Φ.Υ. θα πρέπει να υποστηρίζουν και να συμβουλεύουν τα μέλη των οικογενειών των ατόμων που καταναλώνουν οινόπνευμα, να τα παροτρύνουν να χρησιμοποιούν τις κατάλληλες μη-φαρμακολογικές θεραπευτικές παρεμβάσεις [σύντομες παρεμβάσεις (brief interventions), συνεντεύξεις κινητοποίησης (motivational interviewing), γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (cognitive behavioral therapy]. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 3,4 & Γ 3) Οι οικογένειες των ατόμων με προβλήματα χρήσης οινοπνεύματος μπορούν να ζητήσουν συμβουλές, σχετικά με το πώς πρέπει να παρεμβαίνουν, στις περιπτώσεις που ο ασθενής δεν έχει κίνητρα για αλλαγή. Θα πρέπει να ενθαρρύνονται οι οικογένειες να συμμετέχουν στη θεραπεία και τη φροντίδα των ανθρώπων που κάνουν κατάχρηση οινοπνεύματος για να βοηθήσουν την υποστήριξη και τη διατήρηση της θετικής αλλαγής. Όταν οι ανάγκες των οικογενειών των ατόμων που κάνουν κατάχρηση οινοπνεύματος έχουν εντοπιστεί, συνιστάται η παροχή καθοδηγούμενης αυτοβοήθειας (συνήθως αποτελείται από μία μόνο συνεδρία, με την παροχή γραπτών υλικών) και η διευκόλυνση της επαφής τους με ομάδες υποστήριξης. Αν τα παραπάνω δεν αποδώσουν, συνιστώνται συναντήσεις της οικογένειας, για να διερευνηθούν και να προωθηθούν αποτελεσματικές συμπεριφορές αντιμετώπισης (διάρκειας τουλάχιστον 5 εβδομάδων). 22

23 Φαρμακολογικές παρεμβάσεις Σύσταση 8: Οι βενζοδιαζεπίνες (διαζεπάμη) και η χλωρομεθειαζόλη αποτελούν τη συνιστώμενη φαρμακευτική αγωγή στη διαχείριση των συμπτωμάτων του συνδρόμου στέρησης, κάτω από ειδικές περιστάσεις, για μέγιστη περίοδο επτά ημερών. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: C Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 2,4,5 & Γ 1,14,21) Οι βενζοδιαζεπίνες είναι τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται συχνότερα στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων στέρησης (άγχος, τρόμος, εφιδρώσεις), καθώς και στην πρόληψη των σπασμών και του τρομώδους παραληρήματος. Η βενζοδιαζεπίνη εκλογής είναι η διαζεπάμη λόγω της ταχείας έναρξης δράσης (1 ώρα) και της μακράς ημιπεριόδου ζωής (33 ώρες). Η λοραζεπάμη, ως ταχείας έναρξης δράσης αλλά μέτριας ημιπεριόδου ζωής (10-20 ώρες), χρησιμοποιείται εκεί που υπάρχουν προβλήματα παρατεταμένης καταστολής, όπως στους ηλικιωμένους, πρόσφατος τραυματισμός στο κεφάλι, ηπατική ανεπάρκεια, αναπνευστική ανεπάρκεια, σοβαρή παχυσαρκία και άλλα νοσήματα. Οι βενζοδιαζεπίνες δεν θα πρέπει να χορηγούνται πέραν της μίας εβδομάδας για τη διαχείριση του συνδρόμου στέρησης, λόγω του κινδύνου του φαινομένου της αναπήδησης και της εξάρτησης. Σύσταση 9: Όλοι οι ασθενείς που είναι ύποπτοι για εγκεφαλοπάθεια Wernicke θα πρέπει, κάτω από ειδικές περιστάσεις στην Π.Φ.Υ., να θεραπεύονται με υψηλή δόση θειαμίνης. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: C Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 2,4,5) Η Βιταμίνη Β1 (θειαμίνη) θα πρέπει να χορηγείται σε όλους τους ασθενείς που βρίσκονται σε σύνδρομο στέρησης για την πρόληψη της εγκεφαλοπάθειας του Wernicke, καθώς και σε όσους είναι εξαρτημένοι από το οινόπνευμα. Όλοι οι ασθενείς που είναι ύποπτοι για εγκεφαλοπάθεια Wernicke θα πρέπει να θεραπεύονται με υψηλή δόση θειαμίνης παρεντερικά (τουλάχιστον 500 mg την ημέρα), για τουλάχιστον 3-5 ημέρες. Επακολουθεί από του στόματος χορήγηση θειαμίνης σε δόση 300 mg την ημέρα, για μερικές εβδομάδες. H θειαμίνη είναι απαραίτητη για όσους ασθενείς συνεχίζουν την κατανάλωση αλκοόλ. 23

24 Σύσταση 10: Σε ειδικές περιπτώσεις, σε εξαρτημένους από το οινόπνευμα ασθενείς, συνιστάται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην Π.Φ.Υ. η συνταγογράφηση του acamprosate με σύγχρονη παρακολούθηση. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: C Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 4,5 & Γ 16) Πολλές μελέτες υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητα acamprosate στην πρόληψη της υποτροπής για προβλήματα που σχετίζονται με το οινόπνευμα. Πρόκειται για ένα ασφαλές φάρμακο με ελάχιστες ανεπιθύμητες παρενέργειες, το οποίο δεν ενοχοποιείται για εθισμό. Η χρήση του συνιστάται κυρίως τους πρώτους μήνες μετά την αποτοξίνωση από το οινόπνευμα. Αξίζει να σημειωθεί πως δεν είναι αποτελεσματικό για όλους τους ασθενείς, για το λόγο αυτό η αποτελεσματικότητά του πρέπει να ελέγχεται με ραντεβού ανά τακτά χρονικά διαστήματα και να σταματάει η χορήγησή του στην περίπτωση που δεν υπάρχει σοβαρή μείωση της κατανάλωσης. Στην περίπτωση που η χορήγηση φαίνεται αποτελεσματική συνιστάται η λήψη του για διάστημα 6-12 μηνών. Προβλήματα χρήσης οινοπνεύματος και συννοσηρότητα Σύσταση 11: Ασθενείς με προβλήματα που σχετίζονται με το οινόπνευμα και με συνυπάρχον άγχος ή κατάθλιψη θα πρέπει να θεραπεύονται ταυτόχρονα και για τις δύο διαταραχές. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 4,5 & Γ 13) Η εκτίμηση του ασθενούς με προβλήματα υγείας σχετιζόμενα με το οινόπνευμα θα πρέπει να εστιάζει και στη συννοσηρότητα με ψυχικές διαταραχές. Οι συχνότερες από αυτές είναι το άγχος και η κατάθλιψη. Εγείρεται διαφορο-διαγνωστικό πρόβλημα κατά πόσο το άγχος και η κατάθλιψη είναι ανεξάρτητες συννοσηρές καταστάσεις ή είναι απότοκες της άμεσης επίδρασης του οινοπνεύματος ή του συνδρόμου στέρησης. Η περίοδος της αποχής είναι ο πιο διαδεδομένος τρόπος να γίνει η διαφορική διάγνωση. Στους ανθρώπους που κάνουν κατάχρηση οινοπνεύματος και έχουν συνυπάρχουσα κατάθλιψη ή αγχώδεις διαταραχές, θα πρέπει να γίνεται πρώτα η θεραπεία της κατάχρησης οινοπνεύματος, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση της κατάθλιψης και του άγχους. 24

25 Σύσταση 12: Η θεραπεία των συνυπαρχουσών διαταραχών άγχους ή/και διάθεσης θα πρέπει να γίνεται αφότου έχει αποδράμει το σύνδρομο στέρησης. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: V Βαθμός σύστασης: C Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 2,5 & Γ 7, 17) Η εκτίμηση συννοσηρών διαταραχών διάθεσης και άγχους θα πρέπει να γίνεται αφότου έχει αποδράμει το σύνδρομο στέρησης, επειδή τα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης μπορεί να υποχωρήσουν μετά την ελάττωση ή τη διακοπή της κατανάλωσης οινοπνεύματος. Σύσταση 13: Αν τα καταθλιπτικά συμπτώματα (DSM-IV κριτήρια) επιμένουν για διάστημα μεγαλύτερο από δύο εβδομάδες μετά τη θεραπεία για το οινόπνευμα, θα πρέπει να εξεταστεί από τους γενικούς ιατρούς και τους άλλους ιατρούς στην Π.Φ.Υ. η χρήση ενός αντικαταθλιπτικού ή η εξειδικευμένη ψυχολογική θεραπεία μαζί με τη θεραπεία πρόληψης της υποτροπής στο οινόπνευμα. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 2,4,5,6) Ψυχιατρικές διαταραχές που δεν υποχωρούν σημαντικά ή δεν εξαφανίζονται ή εμφανίζονται μετά από 3-6 εβδομάδες αποχής, θα πρέπει να θεραπεύονται ως ανεξάρτητες συννοσηρές καταστάσεις. Σύσταση 14: Οι ασθενείς με ψυχωτικές διαταραχές και εξάρτηση από το οινόπνευμα θα πρέπει να ενθαρρύνονται για την αντιμετώπιση της χρήσης του οινοπνεύματος, επωφελούμενοι από τις κινητοποιητικές, γνωσιακές, οικογενειακές και μη-αντιπαραθετικές θεραπείες. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: III-3 Βαθμός σύστασης: Β Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 5) Οι ασθενείς με ψυχωτικές διαταραχές και εξάρτηση από το οινόπνευμα πρέπει να ενθαρρύνονται για την αντιμετώπιση της χρήσης του οινοπνεύματος και μπορούν να επωφεληθούν από κινητοποιητικές, γνωσιακές, οικογενειακές και μη-συγκρουσιακές παρεμβάσεις. 25

26 Πρόληψη χρήσης οινοπνεύματος Σύσταση 15: Θα πρέπει να παρέχεται ειδική εκπαίδευση στους γενικούς ιατρούς, τους άλλους ιατρούς, τους νοσηλευτές και τους επισκέπτες υγείας στην Π.Φ.Υ. σχετικά με την παροχή μιας βραχείας παρέμβασης στα άτομα που κάνουν χρήση οινοπνεύματος. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: IV Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 1,2,4 & Γ 5,10) Όλοι οι επαγγελματίες υγείας στην Π.Φ.Υ., οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί κατάλληλα, είναι σε θέση να κάνουν αυτές τις σύντομες παρεμβάσεις. Η εκπαίδευση των Επαγγελματιών Υγείας στην Π.Φ.Υ. ενισχύει την αποτελεσματικότητα των σύντομων παρεμβάσεων. Το επίπεδο τεκμηρίωσης της αποτελεσματικότητας των σύντομων παρεμβάσεων στην Γενική Ιατρική και την Π.Φ.Υ. είναι ισχυρό, ειδικά για τους άντρες ασθενείς. Παρακολούθηση και παραπομπή ασθενή Σύσταση 16: Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην Π.Φ.Υ. να εξετάζουν την παραπομπή σε εξειδικευμένες υπηρεσίες, σε άτομα με βαθμολογία μεγαλύτερη του 15 στην κλίμακα AUDIT. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 4,5) Σκεφτείτε την παραπομπή σε εξειδικευμένες υπηρεσίες, σε άτομα με βαθμολογία μεγαλύτερη του 15, στην κλίμακα AUDIT. Σύσταση 17: Η πρόσβαση σε εξειδικευμένες θεραπείες πρόληψης των υποτροπών πρέπει να διευκολύνεται στην περίπτωση των εξαρτημένων από το οινόπνευμα ασθενών. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: IV Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 3,4,5 & Γ 8, 23) Η πρόσβαση σε εξειδικευμένες θεραπείες πρόληψης των υποτροπών πρέπει να διευκολύνεται στην περίπτωση των εξαρτημένων από το οινόπνευμα ασθενών. Ασθενείς με ψύχωση πρέπει να παραπέμπονται για ψυχιατρικές συμβουλές. 26

27 Σύσταση 18: Οι γενικοί ιατροί, οι άλλοι ιατροί και οι επαγγελματίες υγείας στην Π.Φ.Υ. θα πρέπει να κρατούν επαφή με τους ασθενείς που έχουν πρόσφατα ακολουθήσει κάποια εξειδικευμένη θεραπεία για τη χρήση του οινοπνεύματος. Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός σύστασης: B Τεκμηρίωση Σύστασης (Β 1,2 & Γ 23) Έχει δειχθεί ότι η παρακολούθηση χαμηλής έντασης, από ένα έως τρία χρόνια, μειώνει τη σοβαρότητα της υποτροπής και μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε τηλεφωνικά είτε μέσω ενός σύντομου ραντεβού. Το καλύτερο µοντέλο σύνδεσης µεταξύ της πρωτοβάθµιας φροντίδας και των εξειδικευµένων υπηρεσιών δεν είναι σαφές, αν και φαίνεται ότι η πρωτοβάθµια φροντίδα υγείας και η θεραπεία από ειδικούς δίνουν καλύτερα αποτελέσµατα σε συνδυασµό, από ότι εάν η καθεµία από αυτές παρέχεται ξεχωριστά. Η παρακολούθηση µπορεί να ελαττώσει τον κίνδυνο της υποτροπής, και είναι σηµαντικό για την πρωτοβάθµια φροντίδα υγείας να διατηρεί µακροχρόνια επαφή µε ασθενείς που αντιµετωπίστηκαν για εξάρτηση από το οινόπνευμα και δεν βρίσκονται σε παρακολούθηση από τις εξειδικευµένες υπηρεσίες. 27

28 6. Πρακτικός Αλγόριθμος Εκτίμηση του τρόπου χρήσης οινοπνεύματος στην ΠΦΥ Χρήση Ερωτηματολογίου AUDIT AUDIT score < 8 Χαμηλού κινδύνου χρήση οινοπνεύματος Πρόληψη και Προαγωγή της υγείας - Συμβουλευτική AUDIT score 8-15 Επισφαλής χρήση οινοπνεύματος (hazardous use) Εκτίμηση συννοσηρότητας AUDIT score >15 Επιβλαβής χρήση οινοπνεύματος (harmful use) Εκτίμηση συννοσηρότητας Βραχείες παρεμβάσεις Φαρμακευτική αγωγή (κάτω από ειδικές περιστάσεις) Συνεχιζόμενη παρακολούθηση follow up 28 Πιθανή εξάρτηση από οινόπνευμα (AUDIT >20) Παραπομπή σε ειδικό Εξειδικευμένη θεραπεία Βραχείες παρεμβάσεις Φαρμακευτική αγωγή (κάτω από ειδικές περιστάσεις) Εκτίμηση προόδου Παραπομπή σε ειδικό

29 7. Επίλογος Η παρούσα Κ.Ο. συνοψίζει και αξιολογεί όλα τα διαθέσιµα επιστηµονικά δεδοµένα για τη Χρήση Οινοπνεύματος µε σκοπό να βοηθήσει το γενικό ιατρό, τους άλλους ιατρούς και τους επαγγελματίες υγείας στην Π.Φ.Υ. στην παροχή φροντίδας που να βασίζεται στην τεκμηρίωση, συμβάλλοντας έτσι στη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας. Αν και εκδίδονται σε τακτική βάση διεθνείς Κ.Ο. υψηλής τεκμηρίωσης, υπήρχε μεγάλη ανάγκη σύνταξης εθνικών οδηγιών που να είναι προσαρμοσμένες στις συνθήκες που επικρατούν στην Ελλάδα, ως προς τους παράγοντες κινδύνου της νόσου, τις αντιλήψεις, τον τρόπο ζωής, τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και τη δομή του συστήματος υγείας. Αναμένεται ότι οι ιατροί γενικής ιατρικής και οι άλλοι επαγγελματίες υγείας στην Π.Φ.Υ., κατά την άσκηση των καθηκόντων τους θα χρησιμοποιήσουν τις οδηγίες στη καθημερινή πρακτική και ιδιαίτερα στις κλινικές αποφάσεις τους. Αναμφίβολα, αυτές δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τον θεράποντα ιατρό και την επιστημονική του κρίση, όπως επίσης και την ευθύνη στη διαχείριση των ασθενών του, ωστόσο αποτελούν ένα ευέλικτο εργαλείο για την υποστήριξη της κλινικής απόφασης που βασίζεται στη σύγχρονη επιστημονική γνώση και πληροφορία. Εκ μέρους της ομάδας του έργου του Πανεπιστημίου Κρήτης, της ομάδας ανασκόπησης και της Ελληνικής Εταιρίας Γενικών Ιατρών θα καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια να καταστεί αποτελεσματική η εφαρμογή της παρούσας Κ.Ο. από τις δομές Π.Φ.Υ. της χώρας μας, μέσω της διανομής έντυπου υλικού με τις συστάσεις για τη διαχείριση της Χρήσης Οινοπνεύματος που θα απευθύνεται στους επαγγελματίες υγείας και σε όλους τους πιθανούς αποδέκτες, την ηλεκτρονική διάθεσή της από ειδικό ιστότοπο που θα δημιουργηθεί για το σκοπό αυτό. Φυσικά η διάδοση και χρήση της οδηγίας αυτής εναπόκειται και στις ενέργειες του Υπουργείου Υγείας και ιδιαίτερα της Διεύθυνσης Π.Φ.Υ. που μετά την επιδοκιμασία από το ΚΕ.Σ.Υ. αναλαμβάνει και τη συνολική ευθύνη της επιδοκιμασίας και διανομής. Δέσμευση του Πανεπιστημίου Κρήτης, του Επιστημονικά Υπεύθυνου και της ομάδας σύνταξης αποτελεί ο εμπλουτισμός και η αναθεώρηση της παρούσας Κ.Ο. με βάση τα νέα ερευνητικά και επιστημονικά δεδομένα στο μέλλον, καθώς και η συμβολή της, σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρία Γενικής Ιατρικής στην αξιολόγηση της εφαρμογής και της αποτελεσματικότητας αυτής της Κ.Ο. 29

30 8. Βιβλιογραφία Α. ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. WHO (Technical Report Series No. 42). WHO expert committee on mental health. Geneva, 1951 και στο Γ. Χριστοδούλου και συν. Ψυχιατρική, Τόμος Α, σελ. 227, Εκδόσεις ΒΗΤΑ, WHO. Global Status Report on Alcohol Geneva, WHO (Technical Report Series No. 944). WHO expert committee on problems related to alcohol consumption. 2ed report, pp. 3-5, Geneva, WHO (Regional Office for Europe). Alcohol in the European Union. Consumption harm and policy approaches. Denmark, WHO-ICD-10 Κεφ. V: Οι ψυχικές διαταραχές στην πρωτοβάθμια φροντίδα (Ειδική έκδοση για την πρωτοβάθμια φροντίδα, σελ. 12), απόδοση στα ελληνικά Γ. Χριστοδούλου-Β. Αλεβίζος-Β. Μαυρέας, Εκδόσεις ΒΗΤΑ, Υπουργείο Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τον Περιορισμό των Βλαπτικών Συνεπειών του Αλκοόλ στην Υγεία Αθήνα, 2008 Β. ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ 1. Anderson P, Gual A, Colom J. Alcohol and Primary Health Care: Clinical Guidelines on Identification and Brief Interventions. Department of Health of the Government of Catalonia: Barcelona, Australian Guidelines to Reduce Health Risks from Drinking Alcohol, NHMRC, NICE public health guidance 24. Alcohol-use disorders: preventing harmful drinking, NICE clinical guideline 115. Alcohol-use disorders: diagnosis, assessment and management of harmful drinking and alcohol dependence, NICE clinical guideline 115. Alcohol-use disorders. National Collaborating Centre for Mental Health. The British Psychological Society and The Royal College of Psychiatrist, UK Alcohol Forum. Guidelines for the management of alcohol problems in primary care and general psychiatry. London: The Forum;

31 Γ. ΑΡΘΡΑ 1. Amato L, Minozzi S, Davoli M. Efficacy and safety of pharmacological interventions for the treatment of the Alcohol Withdrawal Syndrome (Review). The Cochrane Collaboration, Babor TF & Higgins-Biddle JC. Brief Intervention for Hazardous and Harmful Drinking. A Manual for Use in Primary Care. Geneva, 2001, World Health Organization 3. Barber JG, Gilbertson R. An experimental study of brief unilateral intervention for the partners of heavy drinkers. Res Soc Work Pract 1996;6(3): Βerks J & McCormick R. Screening for alcohol misuse in elderly primary care patients: a systematic literature review. Int Psychogeriatr 2008; 20:6, Berner MM et al. Detection and management of alcohol use disorders in German primary care influenced by non-clinical factors. Alcohol & Alcoholism, 2008; 42(4): Bradley KA, Boyd-Wickizer J, Powell SH, Burman ML. Alcohol screening questionnaires in women: a critical review. JAMA 1998;280(2): Garbutt JC, West SL, Carey TS, Lohr KN, Crews FT. Pharmacological treatment of alcohol dependence: a review of the evidence. JAMA 1999;281(14): Hilton ME, Maisto SA, Conigliaro J, McNiel M, Kraemer K, Kelley ME, et al. Improving alcoholism treatment across the spectrum of services. Alcohol Clin Exp Res 2001;25(1): Kahan M, Wilson L, Becker L. Effectiveness of physician-based interventions with problem drinkers: a review. CMAJ 1995;152(6): Kaner E, Lock C, Heather N, McNamee P, Bond S. Promoting brief alcohol intervention by nurses in primary care: a cluster randomised controlled trial. Patient Educ Couns. In press Kaner E et al. Effectiveness of screening and brief alcohol intervention in primary care (SIPS trial): pragmatic cluster randomised controlled trial. BMJ 2013;346:e Κypri K et al. Randomized controlled trial of web-based alcohol screening and brief intervention in primary care. Arch Ιntern Med 2008; 168(5): Martinus T, Anderson B, Carter H. Counseling for alcohol problems in primary care in Forth Valley - an innovative approach? Health Bull (Edinb) 2001;59(3): Mayo-Smith MF. Pharmacological management of alcohol withdrawal. A metaanalysis and evidence-based practice guideline. American Society of Addiction Medicine Working Group on Pharmacological Management of Alcohol Withdrawal. JAMA 1997;278(2): Moyer A, Finney JW, Swearingen CE, Vergun P. Brief interventions for alcohol problems: a meta-analytic review of controlled investigations in treatmentseeking and non-treatment-seeking populations. Addiction 2002;97(3):

32 16. Navarro HJ et al. The cost-effectiveness of tailored, postal feedback on general practitioners prescribing of pharmacotherapies for alcohol dependence. Drug Alcohol Depend 2012; 124: Randall CL, Thomas S, Thevos AK. Concurrent alcoholism and social anxiety disorder: a first step toward developing effective treatments. Alcohol Clin Exp Res 2001;25(2): Salaspuro M. Carbohydrate-deficient transferrin as compared to other markers of alcoholism: a systematic review. Alcohol 1999;19(3): Schaus JF et al. Alcohol screening and brief intervention in a college student health center: a randomized controlled trial. J Stud.Alcohol Drugs 2009; supp. 16: Scouller K, Conigrave KM, Macaskill P, Irwig L, Whitfield JB. Should we use carbohydrate-deficient transferrin instead of gamma-glutamyltransferase for detecting problem drinkers? A systematic review and metaanalysis. Clin Chem 2000;46(12): Sellers EM, Naranjo CA, Harrison M, Devenyi P, Roach C, Sykora K. Diazepam loading: simplified treatment of alcohol withdrawal. Clin Pharmacol Ther 1983;34(6): Solberg LI, Maciosek MV, Edwards NM. Primary care intervention to reduce alcohol misuse. Ranking its health impact and cost effectiveness. Am. J. Prev. Med. 2008; 34, Stout RL, Rubin A, Zwick W, Zywiak W, Bellino L. Optimizing the cost effectiveness of alcohol treatment: a rationale for extended case monitoring. Addict Behav 1999;24(1): Sullivan LE et al. A meta-analysis of the efficacy of nonphysician brief interventions for unhealthy alcohol use: implications for the patient-centered medical home. Am J Addict 2011; 20: Τοft U et al. The impact of a population-based multi-factorial lifestyle intervention on alcohol intake. The Inter99 study. Prev Med 2009;

33 "Αυτό το έγγραφο έχει παραχθεί για τις ανάγκες του έργου με τίτλο «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας» και αντιπροσωπεύει τις απόψεις των συντακτών του. Οι απόψεις αυτές δεν έχουν υιοθετηθεί ή εγκριθεί με οποιοδήποτε τρόπο από την Ειδική Υπηρεσία του τομέα Υγείας& Κοινωνικής Αλληλεγγύης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως θέσεις του Υπουργείου ή της Επιτροπής. Η Ειδική Υπηρεσία δεν εγγυάται την ακρίβεια των στοιχείων που περιλαμβάνονται στο παρόν έγγραφο, ούτε αποδέχεται την ευθύνη για οποιαδήποτε χρήση των πληροφοριών αυτών. " 33

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Δυσλιπιδαιμία

Νόσημα: Δυσλιπιδαιμία «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Δυσλιπιδαιμία Ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcoholism-and-problem-drinking) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Αλκοολισμός είναι η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Κατάθλιψη. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Κατάθλιψη. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Κατάθλιψη Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (Χ.Α.Π.)

Νόσημα: Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (Χ.Α.Π.) «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Χρόνια Αποφρακτική

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Aλκοόλ και Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας. Κλινικές οδηγίες για την ανίχνευση και τις βραχείες παρεµβάσεις

Aλκοόλ και Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας. Κλινικές οδηγίες για την ανίχνευση και τις βραχείες παρεµβάσεις Aλκοόλ και Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας Κλινικές οδηγίες για την ανίχνευση και τις βραχείες παρεµβάσεις Επιµέλεια Ελληνικής Έκδοσης: Ιωάννης ιακογιάννης, Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατρικής Α.Π.Θ. Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις

Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις Γιάννης Κυριόπουλος,MD, MSc, MPH, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Μάιος 2011 Περίγραμμα Εισαγωγή Επίδοση πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας ΕΝΟΤΗΤΑ IV: ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Κυριάκος Σουλιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΧΟΙ Το ερευνητικό αυτό σχέδιο εντάσσεται στο ευρύτερο πεδίο της οικονομικής αξιολόγησης. Πιο συγκεκριμένα, συνίσταται στη συγκριτική

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409)

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Συντονιστής μαθήματος: Αλέξιος Μπένος, Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής. Τηλ. 2310999137, e-mail: benos@med.auth.gr Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Σημείωση: Αυτές οι τροποποιήσεις πρόκειται να ενσωματωθούν στην έγκυρη Περίληψη των Χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε.

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Μικρά γεγονότα της καθημερινότητάς μας, μπορεί να προκαλέσουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ Αντιμετώπιση Τρομώδους Παραληρήματος (Delirium Tremens)

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ Αντιμετώπιση Τρομώδους Παραληρήματος (Delirium Tremens) ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ Αντιμετώπιση Τρομώδους Παραληρήματος (Delirium Tremens) Πασπάλη Δήμητρα Ψυχίατρος Επιμελήτρια Β ΕΣΥ ΓΝΘ Ιπποκράτειο Ορισμοί: Εξάρτηση: δυσπροσαρμοστικό πρότυπο χρήσης ουσιών με αποτέλεσμα σημαντική

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Αναγνώριση Ανίχνευση της κατάθλιψης σε ομάδες υψηλού κινδύνου Σύσταση 1: Συστήνεται στους

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών)

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών) ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών) Ιωάννης Λιάππας, Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Θωμάς Παπαρρηγόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Άδεια ασκήσεως επαγγέλματος από τη Νομαρχία Θεσσαλονίκης με αριθμό πρωτοκόλλου 24/27110.

Άδεια ασκήσεως επαγγέλματος από τη Νομαρχία Θεσσαλονίκης με αριθμό πρωτοκόλλου 24/27110. Εκπαίδευση Πτυχίο Ψυχολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Master of Science in Addictive Behaviours, Department of Psychology, University of Liverpool, UK. Άδεια ασκήσεως επαγγέλματος από τη

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Το οικονομικό φορτίο του καπνίσματος για το ιατροασφαλιστικό σύστημα σε κρίση στην Ελλάδα Tσαλαπάτη Κωνσταντίνα ΒScEcon, MSc Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Απρίλιος 2013 Το

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου».

Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Αθανασοπούλου Ευαγγελινή Παιδοψυχίατρος, Επιμελήτρια Ε.Σ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ EUROPAIN ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. 1.1. Εισαγωγή και λογική

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ EUROPAIN ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. 1.1. Εισαγωγή και λογική ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ EUROPAIN ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 1.1. Εισαγωγή και λογική Η ανακούφιση από τον πόνο αποτελεί βασικό ανθρώπινο δικαίωµα ανεξάρτητα ηλικίας. Τα νεογνά αισθάνονται πόνο και µάλιστα τα πρόωρα

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της Ποιότητας και Περιστολή της Δαπάνης Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας Χειρόγραφος Ιατρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Ακαδημαϊκό Έτος: 2014-15 Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Κωδικός: Ψ4607 Περίληψη του εργαστηρίου Η Αλκοολογία

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακό Σχέδιο ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Επιχειρησιακό Σχέδιο ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ 7 η Υ.ΠΕ ΚΡΗΤΗΣ Επιχειρησιακό Σχέδιο ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 2014-2020 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΕΡΓΑ Στόχος: η ομοιόμορφη ανά νομό κατανομή των δομών ψυχικής υγείας σε επίπεδο Περιφέρειας Κρήτης Ανάπτυξη και

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 395 396 ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 397 398 399 400 401 402 3 ο Εθνικό Συνέδριο Κλινικής Μικροβιολογίας 9 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Νοσοκομειακών Λοιμώξεων & Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 1., Παπαδόπουλος Π., Νταϊλιάνης Κ., Παναγούλιας Ευστ. Κ.Ψ.Υ. Περιστερίου: οι 6 πρώτοι μήνες 12ο Πανελλήνιο Ψυχιατρικό Συνέδριο Βόλος, 18-21 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθένας στο αντικείμενο του επιστημονικού του ενδιαφέροντος

Ο καθένας στο αντικείμενο του επιστημονικού του ενδιαφέροντος «Κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες: από την Ανάπτυξη έως την Εφαρμογή» Ομάδα Ανάπτυξης Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών (ΟΑΚΚΟ) Τομέα Επείγουσας και Εντατικής Νοσηλευτικής του Εθνικού Συνδέσμου Νοσηλευτών

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Καφετζόπουλος

Ευάγγελος Καφετζόπουλος Ευάγγελος Καφετζόπουλος Η λοίμωξη HVCστον παγκόσμιο χάρτη Οι χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών αποτελεί παγκοσμίως την κύρια αιτία της HCV λοίμωξης Ηπατίτιδα C: Ασθένεια των περιθωριοποιημένων; Πηγή: Ward JW,

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Γεράσιμος Νοταράς, πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΕΘΕΑ Η διεθνής οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζονται σε πολλές χώρες

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 Μια αληθινή ιστορία... Ελληνοτουρκικός πόλεµος 1920.. Στρατιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ Ορισμός αλκοολισμού Αλκοολούχα ποτά ονομάζονται όλα τα ποτά που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) γεωργικής προέλευσης, σε οποιοδήποτε ποσοστό το

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα ως απειλή για την υγεία και την οικονομία. Υπάρχουν λύσεις; Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ. Εισαγωγή

Το κάπνισμα ως απειλή για την υγεία και την οικονομία. Υπάρχουν λύσεις; Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ. Εισαγωγή Το κάπνισμα ως απειλή για την υγεία και την οικονομία. Υπάρχουν λύσεις; Κώστας Αθανασάκης, BScHS, BScEcon, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ Εισαγωγή Το κάπνισμα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml Σημαντικές πληροφορίες ασφάλειας για γιατρούς Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να παρέχει σε γιατρούς με δικαίωμα συνταγογράφησης και χορήγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα