ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Πτυχιακή εργασία της Μαρίας Παρίση Εισηγήτρια : ρ. Ελένη Γουµενάκη ΗΡΑΚΛΕΙΟ, ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 3 Κεφάλαιο 1. Ατµοσφαιρικοί Ρύποι: Πηγές και επιπτώσεις Εισαγωγή Ατµοσφαιρικοί ρύποι Αέρια του φαινοµένου του Θερµοκηπίου Κεφάλαιο 2: Επιπτώσεις της Ατµοσφαιρικής Ρύπανσης και της Κλιµατικής Αλλαγής στη Γεωργία Εισαγωγή Παράγοντες κλιµατικής αλλαγής που επηρεάζουν την γεωργία Αύξηση θερµοκρασίας του αέρα Επίδραση αυξανόµενων συγκεντρώσεων CO Επιδράσεις οξειδίων του αζώτου Επίδραση ηλιακής ακτινοβολίας Επίδραση µεταβολής στη στάθµη της θάλασσας Μέθοδοι ανάλυσης επιπτώσεων κλιµατικής αλλαγής στην γεωργία Επιπτώσεις κλιµατικής αλλαγής στην γεωργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Καλλιέργειες Ζωικό κεφάλαιο Οικονοµικές επιπτώσεις των συνδεόµενων µε το κλίµα κινδύνων Ευρύτεροι κλιµατικοί κίνδυνοι για τις αγροτικές περιοχές Παγκόσµιες επιπτώσεις στη γεωργία και στην επισιτιστική ασφάλεια Κεφάλαιο 3. Επιπτώσεις της Γεωργίας στην Κλιµατική Αλλαγή-Μέτρα και τεχνικές για την συµβολή της γεωργίας στην άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών Εισαγωγή Μέτρα συµβολής της γεωργίας στον περιορισµό της κλιµατικής αλλαγής Τεχνικές συµβολής της γεωργίας στον περιορισµό της κλιµατικής αλλαγής Προσαρµογή και Μετριασµός: Ορθές πρακτικές που βοηθούν στην πρόληψη αµοιβαίων επιδράσεων ιαχείριση καλλιεργειών ιαχείριση.εδάφους.και.λιπανση Διαχείριση.ζωικού.κεφαλαίου ιαχείριση.νερού Ανανεώσιµη.ενέργεια.και.ενεργειακή.αποδοτικότητα 52

3 3.4.Κατευθείνσεις για µια στρατιγική προσαρµογή της γεωργίας στην ΕΕ Προτεραιότητα στα αναµφιβόλως θετικά µέτρα («no regret») Ενίσχυση του ρόλου της γεωργίας ως παρόχου οικοσυστηµικών υπηρεσιών Ενίσχυση της προσαρµοστικότητας των γεωργικών υποδοµών Ανάπτυξη συνεργειών µεταξύ προσαρµογής και µετριασµού Βελτίωση της προσαρµοστικής ικανότητας των γεωργών ιευκόλυνση της συνεργασίας µεταξύ κρατών µελών Ενίσχυση της έρευνας για το κλίµα και τη γεωργία Ανάπτυξη δεικτών τρωτότητας Συµπεράσµατα Βιβλιογραφία... 64

4 Εισαγωγή Η γεωργία αποτελεί μια οικονομική δραστηριότητα που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις καιρικές συνθήκες και το κλίμα. Ουσιαστικά κάθε πτυχή της γεωργίας, από την παραγωγή των καλλιεργειών και το ζωικό κεφάλαιο μέχρι τη μεταφορά των γεωργικών προϊόντων στην αγορά επηρεάζεται από το κλίμα. Στις μέρες μας, η όξυνση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και η συνακόλουθη κλιματική αλλαγή αποτελούν διαδικασίες που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση με την γεωργία σε παγκόσμια κλίμακα (IPCC, 2007) Η κλιματική αλλαγή προβλέπεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στις συνθήκες που επηρεάζουν την γεωργία, με κυρίαρχους παράγοντες τη θερμοκρασία και τις βροχοπτώσεις. Επιπλέον, η μεταβολή της σύστασης της ατμόσφαιρας και οι αυξανόμενες συγκεντρώσεις αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την παραγωγή τροφίμων. Η συνολική επίδραση της κλιματικής αλλαγής στη γεωργία θα εξαρτηθεί από το μέγεθος και την ένταση των μεταβολών των παραγόντων αυτών δηλαδή, της θερμοκρασίας, των βροχοπτώσεων και της σύστασης της ατμόσφαιρας. Σήμερα βρίσκονται σε εξέλιξη πολλά ερευνητικά έργα που στοχεύουν στην εκτίμηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεών στην ποσότητα και ποιότητα του νερού. Για τον προσδιορισμό της διαθεσιμότητας του νερού που καθορίζεται από τις αλλαγές του κλίματος, οι μελέτες βασίζονται στην εφαρμογή κλιματικών δεικτών και μοντέλων προσομοίωσης, τα οποία μπορούν να περιγράψουν την επίδραση των κλιματικών συνθηκών στην ποσότητα του νερού και στην εξέλιξη του υδρολογικού κύκλου. Αντίστοιχα μοντέλα χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της αύξησης των ρύπων που συντελούν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου καθώς και για την εκτίμηση της αύξησης της θερμοκρασίας που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο φαινόμενο αυτό. Η εφαρμογή τους απαιτεί δεδομένα διαφορετικών χρονοσταδίων, ανάλογα με την επεξεργασία και τα μοντέλα. Η εκτίμηση των επιπτώσεων της επιτελούμενης κλιματικής αλλαγής γίνεται με δεδομένα του παρελθόντος και εκτιμήσεις του μέλλοντος, ιστορικά μετεωρολογικά δεδομένα και σύγχρονα δορυφορικά δεδομένα παρατήρησης της γης που μπορούν να καλύψουν και μικρό και μεγάλο εύρος παρατήρησης στο χώρο. Τα σενάρια αποτελούν το καλύτερο μέσο ανάλυσης των μελλοντικών κλιματικών συνθηκών. Τα σενάρια δεν είναι ούτε προβλέψεις ούτε προγνώσεις. Βγαίνουν από την προβολή του παρελθόντος στο μέλλον, γι αυτό διαφέρουν από τόπο σε τόπο. Επομένως μέσες παγκόσμιες τιμές δεν είναι επαρκείς να ποσοτικοποιήσουν τη δυναμική του κινδύνου σε περιφερειακό επίπεδο. Για την προσομοίωση της παραλλακτικότητας του κλίματος και των ακραίων φαινομένων που εξαρτώνται από μικρής κλίμακας επιδράσεις και επιρροές από την τοπογραφία και τη γεωγραφία, απαιτούνται τεχνικές υψηλής ανάλυσης μέσα από κατάλληλα μοντέλα. Οι ερευνητές χρησιμοποιώντας μοντέλα, προβλέπουν ότι οι πλημμύρες θα επηρεάσουν πολλά εκατομμύρια ανθρώπους στο άμεσο μέλλον. Αντίστοιχα η αύξηση της θερμοκρασίας θα οδηγήσει, σύμφωνα πάντοτε με τις προβλέψεις των ερευνητών στη ερημοποίηση μεγάλων εκτάσεων καθιστώντας τις έτσι ακατάλληλες για γεωργική εκμετάλλευση. Ήδη πολλοί αγρότες στην Ευρώπη πιστεύουν ότι η κλιματική αλλαγή απειλεί την παραγωγή τους και την οικονομική τους ευμάρεια. Τα τελευταία χρόνια, κατά τα οποία ο καιρός δεν ήταν ο συνηθισμένος, επηρεάστηκε η παραγωγή σε ορισμένες καλλιέργειες λόγω των έντονων καιρικών φαινόμενων ενώ παρουσιάσθηκαν αυξημένες ασθένειες και προβλήματα από έντομα και άλλους εχθρούς. Σήμερα υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις ότι η διατάραξη της κατανομής των βροχοπτώσεων και γενικότερα του κλίματος, έχει ήδη επιδράσει στα φυσικά και αγροτικά οικοσυστήματα της Ευρώπης. Παραδείγματα τέτοιων αλλαγών περιλαμβάνουν τις αλλαγές των φαινολογικών σταδίων των καλλιεργειών, την επιμήκυνση της καλλιεργητικής περιόδου, τη μετατόπιση γεωγραφικού πλάτους και υψομέτρου ευδοκίμησης των φυτών,

5 την πρώιμη ανθοφορία, την έκρηξη ασθενειών των φυτών, την επιτάχυνση αποδόμησης της οργανικής ουσίας των εδαφών και τη διαφοροποίηση της κατανάλωσης νερού. Η συχνότερη βροχόπτωση και οι υγρές συνθήκες βοηθούν την επέκταση των ασθενειών καθώς παράλληλα η μεγαλύτερη ένταση των βροχών μειώνει τη διήθηση του νερού στο έδαφος, μειώνοντας επομένως την καθαρή διαθέσιμη ποσότητα νερού του εδάφους. Ταυτόχρονα, η γεωργία έχει αποδειχθεί ότι επιδρά σημαντικά στη συντελούμενη κλιματική αλλαγή, κυρίως μέσω της παραγωγής και της απελευθέρωσης αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου όπως το διοξείδιο του άνθρακα, το μεθάνιο και τα οξείδια του αζώτου. Η εντατικοποίηση των καλλιεργειών εξαιτίας των αυξημένων απαιτήσεων του πληθυσμού της γης αλλά και της αύξηση της ζήτησης των καταναλωτικών αγαθών οδηγεί σε έντονη αύξηση των παραγόμενων ρύπων με καταλυτική συμβολή στην κλιματική αλλαγή. Παράλληλα, η μεταβολή στις χρήσεις της γης που μπορεί να προκληθεί από τις γεωργικές δραστηριότητες, συμβάλλει στην μεταβολή του ανάγλυφου και κατά συνέπεια στην ικανότητας του εδάφους να απορροφά ή να αντανακλά θερμότητα. Επιπρόσθετα, οι μεταβολές στις χρήσεις γης μαζί με την χρήση των ορυκτών καυσίμων αποτελούν τις σημαντικότερες ανθρωπογενείς πηγές εκπομπών αερίων του φαινόμενου του θερμοκηπίου (UN, 2007). Καθώς οι υπάρχουσες γεωργικές εκτάσεις δεν επαρκούν για την κάλυψη των αναγκών απαιτείται δημιουργία νέων εκτάσεων, έτσι, οι γεωργικές δραστηριότητες είναι η σημαντικότερη αιτία αποψίλωσης των δασών και απώλειας ειδών στις αναπτυσσόμενες χώρες. Όπως διακρίνεται στον Πίνακα 1.1 η αποψίλωση των δασών πραγματοποιείται με ιδιαίτερα ταχείς ρυθμούς και πλήττει περιοχές όπως του Αμαζονίου και της Ινδονησίας που έχουν μεγάλες εκτάσεις παρθένων δασών. Χρώµα γραµµατοσειράς: Μαύρο Χρώµα γραµµατοσειράς: Μαύρο, Ελληνικά Πίνακας 1:Ετήσιος ρυθμός αποψίλωσης δασών σε σχέση με την έκταση τους το 1990 (Πηγή: Achard et al, 2002). Χρώµα γραµµατοσειράς: Μαύρο Χρώµα γραµµατοσειράς: Προσαρµοσµένο χρώµα(rgb(13;13;13)) Καίρια σηµεία ανά ήπειρο Ρυθµός ετήσιας αποψίλωσης των καίριων σηµείων

6 Στην παρακάτω εικόνα (εικόνα 1) παρουσιάζεται η υπάρχουσα και η αναμενόμενη (για το έτος 2080) διάρκεια της παραγωγικής περιόδου ανά την υφήλιο. Όπως μπορούμε να διακρίνουμε η προβλεπόμενη επίδραση της κλιματικής αλλαγής στη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου ποικίλει. Έτσι στο Βόρειο Ημισφαίριο και σε περιοχές όπως η Σιβηρία και η Αλάσκα αναμένεται αύξηση της χρονικής αυτής περιόδου που μπορεί να αποδοθεί στην αύξηση της θερμοκρασίας. Αντίθετα στην περιοχή του Αμαζονίου παρατηρείται μείωση του χρόνου καλλιέργειας πιθανόν εξαιτίας των μεταβολών που λαμβάνουν χώρα στην περιοχή αυτή λόγω της έντονης αποψίλωσης των δασών. Συνεπώς, γίνεται αντιληπτό ότι πρόκειται η μεταβολή του κλίματος να επηρεάσει με ποικίλους τρόπους τη γεωργία και η εντατικοποίηση της γεωργικής δραστηριότητας να επηρεάσει πολυδιάστατα τις κλιματικές μεταβολές. Ο στρατηγικός σχεδιασμός και οι καλλιεργητικές τεχνικές που βοηθούν τους αγρότες να αυξήσουν την αποδοτικότητα της παραγωγής και να μειώσουν τον κίνδυνο κάτω από διαφορετικά σενάρια κλιματικής αλλαγής έχουν μεγάλη σημασία για τη γεωργία του μέλλοντος. Συγχρόνως, η υιοθέτηση σωστών και περιβαλλοντικά βιώσιμων πρακτικών μπορεί να μειώσει τη συμμετοχή της γεωργίας στην κλιματική αλλαγή. Για το σκοπό αυτό είναι απαραίτητη η υιοθέτηση μέτρων τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Α

7 Β ιαγράφηκε: Εικόνα 1: Παγκόσμια αναπαράσταση της διάρκειας της καλλιεργητικής περιόδου α) πραγματικές τιμές περιόδου και β) προβλέψεις για το Πηγή: (Fischer et al, 2002) Αρχικός σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η παρουσίαση του ζητήματος της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και των πηγών αυτής καθώς και η συσχέτιση με την κλιματική αλλαγή που επιτελείται στο πλανήτη τις τελευταίες δεκαετίες. Στη συνέχεια αναλύεται η επίδραση των περιβαλλοντικών μεταβολών στη γεωργία καθώς και η συμβολή της γεωργίας, όπως ασκείται σήμερα στην αύξηση των εκπεμπόμενων ρύπων. Τέλος προτείνονται ορισμένες λύσεις για την αειφορική ανάπτυξη των γεωργικών περιοχών του πλανήτη. Γραµµατοσειρά: Όχι Έντονα Ελληνικά Ελληνικά

8 1. Ατµοσφαιρικοί Ρύποι: Πηγές και επιπτώσεις 1.1 Εισαγωγή Ατµοσφαιρική ρύπανση καλείται, η παρουσία στην ατµόσφαιρα κάθε είδους ουσιών, σε συγκέντρωση ή διάρκεια που µπορούν να προκαλέσουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, στους ζωντανούς οργανισµούς και στα οικοσυστήµατα και γενικά να καταστήσουν το περιβάλλον ακατάλληλο για τις επιθυµητές χρήσεις του (Κάλλια και Κωνσταντίνη, 2007). Κάτω από ορισµένες συνθήκες, η ατµοσφαιρική ρύπανση µπορεί να φτάσει σε επίπεδα που µπορεί να δηµιουργήσουν ανεπιθύµητες συνθήκες διαβίωσης. Σε αυτήν την περίπτωση έχει επικρατήσει να λέγεται ότι έχουµε «Νέφος» το µπορεί να εµφανίζεται µε δύο µορφές. Η πρώτη είναι το νέφος αιθαλοµίχλης που σχηµατίζεται όταν έχουµε υψηλή συγκέντρωση ρύπων, όπως µονοξειδίου του άνθρακα, διοξείδιο του θείου και αιωρούµενα σωµατίδια, σε συνδυασµό µε σχετικά χαµηλή θερµοκρασία και µεγάλη σχετική υγρασία. Αντίθετα, το φωτοχηµικό νέφος, παρουσιάζεται όταν έχουµε υψηλές θερµοκρασίες, µεγάλη ηλιοφάνεια σε ένταση και διάρκεια, µικρή σχετική υγρασία και υψηλή συγκέντρωση οξειδίων του αζώτου, υδρογονανθράκων, και δευτερογενών προϊόντων τους. Το φαινόµενο της ατµοσφαιρικής ρύπανσης δεν είναι νέο. Τον 13 ο αιώνα οι άνθρωποι άρχιζαν να διαµαρτύρονται για τη σκόνη άνθρακα και την αιθάλη που παρατηρούνταν στον αέρα του Λονδίνου. Από την αρχή της βιοµηχανικής επανάστασης, στα τέλη του 17 ου αιώνα, συµβαίνουν µεταβολές στην χηµική σύσταση της ατµόσφαιρας. Κατά συνέπεια, όσο η βιοµηχανία και η καθηµερινή εντατική χρήση της τεχνολογίας εξαπλώνεται τόσο πιο έντονο γίνεται το φαινόµενο της ατµοσφαιρικής ρύπανσης. Η ατµοσφαιρική ρύπανση έχει πολλές αρνητικές επιπτώσεις από την πρόκληση ασθενειών στον άνθρωπο µέχρι την καταστροφή κτιρίων και οικοσυστηµάτων. Η χειρότερη άµεση επίπτωση της καταγράφηκε στο Λονδίνο το 1952, όταν ένα µίγµα καπνού και οµίχλης που σχηµατίστηκε στον ατµοσφαιρικό αέρα οδήγησε στον θάνατο 4000 ανθρώπους µέσα σε µια εβδοµάδα. Η ατµοσφαιρική ρύπανση διακρίνεται σε πρωτογενή και δευτερογενή. Η πρωτογενής εµφανίζεται απευθείας στον αέρα από τον καπνό και τα καυσαέρια των αυτοκινήτων, των βιοµηχανιών και γενικότερα των διεργασιών που περιλαµβάνουν καύση οργανικής ύλης. Η δευτερογενής σχηµατίζεται µετά από χηµικές αντιδράσεις των πρωτογενών ρύπων στον αέρα. Οι ατµοσφαιρικοί ρύποι ανάλογα µε τον τρόπο παραγωγής διακρίνονται σε πρωτογενείς και δευτερογενείς. Πρωτογενείς ονοµάζονται οι ρύποι που σχηµατίζονται στις πηγές ρύπανσης. Οι πρωτογενείς ρύποι (CO2, SO2, HCI, NOx, Mb, άκαυστοι υδρογονάνθρακες, πολυκυκλικοί αρωµατικοί υδρογονάνθρακες, CO, καπνός, στάχτη) είναι αποτέλεσµα των καύσεων, ή των χηµικών επεξεργασιών, όπως η επεξεργασία αλουµινίου, ανοξείδωτων, γυαλιού, τούβλων, κεραµικών, λιπασµάτων, ή είναι αποτέλεσµα φυσικών εκποµπών. Οι δευτερογενείς ρύποι δηµιουργούνται από τη µετατροπή των πρωτογενών ρύπων στην ατµόσφαιρα µε την επίδραση του ηλιακού φωτός. Δευτερογενείς ρύποι είναι το όζον, οξείδια του αζώτου, διάφορες αλδεΰδες και κετόνες, τα PAN (νιτρικά υπεροξυακετύλια) και τα προϊόντα οξείδωσης του θείου (τριοξείδιο του θείου, θεϊκό οξύ, θεϊκά άλατα) (Colvile, 2002).

9 Κάθε αέριος ρύπος χαρακτηρίζεται από το χρόνο παραμονής του στην ατμόσφαιρα (Πίνακας 2) ή την ημιπερίοδο ζωής η οποία εξαρτάται από το ρυθμό παραγωγής ή καταστροφής του και από την συνολική κατά μέσο όρο μάζα στην ατμόσφαιρα. Η συγκέντρωση των ρύπων στην ατμόσφαιρα μετράται σε mg/m3, μg/m 3, ppm, %, v / v. Πίνακας 2. Τυπικοί χρόνοι παραμονής των αέριων ρύπων στην ατμόσφαιρα. Αέριος Ρύπος Διάρκεια παραμονής στην ατμόσφαιρα CO NO2 O3 SO2 H2S CH4 CO2 0,3 μέρες 5 μέρες 2 μέρες 5 μέρες 4 μέρες 2 χρόνια 4 χρόνια Πηγή: (http://www.windows.ucar.edu). 1.2 Ατµοσφαιρικοί ρύποι Αντίθετα µε την κοινή αντίληψη, το µεγαλύτερο ποσοστό των παραγόµενων αέριων ρύπων προέρχεται από καθαρά φυσικές πηγές. Με τον όρο φυσικές πηγές αναφερόµαστε στις πηγές εκποµπών αερίων ρύπων που δεν οφείλονται στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Παρ όλα αυτά οι ανθρωπογενείς εκποµπές είναι κυρίως υπεύθυνες για τα µεγάλα περιβαλλοντικά προβλήµατα που εµφανίσθηκαν. Αυτό οφείλεται βεβαίως στην ανατροπή της φυσικής ισορροπίας αλλά επίσης και στην µεγάλη πυκνότητα των εκποµπών από ανθρωπογενείς εκποµπές οι οποίες συγκεντρώνονται σε µικρές γεωγραφικές περιοχές (κυρίως αστικές περιοχές και βιοµηχανικές ζώνες). Αντίθετα, η καλή διασπορά των φυσικών πηγών ανά την υφήλιο προσφέρει τη δυνατότητα καλύτερης ανάµιξης των ρύπων µε τον καθαρό αέρα. Κατά συνέπεια, µε κάποιες µικρές εξαιρέσεις, οι εκποµπές αερίων ρύπων από φυσικές πηγές από µόνες τους δεν οδηγούν σε υψηλές συγκεντρώσεις. Επιπλέον, πολλοί ρύποι είναι βιογενείς, δηλαδή παράγονται από ζωντανούς οργανισµούς, αλλά επηρεάζονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι το N 2 O, το µεγαλύτερο µέρος του οποίου εκπέµπεται από τις διαδικασίες νιτροποίησης και απονιτροποίησης που πραγµατοποιούνται στο έδαφος και είναι ιδιαίτερα έντονες στις περιοχές όπου υπάχει έντονη γεωργική δραστηριότητα (Sjaak and Slanina, 2008).

10 Οι σηµαντικότερες φυσικές πηγές ατµοσφαιρικών ρύπων σύµφωνα µε τους (Fox et al., (1992) είναι: Τα ηφαίστεια στα οποία οφείλεται η παραγωγή κυρίως αιρουµένων σωµατιδίων, διοξειδίου του θείου, υδρόθειου και µεθανίου. Οι πυρκαγιές δασών στις οποίες οφείλεται η παραγωγή αιρουµένων σωµατιδίων, µονοξείδιου και διοξειδίου του άνθρακα. Οι ωκεανοί και γενικότερα οι θαλάσσιες εκτάσεις λόγω κυρίως του χλωριούχου νατρίου και των θειικών αλάτων. Βιολογική αποσύνθεση των φυτών και των ζώων που συντελούν στην παραγωγή κυρίως υδρογονάνθρακων, αµµωνίας και υδρόθειου. Η αποσάθρωση του εδάφους που συντελεί στην αύξηση των αιωρούµενων σωµατιδίων Τα φυτά και τα δέντρα λόγω κυρίως των υδρογονανθράκων. ιαγράφηκε: Οι κυριότερες ανθρωπογενείς πηγές είναι: Βιομηχανικές πηγές (καύσεις, επεξεργασία). Παραγωγή και μεταφορά ενέργειας. Μεταφορές. Κεντρική θέρμανση. Γεωργία Η ανθρωπογενής ρύπανση διακρίνεται σε τρεις κατηγορίες: Κοινωνική ονοµάζεται η περιβάλλουσα ή εξωτερική ατµοσφαιρική ρύπανση την οποία υφίσταται το σύνολο του πληθυσµού. Επαγγελµατική ονοµάζεται η ρύπανση του εργασιακού περιβάλλοντος την οποία υφίστανται συγκεκριµένες οµάδες η κατηγορίες εργαζοµένων. Προσωπική ρύπανση (κάπνισµα, διάφορα σπρέι κτλ) Οι σηµαντικότεροι ατµοσφαιρικοί ρύποι, οι πηγές αυτών και οι επιδράσεις τους αναλύονται παρακάτω: Όζον (O 3 ): Είναι αέριο, άχρωµο, µε χαρακτηριστική οσµή, το κύριο συστατικό του φωτοχηµικού νέφους στην επιφάνεια της γης (τροπόσφαιρα). Στην ανώτερη ατµόσφαιρα (στρατόσφαιρα), ωστόσο το όζον έχει ευεργετικό ρόλο απορροφώντας τη βλαβερή υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου. Πηγές:

11 Το όζον σχηµατίζεται στη κατώτερη ατµόσφαιρα, ως αποτέλεσµα χηµικών αντιδράσεων µεταξύ οξυγόνου, πτητικών οργανικών ενώσεων (VOCs) και οξειδίων του αζώτου, µε τη βοήθεια της ηλιακής ακτινοβολίας, κυρίως, όταν έχουµε καλό, ζεστό καιρό. Βλαβερές πηγές είναι τα οχήµατα, τα εργοστάσια, οι χωµατερές, τα χηµικά διαλυτικά και πολλές άλλες µικρές πηγές, όπως βενζινάδικα, αγροτικός εξοπλισµός, κ.λ.π. Επιδράσεις: Το όζον, σε µεγάλες συγκεντρώσεις, προκαλεί σηµαντικά προβλήµατα στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον, όπου ζούµε. Προκαλεί ερεθισµό στην αναπνευστική οδό, διαταραχή της αναπνευστικής λειτουργίας, αίσθηµα ξηρότητας στο λαιµό, πόνο στο στήθος, βήχα, άσθµα, φλεγµονή στους πνεύµονες και πιθανή επιδεκτικότητα σε µολύνσεις του αναπνευστικού. Το όζον είναι, επίσης, ο ρύπος µε τις δυσµενέστερες επιδράσεις στα φυτά, γιατί µειώνει την παραγωγή στις αγροτικές καλλιέργειες και προκαλεί ζηµιά στη δασική βλάστηση. Μονοξείδιο του άνθρακα (CO): Είναι άοσµο και άχρωµο αέριο και εκπέµπεται από τις εξατµίσεις των µηχανών των αυτοκινήτων και από κάθε είδος µηχανές, όταν συντελείται ατελής καύση της καύσιµης ύλης. Πηγές: Κυρίως, τα βενζινοκίνητα αυτοκίνητα. Υψηλές συγκεντρώσεις του µπορούν να βρεθούν σε κλειστά µέρη, όπως χώροι στάθµευσης, ελλιπώς αεριζόµενες υπόγειες διαβάσεις, ή κατά µήκος των δρόµων, σε περιόδους κυκλοφοριακής αιχµής. Επιδράσεις: Μειώνει την ικανότητα του αίµατος να µεταφέρει οξυγόνο, σε βασικούς ιστούς του οργανισµού, επιδρώντας κυρίως στο καρδιοαγγειακό και νευρικό σύστηµα. Χαµηλές συγκεντρώσεις του επηρεάζουν, δυσµενώς, άτοµα µε καρδιακά προβλήµατα και µειώνουν τις σωµατικές επιδόσεις νεαρών και υγιών ατόµων. Υψηλότερες συγκεντρώσεις προκαλούν συµπτώµατα όπως ζαλάδα, πονοκέφαλο, και κόπωση.

12 Το τροποσφαιρικό όζον είναι ο πλέον τοξικός ατµοσφαιρικός ρύπος για τα φυτά. Σύµφωνα µε τον Ashmore και τους συνεργάτες του (2005), τα επίπεδα του όζοντος στην τροπόσφαιρα είναι αρκετά υψηλά ώστε να προκαλέσουν µείωση στην αγροτική παραγωγή και να οδηγήσουν αλλαγές στη βιοποικιλότητα. Η εκτίµηση της ζηµιάς των καλλιεργούµενων φυτών από το όζον απαιτεί το συνδυασµό των συγκεντρώσεων του όζοντος µε τις σχέσεις µεταξύ της έκθεσης στο όζον και τη µείωση της παραγωγής και στη συνέχεια υπολογισµό της οικονοµικής ζηµιάς. Οι επιδράσεις του όζοντος διακρίνονται σε οξεία, όταν η συγκέντρωση βρίσκεται µεταξύ 120 και 500 ppb και διαρκεί για λίγες ώρες, και σε χρόνια όταν η συγκέντρωση βρίσκεται µεταξύ 40 και 120 ppb και διαρκεί ίσως για λίγες ηµέρες. Στην περίπτωση της οξείας επίδρασης στους ευαίσθητους δέκτες προκαλείται ανεξέλεγκτος θάνατος κυττάρων ή άλλες αλλαγές που κατά ένα µέρος µιµούνται τις αντιδράσεις στα παθογόνα. Στην περίπτωση της χρόνιας τοξικότητας προκαλείται προγραµµατισµένος θάνατος κυττάρων, επιταχυνόµενη γήρανση, εισαγωγή βιοχηµικών συστηµάτων για την αντιµετώπιση των ενεργών ριζών οξυγόνου (δηµιουργούνται µε την εισαγωγή του όζοντος στον αποπλάστη των κυττάρων, ως προϊόντα αντίδρασης του Ο3 µε το Η2Ο) και αλλαγές των κυτταρικών δοµών. Το όζον εισχωρεί στο εσωτερικό των κυττάρων από τα στοµάτια. Τα κύτταρα της επιδερµίδας αισθάνονται το όζον αλλά στις συνήθεις συγκεντρώσεις δεν υπάρχει ζηµιά σε αυτά. Η επαφή του όζοντος µε τα κύτταρα του µεσοφύλλου µπορεί να προκαλέσει το θάνατο των κυττάρων (φαίνεται ως χλωρωτικές και στη συνέχεια νεκρωτικές κηλίδες. Τα φυτικά είδη και ακόµη οι ποικιλίες επιδεικνύουν µεγάλες διαφορές ευαισθησίας στην έκθεση τους στο όζον της τροπόσφαιρας. Οι διαφορές αυτές οφείλονται πιθανότατα σε διαφορές αντίδρασης βιοχηµικών και µοριακών µηχανισµών. Σε αυτούς περιλαµβάνονται η µεταφορά ηλεκτρονίων και η οµοιόσταση των καταφρακτικών κυττάρων των στοµατικών πόρων, η δέσµευση του ανόργανου άνθρακα µέσω της επίδρασης στην ενεργότητα του Rubisco (καρβοξυλάση οξυγενάση της 1,5 διφωσφορικής ριβουλόζης) και η µεταφορά των προϊόντων της φωτοσύνθεσης (Fiscus et al., 2005). ιοξείδιο του αζώτου (ΝΟ 2 ): Είναι αέριο, µε καφέ χρώµα και ιδιάζουσα οσµή. Σε υψηλές συγκεντρώσεις, είναι υπεύθυνο για την άσχηµη καφέ όψη του ουρανού των πόλεων. Πηγές: Η χρήση καυσίµων, κυρίως σε αυτοκίνητα και φορτηγά αλλά και σε βιοµηχανικούς καυστήρες ή σε σταθµούς ηλεκτροπαραγωγής, παράγει µονοξείδιο του αζώτου (ΝΟ). Αυτό, µε διάφορες χηµικές αντιδράσεις, που ενισχύονται µε την παρουσία της ηλιακής ακτινοβολίας, µετατρέπεται σε διοξείδιο του αζώτου. Επιπλέον η χρήση λιπασµάτων αυξάνει τις εκποµπές των οξειδίων του αζώτου από το έδαφος. Η γεωργία λοιπόν συνολικά συµµετέχει σηµαντικά στο ισοζύγιο των οξειδίων του αζώτου. Επιδράσεις:

13 Το διοξείδιο του αζώτου αποτελεί τον κύριο ρύπο του νέφους και της όξινης βροχής. Σε υψηλές συγκεντρώσεις, βλάπτει ανθρώπους και βλάστηση. Στα παιδιά, µπορεί να προκαλέσει αναπνευστικές ασθένειες. Στους ασθµατικούς, προκαλεί δυσκολία στην αναπνοή. Στα φυτά µπορεί να προκαλέσει χλωρωτικές ή νεκρωτικές κηλίδες στα φύλλα. Οι σηµαντικότερες επιδράσεις που έχουν αναφερθεί είναι η αλλαγή της χλωρίδας γύρω από τις πηγές εκποµπών και η επικράτηση των αγροστωδών έναντι των βρυοφύτων και των πτεριδοφύτων. Μη αντιστρεπτές επιδράσεις σε φυτά λαµβάνουν χώρα όταν ο ρυθµός της πρόσληψης από τα φύλλα ξεπερνά τη δυνατότητα αποτοξίνωσης από το φυτό. Τα περισσότερο προς λιγότερο ευαίσθητα είδη στην έκθεση σε ΝΗ3 είναι άγρια είδη>δασικά>καλλιεργούµενα (Krupa, 2003). ιοξείδιο του θείου (SO 2 ): Είναι αέριο άχρωµο, άοσµο και βρίσκεται σε χαµηλές συγκεντρώσεις. Έχει, όµως, έντονη ερεθιστική µυρωδιά, όταν βρίσκεται σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις. Πηγές: Εργοστάσια παραγωγής ενέργειας, βιοµηχανίες, κεντρικές θερµάνσεις, διυλιστήρια πετρελαίου, χηµικές βιοµηχανίες, χαρτοβιοµηχανίες. Επιδράσεις: Αποτελεί βασικό ρύπο του νέφους, επηρεάζει άτοµα µε αναπνευστικά προβλήµατα και προκαλεί αλλοιώσεις σε βλάστηση και µέταλλα. Μειώνει την ορατότητα και αυξάνει την οξύτητα των λιµνών και των ποταµών. Το SO2 µπορεί δυνητικά να συµβάλλει στη θρέψη των φυτών. Όµως ψηλότερες συγκεντρώσεις από τις απαιτήσεις των φυτών προς θρέψη προκαλούν µη αντιστρεπτές τοξικές επιδράσεις στα φυτά. Η τοξική επίδραση του SO2 στα φυτά εµφανίζεται όταν οι καιρικές συνθήκες ευνοούν την αργή διάχυση του αερίου. Τέτοιες τοξικότητες εµφανίζονται όταν η ατµοσφαιρική συγκέντρωση του SO2 ξεπεράσει τα 0.5 ως 0.7 mg SO2.m-3 αέρα. Οι επιδράσεις αυτές συνοψίζονται σε ορατά συµπτώµατα (χλωρωτικές και νεκρωτικές κηλίδες) και σε µικρότερο βαθµό σε µείωση της παραγωγής. Μόλυβδος, Αρσενικό, Κάδµιο και Νικέλιο (Pb, As,Cd,Ni):

14 Είναι μέταλλα τα οποία βρίσκονται στην ατμόσφαιρα κυρίως στα σωματίδια είτε υπό στοιχειακή μορφή είτε υπό μορφή ενώσεων (οξειδίων, θειικών ή θειούχων). Πηγές: Φυσικές πηγές: Ο µόλυβδος, βρίσκεται στο έδαφος ως αποτέλεσµα της αποσάθρωσης βράχων, της ηφαιστειακής δραστηριότητας, τις πυρκαγιές δασών κ.α. Το αρσενικό βρίσκεται σε αφθονία στις ορεινές περιοχές της Ευρώπης µε τη µορφή θειούχων ενώσεων. Άλλες φυσικές πηγές αρσενικού είναι η ηφαιστειακή δραστηριότητα, από την οποία εκπέµπεται µε µορφή θειούχων αλάτων ή οξειδίων. Το κάδµιο βρίσκεται στη φύση σε µικρές ποσότητες κυρίως σε ορυκτά που περιέχουν θειούχες ενώσεις του ψευδαργύρου, µολύβδου και χαλκού. Επίσης προέρχεται από τη βλάστηση, τις πυρκαγιές δασών και τα ηφαίστεια. Το νικέλιο, βρίσκεται σε µεγάλη αφθονία στους µετεωρίτες, στον γήινο πυρήνα και σε λιγότερη έκταση στην επιφάνεια της γης. Κυρίως βρίσκεται σε µορφή θειούχων αλάτων ή οξειδίων. Ανθρωπογενείς πηγές: Ο µόλυβδος, εκπέµπεται κυρίως από τις διεργασίες παραγωγής του, από την απόρριψη στο περιβάλλον προϊόντων που περιέχουν µόλυβδο και από την καύση υγρών καυσίµων και ξύλων. Το αρσενικό εκπέµπεται κυρίως υπό µορφή οξειδίων, από χυτήρια αρσενικού και από την καύση καυσίµων. Παλαιότερα η χρήση ζιζανιοκτόνων ήταν ακόµη µια πηγή ρύπανσης. Το κάδµιο, εκπέµπεται από τις παραγωγικές διαδικασίες παραγωγής µολύβδου, ψευδαργύρου, χαλκού, σιδήρου ή χάλυβα µε τη µορφή θειούχων ή θειικών αλάτων. Επίσης από την καύση καυσίµων υπό τη µορφή οξειδίων ή υπό στοιχειακή µορφή και από την καύση απορριµµάτων υπό τη µορφή χλωριούχων αλάτων. Το νικέλιο, εκπέµπεται από την καύση καυσίµων, από µεταλλουργικές εργασίες παραγωγής νικελίου ή χάλυβα. Το νικέλιο από τις διεργασίες αυτές εκπέµπεται ως θειικό άλας ή υπό τη µορφή οξειδίων. Χρησιµοποιείται ευρέως στη βιοµηχανία ως καταλύτης. Επιδράσεις: Ο µόλυβδος προκαλεί κυρίως αναιµία. Το αρσενικό επιδρά κυρίως στο ανώτερο αναπνευστικό και στο καρδιοαγγειακό σύστηµα και προκαλεί επίσης αύξηση της αρτηριακής πιέσεως. Είναι επίσης πιθανόν να προκαλεί καρκίνο στους πνεύµονες. Το κάδµιο επιδρά κυρίως στα νεφρά. Επίσης έχει χαρακτηριστεί ως καρκινογόνο (προκαλεί καρκίνο των πνευµόνων). Το νικέλιο δεν θεωρείται καρκινογόνο. Πιθανόν να προκαλεί δερµατικές παθήσεις. Πρέπει να τονισθεί ότι τα µέταλλα αυτά επιδρούν στην υγεία κυρίως µέσω της τροφικής αλυσίδας εάν έχει µολυνθεί και λιγότερο µε την εισπνοή Πολυκυκλικοί Αρωµατικοί Υδρογονάνθρακες Είναι οργανικές χηµικές ενώσεις που περιέχουν άνθρακα και υδρογόνο. Αποτελούνται από τρεις ή περισσότερους συµπυκνωµένους βενζολικούς δακτυλίους

15 και βρίσκονται κυρίως υπό µορφή ατµών ή σωµατιδίων. Η χαρακτηριστικότερη ένωση της κατηγορίας αυτής είναι το βενζο(α)πυρένιο. Πηγές: Στις φυσικές πηγές περιλαµβάνονται πυρκαγιές και η ηφαιστειακή δραστηριότητα. Στις ανθρωπογενείς πηγές περιλαµβάνονται η βιοµηχανία (παραγωγής κωκ, αλουµινίου και επεξεργασίας ξύλου), η θέρµανση στις οικίες όταν χρησιµοποιούνται ξύλα και κάρβουνο, και τα οχήµατα κυρίως αυτά που χρησιµοποιούν πετρέλαιο ως καύσιµο. Επιδράσεις: Ορισµένοι από τους Πολυκυκλικούς Αρωµατικούς Υδρογονάνθρακες έχουν χαρακτηριστεί ως καρκινογόνες ενώσεις. Βενζόλιο(C 6 H 6 ): Χηµική ένωση σε υγρή µορφή που αποτελείται από άνθρακα και υδρογόνο µε χαρακτηριστική οσµή. Στην ατµόσφαιρα βρίσκεται σε µορφή ατµών επειδή το σηµείο ζέσεως του είναι χαµηλό. Πηγές: Το βενζόλιο εκπέµπεται στην ατµόσφαιρα κυρίως από ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Η κύρια πηγή είναι τα βενζινοκίνητα οχήµατα ενώ άλλες πηγές είναι η βιοµηχανία (διυλιστήρια, χηµική βιοµηχανία), η διακίνηση καυσίµων και η οικιακή θέρµανση. Επιδράσεις: Το βενζόλιο προκαλείς ασθένειες του αίµατος και έχει χαρακτηριστεί ως καρκινογόνος ένωση. Σωµατίδια Είναι υλικά σε στερεή ή υγρή µορφή, που µπορούν να αιωρούνται στην ατµόσφαιρα, για µεγάλα χρονικά διαστήµατα. Πηγές: Υπάρχουν τόσο φυσικές πηγές όπως: ηφαιστειακή δραστηριότητα, θάλασσα, σκόνη από απογυµνωµένο έδαφος, καθώς και ανθρωπογενείς πηγές: βιοµηχανικές δραστηριότητες, παραγωγή τσιµέντου, γύψου, χυτήρια µεταλλεύµατος, αυτοκίνητα (κυρίως πετρελαιοκίνητα οχήµατα και δίκυκλα), πυρκαγιές, αγροτικές δραστηριότητες, κατασκευές. Η συµµετοχή του αυτοκινήτου οφείλεται στην καύση του καυσίµου, στη φθορά των ελαστικών και

16 στην επαναιώρηση. Μικρότερα σε µέγεθος σωµατίδια δηµιουργούνται στην ατµόσφαιρα από αντιδράσεις αερίων ρύπων. Οι αντιδράσεις αυτές επιταχύνονται παρουσία ηλιακής ακτινοβολίας και σε υψηλές θερµοκρασίες. Επιδράσεις: Οι επιδράσεις στην υγεία εξαρτώνται πολύ από το µέγεθος των σωµατιδίων και τη σύσταση τους. Όσο µικρότερα σε µέγεθος είναι τα σωµατίδια τόσο βαθύτερα εισχωρούν στο αναπνευστικό σύστηµα του ανθρώπου. Γενικά σωµατίδια µε µέγεθος µεγαλύτερο από 10 µm δεν εισχωρούν στο αναπνευστικό σύστηµα. Τα µικρότερα από 10 µm σωµατίδια επηρεάζουν την αναπνοή και προκαλούν ασθένειες στο αναπνευστικό. Οµάδα υψηλού κινδύνου αποτελούν ηλικιωµένοι, παιδιά και άτοµα που πάσχουν από άσθµα. Προκαλούν επίσης φθορές στα υλικά και µειώνουν την ορατότητα. Τα αιωρούµενα σωµατίδια επηρεάζουν τις ηλεκτρικές ιδιότητες της ατµόσφαιρας συνεισφέροντας στη δηµιουργία νεφών ως πυρήνας συµπύκνωσης και επιδρούν στο κλίµα µεταβάλλοντας το ισοζύγιο ακτινοβολίας στην ατµόσφαιρα. Οι επιδράσεις στα φυτά µπορεί να είναι σε φυσιολογικό επίπεδο που προκαλείται από το φράξιµο των στοµάτων ή από την αύξηση της θερµοκρασίας των φύλλων που µε τη σειρά τους επηρεάζουν τις µεταβολικές λειτουργίες. Η φωτοσύνθεση επηρεάζεται επιπλέον από τη σκίαση των φύλλων. Επίσης µια σειρά µελέτες έχουν δείξει την πρόκληση ορατών συµπτωµάτων. Ένας πιθανότερος τρόπος για είσοδο στον µεταβολισµό και επίδραση πάνω στα φυτά είναι µέσω της ριζόσφαιρας. Τα σωµατίδια που εναποτίθενται απευθείας στο έδαφος µπορούν να επηρεάσουν τη διακίνηση των θρεπτικών στοιχείων, ιδιαίτερα για τις ενώσεις του Ν και έτσι έµµεσα τα βακτήρια και τους µύκητες της ριζόσφαιρας. Τοξικοί αέριοι ρύποι Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν ρύποι όπως το ο αµίαντος, και το βενζόλιο. Πηγές: Χηµικές βιοµηχανίες, βιοµηχανικές δραστηριότητες, εκποµπές από τα καύσιµα και τις µηχανές των οχηµάτων, και οικοδοµικά υλικά. Επιδράσεις: Προκαλούν καρκίνο, αναπνευστικά προβλήµατα, γενετικές ανωµαλίες, στείρωση και άλλα σοβαρά προβλήµατα υγείας. Μερικά

17 µπορούν να προκαλέσουν ακόµα και το θάνατο ή σοβαρές κακώσεις, αν, από ατύχηµα, απελευθερωθούν στο περιβάλλον, σε µεγάλες συγκεντρώσεις. 1.3 Αέρια του φαινοµένου του Θερµοκηπίου Είναι αέρια που συγκεντρώνονται στην ατµόσφαιρα και µπορούν να προκαλέσουν αλλαγές στις παγκόσµιες κλιµατολογικές συνθήκες, ή όπως αλλιώς λέγεται το "φαινόµενο του θερµοκηπίου". Τα συγκεκριµένα αέρια επιτρέπουν στην ηλιακή ακτινοβολία να εισέρχεται ελεύθερα στην ατµόσφαιρα. Όταν η ηλιακή ακτινοβολία διαπερνά την γήινη επιφάνεια ένα µέρος από αυτή ακτινοβολείται πίσω. Τα αέρια του θερµοκηπίου απορροφούν αυτήν την ακτινοβολία και παγιδεύουν την θερµότητα στην ατµόσφαιρα. Ουσιαστικά τα αέρια αυτά επιτρέπουν τη δίοδο της ακτινοβολίας του Ηλίου προς τη Γη, αλλά δεν επιτρέπουν την ακτινοβόληση θερµότητας από τη Γη προς το διάστηµα. Η εισερχόµενη ακτινοβολία έχει µικρό µήκος κύµατος και περνάει, ενώ η εξερχόµενη έχει µεγάλο µήκος κύµατος και δεν περνάει, όπως σε ένα θερµοκήπιο µε τζάµια ή πλαστικό (www.eia.doe.gov). Η συγκεκριµένη διαδικασία απεικονίζεται στην εικόνα 2. Ελληνικά Βασικό, Εσοχή: Πρώτη γραµµή: 28,35 στ. Γραµµατοσειρά: 11 pt Γραµµατοσειρά: 11 pt, Ελληνικά Εσοχή: Πρώτη γραµµή: 28,35 στ. ιαγράφηκε: Γραµµατοσειρά: 11 pt Εικόνα 2: Απεικόνιση φαινοµένου του θερµοκηπίου (Πηγή:http://www.combatclimatechange.ie) Τα σηµαντικότερα αέρια του φαινοµένου του θερµοκηπίου είναι το διοξείδιο του άνθρακα, το µεθάνιο, το όζον και τα οξείδια του αζώτου. Η κύρια ανθρωπογενής Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα Γραµµατοσειρά: 11 pt Προεπιλεγµένη γραµµατοσειρά, Γραµµατοσειρά: 11 pt Γραµµατοσειρά: 11 pt

18 πηγή των εκποµπών του διοξειδίου του άνθρακα είναι η καύση των υδρογονανθράκων, για την παραγωγή ενέργειας και τις µεταφορές. Το µεθάνιο προέρχεται από τις χωµατερές, την αποσύνθεση της οργανικής ουσίας, τα ανθρακωρυχεία, τους ορυζώνες. Τα οξείδια του αζώτου προέρχονται, από βιοµηχανικές δραστηριότητες, από τη γεωργική δραστηριότητα και από τα οχήµατα. Πολλά αέρια του φαινοµένου του θερµοκηπίου εκπέµπονται και από φυσικές πηγές (CO 2, NO X, CH 4 ), ενώ άλλα προκαλούνται από την ανθρώπινη δραστηριότητα (βιοµηχανικά αέρια). Τα τελευταία χρόνια, καταγράφεται µία αύξηση στη συγκέντρωση αρκετών αερίων του φαινοµένου του θερµοκηπίου. Αναλυτικά η µεταβολή στις εκποµπές αυτών των αερίων για την περίοδο αποτυπώνεται στο Πίνακα 3. Πίνακας 3: Επίπεδα εκποµπών διοξειδίου του άνθρακα, µεθανίου και οξειδίου του αζώτου και ποσοστό αύξησης για την περίοδο (Πηγή: IPCC, 2002). Αέριο Επίπεδα 1998 Αύξηση από το 1750 Ποσοστό αύξησης Διοξείδιο του άνθρακα 365 ppm 87 ppm 31% Μεθάνιο 1,745 ppb 1,045 ppb 150% Οξείδιο του Αζώτου 314 ppb 44 ppb 16% Για την περίπτωση του διοξειδίου του άνθρακα, παρατηρείται αύξηση εκποµπών 31% την περίοδο Τα τρία τέταρτα της ανθρωπογενούς παραγωγής διοξειδίου του άνθρακα, οφείλεται σε χρήση ορυκτών καυσίµων, ενώ το υπόλοιπο µέρος προέρχεται από αλλαγές που συντελούνται στο έδαφος, κυρίως µέσω της αποψίλωσης. Εκτός από τον άνθρωπο, παράγεται µεθάνιο και από ζώα (π.χ. αγελάδες) µε τις ερυγές τους. Συνεπώς οι αυξηµένες απαιτήσεις των καταναλωτών, ιδίως του υτικού κόσµου, συντελούν στην αύξηση των εκποµπών αερίων από τα ζώα εξαιτίας της εντατικότερης αξιοποίησης αυτών. Γραµµατοσειρά: 11 pt Γραµµατοσειρά: 11 pt Γραµµατοσειρά: 11 pt Γραµµατοσειρά: 11 pt Γραµµατοσειρά: 11 pt, Έντονα Γραµµατοσειρά: 11 pt ιαγράφηκε: Στην εικόνα 3 παρουσιάζονται οι εκποµπές αερίων του φαινοµένου του θερµοκηπίου παγκοσµίως ανά τοµέα για το έτος 2000 (www.wikipedia.org) Όπως φαίνεται στο σχήµα προκύπτει ότι το µεγαλύτερο µέρος των εκπεµπόµενων αερίων του φαινοµένου του θερµοκηπίου προέρχονται από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (24%). Επιπλέον και η γεωργική δραστηριότητα συνεισφέρει σηµαντικά στις εκποµπές τέτοιων αερίων. Παράλληλα, παρατηρούµε ότι η γεωργία ευθύνεται σε σηµαντικό βαθµό για την παραγωγή µεθανίου και οξειδίων του αζώτου ενώ αντιθέτως η βιοµηχανία και οι πηγές ενέργειας που αποτελούν το σηµαντικότερο φορέα µόλυνσης µε διοξείδιο του άνθρακα συµβάλουν σε µικρό βαθµό στην εκποµπή αυτών των ρύπων.

19 Βιοµηχανία Μεταφορές Γεωργικά παραπροϊόντα Άλλες δραστηριότητες Παραγωγή ενέργειας ιαχείριση αποβλήτων Χρήσεις γης Οικιακή, εµπορική δραστηριότητα κ.α. ιοξείδιο του άνθρακα Μεθάνιο Οξείδιο του αζώτου Εικόνα 3: Εκποµπές αερίων θερµοκηπίου ανά δραστηριότητα Πηγή: (http://www.stuffintheair.com) Στην εικόνα που ακολουθεί (Εικόνα 4) παρουσιάζεται η διακύμανση της θερμοκρασίας σε παγκόσμιο επίπεδο από τη χρονική περίοδο 1880 έως το 2000.παρατηρείται μία έντονη αύξηση της διακύμανσης αυτής από το 1930 και έπειτα. Όπως προαναφέρθηκε στην εισαγωγή, το 1930 αποτελεί την ημερομηνία ορόσημο της βιομηχανικής επανάστασης με φυσικό επακόλουθο την αύξηση των εκπεμπόμενων ρύπων. Συνεπώς βλέπουμε ότι υπάρχει μια στενή σχέση ανάμεσα στην εκπομπή των ρύπων και τη θερμοκρασία εξαιτίας του φαινομένου του θερμοκηπίου. ιακύµανση θερµοκρασίας Παγκόσµια θερµοκρασία Ετήσιος µ.ο µ.ο πενταετίας ιαγράφηκε: Γραµµατοσειρά: 11 pt ιαγράφηκε: Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα Εσοχή: Πρώτη γραµµή: 28,35 στ. Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα Προεπιλεγµένη γραµµατοσειρά, Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα, Αγγλικά (Η.Β.) Γραµµατοσειρά: 11 pt

20 Εικόνα 4: ιακύµανση της θερµοκρασίας για τη χρονική περίοδο (Πηγή:el.wikipedia.org) Δυστυχώς όπως διακρίνουμε στην εικόνα που ακολουθεί οι προβλέψεις για το μέλλον είναι ιδιαίτερα δυσοίωνες καθώς υπάρχουν περιοχές στον πλανήτη όπου η αύξηση της θερμοκρασίας θα αγγίξει τους 8 βαθμούς έως το Συγκεκριμένα αναμένεται μεγάλη μεταβολή της θερμοκρασίας στους πόλους που φυσικά θα επιφέρει λιώσιμο μεγάλης ποσότητας πάγων συντελώντας έτσι στην ανύψωση της στάθμης των θαλασσών. Προβλέψεις αύξησης θερµοκρασίας Γραµµατοσειρά: 11 pt Ελληνικά ιαγράφηκε: Γραµµατοσειρά: 11 pt Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα Προεπιλεγµένη γραµµατοσειρά, Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα Προεπιλεγµένη γραµµατοσειρά, Γραµµατοσειρά: Όχι Έντονα Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα Λεζάντα, Εσοχή: Πρώτη γραµµή: 28,35 στ., ιάστιχο: µονό Γραµµατοσειρά: 11 pt Εικόνα 5: Προβλεπόµενες αυξήσεις της θερµοκρασίας σε παγκόσµιο επίπεδο για τη χρονική περίοδο (Πηγή: Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα, Ελληνικά ιαγράφηκε: Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα Γραµµατοσειρά: 11 pt Προεπιλεγµένη γραµµατοσειρά, Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα Προεπιλεγµένη γραµµατοσειρά, Γραµµατοσειρά: 11 pt, Όχι Έντονα Γραµµατοσειρά: 11 pt

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες Ατµοσφαιρική ρύπανση Μαρή Νεαμονίτης Παλαιολόγου Παπαβασιλείου Ορισµός Ανεπιθύµητη αλλαγή στα φυσικά, χηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του αέρα ζηµιογόνος για όλους τους οργανισµούς Πώς προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός

Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός Αέρια ρύπανση: Θεσμικό πλαίσιο, πηγές & υφιστάμενη κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή της Λάρισας Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός ΤΕΕ τμ. Κεντρ. & Δυτ. Θεσσαλίας, Μ.Ε. Περιβάλλοντος & Αειφορίας ΙΟΥΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη 1η Ημερίδα Εταιρείας Δημόσιας και Περιβαλλοντικής Υγιεινής 11 Ιουνίου 2010, Λάρισα Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη Τσιρόπουλος Νικ. Αναπληρωτής Καθηγητής,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat).

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat). Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου Ένα από τα µεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ανθρωπότητα και για το οποίο γίνεται προσπάθεια επίλυσης είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου.

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Ατμοσφαιρική Ρύπανση Ατμοσφαιρική Ρύπανση Τι είναι ατμοσφαιρική ρύπανση; Ατμοσφαιρική ρύπανση είναι η εισαγωγή στον αέρα χημικών, αιωρούμενων στερεών ή οργανισμών που προκαλούν προβλήματα υγείας στους ανθρώπους ή σε άλλους

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης Πιλοτική Μελέτη Εργαστήριο Μελέτης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας Πανδής Σπύρος Καλτσονούδης Χρήστος Φλώρου Καλλιόπη Σταθμοί Μετρήσεων Δημοτικό parking 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ 1 ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ OΜΩΣ, Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ (όπως όλες

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Αλκιβιάδης Μπάης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας Τμήμα Φυσικής - Α.Π.Θ. Πρόσφατη εξέλιξη της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012 Σελίδα1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Δεκέμβριος 2012 Τα τελευταία δύο χρόνια οι επιστήμονες παρατηρούν στα μεγάλα αστικά κέντρα ότι η στροφή στη φθηνότερη

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Εισαγωγή Η υπερθέρµανση του πλανήτη θεωρείται το πιο σηµαντικό περιβαλλοντικό πρόβληµα σε παγκόσµιο επίπεδο Υπάρχει όµως µεγάλη αβεβαιότητα και σηµαντική επιστηµονική διαµάχη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ Παγώνη Ιωάννα, Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π. Ψαράκη Βούλα, Επίκουρος Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Είδη ρύπανσης Το νέφος του Λονδίνου (1950) Πρωτογενείς ρύποι: Μονοξείδιο του άνθρακα, ιοξείδιο του θείου Καπνός Το νέφος του Λος Άντζελες (1970) ευτερογενείς ρύποι: Όζον Mόλυβδος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 1 ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Το φυσικό αέριο είναι: Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε.

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε. Η τρύπα του όζοντος Η οροφή του ουρανού από κάπου µπάζει!!! Η τρύπα του όζοντος Μια εικόνα, από υπολογιστή, του νοτίου ηµισφαιρίου που αποκαλύπτει την τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική. Οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΕΡΓΑΣΙΑΣ: <<ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΡΥΠΑΝΣΗ>>

ΘΕΜΑΕΡΓΑΣΙΑΣ: <<ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΡΥΠΑΝΣΗ>> ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑΠΟΛΙΤΙΚΩΝΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΕΠΩΝΥΜΟ:ΚΟΥΡΕΛΗ ΟΝΟΜΑ:ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΡ.ΜΗΤΡΩΟΥ:7381 ΞΑΝΘΗ 2010 ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΡΥΠΑΝΣΗ Ηπαρουσίαστηνατμόσφαιραρύπων,

Διαβάστε περισσότερα

Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα

Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Δ/ΝΣΗ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ & ΘΟΡΥΒΟΥ Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα Δρ. Αναστάσιος Αδαμόπουλος Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα Η αστική ρύπανση οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ Εισαγωγή Σε αυτό το κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση των δεδοµένων που χρησιµοποιήθηκαν στην εργασία καθώς και των κύριων ποιοτικών χαρακτηριστικών των

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ Έλεγχος Ποιότητας Υλικών ΛΕΙΒΑΔΑΡΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΡΑΓΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΗ O σύγχρονος τρόπος ζωής επιβάλλει σε πολλούς ανθρώπους να περνούν τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Το φαινόµενο του θερµοκηπίου είναι ένα φυσικό φαινόµενο µε ευεργετικά

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Τι είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου Φαινόµενο του θερµοκηπίου ονοµάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία η ατµόσφαιρα ενός πλανήτη συµβάλει στην θέρµανσή του. Ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

1. Σύντοµα Ιστορικά Στοιχεία

1. Σύντοµα Ιστορικά Στοιχεία ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ηµήτρη Μελά Τµήµα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης 1. Σύντοµα Ιστορικά Στοιχεία Η περιβαλλοντική ρύπανση δεν είναι νέο φαινόµενο. Ένας από τους λόγους που ανάγκαζαν τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον 1.1 Εισαγωγή 1 1.2 Παλαιοκλιµατικές µεταβολές 3 1.3 Κλιµατικές µεταβολές κατά την εποχή του Ολοκαίνου

Διαβάστε περισσότερα

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr ΛίπανσηστηνΒιολογικήΓεωργία E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ.. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr Λίπανσηστηνβιολογικήγεωργία

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...17 Εισαγωγή...19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Προσπάθεια Ανάπτυξης με Σεβασμό στο Περιβάλλον 1.1 Εισαγωγή...29 1.2 Μηδενική Ανάπτυξη ή Βιομηχανία της Αντιρρύπανσης;...30 1.3 Η Σημερινή Κατάσταση...32

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές Νερό Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το νερό σε στερεά (παγόβουνο), υγρή (θάλασσα) και αέρια (σύννεφα) µορφή Το νερό (ή στη καθαρεύουσα ύδωρ, λέξη από την οποία και πολλοί οι παράγωγοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η «τρύπα» του όζοντος

Η «τρύπα» του όζοντος Η «τρύπα» του όζοντος Η διττή φύση του Ο 3 «Κακό» όζον Στην τροπόσφαιρα Κύριο συστατικό του φωτοχηµικού νέφους «Καλό» όζον Στη στρατόσφαιρα Προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία 1 Η αρχή της ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Κύκλος διαλέξεων στις επιστήμες του περιβάλλοντος Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Χρήστος Ματσούκας Τμήμα Περιβάλλοντος Τι σχέση έχει η ακτινοβολία με το κλίμα; Ο Ήλιος μας

Διαβάστε περισσότερα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Το διαφανές στρώµα αέρος που περιβάλλει τη Γη σαν µια τεράστια προστατευτική ασπίδα, δίχως την οποία η ζωή στον πλανήτη µας θα ήταν αδιανόητη, ονοµάζεται ατµόσφαιρα. Η ατµόσφαιρα λοιπόν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων Απογραφές Εκπομπών: α) Γενικά, β) Ειδικά για τις ανάγκες απογραφής CO 2 σε αστική περιοχή Θεόδωρος Ζαχαριάδης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Περιβάλλοντος Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου τηλ. 25 002304,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr

Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr Η Ατμοσφαιρική Ρύπανση στο Λεκανοπέδιο Αθηνών Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr Περιεχόμενα Βασικοί αέριοι ρύποι Ανθρώπινη

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ.

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. AUT/LHTEE Εισαγωγή (1/3) Για 1-2 αιώνες, δηλ. ένα ελάχιστο κλάσμα της παγκόσμιας ιστορίας, καίμε μέσα σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Χαλβατζής Σταμάτιος Α.Μ. 7387 Μάθημα Οικολογίας 1 ο εξάμηνο Ορισμός H όρος όξινη βροχή αναφέρεταιστηνπαρουσίασεαυτήνόξινωνδιαλυμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ 5. Κωδικός Έργου : 05B-NON-EU-349 [ΟΠΣ: 96δ]

ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ 5. Κωδικός Έργου : 05B-NON-EU-349 [ΟΠΣ: 96δ] ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ 5 Συσχέτιση των αποτελεσµάτων του µοντέλου υπολογισµού της έκθεσης του πληθυσµού της Αθήνας στα αερολύµατα µε επιδηµιολογικά δεδοµένα (δείκτες υγείας) στο Λεκανοπέδιο Αθηνών Τίτλος Έργου : Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή πρόταση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. Η προπερδίνη είναι: α. κατηγορία πρωτεϊνών που παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική κρίση και ρύπανση στην Ελλάδα: οι δυο όψεις του νομίσματος

Οικονομική κρίση και ρύπανση στην Ελλάδα: οι δυο όψεις του νομίσματος Οικονομική κρίση και ρύπανση στην Ελλάδα: οι δυο όψεις του νομίσματος Ε. Γερασόπουλος, Δ/ντής Ερευνών Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης ΕΘΝΙΚΟ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome)

To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome) To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome) Επιµέλεια κειµένων : Σπύρος ρίβας,ειδικός Ιατρός Εργασίας Υπεύθυνος Κέντρου Υγείας Υγιεινής της Εργασίας ΕΛΙΝΥΑΕ Τι είναι το άρρωστο κτίριο; Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα

ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Τεχνολογικό Πανεπιστήµιο Κύπρου, Τµήµα ιαχείρισης Περιβάλλοντος. (Επιστήµη και Τεχνολογία Περιβάλλοντος) Συντονιστής Προγράµµατος: Καθ. Κωνσταντίνος Βαρώτσης c.varotsis@cut.ac.cy

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση από Νικόλαο Σαμαρά.

Παρουσίαση από Νικόλαο Σαμαρά. Παρουσίαση από Νικόλαο Σαμαρά. από το 1957 με γνώση και μεράκι Βασικές Αγορές Βιομηχανία Οικίες Βιομάζα Με τον όρο βιομάζα ονομάζουμε οποιοδήποτε υλικό παράγεται από ζωντανούς οργανισμούς (όπως είναι το

Διαβάστε περισσότερα