7 ο Ελληνόφωνο Συνέδριο της ΕΨΕ, Δεκέµβριος 2013 Θέµα: Το Αντικείµενο. Σκέψεις από τις Οµάδες Εργασίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "7 ο Ελληνόφωνο Συνέδριο της ΕΨΕ, Δεκέµβριος 2013 Θέµα: Το Αντικείµενο. Σκέψεις από τις Οµάδες Εργασίας"

Transcript

1 7 ο Ελληνόφωνο Συνέδριο της ΕΨΕ, Δεκέµβριος 2013 Θέµα: Το Αντικείµενο Σκέψεις από τις Οµάδες Εργασίας Οµάδα εργασίας: Μορφές αντικειµένου στη µεταβίβαση Συντονισµός Ιωάννα Παναγιωτοπούλου Αριέλλα Ασέρ: Η ανάδυση του αντικειµένου στην αναλυτική διαδικασία Νίκος Λαµνίδης: Η ανάδυση της σχέσης-νέου-αντικειµένου εντός της ψυχαναλυτικής διεργασίας Κατά τη συζήτηση υπήρξε σύγκριση και αντιπαραβολή των δύο επιχειρηµάτων που υπερασπίστηκαν οι δύο οµιλητές στις παρουσιάσεις τους στη στρογγυλή τράπεζα. Η Α. Ασέρ ανέφερε, σχετικά µε την περίπτωση που παρουσίασε, ότι η αναλυόµενή της αναζητούσε στη µεταβίβαση µια σχέση «αλλοτριωτικής εξάρτησης». Στο πλαίσιο αυτό κατανάλωνε αντικείµενα για να αντιµετωπίσει «την πάλη της κατά του ελλείποντος αντικειµένου». Ήταν εξαρτηµένη από την αναλύτρια, ενώ ταυτόχρονα έµοιαζε να της απευθύνεται σαν να ήταν άτοµο «ψυχικά κωφάλαλο» και το µόνο που την ενδιέφερε εντέλει ήταν να βεβαιωθεί για την παρουσία της αναλύτριας. Μιλούσε, όχι για να σκεφτεί περί τον εαυτό της, αλλά για να ανασυγκροτηθεί ναρκισσιστικά από την αναστάτωση που βίωνε κατά την επαφή µε την αναλύτρια. «Διότι ο άλλος την παρέπεµπε πάντοτε σε ένα θεµελιώδες έλλειµµα της σχέσης της µε ένα πρώτο αντικείµενο, µε το οποίο στην πραγµατικότητα δεν συναντήθηκε ποτέ, ή δεν συναντήθηκε ποτέ ικανοποιητικά». Ο τρόπος της να σχετίζεται µε το αντικείµενο υπάκουε σε πρότυπα «αποβολής», «µπουκώµατος», ή «βουλιµίας», όλα µέρη µιας επένδυσης «αντικειµένου κατανάλωσης». Θα λέγαµε επιπλέον ότι το «αντικείµενο» επιχειρούσε να καλύπτει το υπάρχον κενό λαµβάνοντας υπόσταση «πράγµατος», γεγονός το οποίο δυσκόλευε, όταν δεν απέκλειε τη µεταφορικότητα, τη σύνδεση µε τη µεταβίβαση και τη λειτουργία της τελευταίας ως µεταβατικού χώρου. Καθίστατο δυσχερής µε τον τρόπο αυτό η ανάδυση µετασχηµατισµών

2 του αντικειµένου ή ακόµη η εµφάνιση «σχέσεων-νέου-αντικειµένου». Διατυπώνοντας το ζήτηµα µε τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο η Α. Ασέρ υποστηρίζει ότι η αναλυόµενη εµπόδιζε «τον αναλυτή, όχι µόνο να λειτουργήσει ως µετασχηµατιστικό αντικείµενο, αλλά και να µετασχηµατισθεί και ο ίδιος υπό την επίδραση της αναλυόµενης εντός της ψυχαναλυτικής διαδικασίας ούτως ώστε η ευκαµψία και µεταβλητότητα του αναλυτή να επιτρέψουν να εισαχθεί κάποια απόκλιση στο έργο της επανάληψης». Στην περίπτωση του Ν. Λαµνίδη, ο οποίος αντιλαµβάνεται µια ανάλογη δυσκολία µε κάπως διαφορετικό τρόπο, αναφέρεται ότι ο αναλυόµενος εµπόδιζε την ψυχική εκείνη λειτουργία η οποία θα επέτρεπε «µια νέα ιδιοποίηση του κόσµου, µια νέα εγγραφή του κόσµου στον ψυχισµό. Αυτό δεν αφορά µόνο το Εγώ µε τη στενή και περιοριστική έννοια του όρου, αλλά και το ασυνείδητο και επιπλέον, όχι µόνο το δυναµικό/απωθηµένο αλλά και το Εκείνο αυτό καθαυτό». Συνέχισε δε ο Ν Λαµνίδης ότι «προορισµός της ψυχικής συσκευής είναι να τροποποιηθεί τόσο ριζικά, που να καταστήσει την επικοινωνία µε το περιβάλλον δοµικό της στοιχείο. Στην περίπτωση αυτή το βίωµα ικανοποίησης µετατρέπεται σε βίωµα διάδρασης και αλληλεπίδρασης». Στη συζήτηση διατυπώθηκε στη συνέχεια το επιχείρηµα ότι η ανάδυση της σχέσης-νέου-αντικειµένου στηρίζεται στη διυποκειµενικότητα. Αναπτύσσεται δε και συντηρείται ως εµπειρία εαυτού από τις αλληλεπιδράσεις στη σχέση µε τον άλλον. Στο πλαίσιο της θεραπευτικής διαδικασίας µπορεί να νοηθεί ως «συναισθηµατικός» διάλογος, λεκτικός και εξωλεκτικός, µεταξύ θεραπευτή και θεραπευόµενου. Ένας δάλογος εντός του οποίου οι δύο παρτενέρ δοµούν από κοινού και τείνουν να διερευνήσουν την εµπειρία που µοιράζονται µέσα στη διαδικασία, ώστε να κατανοήσουν και να µετασχηµατίσουν τις επώδυνες εµπειρίες του θεραπευόµενου. Με τον τρόπο αυτό το «βίωµα ικανοποίησης» που µοιράζονται, µετατρέπεται σε «βίωµα διάδρασης και αλληλεπίδρασης», εφόσον η σχέση-νέου-αντικειµένου που από κοινού δηµιουργούν, είναι δυνητικά µια «επαν-εγγραφή», ακριβώς λόγω της επικοινωνίας των δύο ψυχισµών, εκείνου του θεραπευτή µε εκείνον του τον θεραπευόµενου. Ένα επιχείρηµα, που ήχησε κάπως διαφορετικά κατά τη συζήτηση, ήταν ότι πέραν του βιώµατος ικανοποίησης ο ψυχισµός αναζητά να βιώσει στη θεραπευτική σχέση και µεταβιβαστικές σχέσεις, αναζητά

3 δηλαδή τη µεταφορά και αναβίωση στη σχέση µε τον θεραπευτή προηγούµενων σχέσεων, οι οποίες έχουν υποστεί την παραµόρφωση που προκαλεί η φαντασιωσική ευχαρίστηση. Μέσω των µεταβιβαστικών σχέσεων δηµιουργούνται εντός της αναλυτικής διαδικασίας δυνητικές µορφές σχέσης µε τα αντικείµενα, σχέσεις ευχαρίστησης και εξέλιξης. Η διαθεσιµότητα του αναλυτή και η «µετατρεψιµότητά» του αποτελούν προϋπόθεση των µεταβιβαστικών σχέσεων, µε αποτέλεσµα να λειτουργεί ο αναλυτής, κατά την αναλυτική διαδικασία, ως µετασχηµατιστικό αντικείµενο. Είναι σε αυτή τη λογική που στηρίζεται η διαδικασία µετασχηµατισµού του αντικειµένου κατά τη ροή της αναλυτικής διαδικασίας. Ο καταναγκασµός της µεταβίβασης αναφέρεται και στα δύο επιχειρήµατα αλλά µε κάποιες διαφορές µεταξύ τους. Στη θεωρία της διϋποκειµενικότητας η ευχαρίστηση αφορά το συναισθηµατικό µοίρασµα και την από κοινού δηµιουργία, πρόκειται δηλαδή για µια ευχαρίστηση της διάδρασης και της «επαν-εγγραφής» που αυτή δυνητικά δοµεί. Η ευχαρίστηση παρεµβαίνει στην αναζήτηση των µεταβιβαστικών σχέσεων καθώς αυτές οδηγούν στην αναβίωση εντός της εσωτερικής πραγµατικότητας προγενέστερων σχέσεων, οι οποίες τελούν υπό την επίδραση της φαντασιωσικής ευχαρίστησης. Ίσως όµως οι καταρχήν διαφορετικές αυτές ψυχικές διαδροµές κάπου να συγκλίνουν. Ανεξαρτήτως του αν το «παλαιό» γίνεται «επίκαιρο» µέσω του παρόντος βιώµατος ευχαρίστησης, ή µέσω της αναζήτησης της παλιάς φαντασιωσικής ευχαρίστησης, τα προϊόντα των δύο αυτών ειδών επικαιροποίησης δεν µπορεί παρά να επιτελούν στη συνέχεια την ίδια διαδροµή εντός του δικτύου και της αλληλουχίας των παραστάσεων και αναπαραστάσεων, στο εσωτερικό της ψυχικής πραγµατικότητας. Αυτό γίνεται υπό την επίδραση, όπως αναφέρει ο Φρόυντ, του «καταναγκασµού» του ψυχισµού να αναπαριστά δηλαδή να ψυχικοποιεί. Θα ήταν παράλειψη τέλος να µη σκεφτούµε ότι το ζητούµενο των συγκεκριµένων ψυχικών κινήσεων, είτε αυτές συµβαίνουν στο συνειδητό είτε είναι ασυνείδητες, είναι ένα: να βρεθεί διέξοδος στον ψυχικό πόνο. Ιωάννα Παναγιωτοπούλου

4 Οµάδα εργασίας: Χρόνος-Χώρος-Αντικείµενο Συντονισµός Αύρα Μπεράτη Νίκος Τζαβάρας: Χρόνος και Αντικείµενο Σωτήρης Μανωλόπουλος: Γεωγραφίες Αντικειµένων Και οι δύο παρουσιάσεις ήταν αφιερωµένες στη µνήµη του πρόσφατα αποβιώσαντος ιδρυτικού µέλους και τ. προέδρου της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, καθηγητή Πέτρου Χαρτοκόλλη. Ο Νίκος Τζαβάρας υπογράµµισε ότι η ψυχαναλυτική διερεύνηση οφείλει να εστιασθεί στη βιωµένη αίσθηση του χρόνου. Υποστήριξε ότι οι ενδοψυχικές και οι ψυχοπαθολογικές βιωµατικές διακυµάνσεις διαρρηγνύουν τη µέση, καθηµερινή, γραµµική αίσθηση του χρόνου. Υπογράµµισε ότι ο υποκειµενικός χρόνος οφείλει καταρχήν να περιγραφεί φαινοµενολογικώς. Και ότι η υποκειµενική µας εµπειρία µοιάζει να δίδει στον χρόνο µεγαλύτερη διάρκεια όσο είµαστε νεότεροι, και µοιάζει να τον συντοµεύει όσο µεγαλώνουµε. Εντούτοις όµως ορισµένες µνήµες και παραστάσεις αντικειµένων δείχνουν να παραµένουν αναλλοίωτες εξού και άχρονες εντός της ψυχικής µας βίωσης. Η ασυνείδητη επανάληψη ορισµένων συµπεριφορών και κινητικών δράσεων, όπως στις λεγόµενες αυτιστικές άµυνες, είναι άλλη µία ένδειξη της εντός µας παρουσίας της αχρονικότητας. Είναι πιθανόν ότι ο χρόνος, από την πλευρά τού εγώ, και η αχρονικότητα, από την πλευρά του ασυνειδήτου, να συνυπάρχουν και να συναπαρτίζουν τη διόφθαλµη οπτική της υποκειµενικότητας. Ο Φρόυντ µας έκανε να σκεφθούµε τον κόσµο ως «αιώνιο» µε τρόπο που να µην προϋποθέτει θρησκευτικές ή µεταφυσικές πεποιθήσεις. Μέσα στην ψυχαναλυτική διαδικασία, τόσο για τον ασθενή όσο και για τον αναλυτή, η υποκειµενική βίωση του χρόνου και της «αχρονικότητας» είναι αδυσώπητα συνδεδεµένη µε τα αντικείµενα και τις σχέσεις αντικειµένων που στη φάση εκείνη της διαδικασίας έχουν ενεργοποιηθεί. Ο Νίκος Τζαβάρας έδειξε µε κλινικά παραδείγµατα πώς οι ποικίλες διακυµάνσεις της υποκειµενικής αίσθησης και βίωσης του χρόνου συνέχονται µε τη σχέση µεταβίβασης-αντιµεταβίβασης. Ο Σωτήρης Μανωλόπουλος µας κάλεσε να σκεφθούµε κάθε νέα αναζήτηση (της επίγνωσης της επένδυσης) ενός αντικειµένου ως µία ευκαιρία για αναδιοργάνωση των µνηµονικών ιχνών σε χάρτες µε

5 ποικίλο βαθµό επεξεργασίας και διαφοροποίησης, σε µία συνεχή εκτύλιξη του κύκλου αναπαράσταση-διαφοροποίηση-εσωτερίκευση. Και κάθε νεότερη οργάνωση των µνηµονικών ιχνών οδηγεί σε µία νέα απαρτίωση τού εγώ εντός του χωρο-χρόνου. Η διεργασία αυτή δεν πρέπει να θεωρείται διασφαλισµένη καθώς, όσο αποµακρυνόµαστε από το νευρωτικό επίπεδο οργάνωσης τόσο η απαρτίωση είναι ηµιτελής. Εργαζόµενοι µε ασθενείς µε διαταραχές της συµπεριφοράς µπορούµε να συλλάβουµε τις εκδραµατίσεις τους σαν χορογραφίες, µε κινήσεις υπερεπενδύσεων και ταυτοχρόνως ριζικές αυτιστικές αποεπενδύσεις και αποσύρσεις. Ο ρόλος των κινητικών εικόνων εξετάσθηκε στην εργασία αυτή σε συνδυασµό µε αυτές τις εκδραµατίσεις. Νίκος Λαµνίδης Οµάδα Εργασίας: Απαρχές και διαµόρφωση του αντικειµένου Συντονισµός Κλαίρη Συνοδινού Βασίλης Δηµόπουλος: Αντί-κείµενο: Μία αινιγµατική ασύµµετρη δυάδα Πέτρος Κεφάλας: Σχολιασµός του κειµένου του Βασίλη Δηµόπουλου Αριστέα Σκούλικα: Η συγκρότηση του αντικειµένου Και οι δύο οµιλητές η Αριστέα Σκούλικα και ο Βασίλης Δηµόπουλος διέτρεξαν τη διαδροµή µέσα στην οποία εγγράφεται, εξελίσσεται και συγκροτείται το αντικείµενο. Η Αριστέα Σκούλικα αναφέρεται σε ένα παιδί το οποίο στην ηλικία των 5 ετών, όντας σε ανάλυση εδώ και 9 µήνες, ξετυλίγει µια αργή και επίπονη διαδικασία διαφοροποίησης από το βασικό αντικείµενο. Η σχέση αντικειµένου είναι ναρκισσιστικού τύπου, τα αντικείµενα του Δ είναι υποκειµενικά, όπως αναφέρει ο Winnicott. Το θέµα που προτάθηκε να επεξεργασθούµε στην οµάδα εργασίας ήταν οι περιστασιακές αποτυχίες του παιδιού κατά την παραγωγή νοηµατοδοτηµένων παραστάσεων. Οι αποτυχίες αυτές µοιάζουν να συνδέονται µε παροδικές λειτουργικές αλλοιώσεις περιοχών του

6 ψυχισµού οι οποίες κατά κάποιον τρόπο χάνουν τη διαφοροποίησή τους και γι αυτό Α.Σκούλικα τις ονοµάζει γκρίζες ζώνες. Χρησιµοποίησε την έννοια γκρίζα ζώνη για να επισηµάνει δύο φαινόµενα: από τη µια ότι σε µια περιοχή του ψυχισµού εξαφανίζεται η διαφοροποίηση, µε αποτέλεσµα µια ουλή µια ψυχική ουλή όµως που δεν έχει τη µονιµότητα και την ακινησία µιας σωµατικής ουλής αλλά υφίσταται επεξεργασία και µεταβολή και από την άλλη ότι οι ψυχικές µορφοποιήσεις που φθάνουν ως τη συνείδηση δεν µπορούν να συγκροτηθούν σε ενότητες µε νόηµα. Οι εικαστικές µορφοποιήσεις στην περίπτωση του παιδιού που συζητήθηκε παλινδροµούν σε µουντζούρες ή άλλες φορές σε εικαστικές ενότητες στις οποίες δεν µπορούµε να διακρίνουµε κάτι τυπικό και αναγνωρίσιµο. Ορίζονται ως αναγνωρίσιµες οι παραγωγές εκείνες οι οποίες µας παραπέµπουν σε συµβολικούς κώδικες γενικά αποδεκτούς. Παράδειγµα, η τυπική θεµατολογία και η τυπική χωροθέτηση των εικαστικών παραγωγών των νηπίων, ή τυπικές µυθοπλαστικές κατασκευές όπως είναι ο κακός λύκος. Η µουντζούρα είναι µορφή εντός της οποίας το νόηµα διαλύεται και για τον λόγο αυτό φορτίζει την αντιµεταβίβαση µε δυσφορία και εντύπωση σύγχυσης. Είναι σαν κάτι να βρίσκεται σε πορεία µορφοποίησης, αλλά το έµβρυο οδηγείται σε αποβολή. Η οµιλήτρια διατύπωσε την υπόθεση ότι το φαινόµενο έχει να κάνει µε µια συµβολική έκπτωση που λαµβάνει χώρα κατά την εκτύλιξη αυτής της ψυχικής διαδικασίας. Είναι µια κατάσταση µετάβασης η οποία δυσκολεύεται να γεννήσει τον επόµενο κόµβο νοήµατος. Η συµβολική έκπτωση/γκρίζα ζώνη προκύπτει όταν µια νέα ικανότητα στη σχέση αντικειµένου, την οποία το παιδί είχε κατακτήσει προσφάτως, δηµιουργεί ισχυρή εσωτερική συγκρουσιακότητα. Παράδειγµα, µια νέα προσέγγιση της πατρικής µορφής στο πλαίσιο του οιδιπoδείου τριγώνου, όπως συνέβη στη συγκεκριµένη περίπτωση. Υπό τις συνθήκες αυτές οι µορφές της ζωγραφιάς ή του παιγνιδιού αλλά και οι αναπαραστάσεις, οι σκέψεις και τα συναισθήµατα που συνοδεύουν τις φανερές αυτές µορφοποιήσεις παύουν να σχηµατοποιούνται. Η µουντζούρα εκπροσωπεί αυτή την αµορφία των συνειδητών παραστάσεων και του συναισθήµατος. Αν αυτά ήταν µορφοποιηµένα θα υποστήριζαν τη συγκρότηση του νοήµατος. Στην κατάσταση της αµορφίας,, το νόηµα είναι κατακερµατισµένο. Την έννοια του

7 κατακερµατισµού του νοήµατος η οµιλήτρια την παίρνει από τον Bion (1963). Μιλούµε µε άλλα λόγια για καταστάσεις απο-απαρτίωσης που οδηγούν σε αποσυµβολοποίηση όπως αναφέρουν µεταξύ άλλων οι Green (1993) και Aisenstein (2010). Ίσως όµως οι όροι απο-απαρτίωση και απο-συµβολοποίηση να µην είναι αρκετά σαφείς. Οι συµµετέχοντες παραπέµπονται για την προσέγγισή τους στον Winnicott (1971) και τον Green (1993) Προτείνεται επίσης µια εικονογράφηση µε κλινικό υλικό. Στόχος της οµάδας εργασίας ήταν να πάρουµε τα πράγµατα από την αρχή και να επιχειρήσουµε να δούµε µε ποιο τρόπο το παιδί έφθανε στην γκρίζα ζώνη και γιατί, δηλαδή ποιες επιταγές της ψυχικής οικονοµίας του εξυπηρετούσε η αποδιάρθρωση του συµβολικού. Ο Βασίλης Δηµόπουλος µας µίλησε για την αινιγµατική και ασύµµετρη σχέση υποκειµένου-αντικειµένου, στηριζόµενος στη φροϋδική θεωρία και τη θεωρία του Laplanche. Ο αρχικά τραυµατικός χαρακτήρας του αντικειµένου µεταλλάσσεται, εµπλουτιζόµενος από τον βαθµό ευχαρίστησης και τον ποιοτικό χαρακτήρα της σχέσης που αναπτύσσεται από την πλευρά του αντικειµένου, στη συνάντησή του µε το υποκείµενο. Το βρέφος αναζητά ένα εξωτερικό ερέθισµα ως ανακούφιση από την ένταση. Έτσι δηµιουργείται το πρώτο αντικείµενο, που είναι αντικείµενο ανάγκης κι έχει χαρακτήρα τραυµατικό, λόγω της προσκαιρότητας της ανακούφισης. Βαθµιαία η ανάγκη µετασχηµατίζεται σε επιθυµία και το εξωτερικό ερέθισµα σε αναπαράσταση. Πρώιµα, στη σχέση υποκείµενο-αντικείµενο, δηµιουργούνται «αινιγµατικά µηνύµατα» και ασυµµετρία τα οποία είναι αλληλένδετα: Η αποκωδικοποίηση των αινιγµατικών µηνυµάτων προϋποθέτει τη δύναµη του υποκειµένου να διαχειριστεί την ασυµµετρία. Στη δυάδα ψυχαναλυτή και αναλυόµενου, αινιγµατικά δεν είναι µόνο τα λεγόµενα και η στάση του θεραπευόµενου, όπως προσλαµβάνονται από τον αναλυτή, αλλά και το αντίστροφο. Με αυτόν τον τρόπο δηµιουργείται χώρος ελευθερίας. Κρατιέται ζωντανή και δηµιουργική η διαδικασία της ανάλυσης. Ας θυµηθούµε σε αυτό το σηµείο ότι στον αυτισµό και την ψύχωση, τα αινιγµατικά µηνύµατα που απευθύνει το παιδί στη µητέρα υποβαθµίζονται ή καταπνίγονται. Ο Βασίλης Δηµόπουλος τονίζει το στοιχείο της ασυµµετρίας και των εκτροπών της, σε παραλληλία ή συµπαιγνία. Η αναστρεψιµότητα των

8 εκτροπών της ασυµµετρίας είναι τόσο µεγαλύτερη, όσο η ανάλυση εξελίσσεται, χάρη στη συµβολή, µέσα από τη µεταβίβαση, της ερµηνείας και νέων µηχανισµών άµυνας. Αν το κείµενο του Βασίλη Δηµόπουλου εστιάζει στην αινιγµατική ασύµµετρη δυάδα µητέρα-βρέφος, αναλυτή-αναλυόµενου, στο κείµενο τής Αριστέας Σκούλικα, η εστία µετακινείται, είτε στο αντικείµενο ως εσωτερική αναπαράσταση ή ως διπλό, είτε στο πέρασµα στην τριαδικότητα βρέφος-µητέρα-πατέρας. Τα θέµατα αυτά συζητήθηκαν εκτενώς µε τους συµµετέχοντες στο εργαστήριο. Ο Πέτρος Κεφάλας σχολίασε εκτενώς το κείµενο του Βασίλη Δηµόπουλου µε επίκεντρο τον άξονα της ασυµµετρίας. Η κατάσταση είναι ασύµµετρη, γιατί το παιδί δεν διαθέτει το συµβολικό σύστηµα που είναι απαραίτητο για να αποκωδικοποιηθεί το σεξουαλικό. Σηµείωσε ότι ο Φρόυντ αναφέρεται στην πρώτη «γητεύτρα» ως το πρόσωπο που ξυπνά το παιδί στη ζωή και στις επιθυµίες. Τονίζοντας τη σηµασία του κλινικού υλικού που κατέθεσε ο Β. Δηµόπουλος για την κατανόηση αυτής της οπτικής, αναφέρθηκε στις συνέπειες για την τεχνική και κυρίως για την ερµηνεία. Στην επίσης ασύµµετρη κατάσταση που δηµιουργούµε για τον αναλυόµενο, ξαναβρίσκουµε τις δύο ετερότητες µε το ερώτηµα «τι µε θέλει αυτός ο αναλυτής;», αινιγµατικός ποµπός, φορτισµένος µε µια επιθυµία που κι ο ίδιος αγνοεί. Το πεπρωµένα αυτού του ερωτήµατος συζητήθηκαν µε βάση όσα διαµείβονται στις κλινικές αναφορές. Κλαίρη Συνοδινού Οµάδα Εργασίας: Θεωρητικές Συγκλίσεις και Αποκλίσεις Συντονισµός Δηµήτρης Τζάκσον Χρήστος Ιωαννίδης: Αναζητώντας το αντικείµενο Πάνος Αλούπης: Διαλεκτική του αντικειµένου-μορφές και µεταµορφώσεις Οµιλητές ήταν οι Χ. Ιωαννίδης (µέλος της ΕΨΕ και της Βρετανικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας) και Π. Αλούπης (µέλος της Ψυχαναλυτικής Εταιρείας των Παρισίων), ενώ προήδρευε ο Δ. Τζάκσον (µέλος της ΕΨΕ).

9 Η παρουσίαση του Χ. Ιωαννίδη εστιάσθηκε σε µια θεωρητική ανασκόπηση της έννοιας του αντικειµένου στον βρετανικό ψυχαναλυτικό ορίζοντα. Ξεκινώντας από τις λεπτές διαφορές που διακρίνουν τα τρία θεµελιώδη θεωρητικά ρεύµατα που συνιστούν τη βρετανική σκέψη, το κείµενο οδηγήθηκε στην απαρτιωτική τους συνύφανση, ώστε να καταστεί σαφής ο πλούτος και η πολυπλοκότητα αυτού του όρου στη γενικότερη εννοιολογική οπτική αλλά και στην εφαρµοσµένη κλινική πρακτική της εν λόγω σχολής. Η παρουσίαση είχε ως στόχο να αναδείξει πως η κεντρικότητα αυτής της έννοιας οφείλεται στο γεγονός ότι αυτή αποτελεί γνήσια µετεξέλιξη ιδεών και τοποθετήσεων που ανευρίσκονται ήδη στο έργο του Φρόυντ. Η οµιλία του Π. Αλούπη, ήταν µια κλινικο-θεωρητική παρουσίαση της χρήσης της έννοιας του αντικειµένου, όπως αυτή νοείται και εφαρµόζεται στη γαλλόφωνη ψυχανάλυση. Εστιάζοντας στην κατανόηση της εµφάνισης των αντικειµένων του παρελθόντος στη µεταβίβαση, αλλά και στην κεντρική θέση που αποδίδεται στην ασυνείδητη σεξουαλικότητα ως δεσµού και σχεσιακής σύνδεσης µε το αντικείµενο, το κείµενο ανέδειξε µε µεγάλη ευκρίνεια και ζωντάνια τις διαφορές αλλά και τις οµοιότητες µεταξύ των δύο προσεγγίσεων. Η οµάδα εργασίας που ακολούθησε, ήταν ιδιαίτερα γόνιµη καθώς ο διάλογος ανάµεσα στους οµιλητές και τους συµµετέχοντες βοήθησε στην περαιτέρω εµβάθυνση επί των διαφορών και οµοιοτήτων µεταξύ των δύο ψυχαναλυτικών σχολών. Συµπερασµατικά θα µπορούσε κανείς να ισχυρισθεί πως η τράπεζα αυτή υπογράµµισε, για άλλη µια φορά, το ενιαίο της ψυχανάλυσης. Οι διάλεκτοι µπορεί να ηχούν στ αυτιά ως εντυπωσιακά διαφορετικές, όµως απόπειρες διαλόγου γρήγορα φανερώνουν την κοινότητα των πηγών και των δοµών, καθότι η µητέρα-γλώσσα, παράγωγα της οποίας είναι οι διάλεκτοι, είναι µία. Επιθυµία και ελάχιστη προσπάθεια κάνει τον διάλογο µεταξύ των χρηστών των διαλέκτων και άνετα εφικτό και ιδιαίτερα δηµιουργικό. Χρήστος Ιωαννίδης Οµάδα Εργασίας: Ψυχικές µεταβάσεις Συντονισµός Όλγα Μαράτου

10 Χρήστος Ζερβής: Αλλαγές αντικειµένου και Ψυχικές Αναδοµήσεις: οι Κίνδυνοι της Ψυχικής Μετάβασης Σάββας Σαββόπουλος: Η θηλυκότητα στο σύµπλεγµα της νεκρής µητέρας Η εισήγηση του Χρήστου Ζερβή αφορά το «αντικειµενότροπο κενό», δηλαδή τις καταστάσεις εκείνες όπου είτε λόγω µετάβασης από ένα αντικείµενο σε ένα άλλο, είτε λόγω τραύµατος, µπορεί να βρεθεί «άνευ αντικειµένου». Το ερώτηµα κατά πόσον µπορούµε να µιλάµε για «κενό αντικειµένου» τίθεται εξαρχής και συνιστά ένα νήµα που διαπερνά όλη την οµιλία αλλά και µια αφορµή για µεταψυχολογικές και κλινικές αναζητήσεις. Το αντικείµενο είναι συγκεκριµένο, καθώς µέσω αυτού η ενόρµηση πετυχαίνει τον στόχο της αλλά ταυτόχρονα είναι και συγκυριακό, δηλαδή µεταβλητό, ανάλογα µε την ικανοποίηση την οποία προσφέρει. Ανεξάρτητα από το πώς προσεγγίζει κανείς την προέλευσή του (εσωτερική ενορµητική ανάγκη ή εξωτερικό ερέθισµα), το αντικείµενο αλλάζει συνεχώς αφού ακολουθεί την ψυχοσεξουαλική εξέλιξη του υποκειµένου. Η µετάβαση από το ένα αντικείµενο στο άλλο καθορίζεται από εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες, δηλαδή από τα εξελικτικά στάδια τα οποία στηρίζονται σε σωµατικές πηγές, και από εξωτερικά συµβάντα αλλά και από τις φάσεις ζωής που απαιτούν σωµατοψυχικές αναδοµήσεις (γηρατειά, ασθένειες, ποικίλες ανατροπές κ.λπ). Οι µετακινήσεις και οι διαδροµές της λίµπιντο, όπως περιγράφονται στο φροϋδικό έργο, ισοδυναµούν µε αντίστοιχες αλλαγές στην ψυχική δοµή του ατόµου. Με άλλα λόγια, το εγώ εξαρχής διαµορφώνεται από τις επενδύσεις του αντικειµένου, αυτο-ερωτικές ή αντικειµενότροπες. Η ταύτιση, για παράδειγµα, είναι µια πρώιµη µορφή επιλογής αντικειµένου. Το εγώ αναδοµείται, µε βάση την ενορµητική του δραστηριότητα και το αντικείµενο που επιλέγει, δηλαδή µε βάση τη σεξουαλικότητα. Οι εσωτερικεύσεις αντικειµένων, συνέπεια του πένθους για αντικείµενα που χάνονται ή εγκαταλείπονται, εµπλουτίζουν το εγώ, το κάνουν πιο «αντικειµενικό», το κρατούν σε επαφή µε την εξωτερική πραγµατικότητα, ενώ ο ψυχισµός κατακτά µεγαλύτερη πολυπλοκότητα, ανθεκτικότητα και ευελιξία. Όλα αυτά συντελούνται κάτω από την αιγίδα της ψυχοσεξουαλικής εξέλιξης που πορεύεται από τη µερικότητα προς την απαρτίωση.

11 Η Μ. Κlein βλέπει τον σχηµατισµό ενός απαρτιωµένου αντικειµένου στη συνέχεια της καταθλιπτικής φάσης, ο δε D. Winniccott, έχοντας µιλήσει ήδη για τα µεταβατικά αντικείµενα, περιγράφει το πέρασµα από ένα αντικείµενο το οποίο συλλαµβάνουµε υποκειµενικά σε ένα αντικειµενικά αντιληπτό αντικείµενο. Εντός του µεταβατικού χώρου, διακρίνει τη δυνατότητα µιας δηµιουργικότητας η οποία αφορά το κενό ανάµεσα στο υποκειµενικό και στο αντικειµενικό αντικείµενο. Ο W. Bion µιλάει για τη δυνατότητα µετατροπής του µη-αντικειµένου (επιθυµία χωρίς αντικείµενο) σε σκέψη. Τέλος o A. Green, στην ίδια γραµµή, κατά κάποιον τρόπο, βλέπει επίσης την ανάλυση ως µεταβατικού χώρου, µέσα από τη ζωντανή παρουσία του αναλυτή. Στην κλινική µας πράξη συναντάµε πάντοτε φάσεις περάσµατος από ένα αντικείµενο σε ένα άλλο, µε µικρότερη ή µεγαλύτερη αµφιθυµία του υποκειµένου σε σχέση µε αυτές τις µετακινήσεις. Πρόκειται για καταστάσεις που µπορεί να προκαλέσουν αντικειµενότροπα «χάσµατα». Οι ψυχικές αντιδράσεις που τις συνοδεύουν εξαρτώνται από τις προηγούµενες καθηλώσεις, από τις διαδροµές της λίµπιντο, ενώ στις σοβαρότερες καταστάσεις προκύπτει έντονο, ενίοτε αποδιοργανωτικό, άγχος που µπορεί να αποκτήσει και ψυχωτικές εκφάνσεις. Σ αυτό το σηµείο θα προσέθετα, από την πλευρά µου, ότι το άγχος µπορεί να πάρει τη θέση, ή τα χαρακτηριστικά, αντικειµένου, ελλείψει άλλου. Ο Χ. Ζερβής ανατρέχει στην περίπτωση της Δ., µιας εφήβου που παρουσίασε ψυχωτικό επεισόδιο, µε παραλήρηµα σεξουαλικού περιεχοµένου, σε µια περίοδο όπου καλείτο, από τις αλλαγές στο σώµα της (ανυπόφορες και τροµακτικές για την ίδια), αλλά και από τις προσεγγίσεις του άλλου φύλου, να µετακινηθεί στην κατεύθυνση της γενετήσιας σεξουαλικότητας. Τότε η Δ. κατακλύζεται από άγχος. Όνειρα και φαντασιώσεις καταστέλλονται ή προβάλλονται στον έξω κόσµο και η Δ. αγκιστρώνεται στην «πραγµατικότητα», στο παλιό, στο παιδικό. Με τη «στήριξη» των γονιών της αρνείται την αναδυόµενη ενήλικη σεξουαλικότητά της («δεν υπάρχει κοπέλα µε τέτοιο όνοµα στο σπίτι» θα πουν), ενώ το παιδικό αντικείµενο δεν µπορεί πλέον να σταθεί, δεν της δίνει πια ικανοποίηση. Έτσι η Δ. βρίσκεται σε «κενό αντικειµένου». Ο Φρόυντ διακρίνει µια πρωταρχική συνθήκη άγχους στη γέννηση την οποία βλέπει ως µια κατάσταση χωρίς αντικείµενο, πρότυπο της απώλειας αντικειµένου. Ο D.Winniccott, πιο επιφυλακτικός, δεν αναγνωρίζει στη γέννηση το πρότυπο του άγχους και διευρύνει την

12 έννοια του αντικειµένου, συµπεριλαµβάνοντας και αισθητηριακές προσλήψεις από τον έξω κόσµο, αλλά και από την ενδοµήτρια ζωή. Καθώς ενόρµηση και αντικείµενο είναι συγκυριακά συνδεδεµένα στη σκέψη του Φρόυντ (πράγµα το οποίο σηµαίνει ότι αρχικά η ενόρµηση πιθανόν να ήταν ανεξάρτητη από το αντικείµενο), φαίνεται να θεωρεί τις χαλαρές ή ασταθείς σχέσεις ενόρµησης-αντικειµένου πολύ περισσότερο αποσταθεροποιητικές από την απουσία αντικειµένου. Ίσως διότι εδώ διαφαίνεται το άγχος ως σήµα κινδύνου. Στην πορεία των εργασιών του το άγχος αποκτά καίρια θέση στην ψυχική ζωή ως δείκτης της αβοηθησίας του βρέφους που σχετίζεται µε την απουσία αντικειµένου. Όπως γνωρίζουµε, το άγχος διαφοροποιείται σε «άγχος σήµα κινδύνου», όταν απουσιάζει ένα αντικείµενο µε το οποίο το υποκείµενο είχε ήδη εµπειρίες ικανοποίησης, σε µια στιγµή που το παιδί δεν το έχει απόλυτη ανάγκη. Και στο «τραυµατικό άγχος» όπου το αντικείµενο λείπει σε µια στιγµή που είναι απαραίτητο στο παιδί. Η γέννηση εδώ αποτελεί το παράδειγµα της απόλυτης στιγµής άγχους διότι το βρέφος δεν είχε προηγούµενη εµπειρία µε το εξωτερικό αντικείµενο. Αµέσως µετά από αυτήν την παρατήρηση για τη γέννηση ο Φρόυντ κάνει αναφορά σε διαταραχές στην οικονοµία της ναρκισσιστικής λίµπιντο, οι οποίες προαναγγέλλουν αντικειµενότροπες επενδύσεις. Με άλλα λόγια περιγράφει τις συνθήκες της µετάβασης από ένα αντικείµενο σε ένα άλλο, συνθήκες εγκατάλειψης κάποιων αντικειµένων και ανάδυσης άλλων. Η M. Κlein επίσης συνδέει το άγχος µε την απώλεια του αντικείµενου, για να φτάσει στη συνέχεια στην απώλεια του εσωτερικού αντικειµένου και να περιγράψει τέλος ένα ξεχωριστό άγχος, το φόβο εκµηδένισης τού εγώ, έργο της ενόρµησης θανάτου. Στις φάσεις αντικειµενοτρόπου µετάβασης το εγώ αποσταθεροποιείται οικονοµικά, κάνοντας, ενόψει νέων επενδύσεων, αποεπενδύσεις που αφήνουν προσωρινά µια µετέωρη, άµορφη, ψυχική διέγερση. Αποσταθεροποιείται και δοµικά επιχειρώντας να συνδυάσει τις νέες επενδύσεις αντικειµένων µε αποµεινάρια παλαιών, πράγµα το οποίο εξάλλου απαιτεί δοµική σταθερότητα και ευκαµψία. Διότι το εγώ είναι ταυτόχρονα ο µοχλός και το αντικείµενο της αλλαγής, Η απουσία αντικειµένου αναγνωρίζεται ως αποσταθεροποιητική και συνδέεται στη ψυχαναλυτική βιβλιογραφία, µε το κενό, το αρνητικό, την αποψυχικοποίηση, τη σωµατοποίηση, την ενόρµηση θανάτου. Σε αυτές

13 τις περιπτώσεις, όπως και στην περίπτωση της «νεκρής µητέρας», η ναρικισσιστική απόσυρση µπορεί να είναι περαστική ή να είναι χρόνια, µε καταστροφικά για τον ψυχισµό αποτελέσµατα. Το χάσµα που παράγεται ορισµένες φορές σε φάσεις αντικειµενοτρόπου µετακίνησης και ενορµητικής αναδιάρθωσης θεωρητικά µόνο είναι απόλυτο. Κλινικά είναι πάντοτε σχετικό και άλλοτε διαµορφώνει συνθήκες ψυχικής εξέλιξης, άλλοτε πάλι συνθήκες αποσταθεροποίησης και κατάρρευσης. Όλα εξαρτώνται από την ψυχική ιστορία του υποκειµένου και από τις συνθήκες που το περιβάλλουν τη δεδοµένη στιγµή. Ο Σ. Σαββόπουλος στην ανακοίνωσή του µας προσφέρει µια εκτενή κλινική και θεωρητική ανάπτυξη για τις καταστάσεις «ιδιότυπης απώλειας αντικειµένου που προκύπτει από τη βύθιση του αντικειµένου στη µελαγχολία ή στο πένθος». Η ενσωµάτωση ενός «ψυχικά νεκρού» αντικειµένου από το υποκείµενο, όπως µελετήθηκε αρχικά από τους Ν.Αbraham και M.Torok (1975), συνίσταται σε µια ασυνείδητη και κρυφή ταύτιση µε το χαµένο αντικείµενο, βασισµένη στη διάψευση της απώλειάς του και σε έναν «χωρίς τελετουργικό ενταφιασµό» της ανάµνησης µιας προϋπάρχουσας σχέσης. Το υποκείµενο αποεπενδύει τη µητέρα και ταυτόχρονα ταυτίζεται µαζί της ενσωµατώνοντάς την, εν αγνοία τού εγώ (αυτό το µέρος του εαυτού που ταυτίστηκε µαζί της είναι εκείνο που θα προβληθεί αργότερα στον αναλυτή). Το δε αντικείµενο, µέσα από την κρύπτη του πλέον, παραπονιέται και απευθύνεται στο υποκείµενο για να επισηµάνει την επιστροφή του, αποκρύπτοντας την οδύνη του ίδιου υποκειµένου. Το σύµπλεγµα της νεκρής µητέρας του A. Green (1980) εντάσσεται σ αυτόν τον ψυχικό αστερισµό, καθώς αναφέρεται σε µια µητέρα που αποσύρεται, νεκρώνεται, έχοντας ζήσει προηγουµένως µια περίοδο ικανοποιητικής επένδυσης του παιδιού της. Το παιδί βιώνει αυτήν την απόσυρση ως απώλεια αγάπης από τη µητέρα, και αντιδραστικά τη σκοτώνει ψυχικά, κάνοντας έναν φόνο χωρίς µίσος. Στο εξής ταυτίζεται µε όσα µίσησε στη µητέρα του, και όχι µε ότι αγάπησε άλλοτε, ταυτίζεται δηλαδή µε το κενό που άφησε η απουσία της, το νεκρό στοιχείο εντός της µητέρας. Η έλλειψη νοήµατος που περιβάλλει την απουσία του αντικειµένου οδηγεί το παιδί σε ένα παντοδυναµικό αίσθηµα υπαιτιότητας για την ψυχική αλλαγή της µητέρας. Η ναρκισσιστική ανεπάρκεια µπαίνει τότε σε πρώτο πλάνο. Αυτή η ενοχή δεν συνδέεται µε προοιδιπόδειες και

14 οιδιπόδειες επιθυµίες. Μόνο σε έναν δεύτερο χρόνο η δυσβάσταχτη ενοχή θα µετατεθεί στον πατέρα. Επίσης, αναζητώντας νόηµα για όσα του συνέβησαν, το υποκείµενο, θα αναπτύξει υπέρµετρα τις διανοητικές και φαντασιωτικές λειτουργίες τού εγώ, επενδύοντας δικές του λειτουργίες ή άλλων αντικειµένων, σε µια προσπάθεια αντιστάθµισης της απώλειας του µητρικού αντικειµένου, χωρίς να βιωθεί το κενό. Το υποκείµενο µπαίνει στο εξής σε καθεστώς τραυµατικής επανάληψης που περιορίζει την ψυχική του ελευθερία και εµποδίζει την ψυχική του εξέλιξη. Για παράδειγµα, η οιδιποδιακή διαδροµή θα συναντήσει εµπόδια, καθώς η φαλλική µάνα θα επικρατήσει στην επένδυση του πατρικού µορφοειδώλου, και στα δύο φύλα, αφήνοντας ως µοναδική εναλλακτική την παλινδρόµηση στην πρωκτικότητα, υποχρεωτικό ανάχωµα σε µια στοµατικότητα που θα έφερνε στο προσκήνιο την απώλεια του στήθους. Η πρωκτική αυτή καθήλωση, σε συνδυασµό µε την αγκίστρωση στην αντίληψη, θα διευκολύνει ωστόσο το υποκείµενο να κρατήσει σε απόσταση τις απειλητικές φαντασιώσεις. Στη θεραπεία η διερεύνηση της πρωταρχικής σχέση µε το στήθος αποβαίνει αδιέξοδη διότι οδηγεί σε µια επανάληψη στη µεταβίβαση της σχέσης µε τη νεκρή µητέρα. Έτσι εκείνο που αποµένει σε τεχνικό επίπεδο, σύµφωνα µε τον Α. Green, είναι η αναφορά στο οιδιπόδειο και στην πρωταρχική σκηνή, ώστε να επανεπενδυθούν ίχνη της νεκρής µητέρας µέσω της εισαγωγής ενός τρίτου που θα πάρει θέση αντιπάλου για το υποκείµενο. Σ αυτήν τη γραµµή η επανεπένδυση της µητέρας, µε την αρωγή της λιβιδούς που θα κινητοποιηθεί εντός της αναλυτικής σχέσης, θα επιτρέψει κάποτε στο υποκείµενο να ανασυνδεθεί µε την ευτυχισµένη περίοδο προ της απόσυρσης της µητέρας. Σ αυτές τις καταστάσεις η ανεπάρκεια λειτουργιών της θηλυκότητας στο υποκείµενο µπορεί να σχετίζεται και µε τη θανατηφόρα αναπαράσταση της θηλυκότητας του νεκρού µητρικού αντικειµένου. Εξάλλου η απεικόνιση του µητρικού αντικειµένου και µε θανατερά χαρακτηριστικά, πέραν από τα ζωογόνα, είναι πάντα διαθέσιµη και πολυσηµαινόµενη. Πέραν του ότι η καθαρή θηλυκότητα συνδέεται µε την πρωτογενή ταύτιση µε τη µητέρα (D. Winniccott 1971), µητέρα των ταυτίσεων Μια µακρά ανάλυση ωστόσο θα κινητοποιήσει την διεργασία των ελλειµµάτων στις ταυτίσεις, µέσω της ταύτισης µε λειτουργίες της ανάλυσης-µητέρας και του αναλυτή-πατέρα.

15 Ο Σ. Σαββόπουλος µε το κλινικό υλικό που µας προσκοµίζει ρίχνει το φως στο ζήτηµα της στειρότητας συνδέοντάς την µε την προβληµατική ταύτιση του υποκειµένου µε τη νεκρή µητρική λειτουργία που εκτελεί χρέη καλύµµατος για να µη βιωθεί το κενό και η οδύνη για την απώλεια της µητέρας. Η ενοχή του υποκειµένου είναι κι εδώ παρούσα, ο σαδοµαζοχισµός καλύπτει τη δυσάρεστη ψυχική πραγµατικότητα, και ενώ η διεργασία της σχέσης µε τη µητέρα σε οιδιποδιακό επίπεδο ανακουφίζει τα συµπτώµατα του υποκειµένου, ο ψυχικός αποκλεισµός που επιβάλλει η νεκρή µητέρα, προβεβληµένη στην ανάλυση, παραµένει ακλόνητος. Ο αναλυτικός δρόµος θα είναι µακρύς και επίπονος. Ο αναλυτής δέχεται προβολές της νεκρής, ψυχρής, τρελής, µητέρας, ή του αδιάφορου, εγωιστή, πατέρα. Οι απουσίες του βιώνονται τραυµατικά, η/και σαδοµαζοχιστικά. Σε αυτές τις συνθήκες καλείται να λειτουργήσει κυρίως αλεξιερεθιστικά χωρίς να χάνει την ικανότητά του για ονειροπόληση. Ωστόσο εξιδανίκευση του αναλυτή-µητέρα µπορεί να ανοίξει τον δρόµο, κάποια στιγµή, για τη διεργασία του πένθους. Η διαδικασία που µας µεταφέρει ο οµιλητής περνάει µέσα από τη στήριξη των ναρκισσιστικών επενδύσεων του αναλυόµενου, και από τη διεργασία, στη µεταβίβαση, της ενοχής για τη µητέρα, ενοχή που αποδίδεται στον πατέρα ή στη µητέρα της µητέρας, δηλαδή σε µια πλευρά της ίδιας της µητέρας. Οι δυσκολίες που αφορούν τη θηλυκότητα µπορούν να βρουν έναν άνοιγµα µέσα από τη διαπίστωση ότι ο αναλυόµενος δεν έχει καταστρέψει τη γονιµότητα του αναλυτή ως µητέρα και ως πατρικό πέος, ώστε να µπορέσει να φανταστεί ότι είναι δυνατόν να υπάρξουν και άλλου είδους σχέσεις µε τα αντικείµενα. Το κλινικό υλικό µας επιτρέπει να παρακολουθήσουµε τον τρόπο εργασίας του αναλυτή και το κλίµα µέσα στο οποίο δουλεύει. Η ασθενής του µέσω της µαζοχιστικής ταύτισης µε γονεϊκά µορφοείδωλα επανοργανώνεται. Στη συνέχεια, µέσα από τα όνειρα διαφαίνεται η επιθυµία της να επανορθώσει το αντικείµενο, ενώ την ίδια στιγµή φαίνεται να ζητάει από τον αναλυτή να αναγνωρίσει τη γυναικεία της ταυτότητα. Σ αυτήν τη φάση της ανάλυσης συζητάει την «αναγέννησή» της, όπως αυτή εκφράζεται στη φαντασίωση απόκτησης ενός παιδιού µε τον σύντροφό της. Τότε διαπιστώνεται η στειρότητα και τίθεται πάραυτα ζήτηµα εξωσωµατικής. Η εξωσωµατική διαδικασία συνδέεται στον νου της αναλυόµενης µε ευνουχισµό, και ενεργοποιείται ξανά η µαζοχιστική

16 ταύτιση µε τη χαµένη µητέρα, και µε την πρόσφατη αρρώστια του πατέρα. Η όλη κατάσταση µεταβιβάζεται στην ανάλυση που της «ξεριζώνει τα σπλάχνα». Στα όνειρά της για ένα διάστηµα το παιδί δεν είναι έτοιµο να γεννηθεί. Θα είναι έτοιµο όταν ζωντανέψει µέσα στην ανάλυση, για πρώτη φορά, η παιδική ηλικία της ασθενούς, και η «κουρελιασµένη» µητέρα της γίνει µια µητέρα που την είχε κάποτε αγαπήσει, ώστε να µπορέσει το υποκείµενο να αγαπήσει το ταλαιπωρηµένο αντικείµενο. Σε µια τέτοια περίπτωση τονίζει ο Σ. Σαββόπουλος, είναι σηµαντικό η ασθενής να βιώσει ότι η µητέρααναλυτής της παρέχεται γενναιόδωρα για ταύτιση, χωρίς ωστόσο να βλάπτεται η λειτουργία του. Εξάλλου οι πολύπλευρες σχέσεις που θα αναπτύξει µε τον αναλυτή θα ανοίξουν τη βεντάλια των ταυτίσεων µε µια ζωντανή θηλυκότητα, που εκπροσωπείται και από τη γονιµότητα της σκέψης του ίδιου του αναλυτή. Έτσι θα αναφανεί η ζωντανή µητέρα, και η νεκρή θα βγει από την κρύπτη απελευθερώνοντας τη λιβιδινική ενέργεια που κατακρατούσε. Εµπόδιο στο άνοιγµα της κρύπτης είναι πάντα ο φόβος της τρέλας που παραπέµπει στην τρέλα του αντικειµένου, και ασκεί πάντα έλξη στο υποκείµενο. Εδώ ο αναλυτής οφείλει να έχει µια βαθιά αναγνώριση της αυτονοµίας του ασθενή παράλληλα µε την ψυχική εγγύτητα που επιδιώκει µαζί του. Το ζητούµενο είναι να ενδοβληθούν οι µητρικές λειτουργίες και να ανοίξει το πλαίσιο για ταυτίσεις ανδρικές και γυναικείες καθώς η ανάλυση θα µπολιάζεται από τη λίµπιντο του αναλυτή. Οι φαλλικές άµυνες απέναντι στην παθητικότητα που αντιπροσωπεύει το πένθος της µητέρας πρέπει να δουλευτούν από την πλευρά του φθόνου του πέους χωρίς όµως να αγνοούµε ότι ο φαλλός είναι πάντοτε ένα όργανο ναρκισσιστικής ολοκλήρωσης και για τα δύο φύλα. Συνοψίζοντας ο οµιλητής καταλήγει ότι η στειρότητα συνιστά ταύτιση της θηλυκής λειτουργίας της ασθενούς µε τη νεκρωµένη θηλυκότητα της νεκρής µητέρας καθώς η οριοθέτηση µητέρας-κόρης είναι ανεπαρκής και ο πατέρας ως τρίτος απών. Ο Green έχει δείξει πως ο ασθενής τροφοδοτεί διαρκώς τη νεκρή µητέρα και τροφοδοτώντας την τροφοδοτείται κι ο ίδιος καθώς είναι ταυτισµένος µαζί της. Όταν ζωντανέψει η µητέρα, θα αφιερωθεί στη φροντίδα της, παραµελώντας ψυχικά άλλες πλευρές του εαυτού του. Διότι αν η µητέρα ζωντανέψει εντελώς µπορεί να εγκαταλείψει το

17 υποκείµενο ή να ασχοληθεί µε δικά της ενδιαφέροντα. Η ενοχή του υποκειµένου, όπως αντιλαµβανόµαστε, είναι τεράστια. Η ίδια κατάσταση θα επαναληφθεί στην ανάλυση, µε τη διαφορά ότι ο αναλυτής θα φροντίσει να µη νεκρωθεί και θα επιδιώξει να κινήσει τα πράγµατα µέσω της λιβιδινοποίησης της αναλυτικής σχέσης. Οι δύο αυτές εισηγήσεις, που προσέγγισαν µε διαφορετικό τρόπο πλευρές των ψυχικών µεταβάσεων, κινήθηκαν σε µεγάλο βαθµό στο ίδιο µεταψυχολογικό χώρο, επιτρέποντας στη σκέψη µας διασταυρώσεις και συνδέσεις οι οποίες πλούτισαν τη συζήτηση που επακολούθησε στην οµάδα εργασίας Αριέλλα Ασέρ

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχικές Μεταβάσεις. Αλλαγές Αντικειμένου και Ψυχικές Αναδομήσεις: οι Κίνδυνοι της Ψυχικής Μετάβασης. Χρήστος Ζερβής

Ψυχικές Μεταβάσεις. Αλλαγές Αντικειμένου και Ψυχικές Αναδομήσεις: οι Κίνδυνοι της Ψυχικής Μετάβασης. Χρήστος Ζερβής Ψυχικές Μεταβάσεις Αλλαγές Αντικειμένου και Ψυχικές Αναδομήσεις: οι Κίνδυνοι της Ψυχικής Μετάβασης Χρήστος Ζερβής Στo πλαίσιο της ψυχαναλυτικής θεωρίας, και ξεκινώντας από τον Freud, το αντικείμενο της

Διαβάστε περισσότερα

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας 1 9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας ΤΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΥ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΩΘΗΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΔΙΑΨΕΥΣΗ Βασίλης Δηµόπουλος Στην ψυχανάλυση η έννοια του ευνουχισµού αναφέρεται σε µία πολυσύνθετη

Διαβάστε περισσότερα

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις.

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις. Μερικές πλευρές του ζητήµατος των οριακών οργανώσεων, µε αφορµή- αναφορά στο βιβλίο της Α. Ποταµιάνου «Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις» 1 από τον Β. Δηµόπουλο Η Άννα Ποταµιάνου,

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Με την σκέψη στα της σαγήνης

Με την σκέψη στα της σαγήνης Με την σκέψη στα της σαγήνης Άννα Ποταμιάνου Το 8 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στις 29 30 Νοεμβρίου 2014. Το θέμα «Η σαγήνη» επέτρεψε ενδιαφέρουσες και

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Α. Ποταμιάνου στον σύγχρονο προβληματισμό που αφορά τις ψυχικές καθηλώσεις και τις σωματικές προσδέσεις μέσα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Α. Ποταμιάνου στον σύγχρονο προβληματισμό που αφορά τις ψυχικές καθηλώσεις και τις σωματικές προσδέσεις μέσα ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ Η Α. Ποταμιάνου στο βιβλίο της «Το τραυματικό» πραγματεύεται ένα θέμα εξαιρετικά επίκαιρο. H προβληματική του τραυματικού είναι παρούσα στην καθημερινότητα του υποκειμένου, μέσα από επώδυνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Άδηλη µνήµη. Αθανάσιος ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ 1. Σχολιασµός στο κείµενο της Άννας Ποταµιάνου Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες

Άδηλη µνήµη. Αθανάσιος ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ 1. Σχολιασµός στο κείµενο της Άννας Ποταµιάνου Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες Άδηλη µνήµη Αθανάσιος ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ 1 Σχολιασµός στο κείµενο της Άννας Ποταµιάνου Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες Το κείµενο της Άννας Ποταµιάνου σχετικά µε τις αµνηµονικές διαδικασίες θέτει κεντρικά

Διαβάστε περισσότερα

8 ο συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας. Επιχείρηµα. Χρήστος ΖΕΡΒΗΣ

8 ο συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας. Επιχείρηµα. Χρήστος ΖΕΡΒΗΣ 8 ο συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Επιχείρηµα Χρήστος ΖΕΡΒΗΣ Η έννοια της σαγήνης έχει σηµειώσει στην ψυχανάλυση µακρά πορεία εξέλιξης, η οποία συµπίπτει µε την ιστορία της φροϋδικής ανακάλυψης.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Ναρκισσισμός: 100 χρόνια μετά» 27-29 Μαρτίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 10.00-11.00 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Προεδρία: Ν. Χαμπέρης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ. «Σωµατικός Πόνος: Μια Ιδιάζουσα Σχέση µε το Αντικείµενο»

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ. «Σωµατικός Πόνος: Μια Ιδιάζουσα Σχέση µε το Αντικείµενο» ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ «Σωµατικός Πόνος: Μια Ιδιάζουσα Σχέση µε το Αντικείµενο» Θα ήθελα να ξεκινήσω τον σχολιασµό µου εστιάζοντας την προσοχή µου στην ιδιάζουσα προβληµατική την

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία συµβολοποίησης κατά την ψυχαναλυτική εργασία Φώτης Μπόµπος

Διαδικασία συµβολοποίησης κατά την ψυχαναλυτική εργασία Φώτης Μπόµπος Διαδικασία συµβολοποίησης κατά την ψυχαναλυτική εργασία Φώτης Μπόµπος Για τους ευνόητους λόγους της διαφύλαξης του προσωπικού απορρήτου, η κλινική περίπτωση που παρουσιάστηκε στο συνέδριο σχετικά µε την

Διαβάστε περισσότερα

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Τρόποι αντιµετώπισης του άγχους. Πρόληψη και θεραπεία της κατάθλιψης. Ψυχολόγος - Howard

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Σύντοµες σκέψεις από την οµιλία της Άννας Ποταµιάνου: 1 Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες

Σύντοµες σκέψεις από την οµιλία της Άννας Ποταµιάνου: 1 Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες Σύντοµες σκέψεις από την οµιλία της Άννας Ποταµιάνου: 1 Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες Πέτρος ΚΕΦΑΛΑΣ 2 Από τους σχολιασµούς που προηγήθηκαν, έχουν ήδη τεθεί πολλά ερωτήµατα. Θα κάνω µόνο ορισµένες

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Αλίκη Κατσαρού Ιατρική Ψυχολόγος, M.Sc., Ψυχοθεραπεύτρια, υπ. Μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Ο Φρόυντ, στο βιβλίο του «Η Ερμηνεία των ονείρων» γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Wilfred Ruprecht Bion Όνειρο, Παραλήρηµα, Σκέψη, Ύπαρξη (ή να ονειρεύεσαι, να παραληρείς, να σκέπτεσαι, να υπάρχεις)

Wilfred Ruprecht Bion Όνειρο, Παραλήρηµα, Σκέψη, Ύπαρξη (ή να ονειρεύεσαι, να παραληρείς, να σκέπτεσαι, να υπάρχεις) Wilfred Ruprecht Bion Όνειρο, Παραλήρηµα, Σκέψη, Ύπαρξη (ή να ονειρεύεσαι, να παραληρείς, να σκέπτεσαι, να υπάρχεις) Αθήνα, 25.05.12 Τον Φεβρουάριο του 1958, ο Βion γράφει την παρακάτω σκέψη σε µία σηµείωση

Διαβάστε περισσότερα

14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ. «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015. Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ. «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015. Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 10.00-11.00 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΣΥΝΕ ΡΙΑ Ν. Χαµπέρης Προσφωνήσεις Χαιρετισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ: ΜΙΑ ΙΔΙΑΖΟΥΣΑ ΣΧΕΣΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ

ΣΩΜΑΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ: ΜΙΑ ΙΔΙΑΖΟΥΣΑ ΣΧΕΣΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ 1 ΣΩΜΑΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ: ΜΙΑ ΙΔΙΑΖΟΥΣΑ ΣΧΕΣΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ Βασίλης Δηµόπουλος 4ο Συµπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωµατικής Εταιρείας Ο πόνος, συνιστώντας ένα δυσάρεστο υποκειµενικό βίωµα, είναι αδιάψευστος µάρτυρας

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΟΝ BION. Σωτήρης Μανωλόπουλος

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΟΝ BION. Σωτήρης Μανωλόπουλος Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΟΝ BION Σωτήρης Μανωλόπουλος Η Elsa Schmidt Kitsikis πρόσφατα δηµοσίευσε και στα Ελληνικά µια αληθινή Αναφορά στον Bion συνδέοντας µε πρωτότυπη σκέψη και πηγαίο συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΚΗ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΨΥΧΙΚΗ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Η ΨΥΧΙΚΗ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Από τον Οκτώβριο του 2005, στo πλαίσιo της Ε.Ψ.Ε., µια οµάδα συναδέλφων, αποτελούµενη αυτή την περίοδο από τις κυρίες Aσσέρ, Ζέη, Κατσαρού, Τατέου, Παπανδρέου και τους

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ KEIMENOY RENE ROUSSILLON «ΨΥΧΙΚΗ ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ».

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ KEIMENOY RENE ROUSSILLON «ΨΥΧΙΚΗ ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ». ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ KEIMENOY RENE ROUSSILLON «ΨΥΧΙΚΗ ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ». Σχολιάστρια: Έλενα Κοσµά Η παρουσία του René Roussillon ως κεντρικού οµιλητή στο 4 ο Συµπόσιο Ψυχοσωµατικής θέτει, κατά την άποψη µου, εκ νέου το

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες;

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Δρ. Ευγενία Σουμάκη Παιδοψυχίατρος - Ψυχαναλύτρια Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ.

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι

Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι Υπάρχουν πέντε αισθήσεις αντίληψης και πέντε όργανα δράσης. Οι αισθήσεις της αντίληψής είναι η όραση, η όσφρηση, η ακοή, η γεύση και η αφή. Τα όργανα της δράσης είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud.

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ο Freud πίστευε ότι είχε ανακαλύψει την πραγµατική «φύση» του ανθρώπου όχι µόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΘΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ (Σηµειώσεις Εισαγωγικών Διαλέξεων της ΕΨΣΕ)

Η ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΘΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ (Σηµειώσεις Εισαγωγικών Διαλέξεων της ΕΨΣΕ) Η ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΘΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ (Σηµειώσεις Εισαγωγικών Διαλέξεων της ΕΨΣΕ) Ιάκωβος Κλεώπας Στην σηµερινή συζήτηση θα εξετάσουµε τις έννοιες της παλινδρόµησης και της καθήλωσης σύµφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος ψυχαναλυτής Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής Παράρτημα ΑΜΕΑ Ανατολικής Αθήνας (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά»

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερα ζευγάρια και οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

«Το νόημα της σεξουαλικής ζωής στον άνθρωπο σήμερα»

«Το νόημα της σεξουαλικής ζωής στον άνθρωπο σήμερα» «Το νόημα της σεξουαλικής ζωής στον άνθρωπο σήμερα» DR. ΘΑΝΟΣ Ε. ΑΣΚΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΨΥΧΙΚΗΣ Κ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

«Διατύπωση προτάσεων για την αντιμετώπιση και διαχείριση προβλημάτων. κατά την εφαρμογή του Ολοήμερου Προγράμματος στο νηπιαγωγείο»

«Διατύπωση προτάσεων για την αντιμετώπιση και διαχείριση προβλημάτων. κατά την εφαρμογή του Ολοήμερου Προγράμματος στο νηπιαγωγείο» «Διατύπωση προτάσεων για την αντιμετώπιση και διαχείριση προβλημάτων κατά την εφαρμογή του Ολοήμερου Προγράμματος στο νηπιαγωγείο» Δ Ρ. B Α Β Ε Τ Σ Η Σ Ο Φ Ι Α Σ Χ Ο Λ Ι Κ Η Σ Υ Μ Β Ο Υ Λ Ο Σ Π Ρ Ο Σ Χ

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνος και αχρονικότητα. Παραλλαγές της χρονικής εµπειρίας

Χρόνος και αχρονικότητα. Παραλλαγές της χρονικής εµπειρίας Χρόνος και αχρονικότητα. Παραλλαγές της χρονικής εµπειρίας Λήδα Μπήτρου Ήδη από τον τίτλο του βιβλίου, ο συγγραφέας προδιαγράφει µε σαφήνεια ότι κεντρικό σηµείο αναφοράς στην ενασχόλησή του µε τον χρόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης

Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης του Dr. Jerome Liss, M.D. j.liss@fastwebnet.it Η συνεδρία µε τον Ψυχοθεραπευτή ή τον Σύµβουλο έχει σκοπό να ενθαρρύνει την ανάδυση αναµνήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Το σύμπλεγμα ευνουχισμού

Το σύμπλεγμα ευνουχισμού Το σύμπλεγμα ευνουχισμού Ιωάννης Βαρτζόπουλος 9ο Συνέδριο της ΕΨΕ Η έννοια του ευνουχισμού έχει κεντρική θέση στην ψυχαναλυτική ιεράρχηση των εννοιών. Η πλήρης του μορφή αναδεικνύεται στη σχέση του με

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Μια ανά-γνωση του Χρόνος και αχρονικότητα Στη µνήµη του Πέτρου Χαρτοκόλλη

Μια ανά-γνωση του Χρόνος και αχρονικότητα Στη µνήµη του Πέτρου Χαρτοκόλλη Μια ανά-γνωση του Χρόνος και αχρονικότητα Στη µνήµη του Πέτρου Χαρτοκόλλη Χρυσή Γιαννουλάκη Το βιβλίο του αείµνηστου Πέτρου Χαρτοκόλλη Χρόνος και αχρονικότητα (1983) είναι διεθνώς γνωστό και καταξιωµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty

2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 15 Νοεµβρίου 2014 Συζήτηση του κειµένου του Σάββα Σαββόπουλου, Ασθένεια κατά κρίσεις και ασθένεια στο πλαίσιο προϊούσας αποδιοργάνωσης. ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΖΕΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. http://www.imibe.gr info@imibe.gr

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. http://www.imibe.gr info@imibe.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ http://www.imibe.gr info@imibe.gr Άννα Παγοροπούλου Επικ. Καθηγήτρια Ψυχολογίας Φιλοσοφική Σχολή Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Η σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Οµάδα Εργασίας Αθανασίου Αλεξανδρίδη. Η Σαγήνη στον Nietzsche. Ο σαγηνευτικός και σαγηνευµένος Νίτσε

Οµάδα Εργασίας Αθανασίου Αλεξανδρίδη. Η Σαγήνη στον Nietzsche. Ο σαγηνευτικός και σαγηνευµένος Νίτσε Οµάδα Εργασίας Αθανασίου Αλεξανδρίδη Η Σαγήνη στον Nietzsche Νίκου Τζαβάρα Ο σαγηνευτικός και σαγηνευµένος Νίτσε Αριστέα Σκούλικα Ευχαριστώ τον Α. Αλεξανδρίδη για τις ενδιαφέρουσες σκέψεις. Θα ήθελα πριν

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις για την επανάληψη στο έργο του Φρόυντ Αριστέα Σκούλικα

Σκέψεις για την επανάληψη στο έργο του Φρόυντ Αριστέα Σκούλικα Σκέψεις για την επανάληψη στο έργο του Φρόυντ Αριστέα Σκούλικα...εδώ ακριβώς συναντούµε τη µεταβίβασή µας επί της ψυχαναλυτικής λειτουργίας, αυτής της κινήσεως που κυκλώνει κενά, ρήγµατα και ελλείψεις...

Διαβάστε περισσότερα

Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο

Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο Η σεξουαλικότητα είναι ένα πολύ προσωπικό ζήτηµα για όλους µας. Η σεξουαλική συµπεριφορά και η στάση απέναντι σε αυτή διαφέρει σηµαντικά από άτοµο σε άτοµο και διαµορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη (Δελτίο 48 της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας)

Συνέντευξη (Δελτίο 48 της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας) Άννα Ποταµιάνου Η ψυχοσωµατική οπτική, η ψυχικοποίηση, οι κάµψεις της και η αναλυτική στάση Συνέντευξη (Δελτίο 48 της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας) Δελτίο : Κυρία Ποταµιάνου, ευχαριστούµε που δεχθήκατε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ Πρόλογος 23 Α. Συμπτωματολογία καὶ ψυχοπαθολογικὰ χαρακτηριστικά 33 Ι. Σημειολογία τῶν νευρώσεων 33 Τὸ ἄγχος καὶ οἱ μορφές του 34 Σωματικὲς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα