ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΝΟΕΡΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΝΟΕΡΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗΣ"

Transcript

1 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΝΟΕΡΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΜΥΛΩΝΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΤΖΙΝΤΖΗΡΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΧΑΡΤΑΛΟΥ Επόπτρια: Ντιάνα Χαρίλα Α ΕΤΟΣ ΑΘΗΝΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2005

2 Βασικά χαρακτηριστικά των διαταραχών στην πρόσληψη τροφής Οι ιαταραχές στην Πρόσληψη Τροφής (Eating Disorders) συγκεντρώνουν αυξανόµενο ενδιαφέρον την σύγχρονη εποχή, καθώς ένας όλο και µεγαλύτερος αριθµός ανθρώπων και κυρίως γυναικών παρουσιάζει προβλήµατα στην συµπεριφορά που σχετίζεται µε το φαγητό. Ως διαταραχή της όρεξης ορίζεται µια επίµονη διατάραξη της συµπεριφοράς της πρόσληψης τροφής ή µια συµπεριφορά που έχει στόχο τον έλεγχο του βάρους η οποία διαταράσσει σηµαντικά την σωµατική υγεία ή την ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα του ατόµου και δεν αναγνωρίζεται ως δευτερεύουσα σε µια γενική ιατρική κατάσταση ή άλλη ψυχιατρική διαταραχή (Fairburn, 2001). Τα πιο γνωστά κλινικά σύνδροµα των ιαταραχών της Πρόσληψης Τροφής είναι η Ψυχογενής Βουλιµία (Bulimia Nervosa) και η Ψυχογενής Ανορεξία (Anorexia Nervosa). Η παχυσαρκία (obesity) είναι µια ιατρική κατάσταση και δεν εντάσσεται στις διαταραχές της διατροφής, αν και µελετάται ξεχωριστά από τους ειδικούς. Βασικά χαρακτηριστικά της Ψυχογενούς Βουλιµίας Πιο συγκεκριµένα, τα βασικά χαρακτηριστικά της Ψυχογενούς Βουλιµίας, που περιγράφηκε πρώτα από τον Russell (Russell, 1979), είναι τα επανειληµµένα επεισόδια υπερφαγίας κατά τα οποία το άτοµο διακατέχεται από απώλεια ελέγχου σχετικά µε την ποσότητα της τροφής που καταναλώνει, η συνεχής ακατάλληλη αντισταθµιστική συµπεριφορά για να αποτρέψει την πρόσληψη βάρους, όπως πρόκληση έµετου, χρήση καθαρκτικών, διουρητικών, ενεµάτων και άλλων φαρµάκων, νηστεία και υπερβολική άσκηση (τουλάχιστο δύο φορές την εβδοµάδα για δύο µήνες) και η υπερβολική ενασχόληση µε το σχήµα και το βάρος του σώµατος η οποία διαµορφώνει και την αυτοεκτίµηση του ατόµου (Αmerican Psychiatric Association, 1994). O επιπολασµός της διαταραχής υπολογίζεται στο 1-3% των γυναικών και η αναλογία ανδρών και γυναικών στο 1: 10 στις Ηνωµένες Πολιτείες Αµερικής. Πρόκειται, λοιπόν, για µια διαταραχή που συναντάται κυρίως στον γυναικείο πληθυσµό. Στα επεισόδια υπερφαγίας παρατηρείται η κατανάλωση τροφών µε υψηλή θερµιδική αξία κυρίως γλυκά και ευκολοµάσητες τροφές- τις οποίες το βουλιµικό άτοµο τρώει κρυφά και δεν σταµατά παρά µόνο όταν νιώσει έντονη δυσφορία ή πόνο στην κοιλιά ή κάποιος το διακόψει. Γίνεται σαφές ότι το άτοµο ντρέπεται για την συµπεριφορά του, προσπαθεί να την κρύψει και κατά συνέπεια αποπειράται µε την χρήση αντισταθµιστικών µέσων να µειώσει τα αισθήµατα ενοχής και να αποφύγει την πρόσληψη ανεπιθύµητου βάρους (Μάνος, 1997). Επιπρόσθετα, ο Esplen και οι συνεργάτες του (1998) σε µια έρευνα τους υποστηρίζουν ότι γενικά τα άτοµα µε διαταραχές διατροφής παρουσιάζουν δυσκολία στο να προσδιορίσουν, να εκφράσουν λεκτικά και να ρυθµίσουν τη σωµατική ένταση που βιώνουν. Οι Esplen & Garfinkel (1998) και o Esplen οι συνεργάτες του (1998) επισηµαίνουν ότι οι ασθενείς µε διαταραχές διατροφής αισθάνονται ένα αίσθηµα «κενού» (feeling of emptiness), αισθήµατα έντονης µοναξιάς (feelings of extreme aloneness) καθώς και δυσκολία να ρυθµίσουν τα συναισθήµατά τους (difficulty with affect regulation) µε αποτέλεσµα να καταφεύγουν σε στέρηση τροφής, επεισόδια υπερφαγίας και καθαρκτικές συµπεριφορές µε σκοπό να µειώσουν το δυσφορικό συναίσθηµά τους και να αισθανθούν αυτό-ανακούφιση (self-soothing). 2

3 Τυπικά, τα βουλιµικά άτοµα έχουν φυσιολογικό βάρος, αν και είναι συνηθισµένες οι αυξοµειώσεις του βάρους που οφείλονται σε εναλλασσόµενες περιόδους νηστείας και υπερφαγίας. Επιπρόσθετα, βρέθηκε ότι η έντονη παρορµητικότητα, η αναζήτηση νέων εµπειριών, η αποφυγή της βλάβης, ο τελειοθηρισµός και υψηλά επίπεδα άγχους και δυσάρεστων συναισθηµάτων είναι κυρίαρχα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των βουλιµικών ατόµων, γεγονός που καταδεικνύει την συνοσηρότητα της διαταραχής της πρόσληψης τροφής τόσο µε την Μείζονα Καταθλιπτική ιαταραχή και τις Αγχώδεις ιαταραχές όσο και µε τις ιαταραχές Προσωπικότητας και την χρήση ουσιών (Klein & Walsh, 2003). Βασικά χαρακτηριστικά της Ψυχογενούς Ανορεξίας Η Ψυχογενής Ανορεξία είναι ένα σύνδροµο αυτοεπιβαλλόµενης ασιτίας στο οποίο το άτοµο αυτοπεριορίζει την πρόσληψη τροφής, γιατί φοβάται ότι θα γίνει παχύ. Τα άτοµα αυτά χαρακτηρίζονται από την άρνηση να διατηρήσουν το βάρος τους στο ή πάνω από ένα ελάχιστα φυσιολογικό βάρος για την ηλικία και το ύψος τους (περίπου κάτω του 85% από το αναµενόµενο), αισθάνονται έναν έντονο φόβο για την πρόσληψη βάρους, ακόµα και όταν το βάρος τους είναι κάτω από το κανονικό, εµφανίζουν διαταραχή στον τρόπο που βιώνουν το βάρος ή το σχήµα του σώµατός τους, αδικαιολόγητη επιρροή είτε του σωµατικού βάρους είτε του σχήµατος του σώµατος στην διαµόρφωση της εικόνας του εαυτού τους και άρνηση της σοβαρότητας του προβλήµατός τους και τέλος, σε γυναίκες παρατηρείται αµηνόρροια (American Psychiatric Association, 1994). H Ψυχογενής Ανορεξία είναι µια σχετικά σπάνια διαταραχή, δεδοµένου ότι εµφανίζεται στο 0.5% του πληθυσµού και σε αναλογία :1, γυναίκες: άνδρες. Η απώλεια του βάρους επιτυγχάνεται αρχικά µε τον περιορισµό της πρόσληψης τροφής και σταδιακά προχωρά στην ελαχιστοποίηση των γλυκών, του κρέατος και όλων των τροφών που περιέχουν λίπος. Στην συνέχεια, το να είναι αδύνατοι µετατρέπεται σε έναν σιωπηρό στόχο και αυξανόµενη έµφαση προσδίδεται στο βάρος, το σχήµα και το µέγεθος του σώµατος. Ταυτόχρονα, εκδηλώνεται υπερβολική σωµατική άσκηση για την απώλεια του υποτιθέµενου βάρους, δεν αναγνωρίζονται οι σωµατικές αισθήσεις και κυρίως το αίσθηµα της πείνας, εµφανίζεται διαταραχή στην µνήµη, στην προσοχή, στην συγκέντρωση και κινητική επιβράδυνση, αδιαφορία για το σεξ, αδυναµία, λήθαργος, ξηρότητα και κιτρίνισµα του δέρµατος, καρδιακές και ενδοκρινικές ανωµαλίες. Παράλληλα, το 90% των ατόµων παρουσιάζει καταθλιπτικά συµπτώµατα, υπάρχουν προβλήµατα ελέγχου των παρορµήσεων, ενώ είναι εµφανής η ευερεθιστότητα και τα καταναγκαστικά στοιχεία στην συµπεριφορά (Klein & Walsh, 2003). Ο Palmer (2000) και ο Παπακώστας (1994) σχετικά µε την ψυχοθεραπεία της ψυχογενής ανορεξίας αναφέρει ότι τα άτοµα µε τη συγκεκριµένη διαταραχή δυσκολεύονται σε µεγάλο βαθµό να δηµιουργήσουν µια ισχυρή θεραπευτική σχέση και να δείξουν εµπιστοσύνη στο θεραπευτή τους γεγονός που δυσχεραίνει την αποτελεσµατικότητα οποιασδήποτε θεραπευτικής προσέγγισης. Επιβάλλεται να συµπληρωθεί ότι η Ψυχογενής Ανορεξία είναι µια διαταραχή που µπορεί να οδηγήσει στο θάνατο- κυρίως σε όσους έχει χρειαστεί νοσηλεία για την αντιµετώπισή της-, αφού η θνησιµότητα ξεπερνά το 10%. Κοινά χαρακτηριστικά και αιτιολογία των διαταραχών διατροφής 3

4 Τα παραπάνω στοιχειοθετούν την άποψη ότι η ψυχογενής βουλιµία και η ψυχογενής ανορεξία παρουσιάζουν πολλά κοινά µεταξύ τους χαρακτηριστικά, όχι µόνο σε κλινικό επίπεδο, όπως η υπερβολική ενασχόληση µε το βάρος και το σχήµα του σώµατος, αλλά και σε συµπεριφοριστικό (µείωση και έλλειψη σεξουαλικής επιθυµίας, δυσκολία στην επικοινωνία µε την οικογένεια, τους φίλους και τον θεραπευτή τους) και σε γνωσιακό επίπεδο (διεργασιακά λάθη στη ερµηνεία σωµατικών αισθήσεων, σκέψεις γύρω από το φαγητό, πολλά σχήµατα σχετικά µε την πρόσληψη τροφής). Μάλιστα, δεδοµένου ότι το 50% των ανορεκτικών εµφανίζει στην ζωή του βουλιµικά επεισόδια, αρκετά άτοµα κινούνται διαγνωστικά µεταξύ των δύο αυτών διαταραχών (Παπακώστας, 1994). Παρ όλες τις οµοιότητες, υπάρχουν και διαφορές που συνιστούν την διαφοροδιάγνωσή τους στους τοµείς της κλινικής εικόνας, αφού στην ψυχογενή βουλιµία το βάρος δεν πέφτει κάτω από τα φυσιολογικά όρια, της πρόγνωσης και της θεραπείας των διαταραχών αυτών. Όσο αφορά τους αιτιολογικούς παράγοντες που πιθανότατα οδηγούν στην γένεση των ιαταραχών της διατροφής, δεν υπάρχει ενιαία θεωρία. Αν και κάποιοι παράγοντες υψηλού κινδύνου έχουν αναγνωριστεί, δεν υπάρχει άµεση αιτιολογία και οι ερευνητές µιλούν για αλληλεπίδραση βιολογικών, ψυχολογικών και περιβαλλοντικών παραµέτρων. Ειδικότερα, σηµαντικές φαίνονται οι επιδράσεις του γενετικού παράγοντα, αφού σε µελέτες που έγιναν µέσα σε οικογένειες υπάρχει 7-20 φορές µεγαλύτερη πιθανότητα για την εκδήλωση διαταραχής της διατροφής (Klump και συν., 2001). Ακόµα, χαρακτηριστικά προσωπικότητας, όπως η αποφυγή της βλάβης, η επιµονή, η τελειοθηρία και τα καταναγκαστικά στοιχεία παρουσιάζονται συχνότερα σε σχέση µε τον γενικό πληθυσµό. Από αναπτυξιακή σκοπιά, η ίδια η εφηβεία αποτελεί παράγοντα υψηλού κινδύνου λόγω των ψυχολογικών αντιδράσεων στο σώµα που αλλάζει, στην φύση των διαπροσωπικών σχέσεων και του άγχους που συνεπάγονται αυτές οι αλλαγές για τον έφηβο. Επιπλέον, οι οικογενειακές σχέσεις των ατόµων που εµφανίζουν διαταραχές στην πρόσληψη τροφής περιγράφονται ως κλειστές και στενές, δίνοντας προτεραιότητα στην υπερβολική προστασία, τον έλεγχο και την ασφάλεια µε αποτέλεσµα να καταπνίγονται οι ανάγκες της ατοµικότητας και της αυτονοµίας των µελών. Επίσης, η επίδραση των κοινωνικών και πολιτισµικών συνθηκών διαδραµατίζει βασικό ρόλο ειδικά στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες, αν αναλογιστεί κανείς ότι ο ρόλος της οµορφιάς και της λεπτής σιλουέτας είναι ιδιαίτερα σηµαντικός στην γυναικεία ταυτότητα και επηρεάζει καθοριστικά την αυτοεκτίµηση των γυναικών (Wardle, 1987). Βασικά χαρακτηριστικά της Παχυσαρκίας Σε αντίθεση µε την ψυχογενή ανορεξία και βουλιµία που έχουν ταξινοµηθεί διαγνωστικά στις διαταραχές της πρόσληψης τροφής, η παχυσαρκία δεν ανήκει σε αυτές, αλλά εντάσσεται στους τύπους των προβληµάτων που σχετίζονται µε την τροφή. Συγκεκριµένα, η παχυσαρκία είναι µια ιατρική κατάσταση στην οποία παρατηρείται υπερβολικό λίπος στο σώµα του ατόµου. Σε περιπτώσεις που το βάρος του παχύσαρκου ατόµου είναι 20-40% περισσότερο από το επιθυµητό βάρος αναφερόµαστε σε µέτριο επίπεδο παχυσαρκίας, % σε µέτρια προς σοβαρή παχυσαρκία και 4

5 πάνω από 100% σε πολύ σοβαρό επίπεδο παχυσαρκίας. εν υπάρχουν επιστηµονικά δεδοµένα που να καταδεικνύουν ότι οι παχύσαρκοι άνθρωποι έχουν κάποια ειδικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας ή συγκεκριµένη ψυχοπαθολογία σε σχέση µε τον γενικό πληθυσµό. Εντούτοις, περίπου οι µισοί από όσους ζητούν θεραπεία για την παχυσαρκία αναφέρουν επεισόδια πολυφαγίας και περίπου οι µισοί από τους τελευταίους εµφανίζουν επαρκή στοιχεία που προειδοποιούν για την εκδήλωση της ψυχογενούς βουλιµίας (Wilcoxon & Kirkley, 1994). Το γνωσιακό µοντέλο για τις διαταραχές της διατροφής ιάφορες ερµηνείες έχουν προταθεί για την γένεση, την εξέλιξη και την διατήρηση των διαταραχών της πρόσληψης τροφής µε βασικό εκείνο που προτάθηκε από τον Fairburn για την βουλιµία και που εξετάζει την βουλιµία από γνωσιακή σκοπιά (Fairburn, 1986). Σύµφωνα µε το µοντέλο του Fairburn, η υπερβολική ενασχόληση µε το βάρος και το σχήµα του σώµατος σε συνδυασµό µε τη χαµηλή αυτοεκτίµηση οδηγεί ορισµένα άτοµα στην υιοθέτηση αυστηρών και άκαµπτων διαιτητικών κανόνων και κυρίως σε υπερβολική δίαιτα. Η έλλειψη ελαστικότητας των διαιτητικών κανόνων καταλήγει σε µια «όλα ή τίποτα» αντίδραση µε αποτέλεσµα να προκύπτουν επεισόδια υπερφαγίας στις περιπτώσεις που το άτοµο δεν µπορεί να κρατήσει το έλεγχο στην αποχή. Στην προσπάθειά του το άτοµο να διατηρήσει τον έλεγχο του βάρους του υιοθετεί αντισταθµιστική ή καθαρκτική συµπεριφορά, όπως εµετό, χρήση καθαρκτικών και διουρητικών, υπερβολική σωµατική άσκηση ή νηστεία. Επιπλέον, η χρήση αντισταθµιστικών µεθόδων ενισχύει τα επεισόδια υπερφαγίας, δεδοµένου ότι το άτοµο πιστεύει ότι µε αυτόν τον τρόπο µπορεί να εξισορροπήσει την υπερβολική πρόσληψη τροφής και στην συνέχεια επαναενεργοποιεί την χρήση των καθαρκτικών µεθόδων. ηµιουργείται, λοιπόν, ένας φαύλος κύκλος ανατροφοδότησης και επανάληψης των ήδη αναφερθέντων συµπεριφορών µε συνέπεια την διατήρηση της βουλιµίας (Byrne & McLean, 2002). Επιπρόσθετα, ένα νέο γνωσιακό µοντέλο για την ψυχογενή βουλιµία που βασίζεται στην κλινική εµπειρία συµπληρώνει ότι βασικοί παράγοντες για την διατήρηση της διαταραχής αποτελούν οι θετικές πεποιθήσεις για το φαγητό, οι αρνητικές πεποιθήσεις για το βάρος και το σχήµα του σώµατος, οι σκέψεις που επιτρέπουν την εκδήλωση της συµπεριφοράς και οι σκέψεις ή και η έλλειψη ελέγχου (Cooper, Wells & Todd, 2004). Αξίζει να σηµειωθεί ότι δεν έχει προταθεί ακόµα ένα ολοκληρωµένο γνωσιακό µοντέλο για την ψυχογενή ανορεξία, γεγονός που υποδηλώνει τόσο την έλλειψη ερευνητικού υλικού όσο και το µικρό µέγεθος και την φύση του πληθυσµού που εκδηλώνει την διαταραχή. Ωστόσο, δεδοµένων των κοινών χαρακτηριστικών της ψυχογενούς βουλιµίας και ανορεξίας, όπως ήδη αναφέρθηκε, πιστεύεται ότι ενυπάρχει ο ίδιος µηχανισµός δράσης, εξέλιξης και διατήρησης της διαταραχής. Θεραπευτικές προσεγγίσεις για τις διαταραχές της διατροφής Τα άτοµα που πάσχουν από ψυχογενή βουλιµία εµφανίζουν καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσµατα από τα αντίστοιχα που εκδηλώνουν ψυχογενή ανορεξία πιθανότατα λόγω της έντασης και της φύσης των συµπτωµάτων των τελευταίων. Και σε αυτήν την περίπτωση υπάρχει περιορισµένη έρευνα που αφορά την ψυχογενή ανορεξία, κυρίως γιατί η θεραπεία της χρειάζεται πολλούς µήνες για να 5

6 ολοκληρωθεί και το να πραγµατώσει κάποιος έρευνα για τόσο µεγάλο χρονικό διάστηµα ενέχει πρακτικές δυσκολίες (Fairburn & Cooper, 2000). Σε ό,τι αφορά το ευρύτερο πλαίσιο των διαταραχών της διατροφής πολλές και διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις έχουν προταθεί οι οποίες εφαρµόζονται µεµονωµένα ή και σε συνδυασµό, προκείµενου να αυξηθεί η αποτελεσµατικότητα της παρέµβασης. ύο είναι οι βασικοί στόχοι στην θεραπεία των διαταραχών της διατροφής: η αποκατάσταση της θρέψης του ατόµου και η τροποποίηση της παθολογικής συµπεριφοράς πρόσληψης τροφής του ατόµου, ώστε να επιτευχθεί η διατήρηση του βάρους σε φυσιολογικά όρια (Μάνος, 1997). Η φαρµακοθεραπεία θεωρείται αποτελεσµατική στην αντιµετώπιση των διαταραχών διατροφής, ιδιαίτερα η χορήγηση αντικαταθλιπτικών φαρµάκων και συγκεκριµένα των Εκλεκτικών Αναστολέων Επαναπρόσληψης της Σεροτονίνης (SSRIs). Mάλιστα, η χρήση της φλουοξετίνης αποδείχτηκε ως εκείνη µε την θετικότερη ανταπόκριση σε σχέση µε τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (Εating Disorders Review, 2005). Επιπρόσθετα, µε αρκετούς πελάτες είναι απαραίτητη η συµµετοχή της οικογένειας. Συνυπολογίζοντας τη διαπίστωση ότι υπάρχει στενή σχέση ανάµεσα στις στάσεις και τις πεποιθήσεις των γονέων για το βάρος και το σχήµα του σώµατος και στην ανάπτυξη ανησυχίας ή και διαταραχών διατροφής των παιδιών τους, γίνεται σαφής η αναγκαιότητα της οικογενειακής θεραπείας (Thompson & Smolak, 2003). Eιδικότερα, έρευνες δείχνουν ότι σε άτοµα που η διαταραχή είχε έναρξη πριν από την ηλικία των δεκαεννιά ετών και δεν πήρε χρόνια µορφή, η οικογενειακή θεραπεία απέφερε καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσµατα από την υποστηρικτική ψυχοθεραπεία (Fairburn & Cooper, 2000). Ακόµα, η χρήση της ύπνωσης φαίνεται ότι έχει θετικά θεραπευτικά αποτελέσµατα στην ψυχογενή βουλιµία, στην µείωση των επεισοδίων υπερφαγίας και στην παχυσαρκία στοχεύοντας στην ανάπτυξη της αίσθησης του ελέγχου και της παρορµητικότητας, ενώ δεν υπήρχαν εντυπωσιακά αποτελέσµατα στην ψυχογενή ανορεξία (Mantle, 2003). Επίσης, τόσο η διαπροσωπική όσο και η ψυχοδυναµική θεωρία θεωρούνται αποτελεσµατικές στην αντιµετώπιση των διαταραχών της διατροφής (Esplen και συν., 1998). Είναι γενικά αποδεκτό ότι η γνωσιακή- συµπεριφοριστική προσέγγιση είναι η πιο αποτελεσµατική στην θεραπεία των διαταραχών της διατροφής (Craighead & Agras, 1991). Μάλιστα, το 85-94% των κλινικών θεραπευτών ενστερνίζεται την αποτελεσµατικότητά της για την θεραπεία της βουλιµίας. Συγκεκριµένα, τα ερευνητικά δεδοµένα καταδεικνύουν µείωση κατά 80% της καθαρκτικής συµπεριφοράς και των επεισοδίων υπερφαγίας και κατά 50% ελάττωση των βουλιµικών επεισοδίων στα πλαίσια της ατοµικής γνωσιακής - συµπεριφοριστικής θεραπείας (Leyng, Waller &Thomas, 2000). Βέβαια, αν και η εφαρµογή της οµαδικής γνωσιακής-συµπεριφοριστικής θεραπείας έχει µικρότερο κόστος, εντούτοις η ατοµική γνωσιακή-συµπεριφοριστική θεραπεία αποφέρει καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσµατα (Freeman, 1995). Όσον αφορά στην παχυσαρκία, οι περισσότεροι ερευνητές υποστηρίζουν ότι κυρίως η συµπεριφοριστική θεραπεία έχει τα µεγαλύτερα αποτελέσµατα (Jeffery και συν., 1993; Rothman, 2000; Wadden, Foster & Letizia, 1994; Wadden & Stunkard, 1986) καθώς επίσης ο συνδυασµός γνωσιακής και συµπεριφοριστικής προσέγγισης (Craighead & Kirkley, 1994; Craighead & Argas, 1991; Cooper, Fairburn & Hawker, 2003; Nauta, Hospers & Jansen, 2001). 6

7 Στα πλαίσια της θεραπευτικής διαδικασίας χρησιµοποιούνται ποικίλες θεραπευτικές γνωσιακές και συµπεριφοριστικές τεχνικές (δηµιουργία καλής θεραπευτικής σχέσης, τροποποίηση εσφαλµένων αντιλήψεων, έλεγχος του ερεθίσµατος, µετατροπή πίστεων σε υποθέσεις, αποκέντρωση, αποκαταστροφοποίηση, πενταπλή στήλη, παίξιµο ρόλου και πρόβες κτλ), ανάµεσα στις οποίες µια τεχνική που χρησιµοποιείται όλο και συχνότερα λόγω της αυξανόµενης αποτελεσµατικότητάς της είναι η νοερή απεικόνιση. Η Φύση της Νοερής Απεικόνισης Προτού γίνει αναφορά στις τεχνικές νοερής απεικόνισης είναι σηµαντικό να διευκρινιστεί ο όρος νοερή απεικόνιση. Η νοερή απεικόνιση έχει να κάνει µε την εσωτερική /νοερή αναπαράσταση ενός αντικειµένου ή µιας δραστηριότητας εν απουσία όµως οποιουδήποτε αντίστοιχου εξωτερικού ερεθισµού (Finke, 1989). Με άλλα λόγια, η αναπαράσταση δεν αφορά στην αντίληψη, αλλά πολύ περισσότερο επαφίεται στην µνήµη ή στην φαντασία. Παρά το γεγονός ότι αντίληψη και νοερή απεικόνιση αποτελούν ξεχωριστές διαδικασίες, στην πραγµατικότητα αφορούν στα δύο άκρα ενός συνεχούς το οποίο κυµαίνεται µεταξύ αντιληπτικής πραγµατικότητας και γνήσιας αναπαράστασης, όπου η εικόνα είναι εντελώς αποκοµµένη από κάθε εξωτερική πραγµατικότητα (Marks,1999). Αν και έχουν µελετηθεί διάφορα είδη νοερής απεικόνισης, όπως η ακουστική και η κιναισθητική, ο οπτική νοερή απεικόνιση είναι αυτή που έχει µελετηθεί εκτενέστερα (Newton,1982). Η τελευταία χωρίζεται σε συνειδητή και ασυνείδητη. Η συνειδητή νοερή απεικόνιση σχετίζεται µε παρατηρήσιµα χαρακτηριστικά της νοερής αναπαράστασης, όπως ζωτικότητα, µέγεθος, σχήµα και χρώµα, ενώ η ασυνείδητη συµµετέχει στην διαδικασία επεξεργασίας πληροφοριών, δεν είναι προσβάσιµη στην συνειδητότητα, για αυτό και δεν υπόκειται στον άµεσο έλεγχό της (Marks,1999). Η νοερή απεικόνιση αποτελεί κοµµάτι της καθηµερινής γνωσιακής δραστηριότητας µέσω της διασύνδεσή της µε την σκέψη, τη µνήµη, τη φαντασία καθώς επίσης και την επίλυση προβληµάτων (McKellar, 1977). Παρόλα αυτά η νοερή απεικόνιση δεν αφορά µια «στεγνή» γνωσιακή λειτουργία, και αυτό διότι αποτελεί φορέα συναισθηµατικού φορτίου, γεγονός που της αποδίδει χαρακτήρα κινήτρου. Όσον αναφορά το συναισθηµατικό φορτίο, αυτό µπορεί να γίνει κατανοητό αν αναλογιστεί κανείς πως η νοερή απεικόνιση συγκαταλέγεται ανάµεσα σε εκείνες τις γνωσιακές λειτουργίες, όπως τα όνειρα, οι µνήµες, και οι λεκτικές σκέψεις (verbal thoughts), τα οποία και χρησιµοποιούνται από τους ανθρώπους για την απόδοση νοήµατος (Beck,1976). ηλαδή η νοερή απεικόνιση αφορά στην φαινοµενολογία, στον τρόπο που οποιοσδήποτε βιώνει τα πράγµατα, τον εαυτό και τον κόσµο γενικότερα (Morrison & Baker, 2000). Αξίζει να αναφερθεί ότι εξαιτίας της ιδιότητας της νοερής αναπαράστασης να αφορά στο βίωµα εκτός των άλλων του εαυτού, υποστηρίζεται ότι η νοερή αναπαράσταση αποτελεί το µονοπάτι προς την αυτογνωσία (Cartwright, 1980). O τρόπος όµως που ο καθένας «βλέπει» τα πράγµατα µε τη σειρά του, λειτουργεί και ως στόχος εφόσον προκαλεί και κατευθύνει συµπεριφορές, γεγονός που συνεπάγεται ότι η νοερή απεικόνιση έχει και χαρακτήρα κινήτρου, δεδοµένης της δύναµης της για κινητοποίηση (McKellar, 1977). 7

8 Ποία είναι όµως η ακριβής λειτουργία της νοερής αναπαράστασης; Σύµφωνα µε τον Wells (2000), η νοερή απεικόνιση ουσιαστικά θέτει στη διάθεση του γνωσιακού συστήµατος «µια εικονική πραγµατικότητα». Οποιαδήποτε, λοιπόν, δραστηριότητα µπορεί να εκτελεστεί και, εποµένως, να εξεταστεί αρχικά σε εικονικά πλαίσια και εν συνεχεία να γίνει πράξη. Εποµένως, η νοερή απεικόνιση διαµέσου της προαναφερθείσας λειτουργίας, παρέχει πληροφορίες αιτιωδών και άλλων ειδών σχέσεων, οι οποίες είναι απαραίτητες για την προσοµοίωση των πραγµατικών γεγονότων σε εικονικά. Η κύρια συνεισφορά αυτών των προσοµοιώσεων έγκειται στη δυνατότητα πρόβλεψης, και κατ επέκταση στην οργάνωση και στο σχεδιασµό των αντίστοιχων συµπεριφορών. ηλαδή η νοερή αναπαράσταση ενός συµβάντος ή αντικειµένου θέτει σε λειτουργία µια σειρά γνωσιακών λειτουργιών, όπως τη µνήµη και την προσοχή, οι οποίες αλληλεπιδρούν και τελικά καθορίζουν τη συµπεριφορά. Το σηµαντικότερο όλων, όµως, είναι ότι οι παραπάνω λειτουργίες υπόκεινται σε χειρισµό µε αποτέλεσµα να καθίσταται δυνατή η µετατροπή όχι µόνο της νοερής αναπαράστασης, αλλά και οι γνωσιακές και συµπεριφοριστικές αντιδράσεις που αυτή προκαλεί. Με άλλα λόγια, η νοερή απεικόνιση λειτουργεί ως βιβλιοθήκη πληροφοριών, η εφαρµογή των οποίων βοηθά στην προσαρµογή του ατόµου στις εκάστοτε συνθήκες (Wells, 2000). Προκειµένου όµως η νοερή απεικόνιση να λειτουργήσει ως βιβλιοθήκη πληροφοριών είναι απαραίτητη η αποθήκευση αυτών των πληροφοριών, εποµένως κρίνεται απαραίτητη η συµβολή της µνήµης. Αξίζει να σηµειωθεί ότι η σχέση µνήµης και νοερής απεικόνισης είναι τόσο στενή ώστε σε περιπτώσεις ψυχοπαθολογίας, όπου η νοερή απεικόνιση δείχνει να διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο, συνδέεται µε εκείνο το είδος της µνήµης που ονοµάζεται αυτοβιογραφική (Holmes & Hackman, 2004). Η αυτοβιογραφική µνήµη έχει να κάνει µε προσωπικές εµπειρίες. Πιο συγκεκριµένα, σύµφωνα µε το µοντέλο του Conway (2001) οι νοερές απεικονίσεις αποτελούν µορφές αυτοβιογραφικής µνήµης. Παρά το γεγονός ότι πολλές φορές οι ασθενείς µπορεί να µην έχουν επίγνωση σχετικά µε την προέλευση του περιεχοµένου των νοερών απεικονίσεων ωστόσο αργότερα αναφέρουν ότι οι νοερές απεικονίσεις τους σχετίζονται µε αυτοβιογραφικές µνήµες. Πιο συγκεκριµένα, η αυτοβιογραφική µνήµη οργανώνεται ιεραρχικά σε χαµηλότερα στρώµατα τα οποία αφορούν σε συγκεκριµένα συµβάντα, καθώς και σε ανώτερα τα οποία αφορούν σε πληροφορίες γενικότερου περιεχοµένου (Conway & Pleydell-Pearce, 2000). Αυτό που έχει παρατηρηθεί σε αρκετές περιπτώσεις ψυχοπαθολογίας, όπως η κατάθλιψη, είναι η τάση να ανακαλούνται µνήµες των ανώτερων στρωµάτων οι οποίες πολύ συχνά συγκαλύπτουν προκαταλήψεις (Williams & Scott,1988). Αυτό, όµως, µε τη σειρά του φαίνεται πως συνδέεται µε µειωµένη ικανότητα επίλυσης προβληµάτων και κατά συνέπεια αποτελεί παράγοντα διατήρησης της ψυχοπαθολογίας (Scott, Stanton, Garland & Ferrier, 2000). Την ίδια στιγµή, ένας άλλος τρόπος µε τον οποίο συνδέεται ψυχοπαθολογία και αυτοβιογραφική µνήµη είναι διαµέσου της αδυναµίας ανάκλησης συγκεκριµένων συµβάντων από την τελευταία, η οποία εµφανίζεται σε αρκετές περιπτώσεις, όπως στην κατάθλιψη και στις διαταραχές διατροφής, ενώ υποστηρίζεται επίσης πως κάτι τέτοιο αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα στην καλυτέρευση αυτών των περιστατικών (Laberg & Andersson, 2004). Αξίζει να αναφερθεί ότι σε αρκετές περιπτώσεις ψυχοπαθολογίας, ιδιαίτερα σηµαντικό ρόλο παίζει και ο τρόπος εµφάνισης των νοερών αναπαραστάσεων. Οι έρευνες αναφέρουν ότι έχουν παρεισφρητικό 8

9 χαρακτήρα, ότι βιώνονται επανειληµµένα, είτε σαν πραγµατικά γεγονότα που συµβαίνουν στο παρόν, είτε σαν αναπαραστάσεις του µέλλοντος και ότι είναι πολύ πιστευτές (believable) (Holmes & Hackman, 2004). Με άλλα λόγια, η νοερή απεικόνιση παύει πλέον να υπόκειται στον έλεγχο του ανθρώπου, ενώ δεν θα ήταν υπερβολή να ισχυριστεί κανείς το αντίθετο. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγµα της νοερής απεικόνισης στην έντονη επιθυµία, είτε για φαγητό, είτε για ουσίες. Σε αυτή την περίπτωση, η παρουσία της νοερής αναπαράστασης συνδεόµενη µε το θετικό συναίσθηµα της προσµονής που προκαλεί, µπλοκάρει οποιαδήποτε άλλη γνωσιακή διεργασία, και τελικά οδηγεί στην παρόρµηση (Harvey, Kemps & Tiggemann, 2005). Εν ολίγοις, στις περιπτώσεις που η ψυχοπαθολογία συνδέεται µε τη νοερή αναπαράσταση µια πιθανή εξήγηση είναι ότι αυτό οφείλεται στο συναισθηµατικό φορτίο, που η τελευταία φέρει, δεδοµένου ότι πρόκειται για εικόνες που έχουν «νόηµα» (Beck,1976). Αυτό συµβαίνει διότι ούσες οι νοερές αναπαραστάσεις εικόνες µε «σηµασία», αποσπούν όλη την προσοχή µπλοκάροντας έτσι την όλη γνωσιακή διαδικασία, και εποµένως δεν καθίσταται δυνατή, ούτε οποιαδήποτε παρέµβαση πάνω στη νοερή αναπαράσταση (π.χ. ο έλεγχος της πραγµατικότητας της ) αλλά ούτε και η τροποποίησηαποδέσµευση της συµπεριφοράς από την αντίστοιχη νοερή απεικόνιση. Αυτό σε πρακτικό επίπεδο σηµαίνει ότι ο άνθρωπος καθίσταται «υπηρέτης» της νοερής αναπαράστασης, µε αποτέλεσµα η τελευταία να αποβαίνει δυσλειτουργική και τελικώς να χάνει την προσαρµοστική της αξία. Μορφές Νοερής Απεικόνισης Ξεκινώντας µε τον ορισµό της νοερής εικόνας (image), ο Harper Collins το 1995 (στο Hackmann & Holmes, 2004) στο Λεξικό Αγγλικών του Collins (Collins English Dictionary σελ. 390) την περιγράφει ως «µια νοερή αναπαράσταση ενός αντικειµένου (συνήθως οπτικού) χωρίς την ύπαρξη άµεσης αντίληψης, αλλά µέσω της ανάµνησης ή της φαντασίας». Παράλληλα, ο ίδιος προσδιορίζει την νοερή απεικόνιση (imagery) ως µια νοερή διαδικασία η οποία περιλαµβάνει αναµνήσεις, όνειρα καθώς και αυθόρµητες αυτό-ποροκαλούµενες εικόνες (στο Hackmann & Holmes, 2004). Επιπλέον, οι Cassel & Costello (2001) περιγράφουν την καθοδηγούµενη απεικόνιση ως µια διαδικασία δηµιουργίας ψυχολογικών συνθηκών µε σκοπό την κατάδειξη έντονων συναισθηµατικών τραυµατικών εµπειριών από το παρελθόν του ατόµου. Η φαντασία (imagination) και η νοερή απεικόνιση εφαρµόστηκαν για πρώτη φορά ως τεχνικές από τον Carl Jung κατά τη διάρκεια της δεύτερης δεκαετίας του 20 ου αιώνα (Jackson, 1990). Συγκεκριµένα, εφάρµοσε την «ενεργή φαντασία» (active imagination) σε νευρωτικούς ασθενείς ως µέρος της ψυχαναλυτικής διαδικασίας µε σκοπό να εντοπίσει τις νοερές εικόνες που «κρύβονται» πίσω από τα συναισθήµατα. Στη συνέχεια, o Robert Desoille δηµιούργησε τις τεχνικές καθοδηγούµενης απεικόνισης οι οποίες αργότερα εφαρµόστηκαν από θεραπευτές διαφόρων προσεγγίσεων, όπως συµπεριφοριστές, ψυχαναλυτές, θεραπευτές Gestalt, µε σκοπό την άµεση χαλάρωση, τον εντοπισµό ασυνείδητων συναισθηµάτων καθώς και την τροποποίηση σκέψεων, πεποιθήσεων και συµπεριφορών (Jackson, 1990; Ahsen, 2001). 9

10 Στην βιβλιογραφία περιγράφονται διάφορες τεχνικές νοερής απεικόνισης (mental imagery techniques) που χρησιµοποιούνται σε ένα ευρύ φάσµα ψυχικών και σωµατικών διαταραχών. Συγκεκριµένα, οι τεχνικές αυτές έχουν εφαρµοστεί µε επιτυχία στις αγχώδεις διαταραχές, όπως η µετα-τραυµατική διαταραχή, οι ειδικές φοβίες, η κοινωνική φοβία και η αγοραφοβία (Beck, Emery & Greenberg, 1985; Hackmann & Holmes, 2004; Holmes & Hackmann, 2004), στην αντιµετώπιση του άγχους επίδοσης (Skovholt, Morgan & Negron-Cunningham, 1989) και στη βελτίωση της εικόνας σώµατος (Hutchinson, 1991), στη θεραπεία της κατάθλιψης (Beck et al, 1979), της ψύχωσης, της διπολικής και της σωµατοδυσµορφικής διαταραχής (Holmes & Hackmann, 2004), καθώς επίσης και σε ογκολογικούς ασθενείς µε σκοπό να αντεπεξέλθουν στις χηµειοθεραπείες και τον χρόνιο πόνο (Taylor, 2003; Gruber, Hall, Hersh & Dubois, 1988), όπως και σε ασθενείς µε προβλήµατα ύπνου και σεξουαλική δυσλειτουργία (Kazdin, 1980, 2001). Αξιοσηµείωτο επίσης είναι ότι πολλές γνωσιακές και συµπεριφοριστικές τεχνικές, όπως η τεχνική επίλυσης προβλήµατος, η τεχνική διεκδικητικής συµπεριφοράς, η κατακλυσµική έκθεση και η συστηµατική απευαισθητοποίηση περιλαµβάνουν στην εφαρµογή τους τεχνικές που στηρίζονται στη χρήση της νοερής απεικόνισης (Kazdin, 1980; Beck, Emery & Greenberg, 1985; Παπακώστας, 1994; Kazdin, 2001). Υπάρχουν διάφοροι τρόποι εφαρµογής των τεχνικών νοερής απεικόνισης. Ο McMullin (2000) αναφέρει την ορθολογική συναισθηµατική απεικόνιση (rational emotive imagery) την οποία επινόησε ο Albert Ellis και άλλοι συµπεριφορικοί θεραπευτές. Συγκεκριµένα, ο θεραπευόµενος καλείται να εντοπίσει την πηγή της δυσφορίας που βιώνει και µε τη βοήθεια του θεραπευτή εστιάζει στον προσδιορισµό των τεχνικών που θα συµβάλλουν στη µείωση της συναισθηµατικής έντασης. Αναλυτικότερα, ο θεραπευόµενος πραγµατοποιεί τεχνικές χαλάρωσης προτού χρησιµοποιηθεί η συγκεκριµένη τεχνική µε σκοπό την µείωση της έντασης και την ρύθµιση της αναπνευστικής λειτουργίας. Στη συνέχεια, του ζητείται να ιεραρχήσει δέκα καταστάσεις που του προκαλούν άγχος ξεκινώντας από την κατάσταση που προκαλεί την λιγότερη ένταση και καταλήγει σε εκείνη µε την µέγιστη ένταση. Επιπλέον, ο ασθενής καλείται να εντοπίσει κάποια κοινά χαρακτηριστικά αυτών των καταστάσεων και να τις κατηγοριοποιήσει µε βάση αυτά. Αργότερα, ο θεραπευτής ζητά από τον θεραπευόµενο να φανταστεί κάθε µια κατάσταση, µε όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτοµέρειες, καθώς επίσης τα συναισθήµατα και τις πεποιθήσεις που τις συνοδεύουν. Χρησιµοποιώντας τεχνικές που στοχεύουν στην τροποποίηση του συναισθήµατος, ο ασθενής µε τη βοήθεια του θεραπευτή εστιάζει στο συνακόλουθο συναίσθηµα µέχρι να επιτύχει την τροποποίηση του. Στη συνέχεια, ο θεραπευόµενος καλείται να εστιάσει στην πεποίθηση που τον βοήθησε να αισθανθεί καλύτερα µέχρι να την συνειδητοποιήσει πλήρως. Ως άσκηση για το σπίτι, ο θεραπευτής ζητά από τον θεραπευόµενο να εξασκηθεί σε αυτή την τεχνική καθηµερινά µε σκοπό να επιτύχει την τροποποίηση του συναισθήµατος χρησιµοποιώντας την βασική πεποίθηση που τον βοήθησε αρχικά. Όταν ο ασθενής κατορθώσει να τροποποιήσει το συναίσθηµα σε αυτή την κατάσταση, τότε χρησιµοποιεί την ίδια τεχνική για όλες τις υπόλοιπες καταστάσεις µε κοινά χαρακτηριστικά. Τέλος, ο ασθενής προκειµένου να ελέγξει κατά πόσο τροποποίησε το συναίσθηµά του, δοκιµάζει να βιώσει και άλλα συναισθήµατα και επιδιώκει να επαναφέρει το τροποποιηµένο συναίσθηµα µε τη βοήθεια των ρεαλιστικών πεποιθήσεων. 10

11 Επιπλέον, ο McMullin (2000) περιγράφει πολλές ασκήσεις νοερής απεικόνισης που εφαρµόζονται χωρίς τη χρήση του λόγου. Αρχικά, όπως περιγράφει ο McMullin (2000), ο θεραπευτής χρειάζεται να εκτιµήσει την ικανότητα του ασθενή να δηµιουργεί νοερές απεικονίσεις. Για το σκοπό αυτό έχουν κατασκευαστεί κάποιες κλίµακες αξιολόγησης της ικανότητας απεικόνισης, όπως οι κλίµακες του Lazarous το 1982 (McMullin, 2000). Αν ο ασθενής έχει χαµηλή επίδοση, τότε γίνονται περαιτέρω ασκήσεις εκµάθησης της τεχνικής. Ο θεραπευτής επιλέγει συγκεκριµένες εικόνες προκειµένου να βοηθήσει τον θεραπευόµενο να µετατρέψει τις µη-ρεαλιστικές σκέψεις του σε πιο λειτουργικές χωρίς τη χρήση της γλώσσας. Τέτοιες εικόνες µπορεί να είναι εικόνες αντιµετώπισης καταστάσεων (coping images), όπου ο πελάτης φαντάζεται να διεκπεραιώνει δύσκολες καταστάσεις µε σκοπό την τροποποίηση του παθητικού και αποφευκτικού τρόπου σκέψης (Παπακώστας, 1994; McMullin, 2000). Μια άλλη τεχνική είναι οι εικόνες χαλάρωσης (relaxing images), όπου ο θεραπευόµενος φαντάζεται σκηνές από την φύση (πχ. ένα λιβάδι) µε σκοπό να µειώσει τις αγχώδεις σκέψεις του και να µεταφερθεί νοερά σε ένα µέρος που του προκαλεί ασφάλεια και σιγουριά (Esplen & Garfinkel, 1998; McMullin, 2000). Επιπλέον, χρησιµοποιούνται οι εικόνες επιτυχούς εκτέλεσης έργου (mastery images) όπου ο θεραπευόµενος δηµιουργεί µια απεικόνιση επιτυχούς ολοκλήρωσης ενός δύσκολου έργου ώστε ο να συνειδητοποιήσει ότι οι πεποιθήσεις για αποτυχία ή ανικανότητα δεν ευσταθούν. Ακόµη, υπάρχουν οι εικόνες αντιµετώπισης εστιασµένες σε µικρές λεπτοµέρειες (small- detail coping images) για θεραπευόµενους που δυσκολεύονται στην επίλυση περίπλοκων προβληµάτων. Αναλυτικότερα, σε αυτή την τεχνική οι θεραπευόµενοι «διαιρούν» νοερά ένα σύνθετο πρόβληµα σε µικρότερα και απλούστερα και καλούνται να διεκπεραιώσουν σταδιακά το συνολικό πρόβληµα. Επίσης, στις εικόνες µίµησης προτύπου (modeling images) ο πελάτης φαντάζεται να µιµείται ένα άλλο άτοµο που εκτελεί την επιδιωκόµενη συµπεριφορά (Kazdin, 1980; Beck, Emery & Greenberg, 1985; McMullin, 2000; Kazdin, 2001). Στην τεχνική µε τις επιζήµιες εικόνες (noxious images) ο πελάτης φαντάζεται την αρνητική επίπτωση µιας βλαβερής συµπεριφοράς (McMullin, 2000), ενώ οι ιδανικοποιηµένες εικόνες (idealized images) συνιστώνται για τα άτοµα που δεν µπορούν να φανταστούν ή να σκεφτούν µακροπρόθεσµους στόχους (Παπακώστας, 1994; McMullin, 2000). Επιπλέον, υπάρχουν εικόνες επιβράβευσης (rewarding images) που ενισχύουν το ρεαλιστικό τρόπο σκέψεις µε το να στοχεύουν στις θετικές συνέπειες της ολοκλήρωσης µιας συµπεριφοράς καθώς και εικόνες αναθεώρησης (reconceptualizing images) όπου ο ασθενής καλείται να φανταστεί µια διαφορετική εξήγηση µιας αρνητικής συµπεριφοράς (Παπακώστας, 1994; McMullin, 2000). Άλλες µορφές νοερής απεικόνισης είναι οι εικόνες διόρθωσης (corrective images) για την επανεκτέλεση ενός έργου µε εναλλακτικό τρόπο, οι εικόνες διεκδικητικής συµπεριφοράς (assertive response images), όπου το άτοµο φαντάζεται να αντιµετωπίζει µε περισσότερη αυτοπεποίθηση µια κατάσταση, οι εικόνες πρόληψης (preventive images), που προετοιµάζουν τον θεραπευόµενο για µια επώδυνη κατάσταση, οι εικόνες ενσυναίσθησης (empathy images), όπου ο πελάτης φαντάζεται την συναισθηµατική επίπτωση µιας συµπεριφοράς του πάνω σε άλλους καθώς και οι εικόνες αντίστασης 11

12 (resisting temptation images), όπου ο ασθενής φαντάζεται να αντιστέκεται σε µια ελκυστική κατάσταση. Μια άλλη κατηγορία ασκήσεων περιλαµβάνει τις εικόνες χειρότερου πιθανού (blowup images) και απίθανου σεναρίου (low-probability images). Στην πρώτη άσκηση ο θεραπευόµενος φαντάζεται την χειρότερη πιθανή συνέπεια µιας κατάστασης, ενώ στη δεύτερη τις λιγότερο πιθανές εκδοχές µιας συµπεριφοράς µε σκοπό να σταµατήσει να προσπαθεί να ελέγξει τα πάντα (McMullin, 2000). O Beck και οι συνεργάτες του (1985) περιγράφουν µια παρόµοια τεχνική, την οποία ονοµάζουν «αποκαταστροφοποίηση της εικόνας» (decatastrophizing the image), όπου ο θεραπευτής αφήνει τον ασθενή να φανταστεί το χειρότερο σενάριο µιας φοβογόνου κατάστασης και στο τέλος το συζητάει µαζί του προβάλλοντας τις πιο πιθανές και λιγότερο καταστροφικές λύσεις. Αυτή η τεχνική βασίζεται στην άποψη ότι η φαντασία είναι συνήθως χειρότερη από την πραγµατικότητα. Ο Kazdin (1980, 2001) περιγράφει µερικές βασικές τεχνικές κλειστής εξαρτηµένης µάθησης (covert conditioning) του Joseph Cautela το Συγκεκριµένα, η κλειστή ευαισθητοποίηση (covert sensitization) είναι µια νοητική διαδικασία, όπου ο πελάτης φαντάζεται να εκτελεί την ανεπιθύµητη συµπεριφορά και στη συνέχεια φαντάζεται µια δυσάρεστη συνέπεια αυτής της συµπεριφοράς. Μια άλλη τεχνική είναι η κλειστή εξάλειψη (covert extinction) όπου ο θεραπευόµενος φαντάζεται την ανεπιθύµητη συµπεριφορά χωρίς να ευοδώνεται ο παράγοντας που την ενισχύει. Αντίθετα, στην κλειστή θετική ενίσχυση (covert positive reinforcement) ο πελάτης φαντάζεται την επιθυµητή συµπεριφορά σε συνδυασµό µε µια ευχάριστη σκηνή που λειτουργεί ως θετική ενίσχυση, ενώ στην κλειστή αρνητική ενίσχυση (covert negative reinforcement) ο πελάτης φαντάζεται ένα δυσάρεστο ερέθισµα και µετά του ζητείται να σταµατήσει τη δυσάρεστη σκηνή και να φανταστεί την επιθυµητή συµπεριφορά (Kazdin, 1980, 2001). Μια ιδιαίτερα διαδεδοµένη τεχνική νοερής απεικόνισης είναι η γνωσιακή πρόβα (cognitive rehearsal) (Beck και συν., 1979; Beck, Emery & Greenberg, 1985; Παπακώστας, 1994). Στη συγκεκριµένη τεχνική ο θεραπευόµενος καλείται να φανταστεί βήµα προς βήµα όλη την διαδικασία που απαιτείται για την ολοκλήρωση ενός έργου. Συνήθως η τεχνική αυτή είναι αποτελεσµατική για ασθενείς που δυσκολεύονται να φανταστούν την επιτυχή έκβαση µιας σύνθετης δραστηριότητας καθώς και τις ενέργειες που χρειάζεται να πραγµατοποιήσουν προκειµένου να ολοκληρώσουν την συµπεριφορά. Με την τεχνική της γνωσιακής πρόβας, ο θεραπευτής µπορεί να εντοπίσει τις δυσκολίες που εµποδίζουν το άτοµο να ολοκληρώσει µια επιθυµητή συµπεριφορά. Επιπλέον, ο θεραπευόµενος είναι σε θέση να προσέξει όλες τις λεπτοµέρειες στην ολοκλήρωση µιας συµπεριφοράς καθώς επίσης έχει στο µυαλό του ένα συγκεκριµένο πρόγραµµα ενεργειών το οποίο θα εφαρµόσει και στην πράξη (Παπακώστας, 1994). Από την άλλη πλευρά, η γνωσιακή πρόβα, όπως και όλες οι τεχνικές νοερής απεικόνισης, προσφέρουν στον ασθενή ένα ασφαλές περιβάλλον πειραµατισµού και δοκιµασίας των ενεργειών πριν την έκθεση του ατόµου in vivo (Beck, Emery & Greenberg, 1985). Αυτό έχει ως αποτέλεσµα η επιτυχής ολοκλήρωση του έργου στη φαντασία να ενισχύει το κίνητρο για την πραγµατική εκτέλεση καθώς και να προσφέρει κάποια αµοιβή, ικανοποίηση και ανακούφιση που αυξάνουν την αυτοπεποίθηση του ατόµου (Παπακώστας, 1994). Ωστόσο, συχνά χρησιµοποιείται η τεχνική της νοερής απεικόνισης στο µέλλον (future perspective images) όπου ζητείται από τον ασθενή να φανταστεί 12

13 τον εαυτό του στο µέλλον σχετικά µε το πρόβληµα που αντιµετωπίζει (Beck, Emery & Greenberg, 1985; McMullin, 2000). Αυτή η τεχνική βοηθά το θεραπευόµενο να αποστασιοποιηθεί από το παρόν και να «δει» την εξέλιξη του προβλήµατος του µε την πάροδο του χρόνου. Ο Beck και οι συνεργάτες του (1985) αναφέρει ότι οι θεραπευόµενοι τείνουν να δηµιουργούν πιο ρεαλιστικές σκέψεις για το µέλλον. Τέλος, πρέπει να επισηµάνουµε ότι η συνεχιζόµενη επανάληψη της νοερής απεικόνισης ενός αγχογόνου συµβάντος τροποποιεί το αρχικά αρνητικό σενάριο διαµορφώνοντας το σε πιο ρεαλιστικό και θετικό (Beck, Emery & Greenberg, 1985). Πάντως, η επανάληψη της δυσάρεστης εικόνας βοηθά στη µείωση του άγχους ακόµα και όταν το σενάριο παραµένει αρνητικό (Beck, Emery & Greenberg, 1985). Οι τεχνικές Νοερής Απεικόνισης στις ιαταραχές ιατροφής Η νοερή απεικόνιση περιλαµβάνει ένα σύνολο τεχνικών κάποιες από τις οποίες φαίνεται να εφαρµόζονται µε επιτυχία στη θεραπεία των διαταραχών διατροφής και κυρίως της βουλιµίας. Συγκεκριµένα, η καθοδηγούµενη απεικόνιση έχει χρησιµοποιηθεί σε µια σειρά ερευνών για τη θεραπεία της βουλιµίας. Η καθοδηγούµενη απεικόνιση είναι ένα είδος Σωκρατικής µεθόδου για τον εντοπισµό και την τροποποίηση γνωσιών πάνω σε εικόνες. Αυτές οι εικόνες µπορεί να αφορούν το κύριο θέµα ενός σηµαντικού γεγονότος ζωής (π.χ. συζυγικός καυγάς), ενός σηµαντικού θέµατος (π.χ. η εικόνα που έχει ένα άτοµο για το βάρος και το σχήµα του σώµατος του), ενός ονείρου ή µιας ονειροπόλησης, µιας συγκινησιακής κατάστασης ή ενός βιώµατος. Καθώς ο πελάτης φαντάζεται µια εικόνα, ο θεραπευτής του ζητά να περιγράψει µε λεπτοµέρεια το χρώµα, το σχήµα, τη ζωντάνια, την ύπαρξη ήχων, τα απεικονιζόµενα άτοµα, τα συναισθήµατα, τις σκέψεις και τις συµπεριφορές τους. Επίσης, µπορεί να του ζητήσει να πάρει συνέντευξη από τα πρόσωπα και τα πράγµατα που δρουν µέσα στην οπτική αναπαράσταση ή να κάνει διάλογο µεταξύ των ατόµων που εµφανίζονται στη νοερή απεικόνιση. Κάθε µικρή ή µεγάλη αλλαγή που συντελείται στην εικόνα ονοµάζεται µετασχηµατισµός (Παπακώστας, 1994). Μια άλλη τεχνική που χρησιµοποιείται στις διαταραχές διατροφής είναι η κλειστή ευαισθητοποίηση. Η συγκεκριµένη τεχνική ζητά από τον πελάτη να φανταστεί τον εαυτό του να προβαίνει σε µια ανεπιθύµητη συµπεριφορά (π.χ. υπερβολική κατανάλωση φαγητού). Όταν αυτή η εικόνα είναι ζωντανή, ο πελάτης φαντάζεται µια αρνητική συνέπεια σχετική µε αυτή τη συµπεριφορά (π.χ. αίσθηµα ναυτίας). Στόχος είναι να δηµιουργήσει αποστροφή για ένα ερέθισµα το οποίο πριν ήταν ελκυστικό. Ο πελάτης δε χρειάζεται να προβεί σε αυτή τη συµπεριφορά στην πραγµατικότητα. Παρόλα αυτά βλέπει αποτελέσµατα στη συµπεριφορά του µε το να φαντάζεται αρνητικές συνέπειες. Η άσκηση αυτή λειτουργεί και ως άσκηση αυτοελέγχου χωρίς την παρουσία του θεραπευτή µετά το τέλος της θεραπείας (Kazdin, 1980). Πολύ αποτελεσµατική φαίνεται να είναι και η χρήση επιβλαβών εικόνων για την αντιµετώπιση αρνητικών συµπεριφορών (π.χ. φαντάσου το υπερβολικό φαγητό να σου προκαλεί αηδία), αλλά και εικόνων αντίστασης στον πειρασµό για τη µετατροπή ελκυστικών αντικειµένων σε αποστροφικά (π.χ. φαντάσου µια µπριζόλα χαλασµένη) (McMullin, 2000). 13

14 Θεραπεία Καθοδηγούµενης Απεικόνισης Οι Esplen & Garfinkel (1998) σχεδίασαν ένα πρόγραµµα καθοδηγούµενης απεικόνισης, έξι εβδοµάδων για τη θεραπεία της βουλιµίας. Κάθε βδοµάδα ο θεραπευτής παρουσίαζε µια καινούρια άσκηση, την εκφώνηση της οποίας έπαιρνε µαγνητοφωνηµένη ο πελάτης για να εφαρµόζει τουλάχιστον µια φορά ηµερησίως. Ο πελάτης κρατούσε ένα ηµερολόγιο στο οποίο κατέγραφε την απεικόνιση που βίωνε, τα ακόλουθα συναισθήµατα, το τι σήµαινε για εκείνον η απεικόνιση, τον τύπο και την ποσότητα του φαγητού που έτρωγαν, την ώρα των γευµάτων και τη συχνότητα υπερφαγικών επεισοδίων και χρήσης καθαρτικών (Esplen και συν., 1998). Στα πλαίσια της συνεδρίας, ο πελάτης µπορούσε να φανταστεί κατά τη διάρκεια των ασκήσεων τόσο άτοµα και αντικείµενα όσο χρώµατα και µεταφορικές πράξεις. Ο θεραπευτής καθοδηγούσε τον πελάτη να επικεντρωθεί και να παρατηρήσει αυτές τις εικόνες προσδίδοντας του ενεργό και δηµιουργικό ρόλο στη θεραπευτική διαδικασία και διερευνούσε θέµατα ή αλλαγές στη συναισθηµατική κατάσταση του πελάτη ρωτώντας τον τι νιώθει ή τι σκέφτεται όταν παρατηρεί µια εικόνα ή όταν αλληλεπιδρά µε ένα άτοµο σε αυτή την εικόνα (Esplen, Gallop & Garfinkel, 1999). Οι ασκήσεις καθοδηγούµενης απεικόνισης χωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες. Στη µια κατηγορία τα σηµεία κλειδιά των ασκήσεων αναφερόταν στη χρήση εικόνων που προκαλούν ανακούφιση και χαλάρωση (π.χ. περιγραφή λιβαδιού, εικόνες ασφάλειας και ηρεµίας) έτσι ώστε να διευκολύνουν τη διερεύνηση και τον εντοπισµό δυσλειτουργικών διεργασιών του πελάτη και στην άλλη, οι ασκήσεις στόχευαν στην προώθηση της αυτο-εξερεύνησης µέσω µεταφορικών περιγραφών (π.χ. να φανταστεί κάποιος τον εαυτό του ως χρώµα) (Esplen και συν., 1999). Ένας άλλος διαχωρισµός των ασκήσεων ήταν αυτός σε κατευθυνόµενες, στις οποίες η εικόνα περιγραφόταν µε ακρίβεια (π.χ. φαντάσου ένα λιβάδι) και µη κατευθυνόµενες, στις οποίες η λιγότερο ακριβής περιγραφή επέτρεπε τον σχηµατισµό πιο προσωπικών και αυθόρµητων εικόνων (Esplen & Garfinkel, 1998).Το περιεχόµενο των ασκήσεων ήταν το ακόλουθο: ηµιουργία ενός εσωτερικού καταφυγίου: Ο πελάτης φανταζόταν έναν ιδιαίτερο εσωτερικό τόπο για χαλάρωση. Εξερεύνηση ενός λιβαδιού: Αυτή η άσκηση κατεύθυνε τον πελάτη να εξερευνήσει ένα λιβάδι. Η λειτουργία αυτής της άσκησης περιελάµβανε την προώθηση της χρήσης όλων των αισθήσεων κατά τη διάρκεια της απεικόνισης δηµιουργώντας χαλάρωση και υποδεικνύοντας στον πελάτη την ικανότητα του για νοερή απεικόνιση. ηµιουργία µιας µάσκας: Ο πελάτης φανταζόταν ότι ανακάλυπτε ένα κουτί γεµάτο από δηµιουργικά εφόδια και δηµιουργούσε µια µάσκα. Αυτή η άσκηση συνδύαζε την άσκηση του ατόµου στην αυτοεξερεύνηση και τη συµµετοχή του σε µια δηµιουργική πράξη. Το χρώµα του εαυτού: Η άσκηση αυτή ζητούσε από τον πελάτη να ζωγραφίσει τον εαυτό του ως χρώµα ή ως ένα συνδυασµό από χρώµατα. Ο πελάτης φανταζόταν µια χρωµατισµένη µορφή σε χαρτί και πειραµατιζόταν µε χρώµατα από διάφορα βάζα περιλαµβανοµένου και ενός βάζου µε το όνοµα «το χρώµα της ζωντάνιας». Ενθαρρυνόταν να πειραµατιστεί µε τα χρώµατα και να σηµειώσει όσα 14

15 παρατηρούσε. Αυτή η άσκηση σχεδιάστηκε για να είναι ανακουφιστική και να βοηθήσει την αυτοεξερεύνηση µε ένα δηµιουργικό και σε στυλ παιχνιδιού τρόπο. Συχνά ανέδυε θέµατα που αφορούσαν την εικόνα σώµατος. Θεατρική σκηνή: Σ αυτή την άσκηση ο θεραπευτής ζητούσε από τον πελάτη να φανταστεί ότι βρισκόταν σε ένα θέατρο και παρατηρούσε τη «χρωµατισµένη µορφή» του σε µια αλληλεπίδραση (παρελθοντική, τωρινή ή µελλοντική) της επιλογής του. Στόχος της άσκησης ήταν να συνεχίσει η αυτο-εξερεύνηση στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων. Σχεδιασµός ενός προσωπικού «καλύµµατος»: Ο πελάτης έπρεπε να σχεδιάσει ένα προσωπικό κάλυµµα και να παρατηρήσει το σχέδιο που δηµιουργούταν. Η άσκηση είχε σχεδιαστεί για να είναι χαλαρωτική, να προωθεί την αυτο-εξερεύνηση και θέµατα της συνεχιζόµενης ανάπτυξης. Η άσκηση αυτή ήταν δηµιουργική και διευκόλυνε τη λήξη της θεραπείας (Esplen και συν., 1998; Esplen και συν., 1999). Αποτελεσµατικότητα της Νοερής Απεικόνισης Όπως έχει ήδη αναφερθεί, τα άτοµα µε διαταραχές διατροφής, και κυρίως µε βουλιµία, δυσκολεύονται στην έκφραση των συναισθηµάτων τους, στη ρύθµιση σωµατικής έντασης (π.χ. πείνα) και συναισθηµατικών καταστάσεων και αυτή η δυσκολία βιώνεται ως µια ακραία κατάσταση έντασης και ως ένα αίσθηµα κενού και µοναξιάς από το οποίο δεν µπορούν να ανακουφιστούν (Esplen και συν., 1999). Η δυσκολία αυτή να ηρεµήσουν τον εαυτό τους και να µείνουν µόνα τους µπορεί να τους προκαλέσει αισθήµατα κενού, φόβου ή πανικού. Η δηµιουργία αυτών των συναισθηµάτων µπορεί να προκαλέσει την εµφάνιση παρορµητικών συµπεριφορών (π.χ. υπερφαγία) σε µια προσπάθεια να ανακουφίσουν την ανησυχία που νιώθουν (Esplen & Garfinkel, 1998). Η νοερή απεικόνιση και συγκεκριµένα η καθοδηγούµενη απεικόνιση φαίνεται να είναι αποτελεσµατική στη ρύθµιση της έντασης και των συναισθηµάτων στα άτοµα µε βουλιµία για πολλούς λόγους: α) λαµβάνει χώρα στα πλαίσια µιας θεραπευτικής συµµαχίας, ενισχύοντας το ρόλο της ενσυναίσθησης και τη δηµιουργία ενός σταθερού και οικείου περιβάλλοντος στο οποίο ο πελάτης νιώθει ότι γίνεται κατανοητός, δέχεται φροντίδα και έτσι συντελεί στη µείωση του αισθήµατος µοναξιάς, β) προκαλεί χαλάρωση, ηρεµία, ζεστασιά και ανακούφιση βοηθώντας τη µείωση της σωµατικής έντασης και της δυσφορίας, (Esplen και συν., 1998) γ) η επανάληψη των ασκήσεων και εκτός συνεδρίας λειτουργεί από µόνη της ανακουφιστικά καθώς ενισχύει την παραγωγή αναµνήσεων επιτυχηµένης προσπάθειας του ατόµου να διαχειριστεί ένταση και αυξάνει την υπευθυνότητα και την αυτο-αποτελεσµατικότητα του ατόµου στη ρύθµιση συναισθηµατικών εντάσεων και στην αντιµετώπιση αγχογόνων καταστάσεων, δ) οι εικόνες που χρησιµοποιούνται είναι προσαρµοσµένες στο πλαίσιο των συγκεκριµένων διαταραχών και έτσι µπορούν να ενισχύσουν εικόνες που να ανακουφίζουν δύσκολα σηµεία των διαταραχών διατροφής, (Esplen και συν., 1999) ε) βοηθά το άτοµο να χρησιµοποιήσει τη φαντασία του για να εξερευνήσει τις σκέψεις του, στ) µε την περιγραφή συγκεκριµένων εικόνων δίνει στο άτοµο τη δυνατότητα να εντοπίσει και να συνειδητοποιήσει συναισθήµατα και σκέψεις προς αξιολόγηση και οδηγεί στην αλλαγή µέσω της αλλαγής των σχηµάτων του ατόµου και της αναδόµησης εµπειριών προηγούµενων γεγονότων, ζ) µε τη διαδικασία της 15

16 καταγραφής βοηθά το άτοµο να εντοπίσει θέµατα και εµπειρίες που αφορούν τον εαυτό του (Esplen & Garfinkel, 1998). Όσον αφορά τη διαταραχή της βουλιµίας, η νοερή απεικόνιση έχει φανεί αποτελεσµατική στη µείωση των επεισοδίων υπερφαγίας, της χρήσης καθαρτικών (Esplen & Garfinkel, 1998), στη βελτίωση της µέτρησης των στάσεων που αφορούν το φαγητό, τη δίαιτα και το βάρος του σώµατος (Esplen και συν., 1998) και στην αύξηση της ικανότητας αυτο-ανακούφισης (Esplen και συν., 1999). Η χρήση οπτικών νοερών εικόνων σε σύγκριση µε τις ακουστικές νοερές εικόνες προκάλεσε µεγαλύτερη µείωση στην επιθυµία για φαγητό τονίζοντας έτσι τη χρησιµότητα της νοερής απεικόνισης ως ένα αποτελεσµατικό εργαλείο παρέµβασης για τη µείωση της έντονης επιθυµίας για φαγητό, το σπάσιµο του φαύλου κύκλου «έντονη επιθυµία για φαγητό-υπερφαγία» σε ασθενείς µε βουλιµία και τη µείωση της κατανάλωσης φαγητού στα παχύσαρκα άτοµα (Harvey, Kemps & Tiggemann, 2005) Εφαρµογή της Νοερής Απεικόνισης σε άτοµα µε Ψυχογενή Ανορεξία Παρόλο που δεν υπάρχουν ερευνητικά δεδοµένα που να υποστηρίζουν την αποτελεσµατικότητα της τεχνικής της νοερής απεικόνισης σε άτοµα µε ανορεξία, η Vicki Paley (2000) περιγράφει την εφαρµογή της συγκεκριµένης τεχνικής σε µια ασθενή µε ανορεξία σε σκοπό την αναβίωση σκηνών σωµατικής κακοποίησης από τον αδερφό της στην παιδική ηλικία. Αρχικά, η θεραπεύτρια ενώ είχε εφαρµόσει τεχνικές χαλάρωσης, προσκάλεσε την ασθενή να θυµηθεί µε όλες τις λεπτοµέρειες µια τραυµατική σκηνή όπου ο αδερφός της είχε περάσει ένα σκοινί από το λαιµό και την τράβαγε µε αποτέλεσµα εκείνη να πονά πολύ και να µην µπορεί να ξεφύγει. Της ζήτησε να φανταστεί τον εαυτό της πολύ µικρό και αδύναµο, ενώ τον αδερφό της µεγαλόσωµο και δυνατό. Στη συνέχεια, η θεραπευόµενη παροτρύνθηκε να αναβιώσει νοερά την ίδια σκηνή όπου αυτή τη φορά εκείνη ήταν πιο δυνατή και µεγαλόσωµη και κατάφερνε να ξεφύγει από την κυριαρχία του αδερφού της. Αυτή η εναλλακτική απεικόνιση ενίσχυσε την αυτό-πεποίθηση της και την βοήθησε να αποβάλει την αποφευκτική και παθητική στάση της απέναντι στον αδερφό της. Ταυτόχρονα, ενώ η κοπέλα παρουσίαζε αρχικά µεγάλη δυσκολία να εκφράσει τα συναισθήµατά της απέναντι στους συγγενείς της, η θεραπεύτρια παρατήρησε την ικανότητά της να εκφράζεται ευκολότερα όταν φανταζόταν τους συγγενείς της ως πουλιά και εκµεταλλευόµενη αυτή την ικανότητα της ασθενούς χρησιµοποίησε την νοερή απεικόνιση για να την βοηθήσει να εξωτερικεύσει τα συναισθήµατα που τα συγκεκριµένα πρόσωπα της προκαλούσαν (Paley, 2000). Εποµένως, παρόλο που στερούµαστε ερευνητικών δεδοµένων πάνω στην εφαρµογή της νοερής απεικόνισης στη συγκεκριµένη διαταραχή, µπορούµε να παρατηρήσουµε ότι σε περιπτώσεις συνύπαρξης της διαταραχής µε ένα τραυµατικό γεγονός, η τεχνική αυτή µπορεί να λειτουργήσει βοηθητικά και να ενισχύσει την αυτό-πεποίθηση αυτής την οµάδας ασθενών. Επιπλέον, τόσο η ψυχογενής ανορεξία, όσο και η σωµατοδυσµορφική διαταραχή µοιράζονται ένα κοινό σύµπτωµα. Αναλυτικότερα, τα άτοµα µε ψυχογενή ανορεξία παρουσιάζουν µια διαταραχή στον τρόπο που αντιλαµβάνονται το βάρος και το σχήµα του σώµατός τους, ενώ τα άτοµα µε σωµατοδυσµορφική διαταραχή χαρακτηρίζονται από µια συνεχή ενασχόληση µε ένα φανταστικό 16

17 σωµατικό ελάττωµα ή από υπερβολική παραποίηση ενός µικρού σωµατικού ελαττώµατος (Kaplan, Sadock & Grebb, 2000). Σε µια έρευνα του Osman και των συνεργατών του το 2004 (στο Hackmann & Holmes, 2004) µε σωµατοδυσµορφικούς ασθενείς βρέθηκε ότι αυτοί οι ασθενείς δηµιουργούν πιο αρνητικές, ζωντανές και παραµορφωµένες νοερές εικόνες από την οµάδα ελέγχου και ότι αυτές οι νοερές εικόνες ήταν πιο προβληµατικές καθώς τα άτοµα εστίαζαν την προσοχή τους στη παραµορφωµένη εικόνα του εαυτού τους παρά σε εξωτερικούς παράγοντες. Με βάση αυτό οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η τεχνική της νοερής απεικόνισης µπορεί να βοηθήσει τους ασθενείς να µην φαντάζονται το δικό τους σώµα παραποιηµένο. Εποµένως, µε παρόµοιο µηχανισµό η τεχνική της νοερής απεικόνισης είναι πιθανό να βοηθήσει και τους ανορεξικούς ασθενείς να τροποποιήσουν τη σωµατική τους εικόνα. Εφαρµογή της Νοερής Απεικόνισης σε άτοµα µε Παχυσαρκία Τέλος, σχετικά µε την εφαρµογή της τεχνικής της νοερής απεικόνισης δεν υπάρχουν ερευνητικά δεδοµένα που να αναφέρονται στην αποτελεσµατικότητα µιας τέτοιας τεχνικής σε άτοµα µε παχυσαρκία. Ωστόσο, η Constance Kirk (1994) υποστηρίζει ότι η τεχνική της νοερής απεικόνισης µπορεί να εφαρµοστεί σε παχύσαρκους ασθενείς. Αναλυτικότερα, περιγράφει µια άσκηση νοερής απεικόνισης όπου οι ασθενείς που επιθυµούν να χάσουν βάρος σε συνδυασµό µε ασκήσεις χαλάρωσης φαντάζονται το σώµα τους έχοντας το ιδανικό βάρος και ανακαλούν αυτή την εικόνα πριν προβούν σε οποιαδήποτε συµπεριφορά υπερφαγίας ή παρορµητικής πρόσληψης τροφής. Μάλιστα, τονίζει τη σπουδαιότητα καταγραφής του τελικού στόχου σε φύλλα χαρτιού, τα οποία οι ασθενείς έχουν συνέχεια κοντά τους και στα οποία ανατρέχουν κάθε φορά που έχουν έντονη επιθυµία για φαγητό. Επιπλέον, περιγράφει και µια άλλη άσκηση νοερής απεικόνισης, όπου τα παχύσαρκα άτοµα δηµιουργούν µια νοερή εικόνα της καταστροφής που έχουν υποστεί οι αρτηρίες της καρδιάς τους λόγω συσσώρευσης λίπους που δεν επιτρέπει την ελεύθερη ροή του αίµατος στην καρδία µε αποτέλεσµα την πρόκληση εµφράγµατος. Σύµφωνα µε την Kirk (1994), η συγκεκριµένη νοερή εικόνα δίνει νόηµα σε αποφευκτικές συµπεριφορές, όπως την αφαίρεση του κρόκου του αυγού από τη σαλάτα, µε αποτέλεσµα το άτοµο να µην έχει αισθήµατα στέρησης ενώ παράλληλα ενισχύεται η αποφευκτική συµπεριφορά µε τη δηµιουργία µιας νοερής απεικόνισης καθαρών και υγιών αρτηριών. Συζήτηση Όπως έχει ήδη αναφερθεί, οι τεχνικές νοερής απεικόνισης και συγκεκριµένα η καθοδηγούµενη απεικόνιση φαίνεται να είναι αποτελεσµατική στη ρύθµιση της έντασης και των συναισθηµάτων στα άτοµα µε βουλιµία για πολλούς λόγους. Προτού όµως γίνει αναφορά στους συγκεκριµένους παράγοντες αποτελεσµατικότητας, αξίζει να επισηµανθεί ότι η πλειονότητα των ερευνητικών δεδοµένων σχετίζεται µε την ψυχογενή βουλιµία, ενώ αντίθετα η ψυχογενής ανορεξία και η παχυσαρκία τυγχάνουν περιορισµένης µελέτης. Σε σχέση, λοιπόν, µε την τεχνική της νοερής απεικόνισης στην ψυχογενή βουλιµία, διαπιστώνεται ότι βοηθά τον πελάτη να γίνει κατανοητός καλλιεργώντας τον ρόλο της ενσυναίσθησης, προκαλεί χαλάρωση και µείωση της σωµατικής έντασης (Esplen και συν., 1998), δίνει στον πελάτη τη δυνατότητα να µάθει να διαχειρίζεται την ένταση µέσω της επανάληψης των ασκήσεων µετά το τέλος της συνεδρίας και της θεραπείας γενικότερα, 17

18 χρησιµοποιεί εικόνες, το περιεχόµενο των οποίων ανακουφίζει δύσκολα σηµεία των διαταραχών διατροφής, (Esplen και συν., 1999), βοηθά το άτοµο να χρησιµοποιήσει τη φαντασία του για να εξερευνήσει τις σκέψεις του, του παρέχει τη δυνατότητα να εντοπίσει τα συναισθήµατα και τις σκέψεις του και οδηγεί στην αλλαγή µέσω της αλλαγής των σχηµάτων του ατόµου και της αναδόµησης εµπειριών (Esplen & Garfinkel, 1998). Ωστόσο, σύµφωνα µε τον McMullin (2000) η επιτυχία αυτής της τεχνικής εξαρτάται από τρεις παράγοντες: τον βαθµό προσαρµογής του ασθενή σε µια σχετικά µη-δοµηµένη διαδικασία, τον βαθµό ικανότητας του ασθενή να προσδιορίσει γνωσιακές στρατηγικές καθώς και τον βαθµό ικανότητας να επενδύσει στη θεραπευτική διαδικασία. Παρόλα αυτά, οι περισσότερες έρευνες αναφέρονται στη νοερή απεικόνιση ως κοµµάτι µιας πολυπαραγοντικής προσέγγισης µε αποτέλεσµα να µην είναι ξεκάθαρο ούτε σε ποιους παράγοντες οφείλεται η αποτελεσµατικότητα της νοερής απεικόνισης ούτε ποιο είναι το µέγεθος της επίδρασης της (Esplen & Garfinkel, 1998). Όσον αφορά την νοερή απεικόνιση αυτή καθεαυτή, δεν είναι σαφείς οι ακριβείς διεργασίες που παίζουν καθοριστικό ρόλο (Esplen και συν., 1999). Πιο συγκεκριµένα, χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση η αισθητηριακή ποιότητα των νοερών εικόνων (π.χ. οσφρητική, ακουστική, οπτική, γευστική) (Harvey και συν., 2005) και ο ρόλος της επαναλαµβανόµενης έκθεσης στην τεχνική, σε σχέση µε την αποτελεσµατικότητά της (Esplen και συν., 1999). Αξίζει να σηµειωθεί, ότι επειδή τα περισσότερα ερευνητικά δεδοµένα που υποστηρίζουν την τεχνική της νοερής απεικόνισης βασίζονται σε αναφορές από τον ίδιο τον θεραπευόµενο, δηµιουργούνται αµφιβολίες γύρω από την αξιοπιστία αυτών των αναφορών (Esplen και συν, 1998). Παράλληλα, η τεχνική της νοερής απεικόνισης µε τον τρόπο που εφαρµόζεται σήµερα έχει ως µειονέκτηµα την αδυναµία του θεραπευτή για άµεση πρόσβαση στο περιεχόµενο των νοερών εικόνων του θεραπευόµενου (Perpina, Botella & Banos, 2003). Με άλλα λόγια, ενέχεται ο κίνδυνος διαµόρφωσης διαφορετικής νοερής απεικόνισης από θεραπευτή και θεραπευόµενο. Συµπερασµατικά, η τεχνική της νοερής απεικόνισης στις διαταραχές διατροφής φαίνεται πως συµβάλλει σε ένα βαθµό στη θεραπεία τους, τόσο σε θεραπευτικό πλαίσιο, λειτουργώντας σαν τεχνική χαλάρωσης, όσο και εκτός αυτού σαν κεκτηµένη δεξιότητα διαχείρισης έντασης και αντιµετώπισης αγχογόνων καταστάσεων. Λαµβάνοντας υπόψη τις προαναφερθείσες αδυναµίες της συγκεκριµένης τεχνικής και το βραχυπρόθεσµο της αποτελεσµατικότητας της (Εsplen και συν., 1999), κρίνεται αναγκαία η περαιτέρω έρευνα όσον αφορά την ποιότητα των νοερών εικόνων, την πιο αξιόπιστη µέτρηση των συµπεριφορών προς παρατήρηση και την αποσαφήνιση της σχέσης τους τόσο µε άλλες τεχνικές όσο και το ευρύτερο θεραπευτικό πλαίσιο. Η προσεκτική µελέτη όλων αυτών των παραµέτρων θα δώσει πληροφορίες τόσο για την καλύτερη δυνατή εφαρµογή της, όσο και για την µακροπρόθεσµη αποτελεσµατικότητα της. 18

19 Βιβλιογραφία American Psychiatric Association, (1994). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 4 th ed. (DSM IV), American Psychiatric Association, Washington DC. Ahsen, A. (2001). Guided Imagery: The quest for a science, Part I: Imagery origins. Education, 110, Beck, A. T. (1976). Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. New York: International Universities Press. Beck, A.T., Emery, G. & Greenberg, R.L. (1985). Anxiety Disorders and Phobias: A Cognitive Perspective. Basic Books, Beck, A.T., Rush, A.J., Shaw, B.F. & Emery, G. (1979). Cognitive Therapy of Depression. New York: The Guilford Press. Byrne, S., M.,& McLean, N.,J., ( 2002). The Cognitive- Behavioral Model of Bulimia Nervosa: A Direct Evaluation. Oxford: John Wiley& Sons, Inc. Cartright, D.S. (1980). Exploratory analyses of verbally stimulated imagery of the self. Journal of Mental Imagery, 4, Cassel, R.N. & Costello, B.R. (2001). Guided Imagery to depict disharmony in the neural functioning of persons involved in psychological therapy. Education, 110, Conway, M. A. (2001). Sensory- perceptual episodic memory and its context: autobiographical memory. Philosophical Transactions of the Royal Society of London Series B-Biological Sciences, 356, Conway, M. A. & Pleydell-Pearce, C. W. (2000). The construction of autobiographical memories in the self-memory system. Psychological Review, 107, Cooper, Z., Fairburn, C.G. & Hawker, D.M. (2003). Cognitive-Behavioral Treatment of Obesity: A Clinician s Guide. New York: The Guilford Press. Cooper, M.,J., Wells, A., & Todd, G., (2004). British Journal of Clinical Psychology, 43, Craighead, L.W. & Argas, W.S. (1991). Mechanisms of action in cognitive-behavioral and pharmacological interventions for obesity and bulimia nervosa. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 59, Craighead, L.W. & Kirkley, B. G. (1994). Obesity and eating disorders. In L. Craighead, E. Craighead, A. Kazdin, & M. Mahoney (Eds.), Cognitive and Behavioural Interventions: An Empirical Approach to Mental Health Problems (pp ). Boston: Allyn & Bacon. Eating Disorders Review, (2005), Recent treatment research in bulimia nervosa, Vol 16, no 1. Esplen, M.J., Gallop, R. & Garfinkel, P. E. (1999). Usingguided imagery to enhance self-soothing in women with bulimia nervosa. Bulletin of the Menninger Clinic, 63, Esplen, M.J., Garfinkel, P.E. (1998). Guided imagery treatment to promote self-soothing in bulimia nervosa: A theoretical rationale. Journal of psychotherapy Practice and Research, 7, Esplen, M.J., Garfinkel, P.E., Olmsted, M., Gallop, R.M. & Kennedy, S. (1998). A randomized controlled trial of guided imagery in bulimia nervosa. Psychological Medicine, 28, Fairburn, C. G.(2001). Atypical Eating Disorders. In: C. Fairburn& K.D. Brownell 19

20 (Eds), Eating Disorders and Obesity: A Comprehensive Textbook. Second Edition. New York: Guilford Press. Fairburn, C & Cooper, P. (2000). Eating Disorders. In K. Hawton, P. Salkovskis, J. Kirkand, D. Clark (Eds). Cognitive Behaviour Therapy for Psychiatric Problems: A practical Guide (pp ), Oxford: Oxford University Press. Fairburn, C.G, Kirk, J., O Connor, M & Cooper, P.J., (1986), A comparison of two psychological treatments for bulimia nervosa, Behavior Research and Therapy, 24, Finke, R.A. (1989). Principles of Mental Imagery. Cambridge, MA: MIT Press Freeman, C. (1995). Cognitive therapy. In: G. Szmukler, C. Dare & J. Treasure, Handbook of eating disorders: Theory, Treatment and Research. New York: Wiley. Gruber, B., Hall, N., Hersh, S, & Dubois, P. (1988). Immune system and psychological changes in metastatic cancer patients using relaxation and guided imagery: a pilot study. Scandinavian Journal of Behaviour Therapy, 17, Hackmann, A. & Holmes, E.A. (2004). Reflecting on imagery: A clinical perspective and overview of the special issue of Memory on mental imagery and memory in psychopathology. Memory, 12, Harvey, K., Kemps, E., & Tiggemann, M. (2005). The nature of imagery processes underlying food cravings. British Journal of Health Psychology, 10, Holmes, E.A. & Hackmann, A. (2004). A healthy imagination? Editorial for the special issue of Memory: Mental imagery and memory in psychopathology. Memory, 12, Hutchinson, M. G. (1991). Imagining ourselves whole: a feminist approach to treating body image disorders. In Fallon, P., Katzman, M. & Wooley, S. (Eds) Feminist Perspectives on Eating Disorders, New York: Guildford Press. Jackson, S.W. (1990). The imagination and the psychological healing. Journal of the History of Behavioral Sciences, 26, Jeffery, R.W., Wing, R.R., Thorson, C., Burton, L.R., Raether, C., Harvey, J. & Mullen, M. (1993). Strengthening behavioral interventions for weight loss: A randomized trial of food provision and monetary incentives. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 61, Kaplan, H.I., Sadock, B.J. & Grebb, J.A. (2000). Kaplan and Sadock s Ψυχιατρική. Αθήνα: Ιατρικές Εκδόσεις Λίτσας. Kazdin, A. (1980). Behaviour Modification in Applied Settings. Illinois: The Dorsey Press, Kazdin, A.E. (2001). Cognitively Based Treatment. In A.E. Kazdin (Ed.), Behaviour Modification in Applied Settings (pp ). United States: Wadsworth-Thomson Learning. Kirk, C. (1994). Think and shrink: mental imagery can be effective tool to shape your body. American Fitness. Klein, D., A.,& Walsh, B., T., (2003). International Review of Psychiatry, 15, Klump, K.L, Kaye, W.H & Strober, M., (2001). The evolving genetic foundations of Eating disorders, Psychiatric Clinics of North America, 24, Laberg, S., & Andersson, G. (2004). Autobiographical memories in patients treated for bulimia nervosa. European Eating Disorders Review, 12, Leung, N., Waller, G, & Thomas, G. (2000). Outcome of group cognitive-behaviour Therapy for bulimia nervosa: the role of core beliefs, Behaviour Research and 20

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής.

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. CREATIVE BRIEF Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. ΟΙ (ΨΥΧΟΓΕΝΕΙΣ) ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η φροντίδα για τη λήψη τροφής αποτελεί μια από τις κυριότερες ασχολίες του ανθρώπου. Όσο σημαντική είναι για τον άνθρωπο η τροφή τόσο σημαντική είναι και η στέρηση

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της διατροφής

Ψυχολογία της διατροφής ΚαλλιOΠη ΕμμανουηλIδου Ψυχολογία της διατροφής Πώς οι διατροφικές συνήθειες αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος Εισαγωγή Η διατροφή στη ζωή μας Πώς σχετίζεται η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 25 Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής Από το: Goodman, R., Scott S. (2012). Eating Disorders In R. Goodman, S. Scott (Eds.), Child Psychiatry (pp. 199-203). Oxford, Wiley-Blackwell, Μετάφραση στα ελληνικά:

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας Δημοσκοπική Έρευνα Εισαγωγή Στην εφηβική ηλικία μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές πρόσληψης της τροφής, για παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό. Μάριος Γούδας

ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό. Μάριος Γούδας ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό Μάριος Γούδας η

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr Σηµειώσεις Α έτος 2006 Η αγοραφοβία ανήκει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σε μια εποχή που τόσο οι γυναίκες όσο και οι άντρες έχουν κάνει στροφή 180 μοιρών προς το φαγητό, τα φαινόμενα παχυσαρκίας αλλά και διαταραχών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση και Αντιμετώπιση των Διατροφικών Διαταραχών. Tσίτσας Γεώργιος

Αναγνώριση και Αντιμετώπιση των Διατροφικών Διαταραχών. Tσίτσας Γεώργιος Αναγνώριση και Αντιμετώπιση των Διατροφικών Διαταραχών Tσίτσας Γεώργιος Αναγνώριση και αντιμετώπιση των διατροφικών διαταραχών Στις διαταραχές της διατροφής υπάγονται: Η νευρογενής ανορεξία Η νευρογενής

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Ψυχογενής Ανορεξία (ΨΑ) Ψυχογενής Βουλιμία (ΨΒ) Επεισοδιακή Υπερφαγία (ΕΥ) 15% ΨΑ ΨΒ 1 % ΨΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Νευρική ανορεξία (Anorexia Nervosa)

Νευρική ανορεξία (Anorexia Nervosa) Νευρική ανορεξία (Anorexia Nervosa) Η νευρική ανορεξία είναι μία πολύπλοκη διαταραχή διατροφής που χαρακτηρίζεται από την έντονη προσπάθεια του ατόμου να χάσει βάρος καταλήγοντας στον πλήρη υποσιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr Σηµειώσεις B έτος 2006 Στις

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 1ο Κεφάλαιο: «Δουλεύοντας» με τη βουλιμία «Προλογίζοντας» τη βουλιμία... 15 Εισαγωγή: Τα κριτήρια της βουλιμίας... 17 ΜΕΡΟΣ Α : Παράγοντες ανάπτυξης της βουλιμίας και της πολυφαγίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής

Διατροφικές Διαταραχές. Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής Διατροφικές Διαταραχές Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής Οι διαταραχές της διατροφής είναι μια ομάδα ψυχοσωματικών

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Βασιλική Σπανού Ιωάννα Καζάνη Νικόλαος Τριπόδης 0 Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Συγγραφείς:

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Ρώσσιος Χρήστος Συναίσθηµα: Είναι µια σύνθετη συγκινησιακή κατάσταση (περιλαµβάνει και σωµατικές αντιδράσεις και γνώσεις) που αποδίδει και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ευθραστότητα της εφηβείας

Η ευθραστότητα της εφηβείας Η ευθραστότητα της εφηβείας Άννα Κοκκέβη Αναπλ. Καθηγήτρια Α Ψυχιατρικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16 Φεβρουαρίου 2010 Tυπικά χαρακτηριστικά της εφηβείας που κάνουν το άτοµο ευάλωτο

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές αντιμετώπισης της εμετοφοβίας

Τεχνικές αντιμετώπισης της εμετοφοβίας Τεχνικές αντιμετώπισης της εμετοφοβίας Α. ΝΙΚΑ, Γ. ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συμπεριφοράς 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών 29/11/2014 Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Επιδημιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της Ψυχογενούς Ανορεξίας

Αντιμετώπιση της Ψυχογενούς Ανορεξίας Αντιμετώπιση της Ψυχογενούς Ανορεξίας Η διαταραχή, με τα συμπτώματα και τα σημεία της, η πορεία και η σοβαρότητά της πρέπει να εξηγηθεί στην πάσχουσα και την οικογένειά της. Προϋπόθεση αποτελεί η εγκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Ταχυκαρδία Ιδρώτας Τρεμούλα Κοντανάσαιμα Υπέρπνοια Ρίγη Εξάψεις Ναυτία Κράμπες στην κοιλιά Πόνος στο στήθος Πονοκέφαλος Ζάλη Τάση για λιποθυμία Σφίξιμο στον

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Θρέψης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαταραχές Θρέψης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διαταραχές Θρέψης Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Μαρία Καραγιαννίδου, Ψυχολόγος, B.Sc. Middlesex Univ., M.Sc. Univ. of Sheffield Βασίλειος Παπαλιάγκας, Ιατρός, Διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

Ανορεξία και Βουλιμία

Ανορεξία και Βουλιμία Ανορεξία και Βουλιμία Εισαγωγή Ο καθένας μας τρώει. Το κάνουμε τόσο γιατί το έχουμε ανάγκη όσο και γιατί το ευχαριστιόμαστε. Ωστόσο, όπως και σε όλη την ανθρώπινη συμπεριφορά, υπάρχουν τεράστιες διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΣΚΟΠΩΝ/ΕΚΒΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Τρόποι αντιµετώπισης του άγχους. Πρόληψη και θεραπεία της κατάθλιψης. Ψυχολόγος - Howard

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

ιακοϖή καϖνίσµατος: Παρουσίαση ενός εγχειριδίου για θεραϖευτές και θεραϖευόµενους K. Ευθυµίου & Α. Σοφιανοϖούλου, Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραϖείας της Συµϖεριφοράς ιακόϖτουµε το κάϖνισµα ζούµε ξανά ελεύθεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΡΑΦΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ, ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΟΥΜΟΥΛΕΤΣΑ, MSc ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ 4ετής

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετωπίζοντας τη βουλιμία

Αντιμετωπίζοντας τη βουλιμία Αντιμετωπίζοντας τη βουλιμία Γιώργος Μίλεσης Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής georgemiles9@gmail.com Παράγοντες γενετικοί, βιολογικοί, περιβαλλοντικοί αλλά και τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα