ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ"

Transcript

1 ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ της Ανδριάνας Βλάχου * Από τη σκοπιά ενός ανώτερου οικονομικού κοινωνικού σχηματισμού η ατομική ιδιοκτησία μεμονωμένων ατόμων στη γήινη σφαίρα θα εμφανιζόταν τόσο πέρα για πέρα παράλογη όσο και η ατομική ιδιοκτησία ενός ανθρώπου πάνω σε έναν άλλο άνθρωπο. Ακόμα και μια ολόκληρη κοινωνία, ένα έθνος, ή όλες ταυτόχρονα οι σύγχρονες κοινωνίες μαζί παρμένες δεν είναι ιδιοκτήτες της γης. Απλώς έχουν την κυριότητά της, είναι οι επικαρπωτές της και οφείλουν σαν boni patres familias (σαν καλοί οικογενειάρχες) να την κληροδοτήσουν βελτιωμένη στις επόμενες γενιές (Marx, Κεφάλαιο, τόμ. ΙΙΙ, σελ. 954). 1. Αξία, υπεραξία και τιμές Η θεωρία της αξίας αποκαλύπτει τη σημασία της κοινωνικής εργασίας και της παραγωγής για την ανθρώπινη κοινωνία. Ωστόσο, ο σκοπός του Marx στην ανάπτυξη της θεωρίας της αξίας ήταν να τη χρησιμοποιήσει για να αναλύσει τον καπιταλισμό ως ένα κοινωνικό σύστημα. «Η εξέταση του τι οι άνθρωποι κάνουν στην παραγωγή (δηλαδή: εργασία, αξία) βοηθά στην αποκάλυψη των μεταξύ τους κοινωνικών σχέσεων» (Devine, 1993, σελ.134). Όπως παρατηρεί ο Foley, «ο Marx πρότεινε ότι το κλειδί για την κατανόηση της βασικής εξέλιξης και αλλαγής στις ανθρώπινες κοινωνίες βρίσκεται στην αποκάλυψη των ακριβών μηχανισμών διαμέσου των οποίων οι κυρίαρχες τάξεις διασφάλιζαν τον * Το κείμενο αυτό αποτελεί τμήμα του άρθρου μου που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science & Society, τόμ. 66, αρ. 2 (Καλοκαίρι), Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους κριτές του Science & Society, καθώς και τους καθηγητές Ben Fine, Anwar Shaikh και Richard Wolff για τα χρήσιμα σχόλια και τις παρατηρήσεις τους σε ένα προηγούμενο σχέδιο αυτού του άρθρου.

2 ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ / 255 έλεγχο του υπερπροϊόντος, και των «αντιφάσεων» ή ασταθειών που προκαλούν αυτοί οι μηχανισμοί και οδηγούν στο μετασχηματισμό τους». Η εργασιακή θεωρία της αξίας για τον Marx, υποστηρίζει ο Foley, ήταν μια θεωρία για την εκμετάλλευση και για το χρήμα και όχι, κατά πρώτο λόγο τουλάχιστον, μια θεωρία σχετικών τιμών (Foley, 2000, σελ. 6, 8). Συγκεκριμένα, η θεωρία της αξίας αναφέρεται σε κοινωνίες που παράγουν εμπορεύματα. Αν και όλες οι ανθρώπινες κοινωνίες παράγουν για να διατηρηθούν υλικά, μόνο σε κάποιες κοινωνίες τα προϊόντα παίρνουν τη μορφή των εμπορευμάτων: γίνονται η προσωπική ιδιοκτησία συγκεκριμένων ατόμων και ανταλλάσσονται με άλλα προϊόντα. Ο καπιταλισμός ειδικά χαρακτηρίζεται από τις πιο γενικευμένες σχέσεις ανταλλαγής. Τα εμπορεύματα είναι χρήσιμα στους ανθρώπους γιατί ικανοποιούν τις ανάγκες τους και, υπό αυτή την έννοια, αποτελούν αξίες χρήσης, σύμφωνα με τον Marx. Η φύση είναι επίσης μια πηγή πλούτου, μια πηγή αξιών χρήσης. Ωστόσο, πολλοί φυσικοί πόροι και συνθήκες για παράδειγμα, ο αέρας που αναπνέουμε δεν έχουν μετατραπεί σε εμπορεύματα. Από την άλλη πλευρά, η γη ανταλλάσσεται σε μια τιμή με άλλα εμπορεύματα. Συνεπώς δεν μπορεί να καθοριστεί μόνο από τη χρησιμότητά του το αν ένας φυσικός πόρος θα γίνει εμπόρευμα ή όχι. Αν και η αξία χρήσης είναι ένα σημαντικό χαρακτηριστικό των ανταλλασσόμενων πραγμάτων, δεν μπορεί να καθορίσει την ανταλλακτική αξία των εμπορευμάτων. Αυτή προκύπτει από το γεγονός ότι τα εμπορεύματα είναι προϊόντα ανθρώπινης εργασίας σε ένα σύστημα παραγωγής με σκοπό την ανταλλαγή. Η πηγή της αξίας, για τον Marx, είναι η εργασία και, ειδικότερα, ο κοινωνικά αναγκαίος χρόνος εργασίας για την παραγωγή. 1 Η ποσότητα της εργασίας που είναι κοινωνικά αναγκαία για την παραγωγή ενός εμπορεύματος επιβάλλεται κατά την ανταλλαγή των εμπορευμάτων από τον ανταγωνισμό μεταξύ των παραγωγών σε έναν τομέα, ο οποίος και φανερώνει σε κάθε μεμονωμένο παραγωγό τη μέση, κανονική μέθοδο παραγωγής που κυριαρχεί εκείνη τη στιγμή σε έναν τομέα. Η (αγοραία) αξία ρυθμίζεται από τις μέσες ή κανονικές συνθήκες παραγωγής που επικρατούν σε έναν τομέα, δηλαδή από την τεχνική που είναι επαρκώς βαρύνουσα σε σύγκριση με άλλες, έτσι ώστε να αποτελεί το «πρότυπο» (norm) της παραγωγής στον τομέα. Όταν η αξία εκφράζεται σε χρηματικούς όρους, παίρνουμε την άμεση τιμή του εμπορεύματος. Οι άμεσες τιμές είναι τότε απλά οι αξίες σε χρηματικές μονάδες. Οι πραγματικές τιμές αγοράς μπορεί

3 256 / ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ εντούτοις να διαφέρουν από τις άμεσες τιμές εξαιτίας, για παράδειγμα, των συνθηκών ζήτησης και προσφοράς που επικρατούν σε μια αγορά σε μια δεδομένη στιγμή. Ένας λόγος για μια συστηματική απόκλιση των τιμών από τις αξίες (εκφρασμένες σε χρηματικούς όρους) είναι η τάση εξίσωσης των ποσοστών κέρδους μεταξύ των διάφορων τομέων της παραγωγής. Σε αυτό το πλαίσιο, αν και η φύση είναι μια σημαντική πηγή πλούτου για τις κοινωνίες, δεν μπορεί να δημιουργήσει αξία. Η αξία χρήσης του αέρα που αναπνέουμε είναι άπειρη, αλλά, αφού δεν χρησιμοποιήθηκε εργασία για να παραχθεί, ο αέρας δεν έχει αξία. Παρομοίως, το γεγονός ότι η γη έχει μια τιμή, ακόμα και όταν δεν χρησιμοποιείται για κάποια δραστηριότητα, δεν σημαίνει ότι η γη έχει αξία. «Η υδατόπτωση, όπως η γη γενικά και όλες οι φυσικές δυνάμεις, δεν έχει αξία, γιατί δεν υπάρχει σε αυτήν υλοποιημένη εργασία, και γι αυτό δεν έχει τιμή, που κανονικά δεν είναι παρά η εκφρασμένη με χρήμα αξία» (Marx, Κεφάλαιο, τόμ. III, σελ. 805). Η τιμή της γης, και ομοίως η τιμή των φυσικών πόρων in situ, είναι η κεφαλαιοποιημένη ροή προσόδων, σύμφωνα με το ισχύον επιτόκιο που ο ιδιοκτήτης της γης μπορεί να ιδιοποιηθεί (Marx, Κεφάλαιο, τόμ. III, σελ ). Η έννοια της αξίας κάθε εμπορεύματος, όχι μόνο αυτών που καλλιεργούνται ή που εξάγονται από τη γη, κάνει αφαίρεση λοιπόν από την ικανότητα του εμπορεύματος να ικανοποιεί ανθρώπινες ανάγκες, αν και αυτή η ικανότητα είναι σημαντική για να γίνει ένα αγαθό εμπόρευμα. Ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα παραγωγής εμπορευμάτων στο οποίο και η εργατική δύναμη έχει μετατραπεί σε εμπόρευμα. Οι ιστορικές συνθήκες για να γίνει η εργατική δύναμη εμπόρευμα περιλαμβάνουν την κατάργηση των δουλοκτητικών σχέσεων και την αποξένωση πολλών ανθρώπων από τα μέσα παραγωγής έτσι ώστε οι τελευταίοι, αδυνατώντας να παράγουν τα μέσα συντήρησής τους, αναγκάζονται να πουλήσουν την εργατική τους δύναμη σε μια τιμή, το μισθό. Η εκτόπιση των γεωργών από την πρόσβαση στη γη μέσω περιφράξεων, αγροτικών μεταρρυθμίσεων, δημεύσεων κ.λπ. αποτέλεσαν την ιστορική βάση για την εδραίωση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μη παραχθέντα μέσα παραγωγής και για την αποστέρηση των εργατών από την πρόσβασή τους σε αυτά. Υπό αυτή την έννοια, η ατομική ιδιοκτησία της γης και πολλών φυσικών πόρων αποτελεί μια συνθήκη ύπαρξης της εργατικής δύναμης ως εμπόρευμα και, ως εκ τούτου, μια συνθήκη ύπαρξης του καπιταλισμού γενικά (Marx, Κεφάλαιο, τόμ. III, σελ.

4 ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ / ). Αυτό το ιστορικό προτσές δημιούργησε επίσης ιδιοκτήτες της γης στον καπιταλισμό που είναι, σε πολλές περιπτώσεις, διαφορετικοί από τους καπιταλιστές-παραγωγούς. Όπως επεσήμανε ο Marx, «η γαιοκτησία προϋποθέτει το μονοπώλιο ορισμένων προσώπων πάνω σε καθορισμένα κομμάτια της υδρογείου, που, αποκλειομένων όλων των άλλων προσώπων, τα διαθέτουν σαν σφαίρες άσκησης της δικής τους προσωπικής θέλησης» (ό.π., σελ. 767). Οι καπιταλιστές παραγωγοί τότε, για να αποκτήσουν πρόσβαση στην παραγωγική χρήση της γης, αναγκάζονται να καταβάλλουν στους ιδιοκτήτες της γης ένα μερίδιο της υπεραξίας που εξάγουν. «Το χρηματικό αυτό ποσό ονομάζεται γαιοπρόσοδος, αδιάφορο αν πληρώνεται για καλλιεργούμενη γη, για οικόπεδο, για ορυχεία, για ιχθυοτροφεία, για δάση κ.λπ.» (ό.π., σελ. 770). Αυτή είναι η ταξική βάση για την ιδιοποίηση προσόδων στον καπιταλισμό, όποιες και αν είναι οι πηγές από τις οποίες μπορεί να προέρχονται (ό.π., σελ ). Ο καπιταλισμός αναπτύσσεται με την ιδιοποίηση της υπεραξίας. Η υπερεργασία είναι το αποτέλεσμα της απλήρωτης εργασίας που αντλείται από τους άμεσους παραγωγούς. Κατά τη διάρκεια της εργάσιμης ημέρας, ο εργάτης παράγει περισσότερη αξία από την αξία της εργατικής του δύναμης (αναγκαία εργασία), η νομισματική έκφραση της οποίας είναι ο μισθός (πληρωμένη εργασία). Η αξία που παράγεται σε αυτό τον απλήρωτο χρόνο εργασίας (υπερεργασία) είναι η υπεραξία. Όταν η υπεραξία εκφράζεται σε χρηματικούς όρους φτάνουμε εννοιολογικά στα κέρδη. Οι αυξήσεις στην υπεραξία μπορούν να πάρουν τη μορφή της απόλυτης και σχετικής υπεραξίας. 2 Και οι δυο μορφές της εξαγωγής υπεραξίας βιώνονται στον σύγχρονο καπιταλισμό, με τη σχετική υπεραξία όμως να κυριαρχεί. Έχει σημασία ότι στο πλαίσιο της σχετικής υπεραξίας η τεχνική αλλαγή προωθείται από τα «υπερκέρδη» που δημιουργεί για τους καινοτόμους καπιταλιστές. Εφαρμόζοντας μια νέα τεχνική, το ατομικό κεφάλαιο καταφέρνει να αυξήσει την παραγωγικότητα και να μειώσει το κόστος της παραγωγής ενώ πωλεί το εμπόρευμα στην ίδια (αγοραία) τιμή. Για παράδειγμα, οι νέες τεχνικές που χρησιμοποιούν λιγότερη ενέργεια ή ανακυκλώνουν και ξαναχρησιμοποιούν πρώτες ύλες μειώνουν το κόστος παραγωγής. Ο καινοτόμος καπιταλιστής μπορεί να ιδιοποιηθεί μέσω της ανταλλαγής περισσότερη υπεραξία απ ό,τι παρήγαγε εις βάρος των καπιταλιστών που χρησιμοποιούν μεθόδους λιγότερο αποτελεσματικές από τον μέσο όρο. Ωστόσο, η νέα τεχνική υιοθετείται προοδευτικά και από άλλους καπιταλιστές

5 258 / ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ καθώς προσπαθούν να επιβιώσουν και/ή να αναπτυχθούν. Κατ αυτό τον τρόπο, τα υπερκέρδη τείνουν να μειωθούν και η τιμή του εμπορεύματος υφίσταται πτωτικές πιέσεις από τον ανταγωνισμό (Marx, Κεφάλαιο, τόμ. I, κεφ.12, και τόμ. III, κεφ.15). Ο ανταγωνισμός στα πλαίσια ενός τομέα δημιουργεί τις αγοραίες αξίες. Οι τιμές παραγωγής, από την άλλη πλευρά, είναι το αποτέλεσμα της μακροχρόνιας διαδικασίας εξίσωσης των ποσοστών κέρδους μεταξύ διάφορων τομέων στο πλαίσιο του ανταγωνισμού μεταξύ των κεφαλαίων, όταν όλοι οι καπιταλιστές έχουν πρόσβαση στις ίδιες τεχνικές. Όπως είναι γνωστό, το ποσοστό κέρδους είναι ο λόγος της (πραγματοποιημένης) υπεραξίας προς το προκαταβλημένο συνολικό κεφάλαιο. Όταν τα ποσοστά κέρδους διαφέρουν μεταξύ των διάφορων τομέων, το κεφάλαιο θα κινηθεί (ή θα απειλήσει ότι θα κινηθεί) από τους τομείς όπου τα ποσοστά κέρδους είναι χαμηλά προς τους τομείς όπου είναι υψηλά. Αφήνοντας κατά μέρος το πρόβλημα του μετασχηματισμού ή υποθέτοντας ότι έχει λυθεί επιτυχώς, οι τιμές παραγωγής είναι οι τιμές που εξισώνουν τα ποσοστά κέρδους μεταξύ των τομέων. 3 Αποτελούνται από το κόστος παραγωγής συν το κέρδος υπολογιζόμενο με βάση το εξισωμένο ποσοστό κέρδους σε ολόκληρη την οικονομία επί του προκαταβλημένου κεφαλαίου. Οι πραγματικές τιμές της αγοράς, εντούτοις, μπορεί να διαφέρουν από τις τιμές παραγωγής σε κάθε χρονική στιγμή. 4 Οι φυσικοί πόροι (γη, ορυκτά, νερό κ.λπ.) και οι φυσικές συνθήκες (κλίμα, ποιότητα του περιβάλλοντος, περίοδοι βιολογικής κυοφορίας) επηρεάζουν την παραγωγή αξίας και υπεραξίας και, ως εκ τούτου, τις τιμές παραγωγής σε σχεδόν όλους τους τομείς, αν και με διαφορετικούς τρόπους. Συγκεκριμένα, το ιδιάζον χαρακτηριστικό των φυσικών δυνάμεων και των φυσικών συνθηκών είναι ότι διατηρούνται από διαδικασίες και συνθήκες που δεν μπορούν να αναπαραχθούν από καθαυτή την (καπιταλιστική) παραγωγή. «Δεν εξαρτιέται καθόλου από το κεφάλαιο η δημιουργία αυτού του φυσικού όρου Βρίσκεται μόνο σε συγκεκριμένες τοποθεσίες στη φύση, και εκεί όπου δεν υπάρχει, δεν μπορεί να δημιουργηθεί με μια ορισμένη δαπάνη κεφαλαίου» (Marx, Κεφάλαιο, τόμ. ΙΙΙ, σελ. 802). Αυτό δημιουργεί μια σχετική σπανιότητα φυσικών πόρων που διαμορφώνεται ιστορικά και κοινωνικά, όπως θα δούμε λεπτομερέστερα στη συνέχεια. Όταν κάποιοι από τους φυσικούς πόρους εξάγονται ως εμπορεύματα, αυτή η σχετική σπανιότητα επηρεάζει άμεσα τον κοινωνικά αναγκαίο χρόνο για την παραγωγή τους, δηλαδή την αξία τους. Στην περίπτωση, ωστόσο, που οι φυσικές συνθήκες

6 ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ / 259 δεν παίρνουν τη μορφή του εμπορεύματος, συνεχίζουν να συμμετέχουν στον προσδιορισμό του κοινωνικά αναγκαίου χρόνου εργασίας για την παραγωγή των άλλων εμπορευμάτων επηρεάζοντας την παραγωγικότητα της εργασίας. Όπως έδειξε ο Marx, «η κατοχή αυτής της φυσικής δύναμης αποτελεί μονοπώλιο στα χέρια του κατόχου της, όρο υψηλής παραγωγικής δύναμης του επενδυμένου κεφαλαίου, που δεν μπορεί να δημιουργηθεί από το προτσές παραγωγής του ίδιου του κεφαλαίου» (Κεφάλαιο, τόμ. ΙΙΙ, σελ. 803). Στην ανάλυση που ακολουθεί θα εξετάσω κυρίως τις παραγωγικές χρήσεις των φυσικών πόρων και συνθηκών. Επιπλέον, ακολουθώντας τον Marx, θα διακρίνω τις διαδικασίες που οδηγούν στον προσδιορισμό του κοινωνικά αναγκαίου χρόνου εργασίας των βιομηχανικών εμπορευμάτων, από τη μια πλευρά, από εκείνες των γεωργικών εμπορευμάτων και εμπορευμάτων φυσικών πόρων, από την άλλη. Στους βιομηχανικούς τομείς η αξία, σύμφωνα με τον Marx, ρυθμίζεται από τις κανονικές συνθήκες παραγωγής που κυριαρχούν σε κάθε τομέα, όπως περιγράψαμε παραπάνω. Στην ανάλυση της διαφορικής προσόδου που κάνει ο Marx ξεκινά με το παράδειγμα μιας χώρας όπου η πλειονότητα των εργοστασίων τροφοδοτείται ενεργειακά με ατμομηχανές, ενώ μια συγκεκριμένη μειονότητα με φυσικούς καταρράκτες. Ο Marx καθιστά πεντακάθαρο ότι οι κανονικές συνθήκες παραγωγής σε αυτή την περίπτωση είναι αυτές των εργοστασίων που χρησιμοποιούν ατμομηχανές, οι κυρίαρχες συνθήκες (Κεφάλαιο, τόμ. IΙΙ, σελ ). Οι κανονικές συνθήκες παραγωγής περιλαμβάνουν πάντα φυσικά στοιχεία και χωροταξικά στοιχεία. Αυτό ισχύει ακόμα και όταν οι βιομηχανικές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν στην παραγωγή φυσικές αξίες χρήσης οι οποίες δεν έχουν ανταλλακτική αξία, δηλαδή δεν είναι εμπορεύματα. Οι κλιματολογικές και οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι καλά παραδείγματα αυτής της περίπτωσης. Όταν τα ατομικά κεφάλαια προχωρούν στη χρησιμοποίηση λιγότερο (περισσότερο) ευνοϊκών κοιτασμάτων φυσικών πόρων και φυσικών συνθηκών σε όρους ποιότητας και τοποθεσίας, υφίστανται μια μείωση (αύξηση) στην παραγωγικότητα της εργασίας και έτσι χρειάζονται μια μεγαλύτερη (μικρότερη) ποσότητα χρόνου εργασίας για να παράξουν την ίδια ποσότητα προϊόντος. Αυτή είναι στην πραγματικότητα η περίπτωση της ρύπανσης, η κλασική περιβαλλοντική εξωτερική οικονομία. Ένας βιομηχανικός καπιταλιστής εγκατεστημένος σε μια πιο επιβαρυμένη περιβαλλοντικά περιοχή από τις κανονικές συνθήκες και δραστηριοποιούμενος, για παρά-

7 260 / ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ δειγμα, σε μια γραμμή παραγωγής τροφίμων μπορεί να βιώσει μια αύξηση στην απαιτούμενη συνολική εργασία για να παράξει την ίδια ποσότητα εμπορευμάτων, δηλαδή τροφίμων. Αυτό μπορεί να συμβεί γιατί τώρα απαιτείται μια πολύ μεγαλύτερη ποσότητα μέσων παραγωγής και εργατικής δύναμης για τον έλεγχο και τον καθαρισμό των πρώτων υλών, έτσι ώστε να προκύψει η ίδια ποσότητα τροφίμων όπως και πριν. Με άλλα λόγια, η εργασία που χρησιμοποιείται εδώ είναι λιγότερο παραγωγική. Αυτή η μειωμένη παραγωγικότητα εξαιτίας της ρύπανσης εκφράζεται με τη μεγαλύτερη ποσότητα τόσο άμεσης όσο και ενσωματωμένης εργασίας που είναι απαραίτητες για την παραγωγή μιας μόνο μονάδας του εμπορεύματος. Αν οι κανονικές συνθήκες παραγωγής στον τομέα παραμένουν σταθερές, τότε ο καπιταλιστής πωλεί το προϊόν του στην ίδια αγοραία αξία (ή τιμή παραγωγής) όπως και πριν, και πραγματοποιεί λιγότερη υπεραξία απ ό,τι παράγεται δηλαδή το πραγματοποιηθέν ποσοστό κέρδους είναι μικρότερο από το κανονικό ποσοστό στον τομέα. Ομοίως, οι καπιταλιστές που παράγουν σε ένα περιβάλλον λιγότερο επιβαρυμένο από ρύπανση από εκείνο των κανονικών συνθηκών γνωρίζουν μια αυξημένη παραγωγικότητα. «Αυτή η μεγαλύτερη ατομική παραγωγική δύναμη της χρησιμοποιούμενης εργασίας μειώνει την αξία, αλλά και την τιμή κόστους, επομένως και την τιμή παραγωγής του εμπορεύματος» (Marx, Κεφάλαιο, τόμ. ΙΙΙ, σελ. 798). Σε αυτή την περίπτωση, το ατομικό κεφάλαιο κατέχει μια ατομική αξία (και επίσης μια ατομική τιμή παραγωγής) μικρότερη από την αγοραία αξία (γενική τιμή παραγωγής), που καταλήγει σε υπερκέρδη. Τα φυσικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα για τα ατομικά βιομηχανικά κεφάλαια εκφράζονται ως υπερκέρδη ή μειωμένα κέρδη (δηλαδή πραγματοποιημένη υπεραξία) αντίστοιχα, υπολογιζόμενα σε σχέση με εκείνα που αντιστοιχούν στις κανονικές συνθήκες παραγωγής. Στο παράδειγμα του Marx που αναφέρθηκε παραπάνω, π.χ., τα εργοστάσια που λειτουργούν τις μηχανές τους με ενέργεια από υδατοπτώσεις έχουν μικρότερο κόστος παραγωγής (χρειάζεται μικρότερη ποσότητα εργασίας για την παραγωγή τους), αλλά πωλούν στην τιμή παραγωγής που καθορίζεται από τα εργοστάσια με ατμομηχανές, άρα έχουν υπερκέρδη. Αυτό το πρόσθετο κέρδος «είναι ίσο με το πλεόνασμα της γενικής τιμής παραγωγής του εμπορεύματος πάνω από την ατομική τιμή παραγωγής του. Τα δύο ρυθμίζοντα όρια αυτού του πλεονάσματος είναι, από τη μια μεριά, η ατομική τιμή κόστους και, από την άλλη μεριά, η γενική τιμή παραγωγής» (Marx, Κεφάλαιο, τόμ. ΙΙΙ, σελ.

8 ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ / ). Πρέπει να παρατηρηθεί σε αυτό το σημείο ότι οι ιδιοκτήτες της γης μπορούν να ιδιοποιηθούν τα υπερκέρδη που βασίζονται στις διαφορές των φυσικών συνθηκών ως διαφορικές προσόδους, κεφαλαιοποιημένες στην τιμή της γης και των κτιρίων (οι πρόσοδοι θα εξεταστούν λεπτομερέστερα στην επόμενη ενότητα). Για να διατηρηθούν τα κεφάλαια στον τομέα μετά την πληρωμή προσόδου, πρέπει να πραγματοποιούν το μέσο ποσοστό κέρδους. Η αξία δεν είναι απαραίτητο να αλλάζει υπό την προϋπόθεση ότι οι κανονικές συνθήκες της βιομηχανικής παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων των φυσικών συνθηκών, παραμένουν οι ίδιες. Το ίδιο ισχύει για τις τιμές παραγωγής αν, επιπρόσθετα, το μέσο ποσοστό κέρδους δεν αλλάζει. Ωστόσο, η χρήση, για παράδειγμα, λιγότερο ευνοϊκών φυσικών συνθηκών από τα κεφάλαια μπορεί να επικρατήσει σε έναν τομέα, έτσι ώστε να γίνουν μέρος των κανονικών συνθηκών παραγωγής και να ρυθμίζουν την αγοραία αξία. Με την καπιταλιστική ανάπτυξη, για παράδειγμα, οι περιβαλλοντικές εξωτερικότητες, με τη μορφή διάφορων τύπων ρύπανσης, μπορεί να αυξηθούν και να γίνουν μέρος των γενικών συνθηκών παραγωγής για έναν συγκεκριμένο τομέα, δηλαδή η ρύπανση γίνεται μέρος των κανονικών συνθηκών παραγωγής. Σε αυτή την περίπτωση, δεν είναι αληθές ότι τα «εξωτερικά κόστη» δεν υπολογίζονται καθόλου στην αξία των εμπορευμάτων, όπως υποστηρίζει ο Devine (1993, σελ. 136). Η αξία και, με δεδομένο το μέσο ποσοστό κέρδους, οι τιμές παραγωγής των εμπορευμάτων στους βιομηχανικούς τομείς που πλήττονται από τη ρύπανση πρέπει να αυξηθούν. Αυτό συμβαίνει είτε γιατί λιγότερες αξίες χρήσης παράγονται στον ίδιο συνολικό χρόνο εργασίας (μειωμένη παραγωγικότητα) είτε γιατί η αξία του εμπορεύματος πρέπει να περικλείει το χρόνο εργασίας που πηγαίνει υπό κανονικές συνθήκες στον καθαρισμό των «περιβαλλοντικών ακαθαρσιών» που οι άλλοι παραγωγοί προκαλούν, ένα σημείο που διαφεύγει του Devine. Παρομοίως, όταν η ρύπανση γίνεται «κανονική» συνθήκη ζωής, «η εργασία που δαπανάται για την αντιμετώπιση των ιατρικών προβλημάτων που προκαλούνται από τη ρύπανση» περιλαμβάνεται στην αξία της εργατικής δύναμης, άλλο ένα σημείο που διαφεύγει από τον Devine. Μια γενικευμένη περιβαλλοντική υποβάθμιση δεν διαφεύγει της θεωρίας της αξίας: εμφανίζεται ως αύξηση στην αξία και την τιμή των βιομηχανικών εμπορευμάτων που επηρεάζονται από τη ρύπανση. Επιπλέον, αφού οι κανονικές συνθήκες παραγωγής έχουν αλλάξει, αλλάζει επίσης η δομή των περιβαλλοντικών πλεονεκτημάτων

9 262 / ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ για τα ατομικά κεφάλαια. Τα κόστη των περιβαλλοντικών εξωτερικών οικονομιών δεν χάνονται από το καπιταλιστικό σύστημα. Απλά μετατίθενται. Αυτή η μετάθεση έχει σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις για τους παράγοντες που πλήττονται από τη ρύπανση στον καπιταλισμό (θέμα που θα εξεταστεί στη συνέχεια). Ο Marx κατέληξε να τροποποιήσει την ανάλυσή του σχετικά με το σχηματισμό των αξιών και των τιμών στις περιπτώσεις των αγροτικών εμπορευμάτων και των εμπορευμάτων φυσικών πόρων (ας τα ονομάσουμε πρωτογενή εμπορεύματα). Υποστηρίζει ότι στη γεωργία «την αγοραία τιμή την καθορίζουν οι παραγωγοί που εργάζονται στο χειρότερο κομμάτι γης, δηλαδή κάτω από όρους δυσμενέστερους από τους μέσους όρους παραγωγής» (Κεφάλαιο, τόμ. ΙΙΙ, σελ. 840). Αυτό συμβαίνει επειδή στο συγκεκριμένο κοινωνικοϊστορικό πλαίσιο της καπιταλιστικής παραγωγής εδάφη φυσικών πόρων της ίδιας ποιότητας (κάνοντας αφαίρεση από την τοποθεσία) δεν μπορούν να τεθούν σε χρήση ώστε να παράσχουν τα αγαθά που είναι αναγκαία για την εκπλήρωση των κοινωνικών αναγκών. Όταν το κεφάλαιο εφαρμόζεται πιο εντατικά στην ίδια γη για να παράγει το απαραίτητο κοινωνικό προϊόν, είναι το κεφάλαιο που λειτουργεί με τη χειρότερη μέθοδο που υπάρχει, δηλαδή με τη χαμηλότερη παραγωγικότητα που προέρχεται από την αλληλεπίδραση της γονιμότητας και των επενδύσεων του χειρότερου εδάφους, εκείνο το οποίο είναι ρυθμιστικό (ό.π., σελ ). Ο Marx επίσης υποστηρίζει ότι δεν μπορεί ένα αυξανόμενο κεφάλαιο να εφαρμόζεται απεριόριστα στο ίδιο έδαφος επειδή οι καπιταλιστές αντιμετωπίζουν το εμπόδιο της ιδιοκτησίας της γης ένα εμπόδιο που θα αναπτυχθεί πλήρως στην ανάλυση της διαφορικής προσόδου παρακάτω. Με δεδομένη την ιδιοκτησία της γης, καθώς τα εδάφη καλύτερης ή ίδιας ποιότητας δεν μπορούν να αναπαραχθούν από καθαυτήν την καπιταλιστική παραγωγή, οι καπιταλιστές αντιμετωπίζουν τη σπανιότητα της γης, μια σπανιότητα, εντούτοις, που προσδιορίζεται κοινωνικά. Σε αυτή την περίπτωση, ο «νόμος της αγοραίας αξίας, στον οποίο υπάγονται τα προϊόντα της γεωργίας» καταλήγει, σύμφωνα με τον Marx, σε μια «πλαστή κοινωνική αξία» (ό.π., σελ. 820). Η αξία των πρωτογενών εμπορευμάτων δηλαδή ρυθμίζεται από τον συνολικό χρόνο εργασίας που είναι αναγκαίος για την παραγωγή του εμπορεύματος στις λιγότερο ευνοϊκές φυσικές συνθήκες. Εναλλακτικά, η αγοραία τιμή των πρωτογενών εμπορευμάτων καθορίζεται από την υψηλότερη ατομική τιμή παραγωγής, δηλαδή την τιμή στη χειρότερη γη που χρησιμοποιείται.

10 ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ / 263 Τα ατομικά κεφάλαια που παράγουν κάτω από πιο ευνοϊκές φυσικές συνθήκες, σε σχέση με τις χειρότερες, έχουν μια υψηλότερη παραγωγικότητα και μια μικρότερη ατομική αξία από την αξία της αγοράς και έτσι πραγματοποιούν υπερκέρδη. Αυτά τα υπερκέρδη στη γεωργία και σε άλλους πρωτογενείς τομείς μπορεί να γίνουν αντικείμενο ιδιοποίησης ως διαφορικές πρόσοδοι (Marx, Κεφάλαιο, τόμ. III, σελ ). Αξίζει να σημειωθεί ότι αν η παραγωγή πρωτογενών εμπορευμάτων πρέπει να επεκταθεί σε εδάφη ή κοιτάσματα φυσικών πόρων χειρότερης ποιότητας, μειώνεται η παραγωγικότητα της εργασίας και ο αναγκαίος συνολικός χρόνος εργασίας για την παραγωγή μιας μονάδας του εμπορεύματος αυξάνεται, έτσι ώστε να αυξάνεται και η αξία των πρωτογενών εμπορευμάτων. Η μετακίνηση σε χειρότερη γη ή χειρότερα αποθέματα φυσικών πόρων σημαίνει επίσης, ceteris paribus, μια αύξηση στην τιμή παραγωγής, έτσι ώστε ο παραγωγός που είναι εγκατεστημένος στη χειρότερη γη να μπορεί να καλύψει το κόστος του και να πετυχαίνει το μέσο ποσοστό κέρδους. Η αυξημένη σπανιότητα φυσικών πόρων in situ (μιας συγκεκριμένης ποιότητας) καταγράφεται λοιπόν καθαρά στην αύξηση της αξίας και της τιμής παραγωγής των πρωτογενών εμπορευμάτων. Αυτό το επιχείρημα αντιμάχεται τον ισχυρισμό του Burkett ότι η καπιταλιστική αποτίμηση της ενέργειας και των πρώτων υλών σύμφωνα με τον κοινωνικά αναγκαίο χρόνο εργασίας παρακάμπτει τα ποσοτικά και ποιοτικά οικολογικά αποτελέσματα της ιδιοποίησης, χρήσης και τελικής διάθεσης των πρώτων υλών και της ενέργειας (1996, σελ ). Με βάση τον τροποποιημένο ορισμό του κοινωνικά αναγκαίου χρόνου εργασίας ως αυτού που αντιστοιχεί στη χειρότερη γη, η εξάντληση της ενέργειας και των πρώτων υλών αποτυπώνεται στις αυξήσεις των αξιών και των τιμών αυτών των εμπορευμάτων. Θα πρέπει ωστόσο να δοθεί έμφαση στο γεγονός ότι όποια γη αποτελεί τη χειρότερη σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή δεν καθορίζεται μόνο από τα φυσικά χαρακτηριστικά της, αλλά επίσης από τις διαθέσιμες τεχνολογίες παραγωγής, τις κοινωνικές ανάγκες, τον παράγοντα τοποθεσία και άλλα κοινωνικά καθοριστικά στοιχεία. Καθώς αυτά τα στοιχεία μεταβάλλονται σε ένα δυναμικό περιβάλλον, ούτε η καλύτερη ούτε η χειρότερη γη θα παραμείνουν οι ίδιες. Ο Marx στην πραγματικότητα εξετάζει την αντιφατική αλληλεπίδραση μεταξύ τοποθεσίας και γονιμότητας του εδάφους, τα αποτελέσματα της ανάπτυξης των φυσικών επιστημών και της αγρονομίας στη γονιμότητα, τη ρυθμιζόμενη πρόσβαση στα εδάφη μέσω παλιών ιστορικών και παραδοσιακών συνθη-

11 264 / ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ κών (εδάφη του στέμματος, εδάφη κοινής ιδιοκτησίας κ.λπ.), το μέγεθος του πληθυσμού, τις τυχαίες εποχιακές συνθήκες και τις γενικότερες συνθήκες της κεφαλαιαγοράς, καθώς και την επιχειρηματική κατάσταση σε μια χώρα (Κεφάλαιο, τόμ. III, σελ , ). Αλλαγές σε οποιονδήποτε απ αυτούς τους παράγοντες μπορεί να αλλάξουν τη δομή των φυσικών πλεονεκτημάτων για διαφορετικά εδάφη. Αν, για παράδειγμα, η ζήτηση υπολείπεται της προσφοράς, η παραγωγή δεν μπορεί να απορροφηθεί στις τρέχουσες τιμές αγοράς και οι τιμές πρέπει να μειωθούν για να εκκαθαρίσει η αγορά. Αν η ζήτηση παραμένει χαμηλότερη, όλες οι οριακές γαίες πρέπει να αποσυρθούν από τη χρήση και τότε εδάφη που θεωρούνταν στο παρελθόν καλύτερης ποιότητας γίνονται τώρα τα λιγότερο παραγωγικά και καθορίζουν την αξία του εμπορεύματος στην αγορά. Υπό αυτή την έννοια, μπορούμε να ισχυρισθούμε ότι στο επίπεδο της συγκεκριμένης ανάλυσης δεν υπάρχει «καμιά κατιούσα γραμμή» για τη μετακίνηση από τα καλύτερα στα χειρότερα εδάφη, όπως πράγματι υποστήριζε ο Marx. 2. Φυσικά πλεονεκτήματα και πρόσοδοι Οι διαφορές στην ποιότητα των κοιτασμάτων φυσικών πόρων που χρησιμοποιούνται από διάφορους καπιταλιστές στην παραγωγή καταλήγουν σε διαφορές στην παραγωγικότητα της εργασίας και έτσι σε διαφορές στο χρόνο εργασίας που απαιτείται για να παραχθεί ένα εμπόρευμα σε εδάφη διαφορετικής ποιότητας. Αυτή είναι η πηγή της διαφορικής προσόδου, η οποία συχνά εμφανίζεται ως «πρόσοδος στενότητας» στη νεορικαρντιανή και νεοκλασική βιβλιογραφία. Ο Marx έδειξε καθαρά ότι «η φυσική δύναμη δεν είναι η πηγή του πρόσθετου κέρδους, αλλά μόνο η φυσική του βάση και αυτό γιατί είναι η φυσική βάση της εξαιρετικά αυξημένης παραγωγικής δύναμης της εργασίας» (Κεφάλαιο, τόμ. ΙΙΙ, σελ. 804). Τα κεφάλαια με μεγαλύτερη παραγωγικότητα από αυτή του ρυθμιστικού κεφαλαίου απολαμβάνουν υπερκέρδη, τα οποία μπορούν να ιδιοποιηθούν οι κάτοχοι της γης ως προσόδους. Ο Marx ονόμασε τη διαφορική πρόσοδο που βασίζεται σε διαφορές στην ποιότητα της γης διαφορική πρόσοδο τύπου Ι (ΔΠ Ι). Επίσης συσχέτισε τη διαφορική πρόσοδο με τις διαφορές παραγωγικότητας που βασίζονται στις άνισες ποσότητες κεφαλαίου που εφαρμόζονται σε εδάφη της ίδιας ποιότητας και την ονόμασε διαφορική πρόσοδο τύπου

12 ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ / 265 ΙΙ (ΔΠ ΙΙ). Ο Marx θεώρησε τις ΔΠ Ι και ΙΙ ως αλληλένδετες και από κοινού καθοριζόμενες. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο Marx προχώρησε στην ανάλυσή του για τη διαφορική πρόσοδο και των δύο ειδών ξεκινώντας από την υπόθεση ότι τα προϊόντα πωλούνται στις τιμές παραγωγής τους μια υπόθεση την οποία επίσης διατηρώ στην ακόλουθη ανάλυση (Kεφάλαιο, τόμ. III, σελ. 796). Ο Marx ανέπτυξε επίσης την έννοια της απόλυτης προσόδου, μια πληρωμή την οποία πρέπει να καταβάλλει ο ενεργός καπιταλιστής στην παραγωγή στον κάτοχο της γης για να αποκτήσει πρόσβαση ακόμα και στη γη χειρότερης ποιότητας (Kεφάλαιο, τόμ. III, σελ ). Η απόλυτη πρόσοδος αποδείχθηκε η πιο αμφιλεγόμενη έννοια προσόδου από τις τρεις (βλ., για παράδειγμα, Fine, 1986a, b, 1989 Ball, 1986). Ωστόσο, σε αυτό το κείμενο, λόγω χώρου, θα περιορίσω την εξέταση στις διαφορικές προσόδους, με στόχο να ερευνήσω αν μπορούν να απεικονίσουν τα οικολογικά προβλήματα και αν μπορούν να εγείρουν αντιδράσεις σε αυτά. Διαφορική πρόσοδος Ι. Τα ατομικά κεφάλαια μπορούν να ιδιοποιηθούν στη διαδικασία πραγματοποίησης περισσότερη υπεραξία απ ό,τι παράγουν, αν χρησιμοποιούν ποιοτικά καλύτερες φυσικές συνθήκες από τις ρυθμιστικές στον τομέα, όπως έχουμε ήδη αναλύσει. Ενώ διαφορές στις τεχνικές της βιομηχανίας που δημιουργούν διαφορές στην παραγωγικότητα και στα ποσοστά κέρδους διαβρώνονται από τον ανταγωνισμό μεταξύ των καπιταλιστών, τα φυσικά μειονεκτήματα δεν μπορούν να ξεπεραστούν εύκολα. Στην περίπτωση των πρωτογενών τομέων, για παράδειγμα, δεν υπάρχουν εδάφη ίδιας ποιότητας προς τα οποία θα μπορούσε να κινηθεί το κεφάλαιο. Ούτε μπορούν τα κεφάλαια να εγκαταλείψουν τα χειρότερα εδάφη στο βαθμό που οι κοινωνικές ανάγκες πρέπει να ικανοποιηθούν, στο βαθμό δηλαδή που πρέπει να διατηρηθεί ισορροπία μεταξύ της ζήτησης και της προσφοράς. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των τομέων θα διαμορφώσει ως εκ τούτου τιμές παραγωγής αρκετά υψηλές ώστε να παραχθεί η κοινωνικά αναγκαία ποσότητα πρωτογενών εμπορευμάτων σε μια δεδομένη στιγμή. «Η τιμή παραγωγής του πιο χειρότερου κομματιού γης, που δεν δίνει καμιά πρόσοδο, είναι πάντα η ρυθμίζουσα αγοραία τιμή» (Marx, Kεφάλαιο, τόμ. ΙΙΙ, σελ. 817). Αν η γη και άλλοι φυσικοί πόροι βρίσκονται υπό την ιδιοκτησία των γαιοκτημόνων, οι τελευταίοι θα είναι σε θέση να ιδιοποιηθούν ΔΠ Ι από τους καπιταλιστές-παραγωγούς στη βάση της δύναμής τους, να αποκλείσουν τους καπιταλιστές-παραγωγούς από τη χρήση της γης. «Πα-

13 266 / ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ ντού, όπου μπορούν να μονοπωληθούν φυσικές δυνάμεις, οι οποίες εξασφαλίζουν ένα πρόσθετο κέρδος στο βιομήχανο που τις χρησιμοποιεί, είτε πρόκειται για μια υδατόπτωση είτε για ένα πλούσιο μεταλλείο είτε για πλούσια σε ψάρια νερά είτε για ένα οικόπεδο σε καλή τοποθεσία, το πρόσωπο που, χάρη στον τίτλο ιδιοκτησίας που κατέχει για ένα μέρος της γήινης σφαίρας, αναγνωρίζεται ως ιδιοκτήτης αυτών των αντικειμένων της φύσης υφαρπάζει με τη μορφή της προσόδου από το ενεργό κεφάλαιο αυτό το πρόσθετο κέρδος» (Marx, Kεφάλαιο, τόμ. ΙΙΙ, σελ. 950). Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στους καπιταλιστές για να αποκτήσουν πρόσβαση στους περισσότερο ευνοϊκούς φυσικούς πόρους και συνθήκες δίνει τη δυνατότητα στους γαιοκτήμονες να ιδιοποιηθούν, στο όριο, όλα τα υπερκέρδη ως γαιοπρόσοδο. Οι καπιταλιστές θα παραμείνουν στη συγκεκριμένη σφαίρα παραγωγής όσο απολαμβάνουν το κανονικό μέσο ποσοστό κέρδους. Τα κεφάλαια μπορεί να έχουν ελεύθερη πρόσβαση στις φυσικές συνθήκες. Σε αυτή την περίπτωση, η ελεύθερη πρόσβαση μπορεί να καταλήξει σε μια κατάσταση υψηλής ρύπανσης με αρνητικά αποτελέσματα για συγκεκριμένα ατομικά κεφάλαια. Ειδικά, τα κεφάλαια που ρυπαίνουν και που σφετερίζονται τη φύση «δωρεάν» ως αποδέκτη των απόβλητών τους εξωτερικεύουν το κόστος και απολαμβάνουν υπερκέρδη. Ωστόσο, αυτό επιτυγχάνεται σε βάρος των κεφαλαίων που υποφέρουν από τη ρύπανση και τα οποία μπορεί να υφίστανται μια μειωμένη παραγωγικότητα σε σχέση με αυτή των ρυθμιστικών κεφαλαίων στον τομέα (δηλαδή του κανονικού κεφαλαίου για τη βιομηχανία και του κεφαλαίου που επενδύεται στη χειρότερη γη για τους πρωτογενείς τομείς), και συνεπώς μια μείωση στα κέρδη τους. Η ρύπανση μπορεί να χειροτερεύσει τις φυσικές συνθήκες παραγωγής στη γεωργία, την αλιεία, τα δάση και επίσης στα ορυχεία. Αυτή η χειροτέρευση επηρεάζει την παραγωγικότητα της εργασίας των κεφαλαίων που πλήττονται από τη ρύπανση σε αυτούς τους τομείς. Αν οι περιβαλλοντικές συνθήκες παραμένουν αμετάβλητες στη χειρότερη γη, τα αποτελέσματα της ρύπανσης θα καταγραφούν ως αλλαγές στα υπερκέρδη (και στις προσόδους) για τα ενδοοριακά εδάφη. Όταν η περιβαλλοντική υποβάθμιση γενικεύεται, έτσι ώστε να γίνει μέρος των ρυθμιστικών συνθηκών παραγωγής σε έναν τομέα, μειώνει την παραγωγικότητα της εργασίας σε αυτό τον τομέα και αυξάνει το κόστος και την τιμή παραγωγής του παραγόμενου εμπορεύματος. Αν η περιβαλλοντική υποβάθμιση επηρεάζει, για παράδειγμα, την παραγω-

14 ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ / 267 γικότητα του ρυθμιστικού κεφαλαίου στη γεωργία (δηλαδή, του κεφαλαίου που επενδύεται στη χειρότερη γη), η ρύπανση αυξάνει την τιμή παραγωγής των αγροτικών εμπορευμάτων. Οι αυξημένες τιμές εξαιτίας των λιγότερο ευνοϊκών φυσικών συνθηκών που επικρατούν σε έναν τομέα αυξάνουν με τη σειρά τους το κόστος παραγωγής και το προκαταβλημένο κεφάλαιο σε άλλους τομείς και τείνουν να μειώσουν την κερδοφορία τους, ceteris paribus. Συγκεκριμένα, η εντεινόμενη ρύπανση ως μέρος των ρυθμιστικών συνθηκών παραγωγής για πολλούς τομείς τείνει να αυξήσει την ποσότητα εργασίας που απαιτείται για να παραχθούν τα αναγκαία μέσα συντήρησης, μειώνοντας έτσι, ceteris paribus, το γενικό ποσοστό κέρδους, όπως έδειξε ο Marx σε μια παρόμοια περίπτωση (Kεφάλαιο, τόμ. III, σελ ). Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, όταν οι φυσικοί πόροι και οι φυσικές συνθήκες έχουν «μονοπωληθεί και απαλλοτριωθεί», οι γαιοκτήμονες ιδιοποιούνται τα υπερκέρδη που προκύπτουν από τα φυσικά πλεονεκτήματα των θέσεων παραγωγής στη βιομηχανία και στους πρωτογενείς τομείς ως ΔΠ Ι, και επίσης οι πρόσοδοι διαμορφώνουν την τιμή της γης και των κτιρίων. Το κράτος, όπως επίσης και άτομα, ομάδες ή επιχειρήσεις μπορούν να καταλάβουν τη θέση του γαιοκτήμονα έναντι των καπιταλιστών-παραγωγών. Μπορεί να θεσπιστεί ένας νόμος, για παράδειγμα, ο οποίος να ορίζει ότι συγκεκριμένοι φυσικοί πόροι και περιβαλλοντικές συνθήκες παραμένουν στην «κοινή ιδιοκτησία» όλων των πολιτών μιας χώρας και ότι η πρόσβαση σε αυτούς αφήνεται στην αρμοδιότητα του κράτους. Το κράτος έχει, σε αυτή την περίπτωση, τον έλεγχο της πρόσβασης στους φυσικούς πόρους και τις συνθήκες. Το κράτος μπορεί τότε να αποσπάσει ΔΠ Ι με τη μορφή των φόρων που επιβάλλονται στους χρήστες των φυσικών χώρων και φυσικών πόρων. Οι φόροι στις εκπομπές ρύπων, τους οποίους αποσπά το κράτος, μπορούν συνεπώς να αφαιρέσουν ένα μέρος του περιβαλλοντικού «πλεονεκτήματος» από τους καπιταλιστές που ρυπαίνουν το περιβάλλον. Το κράτος μπορεί επίσης να εκδώσει άδειες (άδειες ρύπανσης, άδειες αλιείας κ.ο.κ.) τις οποίες οι χρήστες πρέπει να αγοράσουν για να μπορούν να χρησιμοποιούν τον φυσικό πόρο. Η πρόσοδος τότε αποσπάται από το κράτος μέσω της τιμής των αδειών χρήσης του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων in situ. Η αναζήτηση ΔΠ Ι και η διανομή της έχει παίξει έναν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των αγορών πετρελαίου και ορυκτών σε παγκόσμια κλίμακα. Η πρόσβαση σε χαμηλού κόστους πετρέλαιο από τη Μέση

15 268 / ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Ανατολή, για παράδειγμα, ήταν ένας σημαντικός παράγοντας γα την ερμηνεία των μεγάλων κερδών των επτά μεγαλύτερων πολυεθνικών εταιρειών πετρελαίου. 5 Ως επακόλουθο, στη δεκαετία του 1960 και στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1970 οι «ανεξάρτητες» πετρελαϊκές εταιρείες εξαπέλυσαν δριμεία επίθεση εναντίον των μεγάλων εταιρειών ώστε να διασφαλίσουν την πρόσβαση σε αυτά τα χαμηλού κόστους αποθέματα πετρελαίου, προσφέροντας υψηλότερα δικαιώματα εκμετάλλευσης στους ιδιοκτήτες των πετρελαιοπηγών. Η σημασία αυτής της σύγκρουσης για την πρόσβαση στα καλύτερα αποθέματα πετρελαίου έτυχε σοβαρής προσοχής από πολλούς αναλυτές στη σχετική με την πετρελαιοβιομηχανία αρθρογραφία κατά τη διάρκεια της αναστάτωσης στην αγορά πετρελαίου στη δεκαετία του 1970 (Penrose, 1976 Vernon, 1976 Wilkins, 1976). Σε ένα δυναμικό περιβάλλον, ωστόσο, τεχνικές, οικονομικές και άλλες κοινωνικές διαδικασίες συνυπάρχουν με τις φυσικές διαδικασίες και συνθήκες σε μια μεταβαλλόμενη συνάρθρωση η οποία επηρεάζει την παραγωγικότητα της εργασίας και τα φυσικά της «όρια». Ο Marx ανέπτυξε την έννοια της ΔΠ ΙΙ για να ερμηνεύσει τα αποτελέσματα των αυξανόμενων ποσοτήτων κεφαλαίου στην παραγωγικότητα και την ιδιοποίηση προσόδου. Πρέπει να γίνει σαφές ότι δεν ασχολήθηκε ποτέ με τη ΔΠ ΙΙ ξεχωριστά από τη ΔΠ Ι. Έτσι ήταν σε θέση να δείξει πως η συσσώρευση η οποία ενσωματώνει την τεχνική μεταβολή άλλαξε τη δομή των σχετικών φυσικών πλεονεκτημάτων και αυτή των εγγείων προσόδων. Διαφορική πρόσοδος ΙΙ. Η χρήση άνισων ποσοτήτων κεφαλαίου σε εδάφη της ίδιας ποιότητας γεννά αυτό που ο Marx ονομάζει διαφορική πρόσοδο του δεύτερου τύπου (ΔΠ ΙΙ). Η εφαρμογή μεγαλύτερων ποσοτήτων κεφαλαίου σε γη της ίδιας ποιότητας αυξάνει την παραγωγικότητα της εργασίας μέσω της μηχανοποίησης, της εισαγωγής μεγάλης κλίμακας παραγωγής και της δημιουργίας αυξανόμενων αποδόσεων κλίμακας. Όταν το κεφάλαιο που χρησιμοποιεί μια ατομική επιχείρηση αυξάνει την παραγωγικότητα σε επίπεδο μεγαλύτερο από αυτή του κανονικού κεφαλαίου (συνδεδεμένο εδώ με τη χειρότερη γη) σε έναν τομέα πρωτογενών εμπορευμάτων, έχει ως αποτέλεσμα υπερκέρδη που τελικά καταλήγουν στον καπιταλιστή, αν είναι ο ίδιος ιδιοκτήτης της γης. 6 Στην εξόρυξη αργού πετρελαίου, για παράδειγμα, μια άλλη πηγή υπερκερδών για τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες βρίσκεται στο μεγάλο μέγεθος του επενδυμένου κεφαλαίου που οδηγεί σε οι-

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΟΘ : ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2013

ΑΟΘ : ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2013 12 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΟΘ : ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2013 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5ο (µε 2ο, 3ο και 4ο) ΗΜΕΡΗΣΙΑ 9/2000 ΗΜΕΡΗΣΙΑ 6/2000 ΕΣΜΕΣ 2000 ΕΣΜΕΣ 1998 28. ίνονται οι συναρτήσεις ζήτησης και προσφοράς

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Η χώρα Α έχει 10.000 μονάδες εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ. Ενότητα 1. Ευτύχιος Σαρτζετάκης Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ. Ενότητα 1. Ευτύχιος Σαρτζετάκης Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Ενότητα 1 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως

Διαβάστε περισσότερα

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Περίγραµµα Ανάλυση µερικής ισορροπίας των δασµών: προσφορά, ζήτηση και εµπόριο σ ένα µεµονωµένο κλάδο Κόστος και όφελος των δασµών Επιδοτήσεις εξαγωγών Ποσοστώσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 1. Εισαγωγή Όπως έχουμε τονίσει, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο προσδιορίζεται η τιμή ενός αγαθού απαιτεί κατανόηση των δύο δυνάμεων της αγοράς, δηλαδή της ζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται Βασικές Έννοιες Οικονομικών των Επιχειρήσεων - Τα οικονομικά των επιχειρήσεων μελετούν: (α) Τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν τις αποφάσεις τους οι επιχειρήσεις. (β) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

3. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

3. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ 3. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ Συστήματα ιδιοκτησίας Οι ανεπάρκειες της ιδιωτικής ιδιοκτησίας Η απουσία δικαιωμάτων ιδιοκτησίας Ατομική συμπεριφορά και κοινωνικό όφελος Η αξία της πληροφόρησης Το ενοίκιο σπανιότητας

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο) μέσω της οποίας έρχονται σε επικοινωνία οι αγοραστές και οι πωλητές του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ / ΕΠΙΛΟΓΗΣ Α1. α. Λάθος β. Σωστό γ. Σωστό δ. Λάθος ε. Σωστό Α2. δ Α3. β Ηµεροµηνία: Κυριακή 4 Μαΐου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες

Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες του συνεργάτη μας λογιστή Α Τάξεως Γεωργίου Τσιμπίκου Κόστος. ΚΟΣΤΟΣ είναι ένα αριθμητικό μέγεθος που αντιπροσωπεύει τα ποσά που επενδύθηκαν για την απόκτηση υλικών ή άϋλων αγαθών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΤΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ορισμοί Υπηρεσιών. Κάθε δραστηριότητα ή ωφέλεια που κάποιος μπορεί να δώσει

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ Η επιλογή της κατάλληλης εκτιμητικής μεθόδου ακινήτων αποτελεί μία «λεπτή» διαδικασία που εξαρτάται κυρίως από τη φύση και τις προοπτικές του κάθε ακινήτου.

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Ανταγωνιστική Ισορροπία και Αποτελεσματικές κατά Pareto Κατανομές σε Ανταλλακτική Οικονομία

Γενική Ανταγωνιστική Ισορροπία και Αποτελεσματικές κατά Pareto Κατανομές σε Ανταλλακτική Οικονομία Γενική Ανταγωνιστική Ισορροπία και Αποτελεσματικές κατά Pareto Κατανομές σε Ανταλλακτική Οικονομία Βασικές Υποθέσεις (i) Οι αγορές όλων των αγαθών είναι τέλεια ανταγωνιστικές. Οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Χρηματοοικονομικές έννοιες

Βασικές Χρηματοοικονομικές έννοιες Βασικές Χρηματοοικονομικές έννοιες 1 Περιεχόμενα Χρηματοπιστωτικό σύστημα Αγορές Χρήματος Χρηματοοικονομική Διοίκηση Μακροπρόθεσμο χρέος 2 Το χρηματοπιστωτικό σύστημα Οι μονάδες οι οποίες έχουν τρέχουσες

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Επενδύσεις σε Ακίνητα ΔΛΠ 40. Investment Property IAS 40

Επενδύσεις σε Ακίνητα ΔΛΠ 40. Investment Property IAS 40 Επενδύσεις σε Ακίνητα ΔΛΠ 40 Investment Property IAS 40 Σκοπός : Να καθορίσει το λογιστικό χειρισμό των επενδύσεων σε ακίνητα και τις σχετικές γνωστοποιήσεις στις Επεξηγηματικές Σημειώσεις Εφαρμόζεται

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα

Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα Το εργατικό κίνημα είναι η πρακτική των εργαζομένων να οργανώνονται μαζικά για την διεκδίκηση των όρων δουλειάς και ζωής κατ επέκταση στη βάση της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (2009) ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (2009) ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (009) ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ Α Α.1. Σωστό. Α.. Λάθος. Ο πληθωρισμός πλήττει όλα τα άτομα που το χρηματικό τους εισόδημα είναι σταθερό ή αυξάνεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Ελαστικότητα και Εφαρμογές Ελαστικότητα... μας επιτρέπει να αναλύσουμε την προσφορά και τη ζήτηση σε βάθος. αποτελεί μια μέτρηση για τον τρόπο με τον οποίο πόσοι παραγωγοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 5 ο : Ο Προσδιορισμός των Τιμών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ασκήσεις 1. Οι συναρτήσεις ζήτησης και προσφοράς ενός αγαθού είναι: =20-2P και S =5+3P αντίστοιχα.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 8 Ιουνίου 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15

ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15 ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15 ΕΝΟΤΗΤΑ Νο. 1 ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ : ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΒΑΣΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ & ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α.1. Κάθε οικονομία παράγει πάντοτε τους συνδυασμούς των προϊόντων που βρίσκονται πάνω στην καμπύλη των παραγωγικών της δυνατοτήτων.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α.1. Κάθε οικονομία παράγει πάντοτε τους συνδυασμούς των προϊόντων που βρίσκονται πάνω στην καμπύλη των παραγωγικών της δυνατοτήτων. ΟΜΑΔΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1 μέχρι και Α.5 να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την ένδειξη: Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη. Α.1.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΤΙΜΕΣ

Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΤΙΜΕΣ Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Π Ε Μ Π Τ Ο Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΤΙΜΕΣ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ό Μ Ε Ν Α 5.1 Η Ανταλλαγή και η Ανταλλακτική Αξία 68 5.2 Είδη Ανταλλαγών 69 5.3 Χρήμα και Τιμές 70 5.4 Η Διαμόρφωση της

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές 4. ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ). ΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ζήτηση εργασίας στο σύνολο της οικονομίας ορίζεται ως ο αριθμός εργαζομένων που οι επιχειρήσεις επιθυμούν να απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.)

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) ιοικητική Λογιστική Εισαγωγή στη διοικητική λογιστική Βασικά σημεία διάλεξης Τι είναι η διοικητική λογιστική Ο ρόλος του διοικητικού ού λογιστή Χρηματοοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

1. Κατανομή πόρων σε συνθήκες στατικής αποτελεσματικότητας

1. Κατανομή πόρων σε συνθήκες στατικής αποτελεσματικότητας Εφαρμογές Θεωρίας 1. Κατανομή πόρων σε συνθήκες στατικής αποτελεσματικότητας Έστω ότι η συνάρτηση ζήτησης για την κατανάλωση του νερού ενός φράγματος (εκφρασμένη σε ευρώ) είναι q = 12-P και το οριακό κόστος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Κεφάλαιο 1 Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Επιτόκιο: είναι η αμοιβή του κεφαλαίου για κάθε μονάδα χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑ.Λ (ΟΜΑ Α Β ) 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΟΜΑ Α ΕΥΤΕΡΗ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑ.Λ (ΟΜΑ Α Β ) 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΟΜΑ Α ΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑ Α ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑ.Λ (ΟΜΑ Α Β ) 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Α.1. α. Σωστό β. Λάθος γ. Σωστό δ. Λάθος ε. Λάθος Α.2. β Α.3. δ ΘΕΜΑ Β ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Στρατηγική Παραγωγικής Διαδικασίας

Κεφάλαιο 1: Στρατηγική Παραγωγικής Διαδικασίας Κ1.1: Αναμενόμενες Χρηματικές Αξίες (ΑΧΑ) Οι ΑΧΑ ορίζονται ως η πιθανότητα ενός ενδεχόμενου επί το καθαρό ή μεικτό κέρδος (ή κόστος) του ενδεχόμενου συν η πιθανότητα του άλλου ενδεχόμενου επί το καθαρό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία Βιογραφικό σημείωμα Η Ζιζή Σαλίμπα γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομικά στη Νομική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (DEA) και διδακτορικό δίπλωμα

Διαβάστε περισσότερα

Προσφορά και Ζήτηση Υπηρεσιών Υγείας

Προσφορά και Ζήτηση Υπηρεσιών Υγείας Προσφορά και Ζήτηση Υπηρεσιών Υγείας ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Τι θα παραχθεί Πως θα παραχθεί Σε τι ποσότητα Μέθοδοι και διαδικασίες παραγωγής Μελέτες για τον προσδιορισμό των αναγκών Προσδιορισμός Αναγκών

Διαβάστε περισσότερα

Τα Οφέλη του Διεθνούς Εμπορίου και οι Επιπτώσεις ενός Εισαγωγικού Δασμού

Τα Οφέλη του Διεθνούς Εμπορίου και οι Επιπτώσεις ενός Εισαγωγικού Δασμού Τα Οφέλη του Διεθνούς Εμπορίου και οι Επιπτώσεις ενός Εισαγωγικού Δασμού - Σύμφωνα με την αρχή του συγκριτικού πλεονεκτήματος, οι χώρες που αντιμετωπίζουν διαφορετικό κόστος ευκαιρίας στην παραγωγή τωναγαθώνμπορούνναωφεληθούναπότηνεξειδίκευσηκαιτο

Διαβάστε περισσότερα

1. Με βάση τον κανόνα της ψηφοφορίας με απλή πλειοψηφία, η ποσότητα του δημόσιου αγαθού που θα παρασχεθεί είναι η κοινωνικά αποτελεσματική ποσότητα.

1. Με βάση τον κανόνα της ψηφοφορίας με απλή πλειοψηφία, η ποσότητα του δημόσιου αγαθού που θα παρασχεθεί είναι η κοινωνικά αποτελεσματική ποσότητα. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξεταστική περίοδος Ιουλίου Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου Η εξέταση αποτελείται από δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξεταστική περίοδος Σεπτεμβρίου Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Βασίλης Θ. Ράπανος, Γεωργία Καπλάνογλου ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο : Βασικές Οικονομικές Έννοιες ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Πολιτική Οικονομία (Οικονομική Επιστήμη) είναι η επιστήμη που μελετά τα οικονομικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Προσδιορισμός του εισοδήματος που αποκτάται από ατομική αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα και φορολόγηση αυτού

ΘΕΜΑ : Προσδιορισμός του εισοδήματος που αποκτάται από ατομική αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα και φορολόγηση αυτού ΘΕΜΑ : Προσδιορισμός του εισοδήματος που αποκτάται από ατομική αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα και φορολόγηση αυτού Πρόταση Σε μια προσπάθεια για την αντικειμενική εξεύρεση του αγροτικού εισοδήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Θεώνη Καρλέση Φυσικός Περιβάλλοντος Ομάδα Μελετών Κτιριακού Παριβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

2.10. Τιμή και ποσότητα ισορροπίας

2.10. Τιμή και ποσότητα ισορροπίας .. Τιμή και ποσότητα ισορροπίας ίδαμε ότι η βασική επιδίωξη των επιχειρήσεων είναι η επίτευξη του μέγιστου κέρδους με την πώληση όσο το δυνατόν μεγαλύτερων ποσοτήτων ενός αγαθού στη μεγαλύτερη δυνατή τιμή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΦ. 3 ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Τα οικονομικά αγαθά τα δημιουργεί ο άνθρωπος με την εργασία του. Για τη δημιουργία αυτών των αγαθών χρησιμοποιεί υλικά που παίρνει απο τη φύση ή χρησιμοποιεί τη φύση σαν μέσο

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 ΟΜΑ Α Α Στις προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.6, να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης

Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης Η ενοποίηση λογισμικών στις επιχειρήσεις εξόρυξης αποτελεί το κλειδί για την αυξημένη παραγωγικότητα Ενώ ο τομέας των φυσικών πόρων συνεχίζει να αναπτύσσεται,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Στις προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.6, να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό την ένδειξη Σωστό, αν η

Διαβάστε περισσότερα

είναι η καµπύλη συνολικής ζήτησης εργασίας από τις επιχειρήσεις και η καµπύλη S

είναι η καµπύλη συνολικής ζήτησης εργασίας από τις επιχειρήσεις και η καµπύλη S 3 Ασκήσεις πολλαπλής επιλογής στην 5 η ενότητα: Αµοιβές των ΠΣ διανοµή εισοδήµατος βασικά µακροοικονοµικά µεγέθη θεωρία κατανάλωσης και επένδυσης ισορροπία εισοδήµατος. Ο πραγµατικός µισθός των εργαζοµένων

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Διοικητική Λογιστική Λογιστική Εταιρειών Διδάσκοντες: Νικόλαος Ηρειώτης & Δημήτριος Μπάλιος Σημειώσεις με θέμα την 1 η ομάδα του

Διαβάστε περισσότερα

Το Υπόδειγμα IS-LM. (1) ΗΚαμπύληIS (Ισορροπία στην Αγορά Αγαθών)

Το Υπόδειγμα IS-LM. (1) ΗΚαμπύληIS (Ισορροπία στην Αγορά Αγαθών) Το Υπόδειγμα IS-LM Νομισματική και Δημοσιονομική Πολιτική σε Κλειστή Οικονομία - Ταυτόχρονη Ανάλυση Μεταβολών της Ισορροπίας στην Αγορά Αγαθών και στην Αγορά Χρήματος => Υπόδειγμα IS-LM (1) ΗΚαμπύληIS

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

Ζητουμένη Ποσότητα Qd. Τιμή Ρ. Καμπύλη ζήτησης. 0 20000 40000 60000 80000 100000 Ποσότητα Κιλά Q

Ζητουμένη Ποσότητα Qd. Τιμή Ρ. Καμπύλη ζήτησης. 0 20000 40000 60000 80000 100000 Ποσότητα Κιλά Q ΚΕΦ. 4 ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ Η τιμή είναι η χρηματική αξία ανταλλαγής ενός αγαθού. Αποτελεί μέτρο σύγκρισης του καταναλωτή με άλλα παρόμοια προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά. Πολλές φορές τον επιρεάζει στη

Διαβάστε περισσότερα

Συμπαράγωγα προϊόντα ή υποπροϊόντα είναι τα προϊόντα που παράγονται από την ίδια παραγωγική διαδικασία.

Συμπαράγωγα προϊόντα ή υποπροϊόντα είναι τα προϊόντα που παράγονται από την ίδια παραγωγική διαδικασία. Διοικητική Λογιστική Κοστολόγηση ων προϊόντων και υπο-προϊόντων προϊόντων Ορισμοί Συμπαράγωγα προϊόντα ή υποπροϊόντα είναι τα προϊόντα που παράγονται από την ίδια παραγωγική διαδικασία. Εάν τα προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Κεφάλαιο 2o (συνέχεια) b) Υπολογισμός των βασικών Μακροοικονομικών μεγεθών Συνολικό εισόδημα και συνολική δαπάνη! Για μια οικονομία συνολικά, το εισόδημα πρέπει να είναι ίσο

Διαβάστε περισσότερα

Πλεόνασμα του Καταναλωτή, Πλεόνασμα του Παραγωγού και η Αποτελεσματικότητα της Ανταγωνιστικής Αγοράς - Η αλληλεπίδραση της συνολικής ζήτησης και της

Πλεόνασμα του Καταναλωτή, Πλεόνασμα του Παραγωγού και η Αποτελεσματικότητα της Ανταγωνιστικής Αγοράς - Η αλληλεπίδραση της συνολικής ζήτησης και της Πλεόνασμα του Καταναλωτή, Πλεόνασμα του Παραγωγού και η Αποτελεσματικότητα της Ανταγωνιστικής Αγοράς - Η αλληλεπίδραση της συνολικής ζήτησης και της προσφοράς προσδιορίζει την τιμή και την ποσότητα ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ : ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ : ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ : ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΛΕΤΣΟΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος

ΘΕΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος ΘΕΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος Στο μάθημα μας θα ασχοληθούμε, με τις πιο κάτω τεχνολογικές έρευνες. Έρευνες που διερευνούν: 1. Τις στάσεις των ανθρώπων έναντι τεχνολογικών έργων, συσκευών

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες Συνοπτική παρουσίαση του ευνητικού έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Ενοποίηση τρίτων παρόχων υπηρεσιών με ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα σε πολυλειτουργικές πλατφόρμες

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΟΜΑΔΑ Α. Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος).

1.1. ΟΜΑΔΑ Α. Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος). ΑΘ. ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ : ΑΟΘ για ΕΠΑΛ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο : ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.1. ΟΜΑΔΑ Α 1.1.1. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος).

Διαβάστε περισσότερα

7. Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟΥ

7. Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟΥ 7. Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟΥ Για να αναπτυχθούν οι βασικές έννοιες της δυναμικής του εργοστασίου εισάγουμε εδώ ορισμένους όρους πέραν αυτών που έχουν ήδη αναφερθεί σε προηγούμενα Κεφάλαια π.χ. είδος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΛΟΓΟΙ ΥΠΑΡΞΗΣ ΤΟΥ ΙΕΘΝΟΥΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΛΥΤΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΛΟΓΟΙ ΥΠΑΡΞΗΣ ΤΟΥ ΙΕΘΝΟΥΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΛΥΤΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ Πρόκειται για τµήµα των σηµειώσεων (περίπου το 20%) για το test δεξιοτήτων στην ύλη της διεθνούς οικονοµικής ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΛΟΓΟΙ ΥΠΑΡΞΗΣ ΤΟΥ ΙΕΘΝΟΥΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΛΥΤΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο

Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο Η παραγωγή και αναπαραγωγή του κεφαλαίου: η αντίφαση που ορίζει λογικά και ιστορικά το κεφάλαιο Στο κείμενο «η ιστορική παραγωγή της επανάστασης της τρέχουσας περιόδου» του προηγούμενου τεύχους, εξετάσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή τους στις διάφορες αγορές. - Τα οικονομικά υποδείγματα:

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών

Διοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών Διοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών Διαχείριση Αποθεμάτων Βασικές Αρχές και Κατηγοριοποιήσεις Γιώργος Ιωάννου, Ph.D. Αναπληρωτής Καθηγητής Σύνοψη διάλεξης Ορισμός αποθεμάτων Κατηγορίες αποθεμάτων Λόγοι πίεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του Marketing στη ιεθνή Οικονομία. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών

Ο ρόλος του Marketing στη ιεθνή Οικονομία. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Ο ρόλος του Marketing στη ιεθνή Οικονομία Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών 1 @ Ιούνιος 2003 Περιεχόμενα & Επεξηγήσεις Marketing 2

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ. Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ. Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ Κεφάλαιο 4 Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης! Προσφορά και Ζήτηση είναι οι πιο γνωστοί οικονοµικοί όροι! Η λειτουργία των αγορών προσδιορίζεται από δύο βασικές δυνάµεις,

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΘΕΣΜΟΣ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΘΕΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α Α1. α. Η µεγάλη εξειδίκευση των ανθρώπων σε µια δραστηριότητα που συχνά είναι πολύ περιορισµένη, µετατρέπει την εργασία σε ανιαρή απασχόληση. Σ β. Οι ανάγκες ως σύνολο δεν είναι απεριόριστες

Διαβάστε περισσότερα

d) 20 a) 0,5 b) 2 c) 0,2 d) 30

d) 20 a) 0,5 b) 2 c) 0,2 d) 30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Να σηµειώσετε Σ αν είναι σωστό ή Λ αν είναι λάθος στο τέλος των προτάσεων: 1. Το µαγνητόφωνο ενός παιδιού είναι καταναλωτό αγαθό. 2. Το οικόπεδο πάνω στο οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Αν η μεταβολή των προτιμήσεων δεν είναι ευνοϊκή για ένα προϊόν, τότε μειώνεται η ζήτησή του.

Αν η μεταβολή των προτιμήσεων δεν είναι ευνοϊκή για ένα προϊόν, τότε μειώνεται η ζήτησή του. ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α: Α1: α=σ β=λ γ=σ δ=λ ε=λ Α2: β Α3: δ Β1 Α. Οι προτιμήσεις των καταναλωτών. Οι προτιμήσεις των καταναλωτών μεταβάλλονται για διάφορους λόγους. Για παράδειγμα, αλλάζουν τα έθιμα, οι καιρικές

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βιομηχανία. Εικόνα 1. Εικόνα 2

Τι είναι βιομηχανία. Εικόνα 1. Εικόνα 2 Τι είναι βιομηχανία Η βιομηχανία είναι ένα οργανωμένο σύστημα παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών σε μεγάλη ποσότητα. Οι βιομηχανικές, παραγωγικές μονάδες ή μονάδες παροχής υπηρεσιών χρειάζεται να θεωρηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Προσφορά Εργασίας Προτιμήσεις και Συνάρτηση Χρησιμότητας ( Χ,Α συνάρτηση χρησιμότητας U(X,A)

Προσφορά Εργασίας Προτιμήσεις και Συνάρτηση Χρησιμότητας ( Χ,Α συνάρτηση χρησιμότητας U(X,A) Προσφορά Εργασίας - Έστω ότι υπάρχουν δύο αγαθά Α και Χ στην οικονομία. Το αγαθό Α παριστάνει τα διάφορα καταναλωτικά αγαθά. Το αγαθό Χ παριστάνει τον ελεύθερο χρόνο. Προτιμήσεις και Συνάρτηση Χρησιμότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συγκρότηση της ΟΓ Βασικά ερωτήματα που θέτει η ΟΓ Οι τομείς της οικονομικής δραστηριότητας και οι γεωγραφικές τους διαστάσεις Η παραδοσιακή κυριαρχία της Βιομηχανικής Γεωγραφίας και οι σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ(EΠΑΛ) ΟΜΑΔΑ Α

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ(EΠΑΛ) ΟΜΑΔΑ Α ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ(EΠΑΛ) ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και την λέξη Σωστό, εάν είναι σωστή και Λάθος εάν είναι λανθασμένη. Α1. Ο αντιπραγματισμός

Διαβάστε περισσότερα

Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας

Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας Συμβατικές πηγές ενέργειας Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε ενεργειακές πηγές, όπως ο λιγνίτης (Πτολεμαΐδα, Μεγαλόπολη). Βρίσκεται στη 2η θέση στα λιγνιτικά

Διαβάστε περισσότερα