ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΒΙΟΥ ΣΤΟΝ ΑΣΤΑΚΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΕΡΙΧΩΡΑ A ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΤΑΚΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΒΙΟΥ ΣΤΟΝ ΑΣΤΑΚΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΕΡΙΧΩΡΑ A ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΤΑΚΟΥ 2011-2012"

Transcript

1 ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΒΙΟΥ ΣΤΟΝ ΑΣΤΑΚΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΕΡΙΧΩΡΑ A ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΤΑΚΟΥ

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο Αστακός είναι µια γραφική παραθαλάσσια κωµόπολη της Ακαρνανίας, συσπειρωµένη θεαµατικά κάτω από το τραχύ φρύδι της Βελούτσας. Επίνειο µιας πλούσιας πεδινής και ηµιορεινής ενδοχώρας 200 τ.χ.. Ο µεγάλος κόλπος του, γνωστός στους ναυτιλλόµενους σαν «Σκάλωµα ραγαµέστου», ξανοίγεται από τη νησίδα «Πεταλάς» µέχρι το ακρωτήρι «Τουρκόβιγλα» και φράζεται αριστοτεχνικά µε την αλυσίδα των Εχινάδων νήσων, όπου έγινε η περίφηµη ναυµαχία του Lepante(1571 µ. Χ.). Αποτελεί την έδρα του ήµου Ξηροµέρου, ενώ ήταν πρώην έδρα του ήµου Αστακού µε πληθυσµό κατοίκους σύµφωνα µε την απογραφή του Εκτός της πόλης του Αστακού περιλαµβάνει 11 ακόµα δηµοτικά διαµερίσµατα: των Αγράµπελων, του Βασιλόπουλου, των Βλυζιανών, του Καραϊσκακίου, της Μαχαιράς, της Μπαµπίνης, της Παλαιοµάνινας, του Προδρόµου, της Σκουρτούς, του Στρογγυλοβουνίου και της Χρυσοβίτσας. Η ιστορία του Αστακού χάνεται στα βάθη των αιώνων. ε γνωρίζουµε το χρόνο που κατοικήθηκε η περιοχή. Ωστόσο ανασκαφικές έρευνες που διεξήχθησαν σε προϊστορικές θέσεις της περιοχής και βρέθηκαν τα λείψανα της νεολιθικής εποχής του σπηλαίου του Αγίου Νικολάου και ο Πρωτοελλαδικός οικισµός στο Πλατυγιάλι, δείχνουν ότι ο χώρος κατοικείτο κατά την δεύτερη χιλιετηρίδα π. Χ.. Η παράδοση ταυτίζει τον Αστακό µε την χώρα των Κυκλώπων, σύµφωνα µε την γοητευτική αφήγηση του Οµήρου. Η αρχαία πόλη αναφέρεται από τον Θουκυδίδη κατά την εξιστόρηση των γεγονότων του Πελοποννησιακού Πολέµου ( π. Χ.). Σε όλες τις ιστορικές περιόδους, Αρχαϊκή-Κλασσική-Ελληνιστική-Βυζαντινή, ο Αστακός, ο οποίος ιδρύθηκε από Κεφαλλονίτες, ήταν παρών. Κατά την περίοδο της Μακεδονικής ακµής( π. Χ.), ο Αστακός έχει δικό του νόµισµα που φέρει την επιγραφή ΑΣ και σύµβολο τον αστακό. Κατά τον 2 ο αι. π. Χ., η πόλη µέσα από επιγραφικές µαρτυρίες φαίνεται να συµµετέχει ενεργά στο «Κοινό των Ακαρνάνων». Μετά την µάχη στις Κυνός Κεφαλές η Ακαρνανία, στο σύνολό της σχεδόν, προσχώρησε στους Ρωµαίους, οι οποίοι διακήρυξαν την αυτονοµία και ελευθερία της. Κατά την βυζαντινή περίοδο, πρώτη αναφορά της πόλης µε το όνοµα Αστακός έχουµε τον 6 ο µ. Χ. αι., η οποία όµως δεν αποτελεί απόδειξη ύπαρξης της πόλης µε αυτό το όνοµα, κατά την περίοδο αυτή. Κατά την διάρκεια αραβικής επιδροµής στον 9 ο αι. µ. Χ. έχουµε την πρώτη µνεία της πόλης µε το όνοµα ραγαµέστος, το οποίο κατά τον M.Vasmer είναι σλαβικής προέλευσης και προέρχεται από την λέξη dzagomesto που σηµαίνει τόπος κοιλάδας ή καλός τόπος. Η ύπαρξη του σλαβικού τοπωνυµίου συνδέεται µε τις µετακινήσεις των Σλάβων, στα τέλη του 6 ου και στον 7 ο αι. µ. Χ., προς νότο. Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1204 και το µοίρασµα των εδαφών της Αυτοκρατορίας στους κατακτητές, η περιοχή της Ακαρνανίας και των παραλίων του Ιονίου, λόγω της σπουδαιότητας της θέσης τους για το εµπόριο, δόθηκαν στη Βενετία. Κατά τον 17 ο αι. η ραγαµέστος συναντάται στις πηγές, σε σχέση µε το λιµάνι της και τη σηµασία του για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις αλλά και το εµπόριο και την οικονοµία. Στα τέλη του 17 ου αι. και τον 18 ο αι., λόγω της έλλειψης ισχυρής κρατικής εξουσίας και των συνεχών τουρκικών επιδροµών, οι εναποµείναντες κάτοικοι της ραγαµέστου άρχισαν να αποµακρύνονται 2

3 από το παραθαλάσσιο αυτό χωριό και να µετακινούνται στις απόκρηµνες βορειοανατολικές πλαγιές της Βελούτσας. Εκεί εγκαταστάθηκαν και ίδρυσαν το γνωστό από την Επανάσταση του 1821 χωριό ραγαµέστο, το σηµερινό Καραϊσκάκη. Πριν από το 1900 και έως το 2 ο παγκόσµιο πόλεµο ο βρετανικός στόλος ναυλοχούσε στους κόλπους Αστακού και Πλατυγιαλίου επί µήνες κάθε έτος, απ όπου πραγµατοποιείτο µέρος της τροφοδοσίας του. Αποµεινάρι της παρουσίας του αποτελούν τα µνήµατα των Άγγλων στρατιωτών στο νεκροταφείο της πόλης. Την οικονοµική του ευηµερία από τα µέσα του περασµένου αιώνα -στον οποίο ανάγεται η ίδρυση του σύγχρονου Αστακού που βρίσκεται Ν του αρχαίου µε σχέδιο πόλης από Βαυαρούς αρχιτέκτονες- αντλούσε από την θάλασσά του και από το εµπόριο του βελανιδιού. Πράγµατι, στην εσωτερική επαρχία της πόλης εκτείνεται ένα από τα µεγαλύτερα δάση βελανιδιάς των Βαλκανίων. Κατάλοιπα της οικονοµικής αυτής ευµάρειας είναι τα παλαιά αρχοντικά που χαρακτηρίζουν τη φυσιογνωµία µιας «αρχόντισσας του Ιονίου» και απετέλεσαν το έναυσµα, µαζί µε τη ιστορικότητα του λιµανιού και την έξοχη ρυµοτοµία, να ανακηρυχθεί η πόλη του Αστακού ιστορικός τόπος και πολλά νεοκλασικά κτίρια διατηρητέα. Οι δραστηριότητες των κατοίκων στο γεωργικό, κτηνοτροφικό και αλιευτικό τοµέα, η ύπαρξη εµπορίου και των ηµοσίων Υπηρεσιών, που εξυπηρετούν ολόκληρη την περιοχή και η κίνηση του λιµανιού δίνουν στην πόλη ιδιαίτερη ζωντάνια που φιλοδοξεί να κατακτήσει τη θέση που της ανήκει. Στα πλαίσια της ερευνητικής εργασίας, προσπαθήσαµε και εµείς να αναζητήσουµε και να συγκεντρώσουµε πληροφορίες, από διάφορα βιβλία που γράφτηκαν για τον Αστακό και από µαρτυρίες κατοίκων, για τις πτυχές του νεοελληνικού βίου της ευρύτερης περιοχής του Αστακού. Στο ξεκίνηµά µας και για την καλύτερη διερεύνηση του θέµατός µας χωριστήκαµε σε υποοµάδες. Η πρώτη οµάδα διερεύνησε τα ήθη και έθιµα της περιοχής, η δεύτερη κατέγραψε τις ασχολίες των κατοίκων κατά τα νεότερα χρόνια, η Τρίτη ασχολήθηκε µε τον θεσµό της οικογένειας και τον ρόλο κάθε µέλους της και η τέταρτη εργάστηκε πάνω στο θέµα της ψυχαγωγίας των κατοίκων του Αστακού και των παραδοσιακών παιχνιδιών, καθώς και στην προέλευση των οικογενειακών µας ονοµάτων. 3

4 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΞΗΡΟΜΕΡΟΥ ΣΤΑ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ. Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ Η γυναίκα ασχολούνταν µε πολλά πράγµατα σε αντίθεση µε τον άντρα. Η γυναίκα ήταν υποχρεωµένη να δουλεύει όλη µέρα χωρίς να σταµατάει διότι έπρεπε να ολοκληρώσει όλες τις υποχρεώσεις της, και τα δικαιώµατα της ήταν ελάχιστα. Από τα χέρια της γυναίκας περνούσαν όλες οι δουλείες. Έτσι για αυτήν άρχιζε µια νέα ζωή και παράλληλα το µαρτύριό της. Ξύπναγε µεσάνυχτα για να ζυµώσει το ψωµί της οικογένειας η οποία ήταν τις περισσότερες φορές πολυµελής. Το ψωµί το έψηνε στο φούρνο που η ίδια είχε φτιάξει µε παλιό κεραµίδι και χώµα. Τ ο πρωί η γυναίκα έπρεπε να έχει ήδη έτοιµη την πίτα για πρωινό των ανδρών της οικογένειας, οι οποίοι θα έφευγαν για δουλεία. Ένα παράδειγµα του υποτελούς ρόλου της γυναίκας αποτελεί το γεγονός ότι πιο κοντά στο τζάκι κάθονταν οι άνδρες ενώ οι γυναίκες πιο πίσω. Έπειτα η γυναίκα ετοίµαζε το µεσηµεριανό και ασχολούνταν µε την φροντίδα των παιδιών. Τ πλύσιµο των ρούχων γινόταν στο χέρι από τις γυναίκες της οικογένειας. Η καλλιέργεια του καπνού βασιζόταν σχεδόν µόνο στην γυναίκα. Από το «κλώσιµο» του σπόρου (φυντάνι) αργότερα την σπορά και την ανάπτυξή του σε βραγιές, το φύτεµα. Στο φύτεµα η γυναίκα δούλευε όλη µέρα σκυµµένη όπως και στο µάζεµα του καπνού, και στο αρµάθιασµα ως την τελική συσκευασία τα δέµατα. Μια κοπέλα όταν παντρευόταν, υποτάσσονταν όχι µόνο στο σύζυγο της αλλά και σε ολόκληρη την οικογένειά του. Αν ο γιος έπαιρνε την διαχείριση στα χέρια του, τότε είχε κάπως πιο ευνοϊκή θέση. Τα δικαιώµατα της ήταν ανύπαρκτα. Η σύζυγος, δεν είχε το δικαίωµα να λάβει µέρος στις οικογενειακές αποφάσεις, ούτε καν να εκφέρει γνώµη. ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ Οι νοικοκυρές για να φτιάξουν το φαγητό έπρεπε πρώτα να κουβαλήσουν ξύλα µε τα ζώα τους και δεµάτια στο κεφάλι τους. Επιπλέον χρειάζονταν δυο πέτρες οι οποίες έπρεπε να είναι ίσιες έτσι ώστε να µπορεί ο τέντζερης να στέκεται πάνω. Από κάτω έβαζαν τα ξύλα τα οποία άναβαν για να µαγειρέψουν. Τ α µαγειρικά σκεύη που χρησιµοποιούσαν ήταν από χαλκό (κατσαρόλες, µπρίκια, τηγάνι, τσουκάλι).επειδή αυτό δεν ήταν ασφαλές κατασκευάστηκε ένα εργαλείο το οποίο ήταν πιο ασφαλές και ονοµάστηκε πυροστιά. Οι γυναίκες µαγείρευαν µέσα στο µαγειρείο που ήταν χτισµένο µε πέτρες και βρίσκονταν σε κάποια γωνία του σπιτιού. Επίσης χρησιµοποιούνταν το χειµώνα για να ζεσταίνεται η οικογένεια. Έξω από το σπίτι υπήρχε ο φούρνος, ο οποίος ήταν φτιαγµένος µε κεραµίδια και χώµα, στον οποίο οι νοικοκυρές ζύµωναν το ψωµί τους. Επειδή η γυναίκα και τα παιδιά βοηθούσαν µε τις αγροτικές δουλειές, συνήθως η γιαγιά ήταν αυτή η οποία κρατούσε τα µικρά παιδιά και µαγείρευε για την οικογένεια. 4

5 ΠΛΥΣΙΜΟ ΡΟΥΧΩΝ Για το πλύσιµο των ρούχων οι γυναίκες πήγαιναν στις βρύσες. Εκεί έπλεναν πρώτα τα άσπρα ρούχα, βάζοντας τα µέσα σε ένα κοφίνι και πάνω από αυτό τοποθετούσαν το σταχτοπάνι (πανί από λινάρι που το ύφαιναν στον αργαλειό). Έπειτα έριχναν βρασµένο νερό στο σταχτοπάνι και έτσι πλένονταν και τα ρούχα τα οποία ήταν µέσα στο κοφίνι. Κάτω από το κοφίνι ήταν µια σκάφη που έπεφταν τα νερά. Σε αυτά τα νερά έπλεναν τα σκούρα ρούχα. Έπειτα όλα τα ρούχα τα ξέπλεναν στα νερά της βρύσης και τα άπλωναν σε θάµνους να στραγγίξουν. ΠΡΟΙΚΑ Αρχικά η προίκα φτιάχνονταν από τις µητέρες των κοριτσιών και στην συνέχεια και από τα ίδια τα κορίτσια. Πιο συγκεκριµένα οι µητέρες µάζευαν τα µαλλιά από τα πρόβατα και τα έπλεναν έτσι ώστε να είναι καθαρά, µετά τα στέγνωναν στον ήλιο πολλές φορές και όταν είχαν πλέον στεγνώσει µαζευόντουσαν οι γιαγιάδες και οι πιο νέες γυναίκες και τα έξαναν. Έπειτα τα έβαζαν στην ρόκα και τα γνέθανε για να φτιάξουν το νήµα. Ύστερα µάζευαν βελανίδια και φλούδες από κορµούς πικραµυγδαλιάς και τα έβραζαν σε καζάνια για να βγάλουν χρώµα και να βάψουν το νήµα το οποίο είχαν γνέσει. Στην συνέχεια οι µητέρες άρχιζαν να υφαίνουν την προίκα όταν ήταν µικρά ακόµα τα κορίτσια. Όταν όµως µεγάλωναν τις έπαιρναν και αυτές στον αργαλειό όπου ύφαιναν µάλλινα ρούχα (φλοκάτες, κουβέρτες, κιλίµια), αλλά και ψιλά όπως πετσέτες προσώπου και φαγητού, σεντόνια και τραπεζοµάντηλα. ΥΦΑΝΤΙΚΗ Το γνέσιµο του µαλλιού µπορούσε να γίνει µε δυο τρόπους: µε τη ρόκα και το αδράχτι. Η ρόκα είναι ένα ξύλινο απλό ή σκαλιστό σύνεργο πάνω στο οποίο στεριώνουν το µαλλί την τουλούπα για να γνέσουν. Το αδράχτι είναι µια ξύλινη βεργούλα, λεπτή στις άκρες και παχύτερη στη µέση, όπου τυλίγονταν το νήµα κατά την διάρκεια του γνεσίµατος. Συνήθως το γνέσιµο το έκαναν οι γιαγιάδες, που είχαν µεγαλύτερη πείρα, γιατί έπρεπε το γνέµα να είναι οµοιόµορφο και κατάλληλο για την κάθε περίπτωση: χοντρό για τα παπλώµατα, µεσαίο για τις µαντανίες, ψιλό για τα κιλίµια κ.λ.π Όταν τελείωνε το γνέσιµο, τα νήµατα τα έβαφαν σε µεγάλα καζάνια διάφορα χρώµατα. Παλιά για την βαφή χρησιµοποιούσαν φυτικές ουσίες, φύλλα αµυγδαλιάς, ροδιάς, µουριάς, καρυδιάς και κυρίως βελανιδιάς. Μαζεύαµε τις κακατσίδες, τις στουµπάγαµε µε ένα κόπανο και µετά αυτό το βάζαµε σε ένα καζάνι µε νερό κι έβραζε-έβραζε µέχρι να χύσει το χρώµα του. Πέρναγε αρκετή ώρα. Και µετά βάζαµε µέσα τα γνέµατα και τ αφήνουµε 5

6 µέχρι να πάρουν το χρώµα που θέλουµε. Στην συνέχεια τα βαµµένα νήµατα αφού στέγνωναν καλά τα τύλιγαν ένα-ένα στην ανέµη, απαραίτητο σύνεργο κι αυτό και τα µάζευαν κουβάρια. Τα κουβάρια αυτά µετά τα έκαναν µασούρια. Τα τύλιγαν δηλαδή σε µικρά καλάµια για να τα βάλουν µετά στη σαΐτα και να υφάνουν στον αργαλειό. Αυτά τα µασουράκια οι νοικοκυρές τα έβαζαν σε καλαθάκια και τα είχαν δίπλα τους στον αργαλειό για να παίρνουν κάθε φορά το χρώµα που χρειάζονταν. Αφού τα ετοίµαζαν όλα αυτά, οι πιο έµπειρες υφάντρες, γερόντισσες συνήθως, έκαναν το διασίδι στην αυλή ή στον κήπο του σπιτιού. Στην συνέχεια το περνούσαν στον αργαλειό και όλα ήταν έτοιµα. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ Η καθηµερινότητα των παιδιών στα παλαιότερα χρόνια ήταν διαφορετική και πιο δύσκολη από την σηµερινή. Στην ηλικία των έξι ετών τα παιδιά πήγαιναν κατευθείαν στο δηµοτικό σχολείο, αφού δεν υπήρχε νηπιαγωγείο και παιδικός σταθµός. Στο δηµοτικό σχολείο τα παιδία έκαναν µόνο ένα διάλειµµα το οποίο διαρκούσε περίπου µισή ώρα. Όταν τελείωναν το σχολείο πήγαιναν στο σπίτι τους και διάβαζαν τα µαθήµατα του σχολείου. Έπειτα, αφού τελείωναν το διάβασµα µαζεύονταν όλα τα παιδία της γειτονίας και έπαιζαν διάφορα παιχνίδια, όπως κρυφτό, αφέγγαρο, την σκλάβα, τη γουρουνίτσα, τις αµάδες, τις λουµπίτσες καθώς και πολλά άλλα. Όσον αφορά το γυµνάσιο, συνήθιζαν να πηγαίνουν µόνο οι άριστοι µαθητές και κυρίως τα αγόρια. Ωστόσο, τα κορίτσια στερούνταν πολλές φορές την µάθηση διότι οι µητέρες τους τις κρατούσαν στο σπίτι για να προσέχουν τα µικρότερα αδέρφια τους, για να µάθουν να µαγειρεύουν, και να κάνουν τις δουλειές του σπιτιού όπως να σκουπίζουν την αυλή και να καθαρίζουν εσωτερικά το σπίτι. Ακόµη έπρεπε να µάθουν να υφαίνουν στον αργαλειό, έτσι ώστε να αρχίζουν να φτιάχνουν την προίκα τους. Όλα αυτά έπρεπε να τα κάνουν τα κορίτσια γιατί οι µητέρες τους εργάζονταν στα χωράφια και στην κτηνοτροφία. Επιπλέον, τα κορίτσια δεν είχαν ελεύθερο χρόνο σπάνια έπαιζαν στις γειτονιές και µε τις παρέες τους συναντιόνταν καµία φορά τυχαία στην βρύση, όπου πήγαιναν να πάρουν νερό. Τα αγόρια από το δηµοτικό ακόµη βοηθούσαν τον πατέρα τους στις πιο βαριές δουλειές, πήγαιναν για να κόψουν ξύλα, καλλιεργούσαν την γη και βοηθούσαν και στην κτηνοτροφία. Τέλος, δεν επιτρέπονταν να πηγαίνουν στα καφενεία. ΑΝ ΡΕΣ 6

7 Οι άνδρες εκείνα τα χρόνια άρχιζαν τις αγροτικές εργασίες τους από τον Οκτώβρη µέχρι το τέλος της χειµερινής περιόδου, µε την σπορά των χωραφιών. Άρχιζαν µε την προετοιµασία των χωραφιών τα οποία όργωναν µε την βοήθεια των ζώων και στην συνέχεια έσπερναν το σιτάρι, τις φακές, τα φασόλια και τα ρεβίθια. Στην συνέχεια άρχιζαν το µάζεµα της ελιάς και έπειτα ξεκινούσε η καλλιέργεια του καπνού. Εκείνη την περίοδο οι άνδρες έπρεπε να ετοιµάσουν ξανά τα χωράφια τους για να φυτέψουν και να σκαλίσουν τον καπνό, να θερίσουν το σιτάρι, να µαζέψουν τα όσπρια τα οποία είχαν σπείρει για τον χειµώνα. Στις αρχές του Αυγούστου άρχιζε το τίναγµα τις βελανιδιάς και πήγαιναν στο βουνό για να µαζέψουν βελανίδι το οποίο πουλούσαν. Επίσης ασχολούνταν και µε την κτηνοτροφία, όπου εκείνη την εποχή ήταν πιο παραδοσιακή απ ότι σήµερα. Ο ελεύθερος χρόνος για τους άνδρες ήταν ελάχιστος, γιατί κάθε εποχή είχε τις δικές της δουλειές. Όταν είχαν ελεύθερο χρόνο, µαζευόντουσαν στα λιγοστά καφενεία που υπήρχαν στο χωριό τους και συζητούσαν. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΠΙΤΙΩΝ Τα σπίτια κατά την δεκαετία του 60 δεν είχαν τις ανέσεις που έχουν τα σηµερινά. Οι περισσότεροι άνθρωποι είχαν µονοκατοικίες, οι οποίες ήταν στενάχωρες, σπάνια έφτιαχναν διώροφα τα οποία ανήκαν σε έφορους. Οι µονοκατοικίες αποτελούνταν από ένα µόνο δωµάτιο µέσα στο οποίο συνήθως υπήρχε τζάκι για θέρµανση. Μπροστά στο τζάκι κάθονταν οι άνδρες και πιο πίσω οι γυναίκες και τα παιδιά. Τα περισσότερα σπίτια δεν είχαν πάτωµα, στην θέση του βρισκόταν χώµα και δεν υπήρχε σχεδόν σε κανένα σπίτι ταβάνι µε αποτέλεσµα τον χειµώνα να αντιµετωπίζουν πολλά προβλήµατα. Οι οικογένειες εκείνο τον καιρό δεν είχαν την οικονοµική άνεση να αγοράζουν κρεβάτια και γι αυτό έφτιαχναν αυτοσχέδια από ψάθες πάνω στις οποίες έβαζαν σαίσµατα, ένα είδος ρούχου φτιαγµένο από µαλλιά τράγου. Με το πέρασµα των χρόνων τα σπίτια άλλαξαν αρκετά από αυτά της δεκαετίας του 60. Συγκεκριµένα τα σπίτια γύρω στην δεκαετία του 80 συνήθως αποτελούταν από 7 δωµάτια από τα οποία σε ορισµένες περιπτώσεις τα 2 βρίσκονταν σε εξωτερικό χώρο. Συγκεκριµένα το κά8ε σπίτι αποτελούταν από τα υπνοδωµάτια του ζευγαριού και των παιδιών, το χειµωνιάτικο δωµάτιο (το οποίο στην ουσία ήταν κα8ιστικό που είχε τζάκι),το σαλόνι, ένα µικρό χολ καθώς έµπαιναν στο σπίτι, το µαγειρείο (το οποίο ήταν συνήθως σε κάποιο εξωτερικό χώρο) και την τουαλέτα που βρισκόταν έξω από το σπίτι. 7

8 Υπόµνηµα: Ι: Χολ ΙΙ: Υπνοδωµάτιο γιαγιάς-παππού ΙΙΙ: Σαλόνι ΙV: Ξενώνας V: Υπνοδωµάτιο ζευγαριού VI: Χειµωνιάτικο δωµάτιο VΙΙ: Υπνοδωµάτιο παιδιών VΙΙΙ: Κουζίνα ΙΧ: Τουαλέτα 8

9 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΛΑΜΠΕΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΛΥΧΝΑΡΙΟΥ Τα σπίτια, τα παλαιότερα χρόνια, δεν είχαν ηλεκτρικό ρεύµα για αυτό οι άνθρωποι επινόησαν τα λυχνάρια. Τα λυχνάρια ήταν φτιαγµένα από λαµαρίνα και δούλευαν µε πετρέλαιο όταν άναβαν φωτιά στο φυτίλι. Τα λυχνάρια τα χρησιµοποιούσαν για να κάνουν δουλειές του σπιτιού το βράδυ οι νοικοκυρές και για να βλέπουν τα παιδιά να διαβάζουν τα µαθήµατά τους. Αργότερα ανακαλύφθηκε η λάµπα πετρελαίου η οποία εξέπεµπε περισσότερο φως και διαρκούσε περισσότερο από το λυχνάρι. ΤΟ ΣΙ ΕΡΟ Το σίδερο το οποίο χρησιµοποιούσαν τότε διέφερε από αυτό που χρησιµοποιούµε σήµερα. Για να δουλέψει έπρεπε να το τροφοδοτήσεις µε κάρβουνα και έπειτα ήταν έτοιµο για να σιδερώσουν. 9

10 ΤΑΨΙ Το ταψί ήταν φτιαγµένο από χαλκό και χρησιµοποιούνταν από τις γυναίκες για την Παρασκευή της πίτας. ΚΑΖΑΝΙ Το καζάνι ήταν µεγάλο, βαθύ και φτιαγµένο από χαλκό. Στο καζάνι µαγείρευαν το καλοκαίρι τραχανά. Χρησιµοποιούνταν και σε ειδικές περιπτώσεις όπως το µαγείρεµα. ΛΑΪΝΑ Ήταν φτιαγµένη από πηλό και χρησιµοποιούταν ως αποθηκευτικός χώρος στον οποίο έβαζαν παστό κρέας, τσιγαριστό και διάφορα άλλα τρόφιµα, για να διατηρούνται µέχρι την άνοιξη. Το κρέας ήταν σκεπασµένο από λίπος γουρουνιού. 10

11 ΣΤΑΜΝΑ Η στάµνα ήταν φτιαγµένη από πηλό. Σε αυτή έβαζαν νερό έτσι ώστε να διατηρείται κρύο. ΦΟΥΡΝΟΣ Ο φούρνος τα παλαιότερα χρόνια διέφερε από αυτό σήµερα. Ήταν φτιαγµένος από κεραµίδια και χώµα και βρισκόταν έξω από το σπίτι. Εκεί παρασκεύαζαν το ψωµί το οποίο το έβαζαν σε νταβάδια. ΠΙΝΑΚΩΤΗ Ήταν φτιαγµένη από ξύλο και χωρισµένη σε τετράγωνα. Εκεί έβαζαν το ζυµάρι µέχρι να φουσκώσει, όταν ήταν µέσα στο φούρνο. ΣΚΑΦΙ Ι Το σκαφίδι ήταν φτιαγµένο από κορµό δέντρου, ο οποίος ήταν σκαλισµένος στο κέντρο. Χρησιµοποιούνταν για το ζύµωµα του ψωµιού. 11

12 TA ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΑ ΜΑΣ ΟΝΟΜΑΤΑ Το συλλογιστήκατε ποτέ πώς γεννήθηκε το οικογενειακό σας όνοµα; Ή γιατί ονοµάζονται τόσοι άνθρωποι γνωστοί σας και µη, όπως ακριβώς ονοµάζονται και όχι διαφορετικά; Μπορεί πάλι να αναρωτηθήκατε γιατί το βαφτιστικό και το οικογενειακό σας όνοµα να σας προσδιορίζει ως άνθρωπο. Σίγουρα όλοι το σκεφτήκαµε κάποτε και θέλουµε κάποιες απαντήσεις στα ερωτήµατά µας αυτά! Σε αυτή την εργασία προσπαθήσαµε να αναζητήσουµε την ρίζα των ονοµάτων των ανθρώπων του Αστακού. Τα ονόµατά µας, οικογενειακό και βαπτιστικό, είναι δύο λέξεις που µας συντροφεύουν σε όλη µας τη ζωή. Κι ενώ οι άνθρωποι έρχονται στη ζωή και φεύγουν, το οικογενειακό τους όνοµα µένει από γενιά σε γενιά και ακολουθεί τους απογόνους τους. Στον Ελλαδικό χώρο από τους ιστορικούς ακόµη χρόνους παρατηρείται ένα είδος επωνύµου σε σχέση µε το πατρώνυµο και τον τόπο καταγωγής. Στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αρχίζει να καθιερώνεται το επώνυµο δίπλα στο βαπτιστικό χριστιανικό όνοµα, όπως συνηθίζεται και σήµερα. Στην πραγµατικότητα από το 16 ο αιώνα όλοι οι Έλληνες έχουν επώνυµο, ενώ στις αρχές του 20 ου αιώνα, όταν οι Τούρκοι έχουν υποχωρήσει, καθιερώνεται και θεσµικά στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος. Είναι φυσικό να υπάρχουν και επώνυµα µε ξενική προέλευση, κυρίως τουρκική, ιταλική, φράγκικη ή βαλκανική, αφού οι λαοί αυτοί συνυπήρχαν στους περασµένους αιώνες στον ίδιο γεωγραφικό χώρο και µε κοινή περίπου ιστορία. Έτσι λοιπόν έχουµε ονόµατα µε γλωσσική ρίζα αρβανίτικη, βλάχικη, σλαβική, τούρκικη, εβραϊκή και τσιγγάνικη. ΤΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥΣ Τα οικογενειακά µας ονόµατα δε συνηθίζονται µόνο µε τον αρχικό τους τύπο. Πολλά σχηµατίζουν και παράγωγα οικογενειακά, µε διάφορες παραγωγικές καταλήξεις, καθώς και σύνθετα, µε τη βοήθεια ποικίλων προθηµάτων ή και µε άλλες λέξεις, που χρησιµεύουν σαν πρώτο συνθετικό. Α)Παράγωγα οικογενειακά Καταλήξεις: Η κατάληξη ενός επωνύµου µας βοηθάει πολλές φορές να καταλάβουµε από ποιο µέρος της Ελλάδας είναι κάποιος. Αυτό συµβαίνει γιατί µερικά γεωγραφικά µέρη της χώρας µας έχουν τις δικές τους χαρακτηριστικές καταλήξεις. Έτσι λοιπόν έχουµε τις καταλήξεις: -ίδης: Σεµερτζίδης (Πόντιοι) -άδης: Θωµάδης (Πόντιοι) -ούδης: Σπανούδης (Μακεδονία, Θράκη) -ογλου: Καφταντζόγλου (Μικρασιάτες) -άκης: Μπενάκης (Κρήτη) -άκος: Τσοπανάκος (Μάνη) -έας: Ασπρέας (Μάνη) -πουλος: Λαρισόπουλος (κυρίως στην Πελοπόννησο) -άτος: Λασκαράτος (Κεφαλονιά) -έλης: Αλεπουδέλης (Μυτιλήνη) -ούσης: Φιλιππούσης (Χίο). 12

13 Β)Σύνθετα οικογενειακά Τα σύνθετα οικογενειακά έχουν για πρώτο συνθετικό ένα επίθετο συνήθως (σπανιότερα ουσιαστικό) που προσδιόριζε το δεύτερο συνθετικό και που συχνά, όταν µάλιστα το πρώτο συνθετικό απαρχαιώθηκε, κατάντησε για το γλωσσικό µας αίσθηµα σαν πρόθηµα: Κατσόγιαννης, εληγιώργης. Το πρώτο συνθετικό ήταν κυρίως παρατσούκλι: Κουτσαλέξης, κάποτε όµως και βαφτιστικό: Βασιλόγαµπρος, επαγγελµατικό: Τσαγγαρογιώργος, ή και εθνικό: Καστρινογιαννάκης, Πολιτοµιχάλης. Το δεύτερο συνθετικό είναι κανονικά βαφτιστικό ή πατρωνυµικό: Αλουπογιάννης, Μαυροµιχάλης. Σ εξαιρετικές περιστάσεις προτάσσεται το βαφτιστικό: Γεωργαφέντης. εν είναι όµως σπάνια και τα παραδείγµατα όπου το δεύτερο συνθετικό είναι οποιοδήποτε όνοµα, που µαζί µε το πρώτο συνθετικό που το προσδιορίζει συναποτελούν το παρατσούκλι του παρονοµασµένου: Στραβοσκιάδης (σκιάδι). Αξίζει να σηµειωθεί εδώ το πλήθος των σύνθετων επωνύµων που είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισµα της περιοχής µας αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Στερεάς Ελλάδας. Τα συναντάµε σε δύο µορφές: Α)επάγγελµα + όνοµα (Βλαχοπάνος, Παπαζήσης, Παπασπύρος, Παπαστάµος) Β)παρατσούκλι + όνοµα (Γερογιάννης, Κατσαροµήτσος, Κουτσολάµπρος, Μακρυγιάννης, Μαλιγιάννης, Σαλαγιάννης, Σαλτογιάννης, Τσιλιγιάννης, Τζακώστας, Τζουροπάνος, Τσαµποδήµος). ΑΛΛΑΓΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ Υπάρχουν µερικά οικογενειακά ονόµατα που έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια για διάφορους λόγους. Έτσι οι απόγονοί τους έχουν διαφορετικό επώνυµο από τον παππού τους ή τον προπάππου τους. Οι αλλαγές αυτές είναι: Σηµερινό επώνυµο Προηγούµενο επώνυµο Καλαντζής Μιόβολος Μπίλης Παπασπύρος Σταµούλης Μηλιώνης Παπαθωµάτος Σαµαράς Πιάκος Καραβίδας ΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ Μπορούµε να διακρίνουµε τα επώνυµα σύµφωνα µε τη σηµασία τους σε τέσσερις µεγάλες κατηγορίες, που δηλώνουν αντίστοιχα βαπτιστικό όνοµα, καταγωγή, επάγγελµα και σε παρατσούκλια (ή προσωνύµια). Έτσι έχουµε την παρακάτω διάταξη: 13

14 1. Επώνυµα που χρησιµοποιούν για ρίζα τους βαπτιστικά ονόµατα (ή αλλιώς πατρωνυµικά). Είναι το προχειρότερο είδος για να χαρακτηριστεί ένα άτοµο και για να αποκτηθεί ένα οικογενειακό όνοµα είναι, µαζί µε τα παρατσούκλια, το συχνότερο είδος των οικογενειακών. Πατρωνυµικά ονόµατα είδαµε πως είχαν και οι αρχαίοι Έλληνες ήταν ίσως και παλιότατη συνήθεια κληρονοµηµένη από τους Ινδοευρωπαίους προγόνους. Τα ονόµατα αυτά χωρίζονται σε πολλές υποκατηγορίες. Μπορούµε να τα συναντήσουµε: -Σε ονοµαστική πτώση: Αργύρης, από το όνοµα Αργύριος Γιώτης, σύντµηση του Παναγιώτης Κυριάκος, από το κύριο όνοµα Κυριάκος Μπίλης, υποκοριστικό του ονόµατος Βασίλης Μαρίνης, υποκοριστικό του ονόµατος Μαρίνος Μέντης, υποκοριστικό του ονόµατος Μέντιος Μπίλης, υποκοριστικό του ονόµατος Βασίλης Ντίνος, υποκοριστικό του Κωνσταντίνος Σάββας, από το κύριο όνοµα Σάββας Φίλης, σύντµηση των ονοµάτων Φίλιππος, Καριοφίλης Φράγκος, από το βαπτιστικό όνοµα Φραντσέσκα, Φράσκω. -Σε πτώση γενική: Αποστόλου, γενική του ονόµατος Απόστολος Γεωργίου, γενική του ονόµατος Γεώργιος ηµητρίου, γενική του ονόµατος ηµήτριος ήµου, γενική του ήµος, σύντµηση του ηµοσθένης Ευστρατίου, γενική του ονόµατος Ευστράτιος Θεοδώρου, γενική του ονόµατος Θεόδωρος Πάνου, γενική του ονόµατος Πάνος,υποκοριστικού του Παναγιώτης, Σταύρου, γενική του ονόµατος Σταύρος. -Σε διάφορες καταλήξεις και υποκοριστικά: Αθανασούλας, υποκοριστικό του ονόµατος Αθανάσιος Βασιλάκης, υποκοριστικό του ονόµατος Βασίλειος Γεωργακόπουλος, από το Γεωργάκης + πούλος (κατάληξη επωνύµων που τη χρησιµοποιούν συνήθως στην Πελοπόννησο και δηλώνει το γιο, τον απόγονο) Γεωργαλής, υποκοριστικό του ονόµατος Γεώργιος Γιαννούτσος, υποκοριστικό, στην Ήπειρο και στη Κρήτη, του Γιάννης Λουκέρης, πιθανόν να είναι υποκοριστικό του ονόµατος Λουκάς Μανωλίτσης, υποκοριστικό του ονόµατος Μανώλης Μητσάνης, παράγωγο του Μήτσος, που είναι υποκοριστικό του ονόµατος ηµήτριος Σόµπολος, σύντµηση και παραφθορά του ονόµατος Χριστόδουλος Σπυρέλης, υποκοριστικό του ονόµατος Σπύρος Σπυρόπουλος, από το όνοµα Σπύρος και την κατάληξη πούλος (γιος, απόγονος) Σταµούλης, υποκοριστικό του ονόµατος Στάµος που είναι σύντµηση του Σταµάτιος Τέγας, σύντµηση και παραφθορά στην Ήπειρο αλλά και τη Μακεδονία, του 14

15 ονόµατος Στέργιος. 2. Επώνυµα που δηλώνουν καταγωγή (ή αλλιώς εθνικά). Τα εθνικά ή πατριδωνυµικά οικογενειακά ονόµατα φανερώνουν τον τόπο όπου ξενοδούλεψε και έζησε ο παρονοµασµένος ή, πολύ συχνότερα, τον τόπο απ όπου ήρθε, το χωριό απ όπου µετοίκησε. Και εδώ οι καταλήξεις που συνηθίζονται είναι πάρα πολλές. Ζαβιτσάνος, αυτός που κατάγεται από το χωριό Ζάβιτσα (το σηµερινό Αρχοντοχώρι) Μετσοβίτης, αυτός που κατάγεται από το Μέτσοβο Μπαρµπαρούσης, από το µπαρµπαρέσος, αυτός που κατάγεται από την Μπαρµπαριά, παλιότερη ονοµασία χώρας της Βόρειας Αφρικής Ξενάκης, υποκοριστικό του ξένος= αυτός που κατάγεται από κάπου αλλού, ο άγνωστος Σαµαντάς, αυτός που κατάγεται από το χωριό Τσαµαντάς της Θεσπρωτίας. 3. Επώνυµα που δηλώνουν επάγγελµα (ή αλλιώς επαγγελµατικά). Τα επαγγελµατικά είναι και αυτά από τα παρανόµατα που νωρίς θα χρησίµεψαν για να ξεχωρίσουν τους συνονόµατους. Τα επαγγελµατικά δεν είναι τόσο άφθονα όσο τα άλλα είδη των οικογενειακών (εκτός βέβαια από τα µητρωνυµικά). Το είδος της πηγής τους τα κάνει να είναι τα πιο ολιγάριθµα. εν υστερούν όµως ούτε αυτά στο γλωσσικό ενδιαφέρον και τις ιστορικές πληροφορίες που µας δίνουν. Βλαχοπάνος, σύνθετο όνοµα Βλάχος (επάγγελµα) + Πάνος Καλαντζής, από την τούρκικη λέξη kalayci=ο γανωµατής Λύσσαρης, αυτός που κατασκευάζει λύσσες για τα ζώα Μπουραντάς, έτσι ονόµαζαν παλιά τους χωροφύλακες Παπαζήσης, σύνθετο από τις λέξεις Παπάς + Ζήσης Παπαστάµος, σύνθετο από τις λέξεις Παπάς + Στάµος Παπασπύρος, σύνθετο από τις λέξεις Παπάς + Σπύρος Ράπτης, από το επάγγελµα ράφτης Σπετσέρης, από την ιταλική λέξη spezieri=φαρµακοποιός 4.Παρατσούκλια. Τα οικογενειακά ονόµατα εκφράζουν ορισµένες ιδιότητες σωµατικές ή πνευµατικές και ηθικές του παρονοµασµένου, ή έδωσαν αφορµή να γεννηθούν το ντύσιµό του, συνήθειες ή πράξεις του, λέξεις ή φράσεις που συνηθίζει. Οι ιδιότητες, οι πράξεις κτλ. δεν εκφράζονται πάντοτε µε κάποια κυριολεξία, αλλά συχνότατα µε µεταφορές παρµένες από τον κόσµο των ζώων και των φυτών, από την άψυχη φύση και από πρόσωπα ιστορικά ή άλλα. Τα παρατσούκλια ταξινοµούνται σε πολλές οµάδες ανάλογα σε τι αναφέρεται ο χαρακτηρισµός. -Παρατσούκλια που δηλώνουν συµπεριφορά, χαρακτήρα και διάφορες ανθρώπινες ιδιότητες: Βότσης, από την αρβανίτικη λέξη voc-i=µικρό παιδί Γερογιάννης, σύνθετο όνοµα, Γέρος + Γιάννης ουρούκης, παράγωγο της ιταλικής λέξης duro (δούρος, ντούρος) =ο 15

16 σκληρός, ο αλύγιστος. Λιγότερο πιθανό να είναι από την τουρκική λέξη duruk=η στάση ράκας, παρατσούκλι που δηλώνει την ποσότητα που µπορεί να κρατήσει κάποιος στη χούφτα του Ζούλας, από το ρήµα ζουλώ, που σηµαίνει συνθλίβω, συµπιέζω. Μεταφορικά σηµαίνει άνθρωπο δυνατό που µπορεί να συνθλίψει Καταπόδης, πιθανόν να προέρχεται από το επίρρηµα καταπόδι (κατά πόδας)=ακολουθώ κάποιον από κοντά Κατσάνος, από την τουρκική λέξη kacan=εκείνος που φεύγει, ο φυγάς Μιόβολος, σύνθετο όνοµα, από το αρνητικό Μη (που έχει γίνει Μι- και δηλώνει στέρηση) και τη λέξη όβολος (αρχαίο ελληνικό νόµισµα ή κέρµα µικρής αξίας). Αυτός που δεν έχει όβολα Μαργώνης, από το ρήµα µαργώνω =ξεπαγιάζω Μπουκουβάλας, από τη βλάχικη λέξη bukuvala (µπουκιές ψωµιού φρυγανισµένες ή ανακατεµένες στο τηγάνι µε ζεστό λάδι, λίπος ή βούτυρο) Ντέµος, από το λατινικό ρήµα demo=αφαιρώ Πατσέλας, πιθανό να προέρχεται από τη τουρκική λέξη paça=o πατσάς Πιτσούλιας, πιθανό να προέρχεται από τη λέξη πιτσουλιά =ο λεκές που δηµιουργείται από τη ρίψη υγρού Ρηγάλος, παράγωγο της λέξης Ρήγας= ο βασιλιάς. Λιγότερο πιθανή η ερµηνεία από την ιταλική λέξη regalo=δώρο Ράιος, πιθανόν να προέρχεται από το ρήµα ραγίζω ή ραΐζω Σαλαγιάννης, σύνθετο όνοµα από τις λέξεις από τις λέξεις Σάλα (πιθανόν να σηµαίνει την ιταλική λέξη sala, το µεγάλο δωµάτιο του σπιτιού ή το ρήµα σαλαγώ, µετακινώ, κατευθύνω το κοπάδι) + Γιάννης Σαλτογιάννης, σύνθετο όνοµα από τις λέξεις Σάλτο (ιταλική λέξη salto, άλµα) + Γιάννης Σκουτέρης, λέξη που σηµαίνει το πρώτο παλικάρι του τσέλιγκα Τζουροπάνος, σύνθετο όνοµα από τις λέξεις Τζούρα (ιταλική λέξη usura=γουλιά, ρουφηξιά) + Πάνος Τσαµποδήµος, σύνθετο όνοµα από τις λέξεις Τσάµπα (δωρεάν) ή Τσαµπί (κοµµάτι σταφύλι) + ήµος Τσιάγκλης, από την τούρκικη λέξη cagli=ευτραφής, εύσωµος -Παρατσούκλια που δηλώνουν εργαλεία ή διάφορα αντικείµενα: Γαζέτας, από τη βενετσιάνικη λέξη gazeta=χάλκινο κέρµα µικρής αξίας. ηλώνει επίσης και την εφηµερίδα που αξίζει µια gazeta Καρφής, από τη λέξη καρφί, το µεταλλικό ή ξύλινο µυτερό αντικείµενο Κλαδευτήρας, από το κλαδευτήρι =το κοφτερό όργανο που χρησιµοποιούµε για να κλαδέψουµε Κουνιάκης, από τη λέξη κούνια =µικρό κρεβατάκι παιδιού Λαϊνάς, από το λα(γ)ήνι =πήλινο δοχείο, στάµνα, µε στόµιο που το χρησιµοποιούσαν παλιά για τη µεταφορά και αποθήκευση υγρών Λιβάνης, από το λιβάνι =το αρωµατικό θυµίαµα της εκκλησίας Μπαλτίκας, από την τουρκική λέξη balta =το τσεκούρι. Ο ξυλοκόπος Μπάρης, από την barra=µοχλός για το κλείσιµο της πόρτας, αµπάρα Χάνδρας, από τη λέξη χάντρα =µικρό σφαιρικό κοµµάτι µε τρύπα στη µέση -Παρατσούκλια που δηλώνουν είδη ενδυµασίας: Κουντούρης, υπάρχουν δυο πιθανές ερµηνείες: 16

17 (α)από την τουρκική λέξη kundura=χαµηλά γυναικεία παπούτσια (β)κοντή ουρά Σανδαλίδης, από τη λέξη σανδάλι =πέδιλο και την κατάληξη ίδης Φούντας, από τη λατινική λέξη funda=πολλές τρίχες µαζί -Παρατσούκλια που δηλώνουν διάφορες δραστηριότητες: Πόλκας, (1)από την πολωνική λέξη polka=µισό βήµα, είδος παλιού ευρωπαϊκού χορού ή (2)γυναικείο ένδυµα, κοντό µάλλινο πανωφόρι Σκάντζας, ουσιαστικό από το ιταλικό ρήµα scansare=αλλάζω βάρδια -Παρατσούκλια που δηλώνουν µέρη του σώµατος ή ατέλειες και αρρώστιες: Κατσαροµήτσος, σύνθετο όνοµα από το Κατσαρός (σγουρός) + Μήτσος (υποκοριστικό του ηµήτρης) Κόκκαλης, παρατσούκλι που προέρχεται από τη λέξη κόκκαλο Κονιδάρης, αυτός που έχει κόνιδες (αβγά της ψείρας) Κουτσολάµπρος, σύνθετο όνοµα από το Κουτσός + Λάµπρος Μακρής, επίθετο που σηµαίνει ψηλός Μακρυγιάννης, σύνθετο όνοµα από το Μακρής + Γιάννης Μακρυπίδης, από το επίθετο µακρύς και την κατάληξη ίδης Μαλιγιάννης, σύνθετο όνοµα από το Μαλί + Γιάννης Μουστάκας, παρατσούκλι από τη λέξη µουστάκι Μπάκας, από τη λατινική λέξη baca=κοιλιά Τσιλιγιάννης, σύνθετο όνοµα από τις λέξεις Τσίλι (τουρκική λέξη cilli=αυτός που έχει φακίδες) + Γιάννης -Παρατσούκλια που δηλώνουν ζώα, φυτά ή παράγωγά τους: Ζαρκαδούλας, χαϊδευτικό της λέξης ζαρκάδι Καραπιπέρης, σύνθετη λέξη από το kara (τούρκικη λέξη που σηµαίνει µαύρος) + πιπέρι (το µαυροπίπερο) Κορκολιός, από τη λέξη κόρκος =αλλιώς ο κρόκος του αβγού Κοτσάνης, παρατσούκλι από τη λέξη κοτσάνι, µέρος του φύλλου Κουνάδης, από τη λέξη κουνάδι ή κουνάβι (kuna, σλάβικη λέξη)=η νυφίτσα Κρικρής, πιθανόν να έχει σχέση µε το κρι-κρί, το αγριοκάτσικο που συναντάµε κυρίως στα βουνά της Κρήτης Μπαµπούρης, είδος εντόµου (όπως κουνούπι, σκαθάρι) που πετώντας κάνει σιγανό θόρυβο Ρεβίθης, παρατσούκλι από τη λέξη ρεβίθι, το γνωστό όσπριο -Παρατσούκλια που δηλώνουν ευχές: Πανταζής, ευχετικό από πάντα (να) ζεις Και κάπου εδώ τελειώνει αυτή η αναφορά στα οικογενειακά µας ονόµατα. Κάποιοι πρόγονοι µας έδωσαν ζωή στα ονόµατα που τους είµαστε εµείς φορείς. Και πάντα εµείς είµαστε που µε το να τα λέµε, µε ορισµένους κανόνες, τα κρατάµε εν ζωή. Τα ονόµατα αυτά ζουν µαζί µας τη δική τους ζωή, και µας φέρνουν καθώς είδατε κάποιο µήνυµα, το καθένα µε τον τρόπο του, από τα περασµένα και τους περασµένους. Θα ήταν δυνατό να κάνουµε καµιά πρόβλεψη στην αυριανή εξέλιξη των 17

18 οικογενειακών µας ονοµάτων; Θα µείνουν αυτά και στο µέλλον όµοια µε τα σηµερινά; Σήµερα έχουν παγιοποιηθεί τα οικογενειακά µας ονόµατα και είναι δύσκολο να έχουµε σε µεγάλη κλίµακα νέα. Ίσως όµως στα χρόνια που έρχονται να έχουµε µικροαλλαγές, που κινούνται προς δύο κατευθύνσεις, γεννηµένες από τις ανάγκες της ζωής: (α)οι συνωνυµίες. Ίσως µερικοί να τις αποφεύγουν µε αλλαγή του οικογενειακού ή τροποποίηση. Προσθήκη και δεύτερου οικογενειακού είναι δύσκολη. (β)ίσως παρουσιαστεί µια τάση για συντόµευση. Έγινε ήδη στα περασµένα, όπου πολλοί έκοψαν το Χατζή-, Παπα-, -πουλος να κοπούν καταλήξεις και αυτό δύσκολο, επειδή το όνοµα αλλάζει. ΑΣΧΟΛΙΕΣ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ Παλιά, οι κτηνοτρόφοι είχαν πολλά ζώα, τα οποία τα είχαν χωρισµένα σε κοπάδια και τα φύλαγαν µέχρι και τη νύχτα για να µην τα φάει τίποτα. Το πρωί όταν ξηµέρωνε επέστρεφαν στα σπίτια τους, προµηθεύονταν ότι χρειάζονταν και επέστρεφαν πάλι πίσω στο βουνό. Αρχές καλοκαιριού οι Νοµάδες (βλάχοι) έπαιρναν τα κοπάδια µε τα ζώα και τα µετέφεραν σε µέρος όπου τα πρόβατα θα µπορούσαν να τρέφονται. Το Σεπτέµβρη όταν γεννούσαν όλα τα πρόβατα, έσφαζαν όλα µαζί τα αρνιά (µέχρι να φτάσουν τα κιλά),άρµεγαν 3 φορές τη µέρα τα πρόβατα και έδιναν το γάλα στο γαλατά. Είτε ο γαλατάς είτε οι κτηνοτρόφοι, χρησιµοποιούσαν το γάλα για να φτιάξουν τυρί. Σε ένα µεγάλο δοχείο έριχναν το γάλα µαζί µε ένα ειδικό υγρό, την πυτιά, το οποίο υγρό έπηζε το γάλα. Όταν έπηζε, µε ένα ειδικό ξύλινο εργαλείο(σαν πλάστης) έκαναν ένα σταυρό στη µέση και το άφηναν µέχρι να βγάλει το υγρό(τυρόγαλο). Μετά από λίγο το έκαναν κοµµάτια. Τα τοποθετούσαν σε ένα ειδικό πανί µε τρύπες (σα γάζα), την τσαντίλα, το έδεναν κόµπο και το άφηναν µέχρι να φύγει όλο το υγρό. Την επόµενη µέρα το έκοβαν στα 4 και το αλάτιζαν. Το άφηναν µέχρι να ξεραθεί λίγο και το έβαζαν σε δοχείο µε αλµύρα(τυρόγαλο µαζί µε αλάτι). ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ Το Μάρτιο όργωναν τα χωράφια, έσπερναν το καλαµπόκι, το αυλάκωναν και το πότιζαν. Τέλος Σεπτέµβρη το µάζευαν όταν το καλαµπόκι έφτανε σε κατάλληλη θερµοκρασία(γύρω στους 16 βαθµούς )το οποίο καταλάβαιναν δοκιµάζοντας το, όταν αυτό ήταν ξερό και έσπαγε. Μετά το µετέφεραν στα ξεραντήρια και όταν ξεραίνονταν το έδιναν στον έµπορο. 18

19 ΕΛΙΕΣ Το µάζεµα της ελιάς γινόταν τα παλιά τα χρόνια παρόµοια όπως και σήµερα. Ο κόσµος σηκωνόταν πρωί -πρωί που είχε δροσιά και πήγαιναν στα χωράφια τους µε τα γαϊδούρια, εκεί δένανε στη µέση τους ένα σακούλι και ανέβαιναν πάνω στην ελιά και µάζευαν το καρπό. Μετά παίρνανε ένα µεγάλο ξύλο που το ονόµαζαν λούρο και τίναζαν την ελιά, ώστε να πέσει ο υπόλοιπος καρπός για να τον µαζέψουν. Μετά το µάζεµα τελείωναν, έβαζαν τις ελιές σε ένα µεγάλο σακί και τις πήγαιναν µε τα γαϊδούρια στο σπίτι και όχι στο ελαιοτριβείο, για να µαζέψουν όλες τις ελιές και να τις πάνε όλες µαζί. Όταν τις είχαν µαζέψει όλες µαζί τότε τις πήγαιναν στο ελαιοτριβείο και εκεί γινόταν η διαδικασία όπου γίνεται και σήµερα. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΣΚΑΦΩΝ Τελειώνοντας το δηµοτικό, πήγα σε µάστορα να µάθω ξυλουργική. Αρχικά από µικρή ηλικία άρχισα να κάνω επισκευές σε βάρκες και καΐκια, γιατί αυτό ήταν το όνειρό µου. Μεγαλώνοντας όµως άρχισα να σκέφτοµαι πως να αρχίζω να κατασκευάζω µια βάρκα από την αρχή. Μετά από πολλές προσπάθειες και θέληση έφτιαξα την πρώτη µου ψαρόβαρκα για τον εαυτό µου. Άρεσε όµως σε πολλούς ψαράδες και την πούλησα. Στη ηλικία των 20 ετών, άρχισα να παίρνω παραγγελίες από άλλους ψαράδες εφόσον άρεσαν τα καΐκια µου. Σιγά-σιγά άρχισα να παίρνω παραγγελίες για καΐκια ακόµα µεγαλύτερα.σε µικρό χρονικό διάστηµα, άρχισα να κατασκευάζω καΐκια όλο και µεγαλύτερα σε µέγεθος. Σε ηλικία 40 ετών πήρα την πρώτη µου παραγγελία για τη κατασκευή µηχανότρατας. Από την στιγµή που δεχόµουν παραγγελίες έπρεπε να µεταφερθώ σε ένα δηµόσιο χώρο, στο γιαλό για να µπορέσω να κάνω καθέλκυση στα σκάφη, καθώς ήταν µεγάλα σε µέγεθος. Για να κατασκευαστεί ένα τέτοιο σκάφος, χρειάζεται εµπειρία, τεχνογνωσία και θεωρητική κατάρτιση. Για την κατασκευή τέτοιων σκαφών, χρειάζεται ο κατάλληλος εξοπλισµός όπως γερανός και το κατάλληλο προσωπικό. Μετά από πολλές παραγγελίες που δέχτηκα, µου δόθηκε η ευκαιρία να αντικαταστήσω τα παλιά, αλιευτικά σκάφη µε καινούρια. Μετά από λίγο χρονικό διάστηµα, εφόσον και η δουλειά πήγαινε καλά, µπήκαν και οι δύο γιοι µου στη δουλειά, και σήµερα που εγώ έγινα συνταξιούχος, τα παιδιά µου συνεχίζουν την δουλειά αυτή. Είναι µία πολλή δύσκολη και βαριά δουλειά και για αυτό το λόγο έχουν µείνει ελάχιστοι που κάνουν αυτή τη δουλειά στη Ελλάδα. ΤΣΑΓΚΑΡΗΣ Εγώ ξεκίνησα από το 50.Τότε στον Αστακό υπήρχαν 18 τσαγκάρηδες.ο κόσµος τότε έφτιαχνε παπούτσια σε σύγκριση µε σήµερα που πλέον υπάρχει ένας κατασκευαστής παπουτσιών στον Αστακό. Η διαδικασία κατασκευής ήταν δύσκολη και χρονοβόρα. Έπαιρναν κατευθείαν το µέτρο από το πόδι. 19

20 Πρώτα το πάνω µέρος του παπουτσιού(φόδι). Ύστερα µε ένα είδος ξύλου, το καλαπόδι, κατασκεύαζαν και το υπόλοιπο παπούτσι. Τα υλικά που χρησιµοποιούσαµε επιλέγονταν µε βάση το είδος του παπουτσιού. Από το 49 και µετά άρχισαν και οι πρώτες βιοµηχανίες παπουτσιών. Η µείωση της δουλειάς οφειλόταν κυρίως στη διαφορά της τιµής, αφού τα χειροποίητα παπούτσια ήταν πιο ακριβά εξαιτίας της λεπτοµερής δουλειάς και χρόνου που απαιτούσαν (1-2 µέρες)αλλά και εξαιτίας της ποσότητας της παραγωγής καθώς τα εργοστάσια παρήγαγαν πιο γρήγορα και πολλά σχέδια. ΚΑΠΝΟΣ Η διαδικασία παραγωγής του καπνού ξεκινούσε από τον Ιανουάριο. Οι αγρότες έφτιαχναν παρτέρια και µέσα σε αυτά φύτευαν τον σπόρο. Μετά από ένα µήνα, όταν ήταν έτοιµο το φιντανάκι, το φύτευαν στο χωράφι ή µε µηχανή ή µε το χέρι. Έφτιαχναν ένα αυλάκι και φύτευαν µία µία τις ρίζες µε ένα ειδικό ξύλο, το σουφλί. Ύστερα από ένα µήνα ήταν έτοιµο για σκάλισµα. Αρχές Ιουνίου άρχιζε το µάζεµα. Από κάθε ρίζα µάζευαν τα πρώτα κίτρινα φύλλα από κάτω προς τα πάνω, µέχρι να καθαριστεί όλη η ρίζα. Στη συνέχεια έπαιρναν τα φύλλα στο σπίτι τους, όπου εκεί, µε ειδικές βελόνες το µπελόνιαζαν και έφτιαχναν τις αρµάθες. Κρεµούσαν τις αρµάθες σε ειδικά κρεβάτια για δύο µήνες(από Ιούλιο µέχρι Αύγουστο). Μόλις ξεραινόταν (νωρίς το πρωί για να έχει δροσιά) τα έκαναν βαντάκια (στρογγυλές µπάλες). Αυτά τα κρεµούσαν σε ένα σκοτεινό µέρος (συνήθως σε υπόγεια ) και αρχές εκέµβρη µε ένα ειδικό ξύλινο τελάρο το έκαναν δέµατα. Έπειτα, περνούσε ο έµπορος και τα αγόραζε ανάλογα µε την ποιότητα του καπνού. Αν ήταν µαύρο και είχε καεί το αγόραζε πιο φθηνά ή το πέταγε. ΒΕΛΑΝΙ ΙΑ Η συλλογή βελανιδιού για εξαγωγή είχε γίνει συνήθεια για τους κατοίκους, για πάνω από 600 χρόνια και ήταν ένας ισχυρός δεσµός των ντόπιων και του µοναδικού δάσους βελανιδιάς. Το δάσος που από πανάρχαιες εποχές εκτός από άφθονη τροφή στα κοπάδια, έδινε πολύτιµη, µοναδική δεψική και βαφική ύλη. Αναµφισβήτητα έπαιξε σπουδαίο ρόλο στη ζωή των Ακαρνάνων και στους αιώνες που ακολούθησαν, δηλαδή κατά την ιστορική εποχή και κατά τους Βυζαντινούς χρόνους. Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας αποτέλεσε προνόµια της Βαλιντέ σουλτάνας. ιαδικασία: Οι τιναχτάδες περπατούσαν πάνω στ κλωνάρια της, κατέβαζαν µε τα λουριά τους 60 και συχνά περισσότερα φορτώµατα, δηλαδή 120 τσουβάλια γεµάτα ως απάνω, «σωπανιαστά», που λέµε. Υπήρχαν 3 ποιότητες βελανιδιού, και λέµε υπήρχαν, γιατί τώρα αυτό το άλλοτε πολύτιµο υλικό ανήκει στα αζήτητα. Η πρώτη ποιότητα λοιπόν ήταν «χαµάδα», ο άγουρος ακόµα και φυσικά µικρός σε µέγεθος καρπός που έπεφτε από το δέντρο, «αγούρευε» από τα µέσα Ιουλίου. Το ίδιο το δέντρο έκανε το ξεδιάλεµα και κανόνιζε πόσο καρπό 20

21 θα κρατήσει και πόσο θα απορρίψει. Αυτή τη χαµάδα, λιγοστή οπωσδήποτε σε ποσότητα, της αγόραζαν οι έµποροι µε µια καλύτερη τιµή, για αυτό και οι γυναίκες των κοντινών βελανιδοτόπια χωριών ξεχυνόταν µε τα σακούλια. Με τη χαµάδα µπάλωναν ένα σωρό τρύπες του νοικοκυριού. Το ώριµο βελανίδι ήταν το κύριο προϊόν συγκοµιδής, ήταν το «µάτερο», ήταν αυτό που γέµιζε τις αποθήκες και σε ρονικές µεγάλης «ξυλοκαρπίας», όπως τόσο πετυχηµένα λέµε στον τόπο µας, έφτανε και ξεπερνούσε τα 5 και 6 εκατοµµύρια οµάδες δηλαδή 7.5 τόνους περίπου. Κάθε χωριό, λοιπόν, από τις αρχές Αυγούστου, φρόντιζε να βάλει δραγάτι στο τεµάχι του, ώστε να φυλαχτεί ακόµα και η χαµάδα. Κατά τα µέσα του Σεπτέµβρη, όταν πια ο καρπός ήταν ώριµος για συγκοµιδή, γέµιζαν οι στράτες από τα καραβάνια, πραγµατική µετοικεσία, ξεσηκωµός, Άνοιγαν τον τόπο µε τα φαλκίδια και διάλεγαν τα πιο ψηλά και πιο εύρωστα, τα καθάριζαν και στη συνέχεια άναβαν φωτιές για να τα κάψουν και στη συνέχεια να τα ισιώσουν. Ο τιναχτής έπρεπε να είναι ψύχραιµος, προσεκτικός, να έχει την ικανότητα να «σκαλώνει» και στις πιο δύσκολες βελανιδιές και να καταφέρνει να ισορροπεί, ώστε να έχει ελεύθερα τα χέρια του, για να χειρίζεται το λούρο. Πολλές βελανιδιές ήταν «καλανέβατες», ενώ επίσης πολλές ήταν δύσκολες, «γκρίτζαλες» όπως λέµε. Ο κορµός τους τιναζόταν κατακόρυφος, τα σταυρώµατα βρισκόταν ψηλά. Συχνά χρειαζόταν να πετάξουν τριχιά και µε τη βοήθεια της να σκαρφαλώσουν, και τι να πει κανείς για δέντρα που ήταν σε «ρόβολο, σε γκρεµίλα. Τα ατυχήµατα ποτέ δεν έλειψαν και αρκετά υπήρξαν θανατηφόρα. Με το βασίλεµα του ήλιου το γορδί ζωντάνευε. Ξεφόρτωναν το βελανίδι της ηµέρας, το άπλωναν στα αλώνια ενώ οι γυναίκες άναβαν τη φωτιά στις «φωτογωνίες», για να ετοιµάσουν το βραδινό, να φάνε κάτι µε κουτάλι και να απλώσουν µετά το κατάκοπο κορµό τους. Μετά την πώληση γινόταν το «σάκιασµα» σε τσουβάλια που έπαιρναν οι έµποροι, το ζύγισµα και η πληρωµή και στη συνέχεια η µεταφορά στις αποθήκες. Την µεταφορά έκαναν τα παλιά χρόνια Πραµαντιώτες λαό Καραγκούνηδες αγωγιάτες. Φάλλαγες τα αλογοµούλαρα, φορτωµένα µε το προϊόν του µόχθου των χωριών του Ξηροµέρου, έπαιρναν το δρόµο για τις αποθήκες. Στον ευλιµένο ορµό του Αγ.Παντελεήµονα υπήρχε ολόκληρο συγκρότηµα αποθηκών, κάθε Αστακιώτης βελανιδοέµπορας και τη δική του. Εκεί γινόταν επεξεργασία, συχνά γυρίσµατα των σωρών για να µην «ανάψει» ο εµπόρευµα, ώσπου κλεινόταν οι παρτίδες µε πελάτες του εσωτερικού και εξωτερικού και έφτανε η ώρα που το λιµάνι ζωντάνευε. Μεγάλα µπάρκα, µε 3 άρµπουρα, Καντηλιώτικα, Καλαµισιάνικα, Θιακά, µπάρκα που πάλευαν ακόµα και µε του Ατλαντικού το κύµα, φόρτωναν για τη Μάλτα, το Τριέστι, Μυτιλίνη, κ.α. Οι γυναίκες των χωριών, που ήταν κοντά στους βελανιδιώνες, έβγαιναν και µάζευαν αυτή τη «χάχλα», που πουλιώταν όµως στη µισή τιµή του «µάτερου»βελανιδιού. Κάποιες τρυπούλες µπάλωνε και η χάχλα. Μα τα χρόνια άλλαξαν, το άλλοτε πολύτιµο βελανίδι πέρασε στα αζήτητα, άλλες ασχολίες, άλλες οι πηγές βιοπορισµού των χωριών µας, άλλοι οι καιροί, άλλα ήθη. 21

22 ΨΑΡΑ ΕΣ ΕΙ Η: ΤΡΑΤΑ Η τράτα είναι ένα εργαλείο 1000 οργιές(οργιά= άνοιγµα χεριών).οι ψαράδες ξεκινούσαν νωρίς το πρωί µε το καΐκι και επέστρεφαν αργά το βράδυ. Πήγαιναν στο βράχο και µε ένα σκοινί έδεναν το καΐκι. Η τράτα βρισκόταν σε βάθος οργιές. Ύστερα έριχναν καλάβα. Άµα υπήρχαν πολλά ψάρια ξαναέριχναν το δίχτυ. Στον Αστακό τότε υπήρχαν µόνο 2 τράτες. ΒΟΛΟΙ Χρησιµοποιούσαν ένα δίχτυ 150 οργιές, το οποίο το γύριζαν γύρω από το βράχο µέχρι να γυρίσουν πάλι στην άκρη. Για να µπουν τα ψάρια µέσα, χτυπούσαν τα νερά µε τα κουπιά. Πήγαιναν το βράδυ και επέστρεφαν το πρωί. ΠΕΖΟΒΟΛΟΣ Χρησιµοποιούσαν ένα δίχτυ 2 οργιές. Γύρω από το δίχτυ υπήρχαν µόλυβδοι το οποίο το έριχναν όταν έβλεπαν τα ψάρια. ΠΑΡΑΓΑ ΙΑ Χρησιµοποιούσαν µία κανίστρα στην οποία κάρφωναν γύρω γύρω τα αγκίστρια. Κάθε οργιά και αγκίστρι. Ξεκινούσαν νωρίς το πρωί και πήγαιναν σε συγκεκριµένες περιοχές. ΑΝΕΜΟΤΡΑΤΕΣ Χρησιµοποιούσαν ένα σάκο 10 µε 15 οργιές. Στην κάθε µπάντα υπήρχε δεµένο ένα δίχτυ οργιές. Μετά τη καλάβα διάλεγαν τα ψάρια. Στην άκρη από το δίχτυ υπήρχαν δύο πόρτες οι οποίες έσκαβαν το βυθό και µάζευαν τα ψάρια. ΓΡΙ-ΓΡΙ Χρησιµοποιούσαν ένα δίχτυ 500 οργιές και 70 άλτη( ύψος). Υπήρχαν δύο είδη µέρας και νύχτας. ΜΕΡΑΣ Ψάρευαν κυρίως αφρόψαρα (παλαµίδα, σαυρίδια και κολεούς).έκλειναν τα κοπάδια ψαριών γύρω -γύρω µε ένα δίχτυ, στον οποίο έβαζαν κουλούρια για να κλείνει από κάτω. Χρησιµοποιούσαν 1 η 2 κρικρί. ΝΥΧΤΑΣ Ψάρευαν γαύρους και σαρδέλες. Άναβαν λάµπες µέσα στο νερό και όταν µαζεύονταν τα ψάρια ένωναν όλες τις λάµπες και τα έπιαναν. ΛΕΣΙΝΙ Μέχρι το 1950 το Λεσίνι ήταν µία λίµνη µε αγριοκάλαµα. Το κράτος χρησιµοποιώντας µηχανήµατα έκανε τα χωράφια γόνιµα. Άρχισε να καλλιεργεί κριθάρια, καλαµπόκια, βαµβάκια. Γύρω στο 1960 ένα µέρος του Λεσινίου νοικιάστηκε στον κ. Παπαβασιλείου. Αυτός άρχισε να καλλιεργεί καρπούζια και ρύζια. Το κράτος (οργανισµός Λεσινίου) καλλιεργούσε το 70% των χωραφιών. Μέχρι το ο Οργανισµός µαζί µε το κράτος τα µοίρασαν στους κατοίκους που θεωρούσαν ότι έπρεπε να τα πάρουν των γύρω περιοχών. Μοίρασε από περίπου 40 στρέµµατα σε κάθε οικογένεια. Από εκεί και µετά καλλιεργούταν από τους κατοίκους. Αυτό γίνεται µέχρι και σήµερα. 22

23 Α. ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΗΘΗ ΕΘΙΜΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΟΣΕΙΣ Εγκυµοσύνη Για να γεννήσει η έγκυος µε ευκολία, ξεκλειδώνουν ό,τι είναι κλειδωµένο και της αφαιρούν όλα τα δαχτυλίδια. Η έγκυος κρεµάει τα ρούχα της όρθια, για να έρθει κανονικά το παιδί (δηλ. µε το κεφάλι προς τα κάτω). Για να δουν αν θα γεννήσει αγόρι ή κορίτσι, βάζουν ένα κουκούτσι από λεµόνι ή πορτοκάλι στη χόβολη. Αν σκάσει και πεταχτεί από τη θέση του, θα κάνει κορίτσι. Αν µείνει στη θέση του, αγόρι. Αν η έγκυος έχει µεγάλες περιφέρειες, θα κάνει κορίτσι. Αν δεν έχει, αγόρι. Ρωτούν την έγκυο τι έχει στα χέρια της. Αν αυτή κοιτάξει τις παλάµες της, θα γεννήσει κορίτσι. Γέννηση Όταν γεννηθεί το µωρό, όλοι οι συγγενείς και οι φίλοι της οικογένειας το ασηµώνουν: τυλίγουν ασήµι και ζάχαρη σε ένα βαµβάκι. Μερικά µωρά γεννιούνται µε µια λεπτή προσωπίδα. Καθώς τη βγάζουν, την ονοµατίζουν και αυτή έχει µαγικές ιδιότητες. Αν πουν πχ. ευτυχία, θα είναι πάντα ευτυχισµένο κλπ. Κάτω από το µαξιλάρι του µωρού βάζουν ένα φυλαχτό, για να µην το πλησιάζει κανένα κακό. Τρεις µέρες µετά τη γέννηση πιστεύουν ότι επισκέπτονται το µωρό οι µοίρες. Γι αυτό φροντίζουν να έχουν δίπλα από την κούνια τρία µαντήλια κόκκινα, τρία γλυκά και τρία νοµίσµατα, για να τις καλοπιάσουν. Η λεχώνα για σαράντα µέρες δεν πρέπει να βγαίνει έξω τη νύχτα, να πηγαίνει στην εκκλησία, να επισκέπτεται σπίτια και να δουλεύει. Πιστεύουν ότι είναι ακόµα αδύναµες από τη γέννα και εκτεθειµένες σε δαιµονικά και κακά πνεύµατα. Όταν περάσουν σαράντα µέρες, πηγαίνει µε το µωρό στον παπά, ο οποίος τους διαβάζει µια ευχή. Βάπτιση Την παραµονή της βάπτισης στέλνουν κάλεσµα στο νονό, ένα δίσκο µε γλυκίσµατα κι ένα µπουκάλι κρασί. Παλαιότερα η βάπτιση του παιδιού γινόταν στο σπίτι και όχι στην εκκλησία. Ακόµη, παλαιότερα η µάνα δεν παρευρισκόταν στη βάπτιση. Το παιδί το πήγαιναν στην εκκλησία οι συγγενείς. Όταν ακουγόταν το όνοµα του παιδιού, έτρεχαν τα µικρά παιδιά στη µάνα και της το ανακοίνωναν κι εκείνη τα φιλεύει µε χρήµατα και γλυκά. Το λάδι µε το οποίο άλειψε ο νονός το παιδί πρέπει να µείνει πάνω του για τρεις µέρες. Με το νερό που ξεπλένουν το µωρό από το λάδι µετά από τρεις µέρες, το ρίχνουν στον κήπο ή µέσα σε µια γλάστρα. Τα πανιά που τυλίγουν το µωρό µετά τη βάπτιση, καθώς και τα υπόλοιπα ρούχα που έχουν λάδι, τα ξεπλένουν στη θάλασσα. 23

24 Γάµος Εβδοµάδα του γάµου ΤΡΙΤΗ: Γίνεται το ανάπιασµα του προζυµιού στο σπίτι του γαµπρού. Ένα αγόρι (που ζουν οι γονείς του) κοσκινίζει το αλεύρι κι ένα ανύπαντρο κορίτσι ζυµώνει. Οι συγγενείς το ασηµώνουν και µε ντουφεκιές γνωστοποιούν το γεγονός. Ακολουθεί φαγητό και χορός. ΤΕΤΑΡΤΗ: Στο σπίτι της νύφης, µε τα προζύµια του γαµπρού φτιάχνουν τα κουλούρια του γάµου. ΠΕΜΠΤΗ: Ανύπαντρα κορίτσια στρώνουν το κρεβάτι των µελλόνυµφων και οι συγγενείς πετούν χρήµατα, ρύζι και κουφέτα, για να είναι καλορίζικοι. Επίσης, πετούν πάνω στο κρεβάτι ένα αγόρι, για να γεννήσει η νύφη γιο. Την ίδια µέρα, απλώνουν όλα τα προικιά της νύφης και όποιος θέλει, µπορεί να επισκεφτεί το σπίτι και να τα θαυµάσει. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ: Οι καλεσµένοι πηγαίνουν τα κανίσκια στα σπίτια των µελλόνυµφων. Βάζουν αρνί, κουλούρια, κρασί και γλυκά. ΣΑΒΒΑΤΟ: Ο κουµπάρος και οι συγγενείς του γαµπρού στέλνουν τα κανίσκια στη νύφη (σφαχτό, τρία κουλούρια, κρασί, ραβανί ή κουραµπιέδες). Την ίδια µέρα, παίρνουν και τα προικιά, τακτοποιηµένα σε µπάλες. Το σόι του γαµπρού «κλέβει» κάτι από το σπίτι της νύφης και µόνο αν το καταλάβουν οι υπόλοιποι και το ζητήσουν πίσω, το επιστρέφουν. Επίσης, όταν φεύγουν τα προικιά από το σπίτι της νύφης, πετούν έναν κουβά µε νερό και λένε: «όση δροσιά έχει το νερό, τόση δροσιά να έχει και αυτή που παντρεύεται». Ακολουθεί γερό φαγοπότι και γλέντι και στα δύο σπίτια (γαµπρού και νύφης). ΚΥΡΙΑΚΗ: Από το πρωί αρχίζει το στόλισµα της νύφης και το ξύρισµα του γαµπρού. Κατά το χτένισµα της νύφης, όλοι οι συγγενείς ρίχνουν µέσα σ ένα πιάτο µε νερό κι αλάτι, χρήµατα και λένε στη νύφη: «ό,τι είπαµε νερό κι αλάτι». Στο σπίτι του γαµπρού, σ ένα πιάτο µε νερό ρίχνουν κέρµατα για τον κουρέα. Όταν ετοιµαστούν, ξεκινούν για την εκκλησία, όπου θα γίνει το µυστήριο. Μετά το τέλος του γάµου εύχονται όλοι στους νεόνυµφους: «να ζήσετε, καλορίζικοι, να στεριώσετε». Η νύφη οδηγείται στο σπίτι του γαµπρού, όπου τη βάζουν να πατήσει πάνω σ ένα υνί, για να είναι σιδερένια και της δίνουν να πετάξει πίσω της ρόδι και αµύγδαλα. Ακόµη, η πεθερά δίνει στους νεόνυµφους µέλι και καρύδια, για να έχουν γλυκιά ζωή. Αργότερα αρχίζει µεγάλο γλέντι µε άφθονο φαγητό και πολύ χορό έως τις πρωινές ώρες. 7 ΗΜΕΡΕΣ ΜΕΤΑ ΤΑ ΣΤΕΦΑΝΑ: Οι νεόνυµφοι πηγαίνουν να µεταλάβουν. Ο παπάς τους δίνει άρτο που τον πληρώνουν και οι επίτροποι µατσέτο και τους εύχονται να ζήσουν. Τραγούδια του γάµου Άσπρη κάτασπρη µπαµπακιά όπου χα στην αυλή µου, τη σκάλιζα, την πότιζα και είχα χαρά µεγάλη. Μα ρθε ξένος κι απόξενος, ήρθε και µου την πήρε. Αχάριανε το σπίτι µου, ανόστισε η αυλή µου. Ανόστισ η δική µου αυλή κι εφούµισε του ξένου. Είκοσι χρόνια πότιζα µηλίτσα στην αυλή µου, τώρα που µου την πήρανε ας πάει µε την ευχή µου. Να χα ένα µήλο να ριχνα στο πέρα παραθύρι 24

25 να τσάκιζα το µαστραπά που χει το µόσχο µέσα και µέσα η κόρη κάθεται, κεντάει χρυσό µαντήλι. Το µαντηλάκι που κεντάς σε µένα να το στείλεις, να µην το στείλεις µ άλλονε, παρά µε την αγάπη. Έβγα νύφη µου στην πόρτα όπως έβγαινες και πρώτα, να σε δουν οι συγγενείς σου και οι αλδεφοποιτοί σου. Να σε δουν τα δυο σου αδέρφια Και τα πρώτα σου ξαδέρφια. Αυτού που πας νυφούλα µου κανέλα µη µυρίσεις και µας αλησµονήσεις. Σ όσους γάµους κι αν επήγα τέτοια νύφη δεν την είδα. Είδα νύφη µαντζουράνα και γαµπρό χρυσή καµπάνα. Έχει τα µαλλιά µετάξι και πλεγµένα µε την τάξη. Έχει µέτωπο φεγγάρι που τρελαίνει παλικάρι. Έχει φρύδι γαϊτάνι που ζωγράφος δεν το φτιάνει. Έχει δυο µατάκια µαύρα που δεν είδα στην Ελλάδα. Έχει µύτη κοντυλένια, δόντια µαργαριταρένια. Έχει στόµα δαχτυλίδι που λαλεί σαν καναρίνι ιάφορα έθιµα-προλήψεις Προτού γίνει ο γάµος θεωρείται γρουσουζιά να επισκεφτεί η νύφη το σπίτι του γαµπρού. Τους µελλόνυµφους στεφανώνει πάντα ο νονός του γαµπρού. Μόνο για πολύ σοβαρό λόγο µπορεί να µη δεχτεί να τους στεφανώσει. Αυτές οι περιπτώσεις είναι ελάχιστες. Προτού οι µελλόνυµφοι παντρευτούν πρέπει να εξοµολογηθούν και να µεταλάβουν, καθώς αρχίζουν µια καινούρια ζωή και πρέπει να απαλλαχτούν από τις παλιές αµαρτίες. Κάθε καλεσµένος συγγενής φέρνει στο γάµο από ένα κανίσκι: σφαχτό (αρνί, γουρουνόπουλο), κρασί, κουλούρια και γλυκά. Ανύπαντρες κοπέλες ετοιµάζουν το κρεβάτι των µελλόνυµφων, την Πέµπτη πριν το γάµο και όλοι οι συγγενείς πετούν χρήµατα, κουφέτα και ρύζι, για να 25

26 ριζώσει το ζευγάρι. Επίσης ρίχνουν κι ένα µικρό αγόρι, για να έχει η νύφη αρσενικό καρπό. Όταν φεύγει η νύφη από το πατρικό της, κοιτάζει τρεις φορές πίσω, για να µοιάσουν τα παιδιά στο σόι της. Το νυφικό παπούτσι το φοράει στο δεξί πόδι της νύφης ο κουνιάδος. Σε περίπτωση που ο γαµπρός δεν έχει αδερφό, το αναλαµβάνει ο πρώτος ξάδερφος. Τα στεφάνια τα πηγαίνει µια ανύπαντρη κοπέλα στη εκκλησία µέσα σε ένα δίσκο µε λίγα κουφέτα.. Μετά το τέλος του µυστηρίου, όλες οι ανύπαντρες κοπέλες παίρνουν λίγα κουφέτα από το δίσκο µε τα στέφανα. Το βράδυ τα βάζουν κάτω από το µαξιλάρι τους και όποιον δουν στον ύπνο τους, πιστεύουν ότι θα παντρευτούν. Όταν πηγαίνει η νύφη στο πατρικό του γαµπρού, πετά πίσω της ένα ρόδι, κουφέτα και ρύζι, για να ριζώσει το ζευγάρι. Επίσης, τη βάζουν να πατήσει σε ένα υνί, για να κάνει πολλούς γιους. Αν η νύφη πηγαίνοντας στη εκκλησία συναντήσει άλλη νύφη, θεωρείται γρουσουζιά. Γι αυτό ανταλλάσσουν µαντήλια, χωρίς να κοιταχτούν στα µάτια. Στο νονό-κουµπάρο δίνουν να φάει το κεφάλι του αρνιού, µε ένα µήλο στο στόµα και στολισµένο µε λουλούδια. Θάνατος ιάφορα έθιµα-προλήψεις Όταν ξεψυχά ο ετοιµοθάνατος, κοιτάζουν προς την Ανατολή. Αν ο νεκρός είναι νέο, ανύπαντρο κορίτσι, το ντύνουν µε νυφικά ρούχα. Αν είναι αγόρι, µε γαµπριάτικα. Επίσης, στο µνηµόσυνό τους κάνουν γλυκά και κουλούρια. Μέσα στο φέρετρο βάζουν το αγαπηµένο αντικείµενο του νεκρού µαζί µε λίγα χρήµατα, γιατί πιστεύουν πως θα περάσει από το γεφύρι της Τρίχας και πρέπει να πληρώσει. Όταν βγάζουν το νεκρό από το σπίτι για να τον πάνε στην εκκλησία, σπάνε ένα πιάτο ή ένα κεραµίδι, ρίχνουν νερό από τα µπαλκόνια και κλείνουν τις πόρτες και τα παράθυρα, για να µην επιστρέψει ξανά ο χάρος στο σπίτι τους. Το βράδυ µετά την ταφή γίνεται δείπνο µε τους κοντινούς συγγενείς (παρηγοριά). Στο µνηµόσυνο φτιάχνουν απλάδα (σιτάρι, σταφίδες, καρύδι, αµύγδαλα, ρόδι, κανέλα, µαϊντανό και ζάχαρη), την οποία µοιράζουν στον κόσµο. Μετά το µνηµόσυνο, οι οικογένεια του πεθαµένου προσφέρει καφέ, λουκούµια και ψυχούδια (µικρά ψωµάκια). Οι στενοί συγγενείς του νεκρού φορούν µαύρα ρούχα (κυρίως οι γυναίκες) ή πένθος (µια µαύρη κορδέλα στο µπράτσο). Ακόµη δεν επιτρέπεται να τραγουδήσουν, γιατί πιστεύουν πως ο πεθαµένος τους χτυπά στο κεφάλι. Μοιρολόγια Η γης πρέπει να χαίρεται, πρέπει να καµαρώνει, πρέπει να βάνει κόκκινα και να φορεί γαλάζια, πρέπει και να σκουπίζεται δυο τρεις φορές την ώρα, τι τρώει µανάδων τα παιδιά, των αδερφών τ αδέρφια, των γυναικών τους άντρες τους, πατέρων τα παιδιά τους. 26

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Την ημέρα του γάμου μαζεύονται οι κοπέλες στο σπίτι της νύφης και την ντύνουν. Μετά η μάνα της, της πλένει τα πόδια για να

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Την Πέµπτη 24 του Οκτώβρη επισκεφτήκαµε το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης που βρίσκεται σε ένα χωριό της Πάφου τη Γεροσκήπου. Εκεί έχει πολλά αντικείµενα που χρησιµοποιούσαν οι

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργώντας τη γη. νιν ή ινίν σκάλα του αμπελιου

Καλλιεργώντας τη γη. νιν ή ινίν σκάλα του αμπελιου Καλλιεργώντας τη γη άλετρο βουκάνη ή δουκάνη νιν ή ινίν σκάλα του αμπελιου πενταδόντιν δρεπάνι Οι άνθρωποι όργωναν τη γη με το ξύλινο άλετρο που το έσερναν τα βόδια και έβαζαν τους σπόρους του σιταριού.

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ Θυµάσαι το παραµύθι της γιαγιάς για την 28 η Οκτωβρίου; Μάζεψε τους φίλους σου και διηγήσου το. Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένας γίγαντας που ζούσε στο δικό του σπίτι. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ.

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Τάξη: Γ Τμήμα: 2ο Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Θέμα :Τι θέλω να αλλάξει στον κόσμο το 2011. Το έτος 2010 έγιναν πολλές καταστροφές στον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Γάμος Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε παραδόσεις και έθιμα. Παρόλα αυτά, η γαμήλια τελετή παραμένει ίδια στο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

25 / 30 ( ( ) , 6.

25 / 30 ( ( )    ,    6. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η λαϊκή παράδοση είναι ο συνδετικός κρίκος που κρατάει τους λαούς σφιχτά δεµένους µεταξύ τους µε κοινές εκδηλώσεις, ήθη και έθιµα. Μια τέτοια εκδήλωση είναι το µυστήριο του γάµου στον τόπο

Διαβάστε περισσότερα

Ο κύκλος της ζωής των Μαστόρων στα Προπολεμικά χρόνια http://www.kerasovo.gr/habits/137.html

Ο κύκλος της ζωής των Μαστόρων στα Προπολεμικά χρόνια http://www.kerasovo.gr/habits/137.html Ο κύκλος της ζωής των Μαστόρων στα Προπολεμικά χρόνια http://www.kerasovo.gr/habits/137.html Το χωριό μας, η Αγία Παρασκευή (Κεράσοβο) Κόνιτσας ήταν από τα μέσα του 19ου αιώνα κατεξοχήν μαστοροχώρι καθώς

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο...

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ - ΘΕΠΡΩΤΙΑ ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... Η ΕΦΟ Ρ ΕΙΑ Π ΡΟ Ϊ ΤΟ ΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Ι ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΦΟΥ Σχολική χρονιά: 2013-2014 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Εργασία από τα παιδιά της Γ2 Υπεύθυνη δασκάλα: Χριστίνα Αγαθοκλέους Ο παπλωματάς Ο παπλωματάς είναι ένα από τα παραδοσιακά επαγγέλματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Αυγοδρομίες Οι αυγοδρομίες ήταν ένα παιχνίδι που έπαιζαν τα παιδιά το Πάσχα στην πλατεία του χωριού. Είναι ένας διαγωνισμός όπου τα παιδιά κρατούν στο στόμα τους κουτάλια με

Διαβάστε περισσότερα

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει...

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... Ο γιος του ψαρά κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... ια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας ψαράς που δεν είχε παιδιά. Κάποια μέρα, εκεί που πήγαινε με

Διαβάστε περισσότερα

Το Τριώδιο ή αλλιώς Αποκριά είναι μια περίοδος 3 εβδομάδων που γιορτάζουμε κάθε χρόνο πριν από τη Σαρακοστή του Πάσχα.

Το Τριώδιο ή αλλιώς Αποκριά είναι μια περίοδος 3 εβδομάδων που γιορτάζουμε κάθε χρόνο πριν από τη Σαρακοστή του Πάσχα. Το Τριώδιο ή αλλιώς Αποκριά είναι μια περίοδος 3 εβδομάδων που γιορτάζουμε κάθε χρόνο πριν από τη Σαρακοστή του Πάσχα. Το Τριώδιο το τοποθετούμε χρονικά ως εξής: Πάσχα Τριώδιο ή Αποκριά Σαρακοστή Η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΗΜ/ΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σεπτέμβριος Αφόρμηση: ίνω στα παιδιά σε χαρτόνι φωτοτυπημένη μια σβούρα και τους

Διαβάστε περισσότερα

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht βραδινό Τρώω µε τον πατέρα µου στις 18 ώρα βραδινό.τρώµε ψωµί µε τυρί και αλλαντικά. δείπνο Παίρνω µε τον πατέρα µου δείπνο στις 18 ώρα. Τρώµε σούπα µε µακαρόνια. κούπα οι κούπες Πίνω νερό από την κούπα.

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Προσαρµογή για παιδιά Εισαγωγή Η γη είναι το σπίτι µας - Ζούµε σε µια πολύ σηµαντική εποχή και πρέπει να προστατεύσουµε τη Γη. - Όλοι οι λαοί του κοσµού φτιάχνουν µια µεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα.

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα. Ιδέες για Γενέθλια παιδιών Πόσες φορές σπάσατε το κεφάλι σας, που να κάνετε το πάρτι γενεθλίων των παιδιών σας; Στο σπίτι, στον κήπο ή τελικά σε κάποιον παιδότοπο; Εάν επιλέξετε έναν παιδότοπο, τα πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού)

Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού) Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού) Ερωτήσεις 3 πόντων: 1) Η γάτα θέλει να πάει στο γάλα και το ποντίκι στο τυρί, ακολουθώντας τους δρόµους του κήπου. Οι διαδροµές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Tο χωριό Σωσάνδρα βρίσκεται λίγα χιλιόµετρα έξω από την Aριδαία,του ν.πελλης. H ιστορία της Σωσάνδρας αποτυπώνεται στα ευρύµατά της, αλλά και στα

Tο χωριό Σωσάνδρα βρίσκεται λίγα χιλιόµετρα έξω από την Aριδαία,του ν.πελλης. H ιστορία της Σωσάνδρας αποτυπώνεται στα ευρύµατά της, αλλά και στα Περιοχή Tο χωριό Σωσάνδρα βρίσκεται λίγα χιλιόµετρα έξω από την Aριδαία,του ν.πελλης. H ιστορία της Σωσάνδρας αποτυπώνεται στα ευρύµατά της, αλλά και στα κτίρια.σποραδικά αρχαιολογικά ευρύµατα έχουν βρεθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ το Δημοτικό η δασκάλα λέει στους μαθητές της: -Παιδιά, ελάτε να κάνουμε ένα τεστ εξυπνάδας! Ριχάρδο, πες μου ποιο είναι αυτό το ζωάκι: Περπατά στα κεραμίδια, έχει μουστάκι, κάνει νιάου και αλλά έχει και

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ. SOU Zheleznik Stara Zagora

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ. SOU Zheleznik Stara Zagora ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ SOU Zheleznik Stara Zagora Koleda (Στο κυριλλικό αλφάβητο: коледа) είναι η σλαβική λέξη για τα Χριστούγεννα, που χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα στη Βουλγαρία. Μερικοί πιστεύουν

Διαβάστε περισσότερα

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες 10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες Ο Παγασητικός είναι μια κλειστή θάλασσα που τα νερά της αλλάζουν κάθε 8-9 μέρες χάρη στα ρεύματα Οι παλιές, μεγάλες πληγές Ελλιπής βιολογικός καθαρισμός Τα

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Η φίλη μας η ανακύκλωση. Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου

Η φίλη μας η ανακύκλωση. Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Η φίλη μας η ανακύκλωση Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Στην όμορφη πολιτεία με το γαλάζιο ουρανό μια μικρή παρέα από σκουπίδια συναντήθηκε για να κουβεντιάσει το μέλλον της. Ο Αλουμίνης,

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Δεύτερη διδακτική πρόταση Ανέκδοτα-Αινίγματα Ενδεικτική διάρκεια: 1 διδακτική ώρα (εναλλακτικά, να δίνονται ένα ή δύο ανέκδοτα στο πρώτο ή τελευταίο δεκάλεπτο

Διαβάστε περισσότερα

Εκατοντάδες χρόνια πριν, έξω από την Άρτα, οι άνθρωποι θέλησαν να γεφυρώσουν τον Άραχθο ποταμό. Ήταν μεγάλο και δύσκολο σε εκτέλεση έργο, αλλά

Εκατοντάδες χρόνια πριν, έξω από την Άρτα, οι άνθρωποι θέλησαν να γεφυρώσουν τον Άραχθο ποταμό. Ήταν μεγάλο και δύσκολο σε εκτέλεση έργο, αλλά Μιχελή Ελένη 2Γ Εκατοντάδες χρόνια πριν, έξω από την Άρτα, οι άνθρωποι θέλησαν να γεφυρώσουν τον Άραχθο ποταμό. Ήταν μεγάλο και δύσκολο σε εκτέλεση έργο, αλλά συγχρόνως και μεγάλης κοινωνικής σπουδαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΔΕΣΥΠΡΗ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σχέδια εργασίας Ευέλικτη ζώνη Εικονογράφηση Ντανιέλα Σταματιάδη για μαθητές Νηπιαγωγείου και Α Δημοτικού ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Διασύνδεση των μαθημάτων μέσα από τις

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι.

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι. Το ψωμί (άρτος) είναι βασικό είδος τροφίμου με ιδιαίτερη θρεπτική αξία. Ανήκει στην παραδοσιακή διατροφή, ιδιαίτερα αυτής των φτωχών. Το ψωμί είναι η βασική τροφή στην Ευρώπη, αλλά και στους πολιτισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Αυήγηση της Οσρανίας Καλύβα στην Ειρήνη Κατσαρού

Αυήγηση της Οσρανίας Καλύβα στην Ειρήνη Κατσαρού Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας χωριάτης κι ήτανε φτωχός. Είχε ένα γάιδαρο και λίγα τάλαρα. Εσκέφτηκε τότε να βάλει τα τάλαρα στην ουρά του γαϊδάρου και να πάει να τον πουλήσει στο παζάρι στην πόλη. Έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Στεμνίτσα, ο τόπος μας

Στεμνίτσα, ο τόπος μας Στεμνίτσα, ο τόπος μας Εκπαιδευτικό πρόγραμμα εξοικείωσης των παιδιών με τις νέες τεχνολογίες Αύγουστος 2007 (Υπό την αιγίδα του Δήμου Τρικολώνων) οι πρωταγωνιστές ο Mάριος ο Σπύρος η Δέσποινα η Μυρτώ

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου

Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου Ξεκινώντας την προσπάθεια μας, να ενεργοποιήσουμε τους μαθητές μέσα από αυτό το νέο μάθημα, για τα Ελληνικά σχολεία, επιλέξαμε τον πιο «γλυκό»

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

Παραμυθένια μεσημέρια Σαββάτου

Παραμυθένια μεσημέρια Σαββάτου Κλάδος Λυκόπουλων Περιφέρεια Αθηνών ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Ένας μήνας γεμάτος εκδηλώσεις Παραμυθένια μεσημέρια Σαββάτου Τα Παραμυθένια μεσημέρια Σαββάτου περιμένουν για 9η χρονιά μικρούς και μεγάλους να ανακαλύψουν,

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ενότητα: Κοινωνικές σχέσεις (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα στη ζωή μιας καλαθοποιού

Μια μέρα στη ζωή μιας καλαθοποιού Μια μέρα στη ζωή μιας καλαθοποιού Γεια σας, ονομάζομαι Χέλεν. Είμαι εργάτρια σε πρεμνοφυές δάσος και καλαθοποιός. Τα πρεμνοφυή δάση γεννιούνται από αραβλαστήματα και δίνουν ξύλο μικρών διαστάσεων. Το ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί».

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Μ. Μηλιάς Σχ. Έτος: 2006 2007 Υπεύθυνες προγράμματος: Τζιάτζιου Χριστίνα Βασιλειάδου Γεωργία 1 Στέφος Γιώργος Κουτλουμπάσης

Διαβάστε περισσότερα

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2006 1 Αυτό το βιβλίο εργασίας ανήκει στ... µαθητ Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν τα απλώνετε για την επακόλουθη επεξεργασία.

Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν τα απλώνετε για την επακόλουθη επεξεργασία. ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΖΥΜΗΣ Ζύμη για γεμιστό πιτάκι 1,5 kg αλεύρι 15 g αλάτι 250 g βούτυρο ή λίπος 3/8 l νερό Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους;

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους; Τι έχει τέσσερις τοίχους; Ένα δωμάτιο. Τι υπάρχει απέναντι από το πάτωμα; Το ταβάνι η οροφή. Πού υπάρχουν λουλούδια και δέντρα; Στον κήπο. Πού μπορώ να μαγειρέψω; Στην κουζίνα. Πού μπορώ να κοιμηθώ; Στο

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ»

2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ» 2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ» Δεν είχε καλά χαράξει και η κυρία Μαίρη άνοιξε το μαγαζί. Πέταξε τα

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου

Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου Η παρούσα εκπαιδευτική δραστηριότητα υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος Μαθαίνουμε Παρέα που χρηματοδοτείται από το Κοινωφελές Ίδρυμα

Διαβάστε περισσότερα

305. οκιµάζει µε τον αγκώνα τη θερµοκρασία του νερού. 304. Η µαµά βγάζει τα ρούχα από το µωρό. 306. Βάζει το µωρό µέσα στο µπάνιο. από το µπάνιο.

305. οκιµάζει µε τον αγκώνα τη θερµοκρασία του νερού. 304. Η µαµά βγάζει τα ρούχα από το µωρό. 306. Βάζει το µωρό µέσα στο µπάνιο. από το µπάνιο. NOHTIKES_KARTES_E6:Layout 1 12/16/08 9:00 AM Page 2 NOHTIKES_KARTES_E6:Layout 1 12/16/08 9:00 AM Page 3 305. οκιµάζει µε τον αγκώνα τη θερµοκρασία του νερού. 304. Η µαµά βγάζει τα ρούχα από το µωρό. 307.

Διαβάστε περισσότερα

qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq

qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq Η μάνα και τα τέσσερα παιδιά της σwωψerβνtyuςiopasdρfghjklzxcvbn mqwertyuiopasdfghjklzxcvbnφγιmλι qπςπζαwωeτrtνyuτioρνμpκaλsdfghςj klzxcvλοπbnαmqwertyuiopasdfghjklz xcvbnmσγqwφertyuioσδφpγρaηsόρ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ)

«ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ) «ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ) Τουλίπες της Ολλανδίας, Κλωντ Μονέ Μια φορά κι ένα καιρό σε μια χώρα μακρινή οι άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Συνάντηση με την παράδοση στο σχολείο μας

Συνάντηση με την παράδοση στο σχολείο μας Συνάντηση με την παράδοση στο σχολείο μας Την ημέρα της παράδοσης υπήρχαν πολύ ωραία πράγματα στο σχολείο μας. Είδαμε στο μουσείο βούρκες, παλιά σίδερα, κατσαρόλες, καπνιστήρια και άλλα. Μερικές κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε-ΑΠΘ 2014-15 Λεβεντούλα Λευτέρης Γιώργος Ποια ήταν η βάση της διατροφής εκείνη την εποχή; Το

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγητής: Χήρα Γαλάνω Χήρα Πρωτομάστορας:

Αφηγητής: Χήρα Γαλάνω Χήρα Πρωτομάστορας: Νοέμβρης 1849 Ρόλοι Αφηγητής Χήρα Γαλάνω Πρωτομάστορας Κουδαρούλ 1 Κουδαρούλ 2 Κουδαρούλ 3 Κουδαρούλ 4 Κουδαρούλ 5 Βλάχος Κοντός Δάσκαλος - Χωροφύλακας - Δραγάτης 1 Αφηγητής: Μια χήρα με τα ορφανά της,

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Α1 Κατανόηση προφορικού λόγου Διάρκεια: 25 λεπτά (25 μονάδες) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Ο Δημήτρης και ο φίλος του ο Πέτρος αυτό το σαββατοκύριακο θα πάνε εκδρομή στο βουνό. Θα ακούσετε δύο (2) φορές το Δημήτρη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου,

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, την ξαδέρφη μου και τον μπαμπά μου στον ποταμό. Ο ποταμός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια: 2 ώρες Υπογραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ g Μια ιστορία για µικρούς και µεγάλους ένα παραµύθι τεχνολογίας και ζαχαροπλαστικής. ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ Μια ιστορία της. Λίνα ΣΤΑΡ!!! Τ.Ε.Ε. ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΥΡΟΥ Μαθήτρια: Λίνα Βαρβαρήγου (Λίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό μάθημα ΓΛΩΣΣΑ Δ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. 1 Διάβασε προσεκτικά το κείμενο και συμπλήρωσε τον παρακάτω πίνακα,

Επαναληπτικό μάθημα ΓΛΩΣΣΑ Δ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. 1 Διάβασε προσεκτικά το κείμενο και συμπλήρωσε τον παρακάτω πίνακα, Z Επαναληπτικό μάθημα Στην παραλία Η αμμουδιά του Μούντι ήταν γεμάτη κόσμο, ο ήλιος με τις πύρινες αχτίδες του μαύριζε τα ξαπλωμένα κορμιά, νέα παιδιά έπαιζαν ρακέτες και κάθε τόσο έτρεχαν εδώ κι εκεί

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 1 Επίπεδο Α1 ιάρκεια: 30 λεπτά Πρώτο µέρος (12 µονάδες) Ερώτηµα 1 (6 µονάδες) Ένας φίλος σας σάς προσκαλεί στη βάφτιση της κόρης του. ιαβάστε το προσκλητήριο και σηµειώστε στις προτάσεις που πιστεύετε

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

Ο γάμος στο χωριό μας στις δεκαετίες του 50-60

Ο γάμος στο χωριό μας στις δεκαετίες του 50-60 Ο γάμος στο χωριό μας στις δεκαετίες του 50-60 Ο γάµος στο χωριό στις δεκαετίες του 50 και του 60 ήταν ένα σηµαντικό γεγονός το οποίο το ζούσαν έντονα, όχι µονάχα οι µελλόνυµφοι και το συγγενικό τους περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Στα πλαίσια της «Ευρωπαϊκής εβδομάδας πολιτισμού» συμμετείχαμε τα τμήματα Δ 1 και Δ 2 και το τμήμα Ε 2 του σχολείου μας, σε μια περιήγηση στα πολιτιστικά μέρη του Γερίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΚΩ. 1.Βαλσάμη Βενετία, 2.Κουτσουράδη Περσεφόνη,3.Κυπριώτη Ιωάννα- Μιχαηλία,4.Κυδωνάκη Σοφία,5.Πεταυράκη Χαρά

ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΚΩ. 1.Βαλσάμη Βενετία, 2.Κουτσουράδη Περσεφόνη,3.Κυπριώτη Ιωάννα- Μιχαηλία,4.Κυδωνάκη Σοφία,5.Πεταυράκη Χαρά ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΚΩ ΟΜΑΔΑ:Dragons 1.Βαλσάμη Βενετία, 2.Κουτσουράδη Περσεφόνη,3.Κυπριώτη Ιωάννα- Μιχαηλία,4.Κυδωνάκη Σοφία,5.Πεταυράκη Χαρά Αποφασίσαμε σαν ομάδα να ασχοληθούμε με τα έθιμα της Κω γιατί είναι αρκετά

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο Ήρθε ο Γενάρης και ο ήλιος κρύφτηκε αμέσως πίσω από τα σύννεφα. Οι φίλοι του οι συλλέκτες τον περιμένουν με αγωνία αλλά απ ότι φαίνετε θα συνεχίσουν να τον περιμένουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα M A R K E T I N G R E S E A R C H S E R V I C E S Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα Δεκέμβριος 2010 Εισαγωγή Φέτος, είπαμε να γιορτάσουμε τα Χριστούγεννα με μια έρευνα που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία από τα παιδιά της. Α 1 τάξης

Εργασία από τα παιδιά της. Α 1 τάξης Εργασία από τα παιδιά της Α 1 τάξης Τετάρτη, 15 του Μάη Χθες πέρασα μια όμορφη μέρα. Το πρωί ξύπνησα και ετοιμάστηκα για το σχολείο. Φόρεσα τη στολή μου, έφαγα το πρόγευμά μου και ξεκίνησα για το σχολείο.

Διαβάστε περισσότερα