Επιµέλεια για τα 24 Γράµµατα: Μαυροζαχαράκης Μανόλης Κοινωνιολόγος Πολιτικός Επιστήµονας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιµέλεια για τα 24 Γράµµατα: Μαυροζαχαράκης Μανόλης Κοινωνιολόγος Πολιτικός Επιστήµονας"

Transcript

1 Η ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΟΥ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ Μία ανθολογία µε άρθρα, αναλύσεις και στιγµιότυπα γύρω από την αντιστροφή του ανθελληνικού κλίµατος στην Ευρώπη Επιµέλεια για τα 24 Γράµµατα: Μαυροζαχαράκης Μανόλης Κοινωνιολόγος Πολιτικός Επιστήµονας

2 [Τρίτη άποψη] Είµαστε όλοι Ελληνες Εβραίοι ιανοούµενοι εναντίον της ανόδου των νεοφασιστών στην Ελλάδα ηµοσίευση: 30 Μαϊ :00 Το κείµενο που ακολουθεί δηµοσιεύθηκε στη γαλλική «Μοντ» και σε άλλες εφηµερίδες. Μεταξύ άλλων, το υπογράφουν ο βρετανός κοινωνιολόγος Αντονι Γκίντενς, ο πολωνός εκδότης της µεγάλης εφηµερίδας «Γκαζέτα Βιµπόρσκα» Ανταµ Μίχνικ, ο ιταλός νοµπελίστας Ντάριο Φο, ο ισραηλινός σκηνοθέτης Αµος Γκιτάι και ο γάλλος φιλόσοφος Μπερνάρ-Ανρί Λεβί. Απίστευτο: Στις 6 Μαΐου το νεοναζιστικό κόµµα Χρυσή Αυγή εισήλθε στο ελληνικό Κοινοβούλιο. Με το έµβληµά της εµπνευσµένο από τη σβάστικα, τον ναζιστικό χαιρετισµό, το «Αγών µου» ως σηµείο αναφοράς, την αντισηµιτική και ρατσιστική ιδεολογία, την άρνηση του Ολοκαυτώµατος, τις απειλές εναντίον των µεταναστών και των δηµοσιογράφων, την προσωπολατρία, η Χρυσή Αυγή είναι απευθείας κληρονόµος του γερµανικού Εθνικοσοσιαλιστικού Κόµµατος που βύθισε την Ευρώπη και τον κόσµο στο χάος και στην αιµατοχυσία. Η αναβίωση της ναζιστικής ιδεολογίας δεν αφορά µόνο την Ελλάδα. Στη Λετονία για πρώτη φορά εφέτος ο Πρόεδρος της ηµοκρατίας υποστήριξε την ετήσια παρέλαση των βετεράνων Waffen SS, παρά την έντονη κριτική που προκάλεσε. Στην Αυστρία το ακροδεξιό κόµµα FPO έρχεται πρώτο στις δηµοσκοπήσεις για τις επόµενες βουλευτικές εκλογές. Στην Ουγγαρία η Ουγγρική Φρουρά, κληρονόµος της πολιτοφυλακής του κόµµατος των τοξοειδών σταυρών που άλλοτε οργάνωσε τον αφανισµό των Εβραίων και των Τσιγγάνων, σήµερα τροµοκρατεί εβραϊκούς πληθυσµούς και προκαλεί βίαιες και θανατηφόρες επιθέσεις εναντίον των Ροµά. Η αναβίωση αυτή έγινε δυνατή µε τη συστηµατική επίθεση από τα ακροδεξιά κόµµατα στην ιδέα της πολυπολιτισµικής συµβίωσης. Η στρατηγική υιοθετήθηκε κατά το πρότυπο του Κόµµατος για την Ελευθερία του Γκερτ Βίλντερς στις αρχές της δεκαετίας του 2000 στην Ολλανδία. Ο πυρήνας αυτής της στρατηγικής είναι να κρύψει τη ρητορική περί φυλετικών ανισοτήτων πίσω από την πολιτιστική µάσκα της «καταπολέµησης του εξισλαµισµού της Ευρώπης». Η οικονοµική και κοινωνική κρίση ευνοεί την αναζήτηση αποδιοποµπαίων τράγων και τον φόβο της παρακµής της Γηραιάς Ηπείρου. Σε αυτό το πλαίσιο η στρατηγική έχει αποδειχθεί ανησυχητικά αποτελεσµατική. Οδήγησε επίσης στην απενοχοποίηση των άλλοτε «δαιµονοποιηµένων» ακροδεξιών κοµµάτων και τους επέτρεψε να γίνουν εταίροι κυβερνητικών συνασπισµών, µε αποτέλεσµα να καλλιεργηθεί η αντίληψη ότι τα αντισηµιτικά και ρατσιστικά σχόλια είναι κάτι το συνηθισµένο στην Ευρώπη. Η

3 εκλογική επιτυχία των κοµµάτων της Ακροδεξιάς, όπως είναι η Χρυσή Αυγή, προσφέρει ένα ανοικτό βήµα στη ρητορική του µίσους. Αντιµέτωποι µε αυτή την τροµακτική κατάσταση, που εκφράζεται άλλωστε και από την εκλογή των νεοναζί βουλευτών στο ελληνικό Κοινοβούλιο, δηλώνουµε αλληλέγγυοι: «Είµαστε όλοι Ελληνες Εβραίοι!». Αρνούµαστε ότι στην Ελλάδα, ή αλλού στην Ευρώπη, Εβραίοι, µετανάστες, µουσουλµάνοι, Ροµά ή µαύροι µπορεί να φοβούνται για τη ζωή τους, γι' αυτό που είναι. Καλούµε όλους τους πολίτες, τα πολιτικά κόµµατα, τα συνδικάτα, την κοινωνία των πολιτών, τους διανοουµένους και τους καλλιτέχνες να αντιταχθούν στην άκρα εξιά, διατηρώντας ζωντανό το ευρωπαϊκό όνειρο. Το ευρωπαϊκό όνειρο, για το οποίο δεσµευόµαστε, πρέπει πάντα να θυµόµαστε ότι χτίστηκε πάνω στα ερείπια του ναζισµού και της µνήµης του Ολοκαυτώµατος. Είναι το κοινό όνειρο µιας ηπείρου απαλλαγµένης από τον ρατσισµό και τον αντισηµιτισµό. Πρόκειται για το σχέδιο µιας κοινωνίας χτισµένης στην κοινή συµβίωση, πέρα από τα εθνικά σύνορα. Αλλά για να ενσαρκωθεί εκ νέου αυτό το όνειρο είναι απαραίτητο να θέσουµε τέρµα σε δύο δόγµατα: Κατ' αρχάς, το δόγµα της λιτότητας, που ευθύνεται για τροµερές κοινωνικές τραγωδίες, δηµιουργεί τις συνθήκες που εξηγούν την επιτυχία των λαϊκίστικων κοµµάτων και παγιδεύει το µέλλον της ευρωπαϊκής νεολαίας στην αποπληρωµή του χρέους, σαν να πρέπει να θυσιαστούν ολόκληρες γενιές στον βωµό της διαρκούς λιτότητας. εύτερον, πρέπει να αντικρουστεί το δόγµα του «ευρωπαϊκού φρουρίου», που ευνοεί την εξάπλωση της αντιµεταναστευτικής ρητορικής και κλείνει τα σύνορα της Ευρώπης, τη στιγµή που η Ευρώπη έχει ανάγκη τη µετανάστευση για να διατηρήσει το θεµελιώδες στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας: το σύστηµα κοινωνικής πρόνοιας. Είναι πλέον σηµαντικό για τα ευρωπαϊκά θεσµικά όργανα να ανανεώσουν την επιδίωξη για τη δηµοκρατία, την κοινωνική πρόοδο και την προώθηση της ισότητας ανάµεσα στα άτοµα και ως προς τους πολίτες που - ακόµη περισσότερο σε περιόδους κρίσης - είναι ο στόχος της φυλετικής και κοινωνικής βίας. Αν και η έννοια της Ευρώπης έχει συχνά επικριθεί, πιστεύουµε ακράδαντα ότι πρέπει να εργαστούµε προς µια ισχυρότερη Ευρώπη, πιο γρήγορα, µε περισσότερη αποφασιστικότητα και να δώσουµε πνοή στο ευρωπαϊκό όνειρο. Αν δεν είµαστε σε θέση να ενσαρκώσουµε το ευρωπαϊκό όραµα, είµαστε καταδικασµένοι στον ίδιο εφιάλτη στην Ελλάδα και στην υπόλοιπη Ευρώπη. ΤΑ ΝΕΑ / LE MONDE

4 ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Από το 1821 στο WE ARE ALL GREEKS NOW, της ΑΝ ΡΟΝΙΚΗΣ Π. ΧΡΥΣΑΦΗ ιακόσια χρόνια τώρα, το Φιλελληνικό Κίνηµα καλά κρατεί. Σε εποχές κρίσης για την Ελλάδα οι Ευρωπαίοι αφυπνίζονται: Τη δεκαετία του 1820 κεντούσαν πίνακες για το σαλόνι τους µε σκηνές του ελληνικού Αγώνα, έπιναν το τσάι τους ή έτρωγαν τη σούπα τους σε σερβίτσια µε τη µορφή του Μιαούλη και συσσωρεύονταν στο λιµάνι της Μασσαλίας για να ταξιδεύσουν προς τον επαναστατηµένο Μοριά, ενώ το 2012 συγκεντρώνονται στις κεντρικές πλατείες των πρωτευουσών τους κρατώντας πλακάτ GRECIA NO ESTΑS SOLA και διοργανώνουν διαδικτυακά κινήµατα υπέρ των Ελλήνων : Η Ελλάδα ταλανίζεται πλέον βαθειά από δηµοσιονοµική και αξιακή κρίση, τους υπέρογκους εξωτερικούς δανεισµούς και τις απαιτήσεις των δανειστών της. Το ιεθνές Νοµισµατικό Ταµείο έχει κληθεί προς βοήθεια, επιβάλλοντας όλο και σκληρότερους όρους σε ένα κράτος που συρρικνούται και µαραζώνει καθηµερινά. Η χώρα απαξιώνεται και λοιδορείται διεθνώς από το χρηµατοπιστωτικό σύστηµα, αλλά παράλληλα αρχίζουν να ακούγονται και οι πρώτες φωνές συµπαράστασης και προβληµατισµού. Σταχυολογούµε: Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2012, πολίτες σε διάφορες πρωτεύουσες του κόσµου συγκεντρώνονται σε κεντρικές πλατείες διαµαρτυρόµενοι για την οικονοµική κρίση, τα σκληρά µέτρα αλλά και την απαξίωση του ελληνικού λαού, µε αφορµή την ψήφιση του «Μνηµονίου 2»: WE ARE ALL GREEKS NOW. Παράλληλα, οργανώνονται και

5 διαδικτυακές οµάδες µε το ίδιο σύνθηµα και το κίνηµα εξαπλώνεται ταχύτατα. Την Τρίτη, 21 Φεβρουαρίου 2012, η «Liberation» δηµοσίευσε το κείµενο «Sauvons le peuple grec de ses sauveurs!» (Να σώσουµε τον ελληνικό λαό από τους σωτήρες του!), που υπογράφηκε από πολλούς γνωστούς διανοούµενους και καλλιτέχνες. Το κείµενο αυτό µεταφράστηκε άµεσα σε 5 γλώσσες και ταξίδεψε σε διάφορες γωνιές του πλανήτη µέσω του διαδικτύου. Είχε προηγηθεί, τη χαρακτηριστική ηµεροµηνία 11/11/11, η «Έκκληση της Νάντης» (Nantes, Γαλλία) για την Ελλάδα, µε το κεντρικό σύνθηµα Par solidarité, je suis Grec aussi, (Λόγω αλληλεγγύης, είµαι και εγώ Έλληνας!), ένα κίνηµα µε τη συµβολική χειρονοµία να ζητήσουν την ελληνική υπηκοότητα Ευρωπαίοι πολίτες, θέλοντας να δηλώσουν τη συµπαράστασή τους για τα σκληρά, οικονοµικά και όχι µόνο, µέτρα εις βάρος των Ελλήνων. Και βέβαια, δεν είναι η πρώτη φορά που οι δυνάµεις των λαών της Ευρώπης κινούνται υπέρ των Ελλήνων. ιακόσια χρόνια πριν, στις αρχές του 19ου αιώνα, είχε αρχίσει να δηµιουργείται ένα έντονο ενδιαφέρον για τα ελληνικά κλασικά γράµµατα, την τέχνη και τον πολιτισµό και πολλοί ευρωπαίοι περιηγητές επισκέπτονταν την περιοχή των Βαλκανίων που είχε αναπτυχθεί ο αρχαίος ελληνικός πολιτισµός αναζητώντας τα κατάλοιπά του. Μεταξύ αυτών και ο Λόρδος Βύρωνας, όπου το διάστηµα ταξίδεψε σε περιοχές της Μεσογείου και της Οθωµανικής αυτοκρατορίας, ενώ διέµεινε και στην Αθήνα. Εκεί, µάλιστα, ξεκίνησε το γράψιµο του ποιητικού του έργου Childe Harold που ήταν εµπνευσµένο από τις περιπλανήσεις του και, όταν εκδόθηκε στην Αγγλία, γνώρισε τεράστια επιτυχία. Όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση το πρώτο κίνηµα που εκδηλώθηκε στην Ευρώπη σε ένα µη χριστιανικό περιβάλλον, µέσα στους κόλπους της αχανούς Οθωµανικής αυτοκρατορίας το φαινόµενο του φιλελληνισµού έφθασε στην πλήρη έκφρασή του. Η ιδέα της δηµιουργίας ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους στα εδάφη που ήκµασε η ελληνική Αρχαιότητα φάνταζε γοητευτική, ιδίως στα

6 µορφωµένα και οικονοµικά εύρωστα αστικά στρώµατα των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Παράλληλα, σε µια Ευρώπη που µετά το τέλος των Ναπολεόντειων Πολέµων τα φιλελεύθερα και επαναστατικά κινήµατα και τα κοινωνικά αιτήµατα που είχαν τεθεί στη Γαλλική Επανάσταση τελούσαν υπό πλήρη δίωξη, η ελληνική επανάσταση αποτέλεσε πηγή έµπνευσης και προσδοκιών. Το φιλελληνικό κίνηµα πρόσφερε σηµαντική βοήθεια στην ελληνική υπόθεση, µε συναισθηµατική αλλά και έµπρακτη αλληλεγγύη: τόσο µε την αποστολή χρηµάτων, εφοδίων και εθελοντών όσο και µε το κλίµα που διαµόρφωσε στην Ευρώπη και την πίεση που άσκησε στις κυβερνήσεις των Μεγάλων υνάµεων για να στρέψουν το κλίµα υπέρ των Ελλήνων επαναστατών. Οι ειδήσεις από τον Αγώνα που δηµοσιεύονταν στις ευρωπαϊκές εφηµερίδες, διογκωµένες και παραµορφωµένες κάποιες φορές υπέρ των κατορθωµάτων των Ελλήνων, αλλά και οι συστηµατικές προσπάθειες επιφανών Ελλήνων του εξωτερικού (όπως του Αδ. Κοραή και του Ι. Καποδίστρια) παρακίνησαν, ήδη από τους πρώτους µήνες της Επανάστασης, έναν µεγάλο αριθµό Ευρωπαίων να συγκεντρωθούν σε λιµάνια της Μεσογείου για να ταξιδέψουν στην επαναστατηµένη Ελλάδα. Αρχικά τους άνεργους στρατιωτικούς των Ναπολεόντειων πολέµων, που, µετά την πανευρωπαϊκή αποστράτευση που ακολούθησε το Βατερλό, είχαν βρεθεί χωρίς σταδιοδροµία και είδαν στον ελληνικό αγώνα µια καλή ευκαιρία καριέρας. Υπήρχαν, επίσης, τα ριζοσπαστικά στοιχεία των πρόσφατα ναυαγισµένων επαναστατικών κινηµάτων της Ιταλίας και της Ισπανίας που δεν έβρισκαν πουθενά καταφύγιο και ασφάλεια καθώς οι µοναρχίες της Ευρώπης προχωρούσαν σε αµείλικτες εκκαθαρίσεις, αλλά και οι πολιτικά σκεπτόµενοι που θεωρούσαν χρήσιµο να υπάρχει µια ελεύθερη Ελλάδα για να περιορίσει τον «Μεγάλο Ασθενή». Οι φιλελεύθεροι ιδεολόγοι που είχε διαπαιδαγωγήσει η Γαλλική Επανάσταση, πολλοί ενθουσιώδεις φοιτητές, οι καλόπιστοι αρχαιολάτρες, και τέλος, κάποιοι ανέστιοι τυχοδιώκτες ή καιροσκόποι, για τους οποίους η ελληνική επανάσταση φάνταζε ως επικερδής περιπέτεια. «εύτερη µέρα στη Μασσαλία κι ακόµα νιώθω σαν ψάρι έξω από το νερό. Τι είναι όλος τούτος ο κόσµος, όλες οι φωνές, τα χρώµατα; Πλήθη ολόκληρα στολισµένα µε στρατιωτικές στολές φανταχτερές σαν φτέρωµα παγωνιού πάνε κι έρχονται. Σπάθες, πιστόλες, παράσηµα, στρατηγοί, ουσάροι, γλώσσες πολλές ανακατωµένες, Γερµανοί πολλοί, Εγγλέζοι, Γάλλοι, άκουσα και για ανούς και Ελβετούς, πλήθος µέγα που συγχρωτίζεται µε τους ναύτες των καραβιών και παζαρεύει τιµή. Πού πάνε όλοι αυτοί; Στην Ελλάδα.» -- Ισίδωρος Ζουργός, «Η Αηδονόπιτα», Πατάκης 2007 Σε περίπου υπολογίζονται οι εθελοντές που πήραν συνολικά µέρος στα πολεµικά γεγονότα, από τους οποίους οι 313 έχασαν τη ζωή τους στον αγώνα. Προέρχονται κυρίως από τη Γερµανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Αυστρία, λιγότεροι από την Πολωνία, την Ελβετία, τη Βρετανία και τη Ρωσία, χωρίς να λείπουν και εκπρόσωποι από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τα Βαλκάνια και την Αµερική. Στον ένοπλο αγώνα έδρασαν οι έµπειροι αξιωµατικοί του γαλλικού στρατού Baleste (ο οποίος, επιλεγµένος από τον Υψηλάντη ανέλαβε την οργάνωση µιας στρατιωτικής µονάδας σύµφωνα µε τα ευρωπαϊκά πρότυπα), M. Raybeau (που αργότερα θα εκδώσει βιβλίο µε τις αναµνήσεις του, πολύτιµη πηγή για την ιστορία της επανάστασης) και Charles Fabvier (Κάρολος Φαβιέρος, που το 1825 ορίστηκε διοικητής του τακτικού στρατού των Ελλήνων), οι

7 Σκωτσέζοι αξιωµατικοί Τόµας Γκόρντον (που έφτασε ένα καράβι φορτωµένο µε όπλα και πολεµοφόδια και πήρε µέρος στην πολιορκία της Τριπολιτσάς) και Τζορτζ Φίνλεϊ (που παρέµεινε στην Αθήνα µετά την Επανάσταση, ως ανταποκριτής των «Times» του Λονδίνου), ο Βρετανός αξιωµατικός του ναυτικού Frank Hastings, ο Γερµανός στρατηγός Normann (Νόρµαν) που τραυµατίστηκε στη µάχη του Πέτα και πέθανε λίγους µήνες αργότερα στο Μεσολόγγι, ο Ελβετός Ιωάννης Ιάκωβος Μάγερ που σκοτώθηκε µαζί µε την οικογένειά του στην έξοδο του Μεσολογγίου, ο Ιταλός επαναστάτης και πρώην υπουργός των Στρατιωτικών Santorre Di Santa Rosa (Σανταρόζα), που έχασε τη ζωή του στη Σφακτηρία. Σπάθη φιλέλληνα (Ιστορικό Αρχείο Σκιαθά) Παράλληλα, σε πολλά αστικά κέντρα της Ευρώπης αλλά και στην Αµερική οργανώθηκαν τα περίφηµα Φιλελληνικά Κοµιτάτα υποστήριξης του Αγώνα µε σκοπό την περίθαλψη των αµάχων και την ενίσχυση των αγωνιζοµένων µε πολεµοφόδια, τρόφιµα και χρήµατα, αλλά, κάποιες φορές, και την προώθηση των συµφερόντων της κάθε χώρας στην επαναστατηµένη Ελλάδα. Από τα πιο δραστήρια Κοµιτάτα, µε ανθρωπιστική αλλά και πολιτική δράση, θα γίνουν αυτά του Λονδίνου, του Παρισιού και της Βοστώνης, ενώ ο Γαλλοελβετός τραπεζίτης Ι. Γ. Εϋνάρδος θα γίνει η ψυχή της φιλελληνικής κίνησης στην Ελβετία και Γαλλία. Στο δεύτερο µισό της δεκαετίας του 1820 στην κεντρική Ευρώπη επικρατεί πλέον η µόδα των φιλελληνικών µοτίβων σε αντικείµενα της καθηµερινής ζωής, όπλα και εξαρτήµατα ένδυσης: το εργοστάσιο πορσελάνης στο Μοντερό της Γαλλίας παράγει πλήρη σερβίτσια πιάτων µε ήρωες και σκηνές από την ελληνική επανάσταση, ενώ µελανοδοχεία, τράπουλες και επιτραπέζια παιχνίδια στολίζονται µε Έλληνες µαχητές και καριοφίλια, και οι Ευρωπαίες δέσποινες δηµιουργούν µεγάλα κεντήµατα µε σκηνές του ελληνικού Αγώνα, τα οποία διαθέτουν σε δηµοπρασίες για τη συγκέντρωση χρηµάτων.

8 Επιτραπέζιο παιχνίδι (τύπου «φιδάκι») που κυκλοφόρησε το φιλελληνικό Κοµιτάτο των Παρισίων στα τέλη του 1820, για τη διάδοση των ιδεών της Ελληνικής Επανάστασης και την ενίσχυση των σκοπών της, µε τίτλο RENOUVELE DES GRECS (Ιστορικό Αρχείο Σκιαθά) Και ο πνευµατικός κόσµος, βέβαια, θα κινηθεί υπέρ των επαναστατηµένων Ελλήνων. Ο ποιητής Shelley, φίλος του Βύρωνα, θα συνθέσει το λυρικό δράµα Hellas αφιερωµένο στον Αλ. Μαυροκορδάτο. Ο Βίκτορ Ουγκό υπήρξε ένθερµος υποστηρικτής της ελληνικής υπόθεσης. Από τους µεγαλύτερους εκπροσώπους του ροµαντισµού, εκφράζει τις ιδέες του στην ποιητική συλλογή Τα Ανατολίτικα, µε αναφορές σε κορυφαία γεγονότα και ήρωες της Επανάστασης, όπως η Σφαγή της Χίου και ο Κ. Κανάρης, ο ποιητής Κ. Ντελαβίν µε τα ελεγειακά ποιήµατα Μεσσηνιακά στάθηκε υπέρµαχος της ελληνικής υπόθεσης, ο λογοτέχνης Αλ. Λαµαρτίνο δηµοσίευσε φλογερά κείµενα υπέρ της Εθνεγερσίας, ενώ και η συγραφέας Ντελφίν Γκαι στρατεύτηκε στα παρισινά σαλόνια υπέρ των Ελλήνων. Το έργο του Γκαίτε, επίσης, επηρεάστηκε από τα ιδεώδη του ελληνικού κλασικισµού, ο Αλ. Πούσκιν έγραψε το ποίηµα Ξεσηκώσου Ελλάς, ενώ ο Φ. Ντοστογιέφσκι σε έναν πανηγυρικό λόγο για τον Πούσκιν το 1880, θα γράψει για το πνεύµα του «βυρωνισµού» µέσα στη σκοτεινή από οράµατα Ευρώπη. Επίσης, αµερικανοί ελληνιστές, όπως ο καθηγητής στο Χάρβαρντ Edward Everett ενίσχυσαν τον φιλελληνισµό στη µακρινή Αµερική, όπου ο πρόεδρος των ΗΠΑ James Monroe ανέφερε το 1822: Το όνοµα της Ελλάδας γεµίζει τον νου και την καρδιά µε τα υψηλότερα και ευγενέστερα αισθήµατα. Συγχρόνως, Ευρωπαίοι ζωγράφοι και χαράκτες παρακινούµενοι από το κλίµα του φιλελευθερισµού και ένθερµοι θαυµαστές του αρχαιοελληνικού πνεύµατος, φιλοτέχνησαν έργα που παρουσίασαν τον αγώνα των Ελλήνων ως αγώνα του πολιτισµού ενάντια στη βαρβαρότητα. Τα έργα των E. Delacroix, F. E. de Lansac, A. Deneuville, L. Liparrini, Fr. Hayez, G. Mazzola, L. B. Devouges, A. Scheffer, Ad. Friedel, εµπνευσµένα από τα κρίσιµα γεγονότα του ελληνικού Αγώνα και τους ήρωες του, µε αληθοφανείς παραστάσεις και φορτισµένα

9 ιδεολογικά, εντυπωσίασαν και παρακίνησαν τους ευρωπαίους. Πιάτα από φιλελληνικό σερβίτσιο φαγητού, κατασκευασµένα στο εργοστάσιο του Montereau στη Γαλλία, περί το Έχουν κεντρικές παραστάσεις µε τον Σατωβριάνδο και τον Λόρδο Βύρωνα, οι οποίες πλαισιώνονται µε τα ονόµατα των Μιαούλη - Βύρωνα, Μπότσαρη Εϋνάρδου, Κανάρη Φαβιέρου (Ιστορικό Αρχείο Σκιαθά) Σε κάθε περίπτωση, ο λόρδος Βύρων και ο Σατωβριάνδος (Chateaubriand) σφράγισαν τη συλλογική µνήµη ως οι κορυφαίοι εκφραστές του φιλελληνισµού. Ο Σατωβριάνδος, περιηγητής και συγγραφέας, µε το περίφηµο Υπόµνηµα περί της Ελλάδος το 1825, ενεργοποιήθηκε στο φιλελληνικό κίνηµα και βοήθησε πολύ στο να γνωρίσει η Ευρώπη την ελληνική υπόθεση. Ο Μπάιρον, µε την ποίησή του, ενίσχυσε το φιλελληνικό ρεύµα, ήδη πριν από την Επανάσταση και συντάραξε τον κόσµο όλο µε τον πρόωρο θάνατό του στο Μεσολόγγι το Αξίζει να σταθούµε λίγο περισσότερο σε αυτόν, όχι µόνο για το διαµέτρηµά του, αλλά γιατί η περίπτωσή του µας λέει πολλά και για τη σύγχρονή µας πραγµατικότητα. Το 1823, ύστερα από παρότρυνση των Άγγλων κεφαλαιούχων που ενδιαφέρονταν για τη σύναψη των πρώτων δανείων µε το υπό σύσταση ελληνικό κρατίδιο, κατευθύνθηκε προς την Ελλάδα, όπου τον εκέµβριο έφτασε στο Μεσολόγγι. Φηµολογείτο ότι έφερνε µαζί του µυθικά ποσά για την ενίσχυση του Αγώνα και όλοι προσπάθησαν να τον προσεταιριστούν. Κατά τον ερχοµό του στην Ελλάδα µετέφερε και ένα πιεστήριο, σταλµένο από το φιλελληνικό κοµιτάτο του Λονδίνου, µαζί µε τον συνταγµατάρχη Stanhope, για να ιδρυθεί «ελεύθερος τύπος». Οι Άγγλοι έχουν κατανοήσει πλήρως τη δύναµη του Τύπου και την θέτουν την υπηρεσία της Επανάστασης! Το τυπογραφείο αυτό κατασχέθηκε από τους Τούρκους, αλλά, µε τη βοήθεια των ανθρώπων της συνοδείας του λόρδου Βύρωνα, τελικά εκδόθηκε στο Μεσολόγγι η ιστορική εφηµερίδα «Ελληνικά Χρονικά», που συνεχίστηκε έως την πτώση της πόλης το Ο λόρδος Βύρωνας απεβίωσε στο Μεσολόγγι λίγους µήνες µετά την

10 άφιξή του, στις 19 Απριλίου 1824, Κυριακή του Πάσχα. Στο µεταξύ, πρόλαβε και µεσολάβησε στη σύναψη των εθνικών δανείων και η ελληνική αντιπροσωπεία έτυχε µεγάλης υποδοχής στο Λονδίνο, όπου της παρατέθηκε µάλιστα επίσηµο γεύµα στο δηµαρχείο της πόλης, µε τη συµµετοχή του φιλέλληνα Υπουργού Εξωτερικών και µετέπειτα Πρωθυπουργού Κάνινγκ. Υπήρξε, όµως και από τους πρώτους που συνειδητοποίησε τις καταστροφικές συνέπειες που θα είχε η σύναψη δανείου στην περίπτωση που δεν χρησιµοποιείτο για εθνικούς σκοπούς αλλά για πολιτικές σκοπιµότητες, και προειδοποίησε τους Έλληνες σχετικά Η ιστορία του φιλελληνισµού δεν σταµάτησε στην Εθνεγερσία του Κάθε φορά που η Ελλάδα βρίσκεται σε κρίση, εξεγείρεται, επαναστατεί ή διεκδικεί, πάντα θα υπάρξουν φωνές υπεράσπισής της, που στηρίζονται, ή τουλάχιστον έχουν ως αφετηρία και αφορµή, τον αρχαίο πολιτισµό της χώρας και τα ιδανικά του. Οι Κρητικές Επαναστάσεις του 19ου αιώνα ενάντια στον οθωµανικό ζυγό, και κυρίως η εξέγερση του , αφύπνισαν ένα νέο κύµα υπεράσπισης του ελληνικού αγώνα, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αµερική, που εκδηλώθηκε µε έµπρακτη υποστήριξη και αποστολή µαχητών. Το ίδιο, και µάλιστα σε µεγαλύτερη κλίµακα και περισσότερο οργανωµένο, έγινε και κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέµων του , όπου οι Έλληνες µετανάστες στις µακρινές ΗΠΑ συγκροτούσαν µε δική τους ευθύνη εθελοντικά σώµατα αγωνιστών που έρχονταν να προσφέρουν στον ελληνικό Αγώνα Πικάσο, Γυναικείο Κεφάλι, 1939,ελαιογραφία σε ύφασµα. ωρεά του καλλιτέχνη προς τιµή των Ελλήνων, στο Hommage à la Grèce. Το έργο εκλάπη πρόσφατα (Ιανουάριος 2012) από την Εθνική Πινακοθήκη. Και τέλος, µια ιδιαίτερη περίπτωση τιµής και σεβασµού για τους Έλληνες, ίσως όχι τόσο γνωστή όσο θα έπρεπε, αποτελεί η συµβολική χειρονοµία της γαλλικής διανόησης που είναι γνωστή ως Hommage à la Grèce. Πρόκειται για τη δωρεά των Γάλλων

11 καλλιτεχνών και διανοούµενων προς τον ελληνικό λαό ως δείγµα σεβασµού για τη γενναία στάση του και την ηρωική του αντίσταση κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής. Η δωρεά, έγινε µε πρωτοβουλία του Roger Milliex το 1949, µια εποχή εξαιρετικά δύσκολη για την Ελλάδα, αφού η χώρα δοκιµαζόταν ακόµα από τον Εµφύλιο Πόλεµο. Περιλαµβάνει πίνακες ζωγραφικής, σχέδια, χαρακτικά, γλυπτά, βιβλία, κείµενα και χειρόγραφα των Ανρί Ματίς (Henri Matisse), Πιερ Μπονάρ (Pierre Bonnard), Φρανσίς Πικάµπια (Francis Picabia), Αντρέ Μασσόν (André Masson), Τζ. Μπρακ (Georges Braque), Αντρέ Φουζερόν (André Fougeron), κ.ά. Ανάµεσά τους ήταν και το γυναικείο κεφάλι του Πικασό που κλάπηκε πρόσφατα από την Εθνική Πινακοθήκη, το µοναδικό έργο σε λάδι του καλλιτέχνη που διαθέταµε

12 Ένα άρθρο από τον Γάλλο φιλόσοφο Μπερνάρ Ανρί Λεβί 21: «Για να αναβιώσει ο Φιλελληνισµός» Με ένα µακροσκελές άρθρο στο προσωπικό του ιστιολόγιο και µε τίτλο «Για να αναβιώσει ο Φιλελληνισµός» ο Μπερνάρ Ανρί Λεβί επικρίνει τη στάση των Ευρωπαίων προς την Ελλάδα, χωρίς βέβαια να αποφεύγει την κριτική και στα κακώς κείµενα στη χώρα µας. Ο Μπερνάρ Ανρί Λεβί κατηγορεί τους Ευρωπαίους ότι έχουν σήµερα πλήρως αποµακρυνθεί από το κίνηµα του φιλελληνισµού που αναπτύχθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα, όπως επίσης τους κατακρίνει ότι επιδίδονται στο «στιγµατισµό» και στην «εξαθλίωση» των Ελλήνων «µέσω της επιβολής µιας λιτότητας που τους στερεί ακόµη και την κυριαρχία τους, µια ιδέα την οποία µάλιστα οι ίδιοι επινόησαν». Οι Έλληνες που «δίνουν µία νέα µάχη ενάντια στην κατάπτωση και την υποταγή» υπογραµµίζει. Ωστόσο ο Μπερνάρ Ανρί Λεβί δεν αποφεύγει να ασκήσει κριτική και στην «αδιάφορη πολιτική τάξη» της Ελλάδας αλλά και στους πολίτες που τόσο καιρό τη συντήρησαν. «Ντροπή» γράφει «στην αδιάφορη πολιτική σας τάξη που επί δεκαετίες και µε τη δική σας συνενοχή συντήρησε ένα πελατειακό σύστηµα και αργότερα χρησιµοποίησε το ευρώ ως ένα µηχανισµό δηµιουργίας πλασµατικού πλούτου και κέρδους. Ντροπή στο νεοναζιστικό κόµµα της Χρυσής Αυγής που αναπολεί τη δικτατορία και τη σβάστικα προσελκύοντας, σύµφωνα µε τις δηµοσκοπήσεις, το 10 µε 15% του εκλογικού σώµατος και το οποίο αποτελεί όνειδος για την Ελλάδα του Πλάτωνα, του ηµοσθένη και για όσους αντιστάθηκαν στη δικτατορία» λέει ο Γάλλος Φιλόσοφος και συνεχίζει: «Αλλά και ντροπή γι αυτήν την άκαρδη Ευρώπη που κυβερνάται από τις τράπεζες και η οποία επιβάλλει στην Ελλάδα, το λίκνο της δηµοκρατίας, αυτή τη θεραπεία που ισοδυναµεί µε ένα πολιτικό ή µάλλον αντιπολιτικό µοντέλο, το οποίο, αν και δεν έχει ακόµη όνοµα, κάποιοι δεν διστάζουν να αποκαλέσουν αποικιοποίηση µέσω του χρέους». Για τον Γάλλο φιλόσοφο, η Ελλάδα αποτελεί ένα αναπόσπαστο συστατικό και σύµβολο της σηµερινής Ευρώπης, γι αυτό και επισηµαίνει: «Το να αµαυρώνουµε την ελληνική πηγή της Ευρώπης, το να αποχωρισθούµε αυτή την ελληνική αυγή όπου γεννήθηκαν κάποιες από τις θεµελιώδεις αρχές της κοινής δηµοκρατικής µας ζωής, θα µπορούσε κάλλιστα να είναι το νέο σχέδιο εκείνων που ο Νίτσε αποκαλούσε Οι κακοί Ευρωπαίοι. Και θα επακολουθούσε µία καταστροφή όχι µόνο οικονοµική αλλά και ηθική, της οποίας η παρούσα κρίση δεν θα ήταν παρά µία πρόγευση εν παίζουµε µε τα σύµβολα και πολύ περισσότερο µε τη µνήµη των λαών Αντιπροσωπεύοντας το 3% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, η Ελλάδα είναι πολύ πιο σηµαντική για την Ευρώπη απ ό,τι ορισµένες από τις χώρες που της επιβάλλουν το πώς

13 θα ζήσει. Και ο νοών νοείτω : µόνο όσοι ασχολούνται µε τους αριθµούς και όσοι έχουν αµνησία θα αγνοήσουν αυτήν την αλήθεια». (Πληροφορίες ΑΜΠΕ) Να ξαναζήσει ο φιλελληνισµός! /του Μπερνάρ-Ανρί Λεβί εκέµβριος Pour que revive le philhellénisme Le Point Επισκεφθείτε το group της ppol.gr στο Facebook ή το Twitter για να σχολιάσετε, να συζητήσετε και να κοινοποιήσετε αυτό το άρθρο Σπουδαία νέα! Ο φόβος νίκησε την απελπισία! Φτωχή Ελλάδα! Υπήρξαν εποχές άνθησης του φιλελληνισµού, στις αρχές του 19ου αιώνα, όπου από τον Σατοµπριάν (Chateaubriand) στον Βύρωνα (Byron) στο Μεσολόγγι, από τον Μπερλιόζ (Berlioz) στον Ντελακρουά (Delacroix), από τον Ποὐσκιν (Poushkin) στον νεαρό Βίκτωρα Ουγκό

14 (Victor Hugo), όλοι οι καλλιτέχνες, όλοι οι ποιητές, όλα τα µεγάλα µυαλά της Ευρώπης προσέτρεχαν προς βοήθειά του και αγωνίζονταν για την ελευθερία σου! Πολύ απέχουµε από αυτό σήµερα. Όλα συµβαίνουν ως οι σηµερινοί κληρονόµοι εκείνων των µεγάλων Ευρωπαίων να µην έχουν τίποτα καλύτερο να κάνουν -την ώρα που οι Έλληνες καλούνται να διεξαγάγουν άλλη µια µάχη, εναντίον διαφορετικών µορφών παρακµής και υποτέλειας- από το να τους κακοµεταχειρίζονται, να τους στιγµατίζουν, να τους ρίχνουν όσο µπορούν πιο χαµηλά, από το ένα επιβαλλόµενο πρόγραµµα λιτότητας στο άλλο, που επιπλέον καλούνται να τα συντάσσουν και να τα υποβάλλον προς έγκριση «αυτοβούλως» οι ίδιοι, στερούµενοι έτσι από αυτό καθ' αυτό το ιδεώδες της κυριαρχίας, που εκείνοι, άλλοτε, επινόησαν. Αυτή ήταν η κεντρική ιδέα όσων θέλησα να υπενθυµίσω την Τετάρτη (21/11) στο «µέγαρον» των Αθηνών, ένα τεράστιο πολιτιστικό κέντρο, στο κέντρο της πόλης, όπου εξακόσιοι άνθρωποι, νέοι και λιγότερο νέοι, ήρθαν να µας ακούσουν, τον Ζαν-Μαρί Κολοµπανί (Jean- Marie Colombani) και µένα, να µιλήσουµε δήθεν για την Λιβύη, σε µια συζήτηση όµως που ταχύτατα επικεντρώθηκε στην Ελλάδα. Αίσχος, είπα, η αµέριµνη, για να µην πω ανεύθυνη, πολιτική σας ηγεσία που επί δεκαετίες, µε την συνέργειά σας, βυθίστηκε στον πελατειασµό και χρησιµοποίησε το ευρώ ως µηχανή παραγωγής ανύπαρκτου πλούτου και προσόδων. Αίσχος αυτό το νεοναζιστικό κόµµα, η «χρυσή αυγή»(χα) που σύµφωνα µε τις δηµοσκοπήσεις υποστηρίζεται από το 15% του εκλογικού σας σώµατος και που πέραν του κραυγαλέου ρατσισµού της κοµίζει µια, πολύ ελαφρώς κεκαλυµµένη, νοσταλγία για τον αγκυλωτό σταυρό και τους ναζιστικούς χαιρετισµούς, αγάπη για την βία, λατρεία για το αίµα και την γη, αντισηµιτισµό και την άρνηση του ολοκαυτώµατος, τον εθνοκεντρισµό, που όλα φτύνουν κατάµουτρα την Ελλάδα του Πλάτωνα, του ηµοσθένη και των αντιστασιακών κατά της δικτατορίας. Αλλά αίσχος και αυτή η άκαρδη Ευρώπη της τραπεζοκρατίας, που αντί θεραπείας προσφέρει κώνειο στην χώρα που είναι η κοιτίδα της δηµοκρατίας και των αξιών της, για την οποία επιφυλάσσει ένα πολιτικό σύστηµα, ή µάλλον καλύτερα ένα αντιπολιτικό σύστηµα, που αν και δεν έχει ακόµα όνοµα, ορισµένοι δεν διστάζουν να το χαρακτηρίσουν «αποικιοκρατία χρέους»... Αλλά αν η Ελλάδα, όπως µας απειλούν ένθεν κακείθεν, εγκατέλειπε την Ευρώπη; Ο καθένας φυσικά µπορεί να εγκαταλείψει το οτιδήποτε. Ακόµα και οι Έλληνες θα µπορούσαν να επιλέξουν αυτήν την «φυγή προς τα εµπρός», τυφλωµένοι είτε από κακούς ηγέτες, είτε από τα δικά τους

15 λαϊκιστικά πάθη. Εξάλλου, ήδη το ένα τρίτο του πληθυσµού, που έχει επιστρέψει στην οικονοµία της επιβίωσης και της ανταλλαγής ειδών, έχει εν τοις πράγµασι βγει από το ευρώ. Αν αυτό το κίνηµα διευρυνθεί, δεν θα είναι παρά η αναµενόµενη συνέπεια του σηµερινού παραλογισµού, όπου µερικές φορές έχουµε την εντύπωση πως οι επιβαλλόµενες θεραπείες ελάχιστα απέχουν από το ίδιο το κακό που καλούνται να θεραπεύσουν, και πως η Ελλάδα είναι στην πραγµατικότητα η Ιφιγένεια που καλείται να θυσιαστεί στον βωµό µιας λιτότητας που οι πάντες δοξολογούν ως ένα νέο, τροµερό είδωλο. Αυτός ο θανατηφόρος συνδυασµός, της δηµαγωγίας στην Ελλάδα και της αλαζονείας των ξένων, του αντιγερµανισµού από την µια και της τεχνοκρατικής αυτάρκειας από την άλλη, δεν µπορεί παρά να οδηγήσει στην επιστροφή στην δραχµή, κάτι που θα είναι για τους Έλληνες και ολόκληρο τον κόσµο και πάντως για την Ευρώπη, όχι ελάφρυνση της κρίσης, αλλά φοβερή της επιδείνωση. ιότι, τι είναι στο βάθος η Ευρώπη; Είναι πάνω από όλα µια ιδέα, και δευτερευόντως µια αγορά. Για την ακρίβεια, µπορεί να είναι µια αγορά ακριβώς διότι προϋπάρχει η ιδέα. Κι αυτή η ιδέα στηρίζεται σε τρεις πνευµατικούς πυλώνες: την Ρώµη, την Ιερουσαλήµ και την Αθήνα. Ένας από τους πυλώνες αυτούς να λυγίσει, και η Ευρώπη θα χάσει την ψυχή της. Ένας από αυτούς τους πυλώνες να λείψει, κι είναι η Ευρώπη, σαν πολιτισµός και αντίληψη που θα καταρρεύσει. Έχουµε ήδη την εµπειρία του πόσο κόστισε η προσπάθεια να ακρωτηριασθεί το εβραϊκό της κοµµάτι είδαµε τι πήγε να της κοστίσει το φράξιµο της ρωµαϊκής της οδού (πράγµα που επιχείρησε να κάνει, αν και σε µικρότερο βαθµό, και ο ναζιστικός παγανισµός). Ε, τηρουµένων των αναλογιών, και χωρίς να συγκρίνουµε µη-συγκρίσιµα µεγέθη, το φράξιµο της ελληνικής πηγής, η προσπάθεια διαχωρισµού µας από αυτήν την ελληνική χαραυγή στην οποία γεννήθηκαν ορισµένες από τις πιο θεµελιώδεις αρχές της δηµοκρατικής µας συµβίωσης, θα µπορούσε να είναι το νέο πρόταγµα εκείνων που ο Νίτσε (Nietzsche) αποκαλούσε ήδη «κακούς Ευρωπαίους». Αυτό που θα επακολουθούσε θα ήταν µια καταστροφή, όχι απλά οικονοµική, αλλά κυρίως ηθική, της οποίας η σηµερινή κρίση θα αποδειχθεί πως δεν ήταν παρά µια πρόγευση. Μπορούµε να στρέψουµε το ελληνικό πρόβληµα προς την κατεύθυνση που θα επιλέξουµε. Ας µην παίζουµε µε τα σύµβολα ή -ακόµα λιγότερο- µε την µνήµη των λαών. Αν και αντιπροσωπεύει µόλις 3% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, η Ελλάδα είναι σηµαντικότερη για την Ευρώπη από πολλά έθνη που σήµερα παριστάνουν τους κήνσορες. Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω: µόνο οι λογιστές και οι αµνησιακοί µπορεί να αγνοούν αυτήν την πραγµατικότητα. Ο Bernard-Henri Lévy είναι Γάλλος φιλόσοφος 'Αλλα άρθρα του Bernard-Henri Lévy:

16 Μάριο Βάργκας Λιόσα: «Γιατί η Ελλάδα;» Ο κορυφαίος Περουβιανός συγγραφέας Μάριο Βάργκας Λιόσα, µιλά για την Ελλάδα σε επιστολή του, που δηµοσιεύθηκε στην ισπανική εφηµερίδα «El Pais». Αξίζει τον κόπο να διαβάσετε ολόκληρη την επιστολή: «Γιατί η Ελλάδα; Η Ελλάδα δεν µπορεί να πάψει να αποτελεί αναπόσπαστο µέρος της Ευρώπης, χωρίς η τελευταία να µετατραπεί σε µια γκροτέσκα καρικατούρα του εαυτού της, καταδικασµένη στην πιο παταγώδη αποτυχία. Η Ελλάδα είναι το σύµβολο της Ευρώπης. Σε εκείνο το δείπνο, πριν από µερικά χρόνια, κάθισα δίπλα σε µια ηλικιωµένη κυρία που κάλυπτε τα µάτια της µε µεγάλα σκούρα γυαλιά. Ήταν συµπαθητική, κοµψή, µιλούσε εξαίσια γαλλικά και, παρόλο που κατέβαλλε µεγάλες προσπάθειες για να το κρύψει, σε ό,τι έλεγε και σκεφτόταν έλαµπε ένας τεράστιος πολιτισµός. Μόνο στα µισά του δείπνου αντιλήφθηκα, από την ιδιαίτερη προσοχή µε την οποία χειριζόταν τα µαχαιροπήρουνα, πως ήταν τυφλή ή, τουλάχιστον, ότι η όρασή της ήταν πολύ περιορισµένη. Μόνο όταν χωρίσαµε µετά το δείπνο, ανακάλυψα ότι η Ζακλίν ντε Ροµιγί ήταν µια µεγάλη ελληνίστρια, καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Γραµµατείας στην École Normale και στη Σορβόννη, η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια του Κολεγίου της Γαλλίας και µία από τις λίγες εκπροσώπους του γυναικείου φύλου στη Γαλλική Ακαδηµία. Το πρώτο βιβλίο της που διάβασα, το Γιατί η Ελλάδα;, µε εντυπωσίασε όσο και η ίδια. Παρά το γεγονός ότι αυτά που γράφει έχουν συµβεί πριν από είκοσι πέντε αιώνες, είναι εξαιρετικά επίκαιρα και η ανάγνωσή τους θα έπρεπε να είναι υποχρεωτική για τους Ευρωπαίους τούτες τις µέρες που, τροµοκρατηµένοι από αυτό που συµβαίνει στην Ελλάδα, το ιλιγγιώδες χρέος της, την πολιτική αναρχία, τη φοβερή φτώχεια και την άνοδο του φασιστικού και κοµµουνιστικού εξτρεµισµού στις τελευταίες εκλογές, πιστεύουν ότι η έξοδος της χώρας από το ενιαίο νόµισµα, και ακόµη και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι αναπόφευκτη έως και αναγκαία. Το βιβλίο εξηγεί πώς η νεαρή Ζακλίν διάβασε στα σχολικά της χρόνια Θουκυδίδη και πώς η εντύπωση που της προκάλεσε ο ένας από τους δύο πατέρες της Ιστορίας (µαζί µε τον Ηρόδοτο) κατεύθυνε την κλίση της στη µελέτη της κλασικής Ελλάδας, στην οποία θα αφιέρωνε τη ζωή της. Το δοκίµιο κάνει έναν απολογισµό, µε τρόπο σαφή, ψυχαγωγικό και βαθύ σπάνιος συνδυασµός για ειδικό εκείνου του θαυµαστού 5ου αιώνα προ Κοινής Εποχήςστον οποίο ιστορία, φιλοσοφία, τραγωδία, πολιτική, ρητορική, ιατρική, γλυπτική έφτασαν στο απόγειό τους στην Ελλάδα, και έθεσαν τα θεµέλια γι αυτό που τελικά θα ονοµαζόταν δυτικός πολιτισµός.

17 Ο Όµηρος και ο Ησίοδος είναι σηµαντικά προγενέστεροι του 5ου αιώνα, φυσικά, ενώ υπάρχουν καλλιτέχνες, διανοητές και κωµωδιογράφοι και µετά την εν λόγω ιστορική περίοδο. Το βιβλίο δεν διστάζει να υποχωρεί ή να προχωρεί στον χρόνο, ώστε να τους εντάξει όλους στην ελληνική κληρονοµιά, παρόλο που το µεγαλύτερο µέρος αυτού που αποκαλεί «µια ξενάγηση µέσα από τα κείµενα» επικεντρώνεται σε εκείνο το µικρό χρονικό διάστηµα των 100 χρόνων, όπου στον περιορισµένο χώρο του ελληνικού κόσµου υπάρχει µια ορµητική έκρηξη, µια φρενήρης δηµιουργικότητα σε όλους τους τοµείς του πνεύµατος, µε ιδέες, αισθητικά πρότυπα, πνευµατικά µοντέλα, εφευρέσεις και ανακαλύψεις, χάρη στις οποίες ο πολιτισµός του λόγου θα έπαιρνε µια κρίσιµη απόσταση από όλους τους άλλους πολιτισµούς του παρελθόντος και της εποχής του, και, χωρίς να το επιδιώκει ή να το γνωρίζει, θα άλλαζε για πάντα την παγκόσµια ιστορία. Η Ζακλίν ντε Ροµιγί καταδεικνύει ότι στην Ελλάδα γεννήθηκαν ή απέκτησαν µια πραγµατική υπόσταση και έναν δυναµισµό που ποτέ πριν δεν είχαν υπάρξει στην κοινωνική ζωή κανενός λαού, οι καθοριστικοί παράγοντες της ανθρώπινης προόδου, όπως η δηµοκρατία, η ελευθερία, το δίκαιο, η τέχνη και ο λόγος χωρίς τα δεσµά της θρησκείας, οι έννοιες της ισότητας, της υπεροχής του ατόµου, του πολίτη, και ένας µοναδικός, νέος τρόπος σύνδεσης του ανθρώπου µε τη µετά θάνατον ζωή και τους θεούς, και, φυσικά, οι ιδέες της οµορφιάς και της ασχήµιας, του καλού και του κακού, της ευτυχίας και της δυστυχίας που, αν και µε τις αναπόφευκτες αποχρώσεις και προσαρµογές που έχει επιβάλει η ιστορία, παραµένουν εν ισχύι. Προκαλεί τον θαυµασµό το ότι ένας λαός τόσο µικρός και τόσο ελάχιστα συνεκτικός πολιτικά, φτιαγµένος από λίγες πόλεις και αποικίες απλωµένες σε όλη την Ευρώπη και τη Μικρά Ασία, οι οποίες διατηρούσαν µεγάλο βαθµό ανεξαρτησίας µεταξύ τους, ένας λαός ενστικτωδώς απρόθυµος να δηµιουργήσει µια αυτοκρατορία, να ασκήσει αυτοκρατορική εξουσία και να υποστεί την κυριαρχία ενός τυράννου (όπως έκαναν όλοι οι άλλοι) ήταν σε θέση να αφήσει στην ιστορία της ανθρωπότητας ένα ίχνος τόσο βαθύ, τόσο παρόν τόσους πολλούς αιώνες αργότερα, όταν σχεδόν όλες οι άλλες µεγάλες αυτοκρατορίες ή πολιτισµοί οι Πέρσες και οι Αιγύπτιοι, για παράδειγµα αποτελούν σήµερα ως επί το πλείστον, χωρίς να ξεχνάµε κανένα από τα θαύµατά τους, µουσειακά κοµµάτια. εν ήταν ατύχηµα ούτε έργο της τύχης, υπήρχαν λόγοι γι αυτό και στο βιβλίο της Ζακλίν ντε Ροµιγί παρελαύνουν µπροστά στα µάτια µας µε το ίδιο παράστηµα, την οµορφιά και την κοµψότητα που µε µάγεψαν εκείνο το βράδυ στη συνοµιλία µας. Οι σωκρατικοί και πλατωνικοί διάλογοι, εκτός του ότι ήταν ένας τρόπος φιλοσοφικής διδασκαλίας, µας εξηγεί η συγγραφέας, έµαθαν στους ανθρώπους ότι η συνοµιλία, η συζήτηση σε οµάδες, είναι ένας πιο πολιτισµένος και ηθικός τρόπος συνύπαρξης απ ό,τι οι διαταγές ή η υπακοή, είναι µια µορφή επικοινωνίας που αναγνωρίζει ή καθιερώνει εξαρχής µια βασική ισοτιµία, µία αµοιβαιότητα δικαιωµάτων µεταξύ των συνοµιλητών. Έτσι αναδύθηκε η ελευθερία, έπαψε ο άνθρωπος να είναι ζώο, γεννήθηκε αληθινά η ανθρωπιά του ανθρώπου.

18 Αυτή η παρουσίαση στο Γιατί η Ελλάδα; δεν εµφανίζεται ως µια αφηρηµένη συζήτηση, αλλά µέσα από σχόλια και λογοτεχνικά αποσπάσµατα, γιατί, όπως η συγγραφέας ποτέ δεν κουράζεται να επαναλαµβάνει, ό,τι αποτελεί έναν πολιτισµό εκπροσωπείται κατ ουσίαν στα λογοτεχνικά του έργα, και η πραγµατική κριτική είναι αυτή που ερευνά την ποίηση, την πεζογραφία, το θέατρο, το δοκίµιο που παράγει µια κοινωνία καθώς αναζητά τις κρυµµένες αλήθειες που τροφοδοτούν τη φαντασία της και διαπερνούν τις περιπέτειες και τους ήρωες στους οποίους οι καλλιτέχνες έδωσαν ζωή για να κατευνάσουν τη δίψα των ανθρώπων της για το απόλυτο, τη δίψα τους να ζήσουν άλλες ζωές. «Χωρίς να το ξέρουµε, αναπνέουµε τον αέρα της Ελλάδας κάθε στιγµή», γράφει σε µια από τις σελίδες του. Ένα από τα µεγάλα παράδοξα είναι ότι οι Έλληνες, οι οποίοι ποτέ δεν κατέκτησαν κανέναν λαό και πολέµησαν µόνο για την υπεράσπιση της ελευθερίας τους, αργότερα κυριάρχησαν διακριτικά σε όλο τον κόσµο, αρχίζοντας από τη Ρώµη, της οποίας οι λεγεώνες πίστεψαν ότι κατέλαβαν άκοπα την Ελλάδα, όταν στην πραγµατικότητα θα ήταν οι ηττηµένοι που θα κατόρθωναν να διεισδύσουν στον νου, στο πνεύµα και ακόµη και στη γλώσσα του κατακτητή. (Το δοκίµιο αποκαλύπτει ότι επί πολλά χρόνια εθεωρείτο εκλεπτυσµένο για τις ρωµαϊκές οικογένειες των συγχρόνων του Κικέρωνα και του Βιργιλίου να µιλούν ελληνικά.) Είναι αλήθεια ότι η Ελλάδα του σήµερα είναι πολύ διαφορετική από εκείνη που έκτισε τον Παρθενώνα, από εκείνη στην οποία φιλοτέχνησε τα γλυπτά του ο Φειδίας και αγόρευσε ο Σόλωνας. Στους είκοσι πέντε αιώνες που µεσολάβησαν ο λαός της έχει βιώσει ίσως πιο πολλές συµφορές και καταστροφές από τους περισσότερους άλλους: εξωτερικούς και εµφυλίους πολέµους, κατοχές που επί αιώνες κατέστρεψαν την ελευθερία της, τυραννίες και αποµόνωση που αρκετές φορές απείλησαν να τη διαλύσουν. Σήµερα το πρωί διάβασα στην International Herald Tribune µια τροµακτική περιγραφή της κατάστασης της οικονοµίας της, για τα τερατώδη προνόµια που απολάµβαναν όλα αυτά τα χρόνια οι εφοπλιστές, ο τραπεζίτες και οι πιο πλούσιοι επιχειρηµατίες, απαλλασσόµενοι από την καταβολή φόρων, και για τις περιουσίες που έχουν διαφύγει και εξακολουθούν να διαφεύγουν από τη χώρα προς την Ελβετία και τους ασφαλέστερους φορολογικούς παραδείσους ανά τον κόσµο, ενώ οι Έλληνες εξακολουθούν να γίνονται φτωχότεροι, να βλέπουν τους µισθούς τους να συρρικνώνονται ή να περνούν στην ανεργία, στην επαιτεία και την πείνα. Στο πλαίσιο αυτό, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί Έλληνες ψήφισαν στις πρόσφατες εκλογές ναζί και εξτρεµιστές της αριστεράς, αλλά το ότι εξακολουθούν να υπάρχουν πολλοί Έλληνες που πιστεύουν στη δηµοκρατία, και ότι οι δηµοσκοπήσεις για τις επόµενες εκλογές δείχνουν πως τα κόµµατα της κεντροδεξιάς, του κέντρου και της κεντροαριστεράς που υπερασπίζονται την ευρωπαϊκή επιλογή και αποδέχονται τους όρους που έχουν επιβάλει οι Βρυξέλλες για τη σωτηρία της Ελλάδας, θα µπορούσαν να έχουν την πλειοψηφία και να σχηµατίσουν κυβέρνηση.

19 Η ελπίδα µου είναι ότι αυτό θα συµβεί επειδή, απλά, η Ελλάδα δεν µπορεί να πάψει να αποτελεί αναπόσπαστο µέρος της Ευρώπης, χωρίς η τελευταία να γίνει µια γκροτέσκα καρικατούρα του εαυτού της, καταδικασµένη στην πιο παταγώδη αποτυχία. Η Ευρώπη γεννήθηκε εκεί, στους πρόποδες της Ακρόπολης, είκοσι πέντε αιώνες πριν, και ό,τι καλύτερο έχει, ό,τι αποδέχεται και θαυµάζει περισσότερο στον εαυτό της, συµπεριλαµβανοµένης της χριστιανικής θρησκείας µία από τις πιο όµορφες σελίδες του δοκιµίου της Ζακλίν ντε Ροµιγί εξηγεί γιατί τα περισσότερα Ευαγγέλια γράφτηκαν στα ελληνικά καθώς και των δηµοκρατικών θεσµών, της ελευθερίας και των ανθρωπίνων δικαιωµάτων, έχει τις µακρινές ρίζες του σε αυτή τη µικρή γωνιά της γηραιάς ηπείρου, στις ακτές του Αιγαίου, όπου το φως του ήλιου είναι πιο δυνατό και η θάλασσα πιο γαλάζια. Η Ελλάδα είναι το σύµβολο της Ευρώπης και τα σύµβολα δεν µπορούν να καταλυθούν χωρίς αυτό που ενσαρκώνουν να καταρρεύσει και να αποσυντεθεί σε εκείνη τη βάρβαρη σύγχυση του παραλογισµού και της βίας από την οποία µας έβγαλε ο ελληνικός πολιτισµός».

20 Μάριο Βάργκας Λιόσα: «Η Ελλάδα είναι το σύµβολο της Ευρώπης» Συνέντευξη του νοµπελίστα Περουβιανού συγγραφέα στην ισπανική εφηµερίδα Ελ Παΐς. «Σύµβολο της Ευρώπης», χαρακτηρίζει την Ελλάδα ο Περουβιανός συγγραφέας Μάριο Βάργκας Λιόσα µε επιστολή του στην ισπανική εφηµερίδα «Ελ Παΐς» που δηµοσιεύτηκε την περασµένη Κυριακή. Μ ένα λογοτεχνικό κείµενο που θυµίζει τη γνωριµία του µε την «κ. Θουκυδίδη», όπως έχει χαρακτηριστεί η Ζακλίν ντε Ροµιγί, ο κορυφαίος Περουβιανός συγγραφέας, αναφέρεται µε θαυµασµό και αγάπη στην Ελλάδα και τον ελληνικό πολιτισµό. «Η Ευρώπη γεννήθηκε εκεί, στους πρόποδες της Ακρόπολης, είκοσι πέντε αιώνες πριν, και ό,τι καλύτερο έχει, ό,τι αποδέχεται και θαυµάζει περισσότερο έχει τις µακρινές ρίζες του σε αυτή τη µικρή γωνιά της γηραιάς ηπείρου, στις ακτές του Αιγαίου, όπου το φως του ήλιου είναι πιο δυνατό και η θάλασσα πιο γαλάζια» λέει ο βαθύτατα κοινωνικός και πολιτικός συγγραφέας που έχει αναδείξει τις µεγάλες πολιτικές αντιθέσεις της κοινωνίας και της εποχής του. «Η Ελλάδα, λέει, δεν µπορεί να πάψει να αποτελεί αναπόσπαστο µέρος της Ευρώπης, χωρίς η τελευταία να µετατραπεί σε µια γκροτέσκα καρικατούρα του εαυτού της, καταδικασµένη στην πιο παταγώδη αποτυχία. Η Ελλάδα είναι το σύµβολο της Ευρώπης». Και το νήµα της αφήγησης ξετυλίγεται: «Σε εκείνο το δείπνο, πριν από µερικά χρόνια, κάθισα δίπλα σε µια ηλικιωµένη κυρία που κάλυπτε τα µάτια της µε µεγάλα σκούρα γυαλιά. Ήταν συµπαθητική, κοµψή, µιλούσε εξαίσια γαλλικά και, παρόλο που κατέβαλλε µεγάλες προσπάθειες για να το κρύψει, σε ό,τι έλεγε και σκεφτόταν έλαµπε ένας τεράστιος πολιτισµός. Μόνο στα µισά του δείπνου αντιλήφθηκα, από την ιδιαίτερη προσοχή µε την οποία χειριζόταν τα µαχαιροπήρουνα, πως ήταν τυφλή ή, τουλάχιστον, ότι η όρασή της ήταν πολύ περιορισµένη. Μόνο όταν χωρίσαµε µετά το δείπνο, ανακάλυψα ότι η Ζακλίν ντε Ροµιγί ήταν µια µεγάλη ελληνίστρια, καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Γραµµατείας στην École Normale και στη Σορβόννη, η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια του Κολεγίου της Γαλλίας και µία από τις λίγες εκπροσώπους του γυναικείου φύλου στη Γαλλική Ακαδηµία. Το πρώτο βιβλίο της που διάβασα, το «Γιατί η Ελλάδα»;, µε εντυπωσίασε όσο και η ίδια. Παρά το γεγονός ότι αυτά που γράφει έχουν συµβεί πριν από είκοσι πέντε αιώνες, είναι εξαιρετικά επίκαιρα και η ανάγνωσή τους θα έπρεπε να είναι υποχρεωτική για τους Ευρωπαίους τούτες τις µέρες που, τροµοκρατηµένοι από αυτό που συµβαίνει στην Ελλάδα, το ιλιγγιώδες χρέος της, την πολιτική αναρχία, τη φοβερή φτώχεια και την άνοδο του φασιστικού και κοµµουνιστικού εξτρεµισµού στις τελευταίες εκλογές, πιστεύουν ότι η έξοδος της χώρας από το ενιαίο νόµισµα, και ακόµη και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι αναπόφευκτη έως και αναγκαία.

21 Το βιβλίο εξηγεί πώς η νεαρή Ζακλίν διάβασε στα σχολικά της χρόνια Θουκυδίδη και πώς η εντύπωση που της προκάλεσε ο ένας από τους δύο πατέρες της Ιστορίας (µαζί µε τον Ηρόδοτο) κατεύθυνε την κλίση της στη µελέτη της κλασικής Ελλάδας, στην οποία θα αφιέρωνε τη ζωή της. Το δοκίµιο κάνει έναν απολογισµό, µε τρόπο σαφή, ψυχαγωγικό και βαθύ σπάνιος συνδυασµός για ειδικό εκείνου του θαυµαστού 5ου αιώνα προ Κοινής Εποχής στον οποίο ιστορία, φιλοσοφία, τραγωδία, πολιτική, ρητορική, ιατρική, γλυπτική έφτασαν στο απόγειό τους στην Ελλάδα, και έθεσαν τα θεµέλια γι αυτό που τελικά θα ονοµαζόταν δυτικός πολιτισµός. Ο Όµηρος και ο Ησίοδος είναι σηµαντικά προγενέστεροι του 5ου αιώνα, φυσικά, ενώ υπάρχουν καλλιτέχνες, διανοητές και κωµωδιογράφοι και µετά την εν λόγω ιστορική περίοδο. Το βιβλίο δεν διστάζει να υποχωρεί ή να προχωρεί στον χρόνο, ώστε να τους εντάξει όλους στην ελληνική κληρονοµιά, παρόλο που το µεγαλύτερο µέρος αυτού που αποκαλεί «µια ξενάγηση µέσα από τα κείµενα» επικεντρώνεται σε εκείνο το µικρό χρονικό διάστηµα των 100 χρόνων, όπου στον περιορισµένο χώρο του ελληνικού κόσµου υπάρχει µια ορµητική έκρηξη, µια φρενήρης δηµιουργικότητα σε όλους τους τοµείς του πνεύµατος, µε ιδέες, αισθητικά πρότυπα, πνευµατικά µοντέλα, εφευρέσεις και ανακαλύψεις, χάρη στις οποίες ο πολιτισµός του λόγου θα έπαιρνε µια κρίσιµη απόσταση από όλους τους άλλους πολιτισµούς του παρελθόντος και της εποχής του, και, χωρίς να το επιδιώκει ή να το γνωρίζει, θα άλλαζε για πάντα την παγκόσµια ιστορία. Η Ζακλίν ντε Ροµιγί καταδεικνύει ότι στην Ελλάδα γεννήθηκαν, ή απέκτησαν µια πραγµατική υπόσταση και έναν δυναµισµό που ποτέ πριν δεν είχαν υπάρξει στην κοινωνική ζωή κανενός λαού, οι καθοριστικοί παράγοντες της ανθρώπινης προόδου, όπως η δηµοκρατία, η ελευθερία, το δίκαιο, η τέχνη και ο λόγος χωρίς τα δεσµά της θρησκείας, οι έννοιες της ισότητας, της υπεροχής του ατόµου, του πολίτη, και ένας µοναδικός, νέος τρόπος σύνδεσης του ανθρώπου µε τη µετά θάνατον ζωή και τους θεούς, και, φυσικά, οι ιδέες της οµορφιάς και της ασχήµιας, του καλού και του κακού, της ευτυχίας και της δυστυχίας που, αν και µε τις αναπόφευκτες αποχρώσεις και προσαρµογές που έχει επιβάλει η ιστορία, παραµένουν εν ισχύι. Προκαλεί τον θαυµασµό το ότι ένας λαός τόσο µικρός και τόσο ελάχιστα συνεκτικός πολιτικά, φτιαγµένος από λίγες πόλεις και αποικίες απλωµένες σε όλη την Ευρώπη και τη Μικρά Ασία, οι οποίες διατηρούσαν µεγάλο βαθµό ανεξαρτησίας µεταξύ τους, ένας λαός ενστικτωδώς απρόθυµος να δηµιουργήσει µια αυτοκρατορία, να ασκήσει αυτοκρατορική εξουσία και να υποστεί την κυριαρχία ενός τυράννου (όπως έκαναν όλοι οι άλλοι) ήταν σε θέση να αφήσει στην ιστορία της ανθρωπότητας ένα ίχνος τόσο βαθύ, τόσο παρόν τόσους πολλούς αιώνες αργότερα, όταν σχεδόν όλες οι άλλες µεγάλες αυτοκρατορίες ή πολιτισµοί οι Πέρσες και οι Αιγύπτιοι, για παράδειγµα αποτελούν σήµερα ως επί το πλείστον, χωρίς να ξεχνάµε κανένα από τα θαύµατά τους, µουσειακά κοµµάτια. εν ήταν ατύχηµα ούτε έργο της τύχης, υπήρχαν λόγοι γι' αυτό και στο βιβλίο της Ζακλίν ντε Ροµιγί παρελαύνουν µπροστά στα µάτια µας µε το ίδιο παράστηµα, την οµορφιά και την κοµψότητα που µε µάγεψαν εκείνο το βράδυ στη συνοµιλία µας. Οι σωκρατικοί και πλατωνικοί διάλογοι, εκτός του ότι ήταν ένας τρόπος φιλοσοφικής διδασκαλίας, µας εξηγεί η συγγραφέας, έµαθαν στους ανθρώπους ότι η συνοµιλία, η

22 συζήτηση σε οµάδες, είναι ένας πιο πολιτισµένος και ηθικός τρόπος συνύπαρξης απ ό,τι οι διαταγές ή η υπακοή, είναι µια µορφή επικοινωνίας που αναγνωρίζει ή καθιερώνει εξαρχής µια βασική ισοτιµία, µία αµοιβαιότητα δικαιωµάτων µεταξύ των συνοµιλητών. Έτσι αναδύθηκε η ελευθερία, έπαψε ο άνθρωπος να είναι ζώο, γεννήθηκε αληθινά η ανθρωπιά του ανθρώπου. Αυτή η παρουσίαση στο Γιατί η Ελλάδα; δεν εµφανίζεται ως µια αφηρηµένη συζήτηση, αλλά µέσα από σχόλια και λογοτεχνικά αποσπάσµατα, γιατί, όπως η συγγραφέας ποτέ δεν κουράζεται να επαναλαµβάνει, ό,τι αποτελεί έναν πολιτισµό εκπροσωπείται κατ' ουσίαν στα λογοτεχνικά του έργα, και η πραγµατική κριτική είναι αυτή που ερευνά την ποίηση, την πεζογραφία, το θέατρο, το δοκίµιο που παράγει µια κοινωνία καθώς αναζητά τις κρυµµένες αλήθειες που τροφοδοτούν τη φαντασία της και διαπερνούν τις περιπέτειες και τους ήρωες στους οποίους οι καλλιτέχνες έδωσαν ζωή για να κατευνάσουν τη δίψα των ανθρώπων της για το απόλυτο, τη δίψα τους να ζήσουν άλλες ζωές. «Χωρίς να το ξέρουµε, αναπνέουµε τον αέρα της Ελλάδας κάθε στιγµή», γράφει σε µια από τις σελίδες του. Ένα από τα µεγάλα παράδοξα είναι ότι οι Έλληνες, οι οποίοι ποτέ δεν κατέκτησαν κανέναν λαό και πολέµησαν µόνο για την υπεράσπιση της ελευθερίας τους, αργότερα κυριάρχησαν διακριτικά σε όλο τον κόσµο, αρχίζοντας από τη Ρώµη, της οποίας οι λεγεώνες πίστεψαν ότι κατέλαβαν άκοπα την Ελλάδα, όταν στην πραγµατικότητα θα ήταν οι ηττηµένοι που θα κατόρθωναν να διεισδύσουν στον νου, στο πνεύµα και ακόµη και στη γλώσσα του κατακτητή. (Το δοκίµιο αποκαλύπτει ότι επί πολλά χρόνια εθεωρείτο εκλεπτυσµένο για τις ρωµαϊκές οικογένειες των συγχρόνων του Κικέρωνα και του Βιργιλίου να µιλούν ελληνικά.) Είναι αλήθεια ότι η Ελλάδα του σήµερα είναι πολύ διαφορετική από εκείνη που έκτισε τον Παρθενώνα, από εκείνη στην οποία φιλοτέχνησε τα γλυπτά του ο Φειδίας και αγόρευσε ο Σόλωνας. Στους είκοσι πέντε αιώνες που µεσολάβησαν ο λαός της έχει βιώσει ίσως πιο πολλές συµφορές και καταστροφές από τους περισσότερους άλλους: εξωτερικούς και εµφυλίους πολέµους, κατοχές που επί αιώνες κατέστρεψαν την ελευθερία της, τυραννίες και αποµόνωση που αρκετές φορές απείλησαν να τη διαλύσουν. Σήµερα το πρωί διάβασα στην International Herald Tribune µια τροµακτική περιγραφή της κατάστασης της οικονοµίας της, για τα τερατώδη προνόµια που απολάµβαναν όλα αυτά τα χρόνια οι εφοπλιστές, ο τραπεζίτες και οι πιο πλούσιοι επιχειρηµατίες, απαλλασσόµενοι από την καταβολή φόρων, και για τις περιουσίες που έχουν διαφύγει και εξακολουθούν να διαφεύγουν από τη χώρα προς την Ελβετία και τους ασφαλέστερους φορολογικούς παραδείσους ανά τον κόσµο, ενώ οι Έλληνες εξακολουθούν να γίνονται φτωχότεροι, να βλέπουν τους µισθούς τους να συρρικνώνονται ή να περνούν στην ανεργία, στην επαιτεία και την πείνα. Στο πλαίσιο αυτό, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί Έλληνες ψήφισαν στις πρόσφατες εκλογές ναζί και εξτρεµιστές της αριστεράς, αλλά το ότι εξακολουθούν να υπάρχουν πολλοί Έλληνες που πιστεύουν στη δηµοκρατία, και ότι οι δηµοσκοπήσεις για τις επόµενες εκλογές δείχνουν πως τα κόµµατα της κεντροδεξιάς, του κέντρου και της κεντροαριστεράς που υπερασπίζονται την ευρωπαϊκή επιλογή και αποδέχονται τους όρους που έχουν επιβάλει οι Βρυξέλλες για τη σωτηρία της Ελλάδας, θα µπορούσαν να

23 έχουν την πλειοψηφία και να σχηµατίσουν κυβέρνηση. Η ελπίδα µου είναι ότι αυτό θα συµβεί επειδή, απλά, η Ελλάδα δεν µπορεί να πάψει να αποτελεί αναπόσπαστο µέρος της Ευρώπης, χωρίς η τελευταία να γίνει µια γκροτέσκα καρικατούρα του εαυτού της, καταδικασµένη στην πιο παταγώδη αποτυχία. Η Ευρώπη γεννήθηκε εκεί, στους πρόποδες της Ακρόπολης, είκοσι πέντε αιώνες πριν, και ό,τι καλύτερο έχει, ό,τι αποδέχεται και θαυµάζει περισσότερο στον εαυτό της, συµπεριλαµβανοµένης της χριστιανικής θρησκείας µία από τις πιο όµορφες σελίδες του δοκιµίου της Ζακλίν ντε Ροµιγί εξηγεί γιατί τα περισσότερα Ευαγγέλια γράφτηκαν στα ελληνικά καθώς και των δηµοκρατικών θεσµών, της ελευθερίας και των ανθρωπίνων δικαιωµάτων, έχει τις µακρινές ρίζες του σε αυτή τη µικρή γωνιά της γηραιάς ηπείρου, στις ακτές του Αιγαίου, όπου το φως του ήλιου είναι πιο δυνατό και η θάλασσα πιο γαλάζια. Η Ελλάδα είναι το σύµβολο της Ευρώπης και τα σύµβολα δεν µπορούν να καταλυθούν χωρίς αυτό που ενσαρκώνουν να καταρρεύσει και να αποσυντεθεί σε εκείνη τη βάρβαρη σύγχυση του παραλογισµού και της βίας από την οποία µας έβγαλε ο ελληνικός πολιτισµός». Πηγή: ΑΜΠΕ Γκίντερ Γκρας: Ευρώπη, στερηµένη από πνεύµα, εσύ θα φθαρείς, χωρίς τη χώρα που σε δηµιούργησε Γράψτε ένα σχόλιο Αναρτήθηκε από τον/την ellas στο Μαΐου 27, 2012 Άλλος ένας νοµπελίστας τάσσεται στο πλευρό της Ελλάδας, αυτή τη φορά όχι βάζοντας την υπογραφή του σε κάποια επιστολή συµπαράστασης, αλλά γράφοντας ένα ποίηµα µε το οποίο κατηριάζει την Ευρώπη η οποία, όπως λέει, διαποµπεύει την Ελλάδα Ο λόγος για το γερµανό λογοτέχνη Γκίντερ Γκρας. Στο ποίηµα του που δηµοσιεύτηκε την Παρασκευή στην ιστοσελίδα του Μονάχου Sueddeutsche Zeitung και το οποίο έχει τίτλο «Η ντροπή της Ευρώπης», προειδοποιεί την Ε.Ε.: «Εσυ η Ευρώπη, θα πεθάνεις χωρίς ψυχή, χωρίς τη χώρα που σε δηµιούργησε».

24 «Καρφωµένη γυµνή στον πάσσαλο, γιατί είναι πνιγµένη στα χρέη, µια χώρα υποφέρει», γράφει ο 84χρονος Γερµανός συγγραφέας, στο κείµενο αυτό των δώδεκα στροφών που αποτελούνται από δύο στίχους η κάθε µία. Το ποίηµα ξεκινά µε µια έκκληση προς την Ευρώπη: «Αποµακρύνεσαι από τη χώρα, που ήταν το λίκνο σου, και είναι κοντά στο χάος, γιατί δεν συµµορφώθηκε µε τις αγορές». Αµέσως µετά αναφέρει ότι η χώρα αυτή «καταδικασµένη στη φτώχεια, της οποίας ο πλούτος κοσµεί τα µουσεία» είναι «ακόµα µόλις ανεκτή». Τον περασµένο Απρίλιο ο Γκρας είχε προκαλέσει µια τεράστια διαµάχη µε τη δηµοσίευση στην ίδια εφηµερίδα την Die Suddeutsche Zeitung ενός αµφιλεγόµενου ποιήµατος στο οποίο ανέφερε ότι το Ισραήλ απειλεί την παγκόσµια ειρήνη όταν λέει ότι θέλει να καταφέρει προληπτικά πλήγµατα στο Ιράν. Μετά από αυτό το εβραϊκό Κράτος τον κήρυξε persona non grata. [www.tromaktiko.net] «Η Ντροπή της Ευρώπης» Στο χάος κοντά, γιατί δεν συµµορφώθηκε στις αγορές κι Εσύ µακριά από τη Χώρα, που Σου χάρισε το λίκνο. Οσα Εσύ µε την ψυχή ζήτησες και νόµισες πως βρήκες, τώρα θα καταλυθούν, και θα εκτιµηθούν σαν σκουριασµένα παλιοσίδερα. Σαν οφειλέτης διαποµπευµένος και γυµνός, υποφέρει µια Χώρα κι Εσύ, αντί για το ευχαριστώ που της οφείλεις, προσφέρεις λόγια κενά. Καταδικασµένη σε φτώχεια η Χώρα αυτή, που ο πλούτος της κοσµεί Μουσεία: η λεία που Εσύ φυλάττεις. Αυτοί που µε τη δύναµη των όπλων είχαν επιτεθεί στη Χώρα την ευλογηµένη µε νησιά, στον στρατιωτικό τους σάκο κουβαλούσαν τον Χέλντερλιν. Ελάχιστα αποδεκτή Χώρα, όµως οι πραξικοπηµατίες της, κάποτε, από Εσένα, ως σύµµαχοι έγιναν αποδεκτοί. Χώρα χωρίς δικαιώµατα, που η ισχυρογνώµονη εξουσία ολοένα και περισσότερο της σφίγγει το ζωνάρι. Σ Εσένα αντιστέκεται φορώντας µαύρα η Αντιγόνη, και σ όλη τη Χώρα πένθος ντύνεται ο λαός, που Εσένα φιλοξένησε.

25 Οµως, έξω από τη Χώρα, του Κροίσου οι ακόλουθοι και οι όµοιοί του όλα όσα έχουν τη λάµψη του χρυσού στοιβάζουν στο δικό Σου θησαυροφυλάκιο. Πιες επιτέλους, πιες! κραυγάζουν οι εγκάθετοι των Επιτρόπων όµως ο Σωκράτης, µε οργή Σου επιστρέφει το κύπελλο γεµάτο ώς επάνω. Θα καταραστούν εν χορώ, ό,τι είναι δικό Σου οι θεοί, που τον Ολυµπό τους η δική Σου θέληση ζητάει ν απαλλοτριώσει. Στερηµένη από πνεύµα, Εσύ θα φθαρείς χωρίς τη Χώρα, που το πνεύµα της, Εσένα, Ευρώπη, εδηµιούργησε. (Μετάφραση: Πατρίτσια Αδαµοπούλου) [kathimerini.g

26 on?articleid= Γιούργκεν Χάµπερµας: «Το κυνικό νόηµα του ελληνικού δράµατος: Λιγότερη δηµοκρατία είναι καλύτερη για τις αγορές» Παπαδάκη Ε. Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 06/11/2011 Η πρωτοβουλία του Γιώργου Παπανδρέου να αναγγείλει ως πρωθυπουργός της χώρας δηµοψήφισµα για την αποδοχή ή µη της νέας δανειακής σύµβασης, µόλις είχε συναποφασίσει για την κατάρτισή της στη σύνοδο κορυφής της Ευρωζώνης, προκάλεσε τις γνωστές αντιδράσεις που τον ανάγκασαν µέσα σε τρεις µέρες να το αποσύρει. εν πρέπει να είχε σταθµίσει σωστά ούτε τον κλονισµό που θα επέφερε στις αγορές σε παγκόσµια κλίµακα πλήττοντας και άλλες ευάλωτες οικονοµίες ας σηµειώσουµε εδώ µόνο το παράπονο του εκπροσώπου της κυβέρνησης Θαπατέρο: «κακά νέα για την Ισπανία, κακά νέα για την Ευρώπη», είπε βλέποντας τα spreads να εκτοξεύονται. Αλλά ούτε τη σκλήρυνση των Ευρωπαίων ηγετών απέναντι στη χώρα µας, οι οποίοι, εγκαταλείποντας κάθε ρητορική αλληλεγγύης, πέρασαν στον ανοικτό εκβιασµό, µαζί και µε το ιεθνές Νοµισµατικό Ταµείο, για την έκτη δόση, µας διατυπώνουν πια τελεσίγραφο να υλοποιήσουµε τη συµφωνία ως έχει, αµέσως. Ούτε, τέλος, την έκταση της δυσφορίας και της ανησυχίας µέσα στην Ελλάδα, στο ίδιο του το κόµµα. Αλλά όσο κι αν ατύχησε, η πρωτοβουλία Παπανδρέου πυροδότησε µια διεθνή συζήτηση για την υπόσταση της δηµοκρατίας στον κόσµο που κυβερνούν οι αγορές. Βρήκε

27 υποστηρικτές, όχι µόνο µεταξύ φίλων και οµοϊδεατών του, όπως, για παράδειγµα, ο Ρόµπερτ Ράιχ, ο προοδευτικός υπουργός Εργασίας της πρώτης κυβέρνησης Κλίντον, καθηγητής στο Μπέρκλεϊ σήµερα, που θα ήθελε να είχε µιµητές στις ΗΠΑ. Ή ο Άντονι Μπαρνέτ της ιστοσελίδας opendemocracy, ο οποίος την εισέπραξε σαν «ανάσα δηµοκρατίας στην κρίση του ευρωπαϊκού νοµίσµατος και απόπειρα ειλικρίνειας». Απέχοντας από αξιολογικές κρίσεις ο διευθυντής του Brugel Ζαν Πιζανί-Φερύ, κατά κανόνα αυστηρός απέναντι στη χώρα µας, αναγνώρισε ότι το δηµοψήφισµα ήταν εισβολή της πολιτικής σε µια διαδικασία τεχνοκρατική. «Ήταν αναπόφευκτο», είπε σε συνέντευξή του στη Le Monde, «κάποια στιγµή η πολιτική να εκδικηθεί». Μέσα στην επικρατούσα κατακραυγή, εγκωµιάστηκε ωστόσο από σοβαρούς σχολιαστές σε ένα ευρύ φάσµα του Τύπου. Έτσι ο Φρανκ Σιρµάχερ, εκδότης της Frankfurter Allgemeine Zeitung, µιας µεγάλης φιλελεύθερης, κεντροδεξιάς εφηµερίδας, που µάχεται κατά της µετατροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε «Ένωση Μεταβιβάσεων Πόρων» (όπου οι πλούσιοι πειθαρχηµένοι Γερµανοί θα πλήρωναν για τα χρέη άλλων), επεσήµαινε την 1η Νοεµβρίου: «Ο υποτιθέµενος ορθολογισµός χρηµατοοικονοµικών διαδικασιών βοήθησε να αναδειχτεί το αταβιστικό υποσυνείδητο. Το να µπορεί κανείς να βρίζει χώρες ολόκληρες τεµπέληδες και απατεώνες, έµοιαζε να είχε ξεπεραστεί οριστικά µε το τέλος της εποχής του εθνικισµού. Τώρα η συµπεριφορά αυτή είναι πάλι εδώ, µε µιαν υποτιθέµενη 'λογική' στο πλευρό της. Η διαστρέβλωση του κοινοβουλευτισµού από την εξαναγκασµένη συµµόρφωση στις αγορές δεν νοµιµοποιεί µόνο τον λαό ως 'έκτακτο νοµοθέτη', στην περίπτωση της Ελλάδας επιβάλλει αυτήν την έκφραση βούλησης». Και προσέθετε: «Ο Παπανδρέου δεν πράττει ορθά µόνο αναθέτοντας το καθήκον στον λαό. είχνει επίσης ένα δρόµο στην Ευρώπη. Γιατί στη νέα αυτή κατάσταση η Ευρώπη θα έπρεπε να κάνει τα πάντα για να πείσει τους Έλληνες γιατί ο δρόµος που υποδεικνύει είναι ο σωστός. Και θα έπρεπε τότε να πείσει και τον εαυτό της». Πολύ πιο πέρα προχωράει όµως ο κορυφαίος φιλόσοφος Γιούργκεν Χάµπερµας, απαντώντας στον Σιρµάχερ χθες µε τίτλο «Σώστε την αξιοπρέπεια της ηµοκρατίας». Σαρκάζοντας τις «ανεγκέφαλες αντιδράσεις των πολιτικών µας ελίτ στην πρόθεση του Παπανδρέου να βάλει τον ελληνικό λαό µπροστά στην απελπιστική επιλογή µεταξύ πανώλης και χολέρας», γράφει: «Οι κύριοι παίκτες στη σκηνή της κρίσης της Ε.Ε. και του ευρώ, που από το 2008 σπαρταρούν πιασµένοι στις πετονιές της χρηµατοοικονοµικής βιοµηχανίας, φουσκώνουν αγανακτισµένοι ενάντια σε έναν συµπαίκτη ο οποίος τολµά να αερίσει το πέπλο πάνω από τους τάχα µυώδεις αγώνες τους». Αυτός στο µεταξύ κάµφθηκε, αλλά ο Χάµπερµας µας καλεί να διδαχθούµε από το έργο. "Ενόψει της επικείµενης κατάρρευσης της κυβέρνησης Παπανδρέου" το ευρώ ανέβηκε, µετέδιδε το Reuter s, οι δείκτες των µετοχών στα ευρωπαϊκά Χρηµατιστήρια επίσης. Αποκαλύφθηκε έτσι «το κυνικό νόηµα αυτού του ελληνικού δράµατος - λιγότερη δηµοκρατία είναι καλύτερη για τις αγορές.» Και εξηγεί: «Σε φιλελεύθερα συγκροτηµένα κράτη που φορολογούν πάντοτε υπήρχε µια σχέση έντασης µεταξύ δηµοκρατίας και καπιταλισµού. ηµοκρατικά εκλεγµένες κυβερνήσεις µπορούν να κερδίσουν και να διατηρήσουν νοµιµοποίηση µόνον εφόσον ανιχνεύουν ευφυώς τους δρόµους όπου οι επιταγές των δύο πλευρών µπορούν κάπως να

28 έρθουν σε ισορροπία - οι προσδοκίες κέρδους των επενδυτών και οι προσδοκίες των ψηφοφόρων που θέλουν το βιοτικό τους επίπεδο, η κατανοµή του εισοδήµατος και η κοινωνική ασφάλεια να εξελίσσονται κάπως καλά. Αλλά το χαρακτηριστικό των εποχών κρίσεων είναι ότι τέτοιοι δρόµοι κλείνουν. Και τότε οι πολιτικοί πρέπει να δηλώσουν το χρώµα τους. [...] Πολιτικοί που φορτώνουν την τραπεζική κρίση στα υπερχρεωµένα κράτη και επιβάλλουν σε όλη την Ευρώπη προγράµµατα λιτότητας αδιαφορώντας για τις απώλειες βλέπουν µόνο τη µία πλευρά. [...] Το νόµιµο αίτηµα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες της ευηµερίας να µην υπάρχει δίπλα στον ιδιωτικό πλούτο δηµόσια φτώχεια και περιθωριοποιηµένος φτωχός πληθυσµός δεν απαξιώνεται επειδή το πλεόνασµα ρευστού κεφαλαίου αναζητεί ευκαιρίες τοποθέτησης και κάποτε τα κέρδη πρέπει να απορροφηθούν εις βάρος των πολιτών». «Ο Παπανδρέου κατάφερε για µια στιγµή τρόµου να επαναφέρει την κεντρική σύγκρουση, µετατοπισµένη σήµερα σε απροσπέλαστες διαπραγµατεύσεις µεταξύ ευρωκρατών και τραπεζιτών, στο φως εκείνου του στίβου όπου οι θιγόµενοι µπορούν να γίνουν συµµετέχοντες. Ακριβώς όταν η επιλογή υφίσταται µόνο µεταξύ πανώλης και χολέρας, δεν πρέπει η απόφαση να λαµβάνεται πάνω από τα κεφάλια ενός δηµοκρατικού πληθυσµού. εν είναι µόνο ζήτηµα δηµοκρατίας, εδώ διακυβεύεται η αξιοπρέπεια. [...] εν θα έπρεπε ο πληθυσµός της Ελλάδας να ψηφίσει έστω εκ των υστέρων για µιαν απώλεια κυριαρχίας που, όπως και στην Ιρλανδία και την Πορτογαλία, είχε επισυµβεί ήδη προ πολλού µε τις επιταγές της τρόικας Ε.Ε., ΝΤ και ΕΚΤ;» Θεωρώντας ωστόσο ότι οι αλλεπάλληλες διασώσεις χρεωµένων χωρών απλώς αναβάλλουν το πρόβληµα, ο Χάµπερµας επανέρχεται στο αίτηµα ενός Συντάγµατος για την Ευρώπη. «Η ελληνική καταστροφή είναι µια σαφής προειδοποίηση ενάντια στο µετα-δηµοκρατικό δρόµο που άνοιξαν η Μέρκελ και ο Σαρκοζί», λέει. «Η συγκέντρωση της ισχύος σε ένα διακυβερνητικό συµβούλιο των πρωθυπουργών, που επιβάλλουν τις συµφωνίες τους στα εθνικά κοινοβούλια, είναι ο λάθος δρόµος. Μια δηµοκρατική Ευρώπη, που δεν χρειάζεται να πάρει τη µορφή οµοσπονδιακού κράτους, πρέπει να έχει άλλη όψη». Εδώ περιγράφει τους πολιτικούς που θα απαιτούσε µια πρωτοβουλία σε τέτοια κατεύθυνση, µακριά από τη ρουτίνα του οπορτουνισµού της ισχύος, που θα έπαιρναν ρίσκα και θα µιλούσαν στο πρώτο πρόσωπο για να πείθουν τους πολίτες, δεν θα κλείνονταν σε ένα αυτοαναφορικό σύστηµα, καταλαβαίνοντας τους γύρω τους διοικητικά µόνο, ως δεξαµενή ψήφων. ιαφορετικά αυτό που θεωρείται αυτονόητο στη δηµόσια σφαίρα µπορεί να το αλλάξει µόνο ένα κοινωνικό κίνηµα. Όποιος παρακολουθήσει τον αµερικανικό Τύπο, θα εκπλαγεί µε τις αντιδράσεις που έχει προκαλέσει το Occupy Wall Street, καταλήγει ο Χάµπερµας.

29 Κραυγή αγωνίας του κορυφαίου διανοητή για τη χώρα µας Νόαµ Τσόµσκι προς ΕΕ: «Καταστρέφετε την Ελλάδα!» Web only 24/10/ :14 Ads by Google Ετήσια ασφάλεια οχήµατος Έκπτωση 5% στην AIG. Έως -15% στο συµβόλαιό σας. Λάβρος κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ειδικότερα, και της Τρόικας, γενικότερα, για τις ακολουθούµενες πολιτικές στην Ελλάδα είναι ο κορυφαίος αµερικανός διανοητής Νόαµ Τσόµσκι. Ο 83χρονος καθηγητής σε συνέντευξη του στην οµογενειακή εκποµπή dialogos radio εξήγησε τι πιστεύει ότι πήγε στραβά στην ελληνική περίπτωση, ποιες είναι οι λάθος πολιτικές, αλλά και τι πρέπει να γίνει κατά τη γνώµη του για να βγει η χώρα µας από την κρίση. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε: «Οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταστρέφουν την Ελλάδα!». Εξήγησε ωστόσο ότι δεν ενστερνίζεται θεωρίες συνωµοσίας, ούτε πιστεύει ότι η ΕΕ έχει κάποιο σκοτεινό σχέδιο και προσπαθεί επίτηδες να διαλύσει την Ελλάδα και την οικονοµία της, αλλά ότι απλώς ακολουθεί λάθος πολιτική µε τις χρεωµένες χώρες.

30 «Τα µέτρα λιτότητας είναι βέβαιο ότι δε µπορούν να αναθερµάνουν µία οικονοµία, ούτε να αποπληρώσουν ένα χρέος. Αντίθετα το χρέος φουσκώνει. Και δεν είναι πως αυτές οι πολιτικές δεν δουλεύουν επί του παρόντος και θα αποδώσουν αργότερα. Αυτές οι πολιτικές δεν θα αποδώσουν καρπούς ποτέ» δηλώνει κατηγορηµατικά. Σύµφωνα µε τον Νόαµ Τσόµσκι, τα µέτρα που υιοθετήθηκαν στην Ελλάδα, όχι µόνο δεν έχουν βοηθήσει, αλλά αντίθετα έχουν καταστρέψει τον κοινωνικό ιστό στη χώρα, τον κοινωνικό ιστό που µέχρι πρότινος αποτελούσε κάτι «ιερό» για την ευρωπαϊκή ήπειρο. Σε µία δραµατική αποστροφή του για τη χώρα µας τόνισε ότι «ο ελληνικός λαός έχει πιεστεί περισσότερο από όσο αντέχει και ότι το επίπεδο ζωής του Έλληνα έχει επιστρέψει στη δεκαετία του 60». Όπως είπε, οι πολιτικές αυτού του είδους ξεκίνησαν από τον πρώην αµερικανό πρόεδρο Ρίγκαν και τη Μάργκαρετ Θάτσερ και έχουν εξελιχθεί σε ένα «νεοφιλελεύθερο χτύπηµα προς την κοινωνία». Υπογράµµισε δε ότι η ειρωνεία αυτής της κατάστασης είναι ότι σήµερα η ΕΕ πέφτει θύµα της ίδιας της της µεγαλοψυχίας. Ενώ δηλαδή προσπάθησε να ανεβάσει το επίπεδο ζωής φτωχότερων κρατών προκειµένου να δηµιουργηθεί αυτή η ένωση, αυτό στη συνέχεια φάνηκε ότι είναι ένα σαθρό οικοδόµηµα. Ο Νόαµ Τσόµσκι θέλησε να συγκρίνει και τις κεντρικές τράπεζες ΗΠΑ και Ευρώπης, θέλοντας να υπογραµµίσει µία σηµαντική κατά τη γνώµη του διαφορά. Όπως είπε η αµερικανική Fed έχει ως βασικό στόχο να κρατάει χαµηλά την ανεργία, ενώ στην ΕΚΤ κάτι τέτοιο δεν αποτελεί προτεραιότητα. Προσπαθώντας πάντως να εξηγήσει γιατί επιβάλλονται τόσο σκληροί όροι στην Ελλάδα παρά το γεγονός ότι φαίνεται να µη λειτουργούν λέει: «Μπορεί να κρύβεται και ένας ταξικός πόλεµος από πίσω. Μπορεί να θέλουν να διαλύσουν το κοινωνικό συµβόλαιο, το ευρωπαϊκό κράτος δικαίου». Ο Τσόµσκι όµως επιτέθηκε και κατά των προηγούµενων ελληνικών κυβερνήσεων. Όπως είπε «ποτέ δεν βοήθησαν την κατάσταση. Υπάρχουν πολλά εσωτερικά προβλήµατα στην Ελλάδα. ε µπορείς να τα χρεώσεις όλα στην Τρόικα, αν και νοµίζω ότι οι πολιτικές της είναι πράγµατι κακές. Η ελληνική είναι µία δυσλειτουργική κοινωνία, από πολλές απόψεις. Για παράδειγµα οι πλούσιοι δεν πληρώνουν φόρους και, ναι ξέρω ότι αυτό γίνεται παντού, αλλά στην Ελλάδα η κατάσταση παραπάει. Επίσης υπάρχει µία άχρηστη και ζηµιογόνα γραφειοκρατία που και αυτή οδήγησε στην κρίση. Ωστόσο έσπευσε να υπερασπιστεί ξανά τους Έλληνες λέγοντας ότι δεν πρέπει να τους «κολλάµε» στερεότυπα. «Οι βορειοευρωπαίοι κατηγορούν τους Ελληνες ότι δε δουλεύουν αρκετά. Αυτό δεν είναι αλήθεια. Οι Ελληνες δουλεύουν πολύ περισσότερο από κάθε βορειοευρωπαίο» είπε χαρακτηριστικά.

31 Όσο για το τι µέλλει γενέσθαι; Ο Τσόµσκι πιστεύει ότι για να βγει η Ελλάδα από την κρίση πρέπει να δοθούν ευρωπαϊκοί πόροι που θα «πυροδοτήσουν» αναπτυξιακές δοµές. Να υπάρξει ανάπτυξη, να δηµιουργηθούν θέσεις εργασίας. Στη συνέντευξη του µάλιστα κλείνει: «Είναι πολλοί οι άνθρωποι που απλώς θέλουν να δουλέψουν. Αυτή τη στιγµή χάνονται ανθρώπινες ζωές και χάνονται για πάντα. Οι νέοι άνθρωποι ειδικά, αν οδηγηθούν εκτός εργασίας, δεν µπορούν µετά να ανακάµψουν, δεν µπορούν να συνεχίσουν µε τη ζωή τους!».

32 Simon Blackburn: Η καρδιά µου ανυψώνεται στην Ελλάδα Του Τάσου Οικονόµου O Βρετανός φιλόσοφος και καθηγητής στο Cambridge, Simon Blackburn, στη συνέντευξη που παραχώρησε στο kathimerini.gr µίλησε για το Συνέδριο, την πολιτική αλλά και την πρακτικότητα της φιλοσοφίας. Ο Blackburn είναι γνωστός παγκοσµίως ως ένας στοχαστής µε ακαδηµαϊκές περγαµηνές αλλά και ένας φιλόσοφος που προωθεί την πρακτική πλευρά της φιλοσοφίας και τη µετάδοσή της ως τρόπο σκέψης. - Ποιες είναι οι εντυπώσεις σας από το Συνέδριο; Είναι ένα πολύ καλά σχεδιασµένο και καλά οργανωµένο συνέδριο µε θαυµάσιες συµµετοχές από τόσες πολλές διαφορετικές χώρες, είναι φανταστικό και συναρπαστικό. Ίσως ήταν πολύ πιεσµένη η παρουσίαση τόσων θεµάτων στο δεδοµένο χρόνο - Πώς κρίνετε τις ιδέες που συζητήθηκαν; Κοιτάξτε, δεν συµφωνώ µε αυτό που είπε σήµερα η Γκιζέλα Στράικερ όταν την ρώτησε κάποια από το κοινό αν η φιλοσοφία έχει πρακτική εφαρµογή και απάντησε ότι δεν έχει. Σίγουρα δεν έχουµε τόσο µεγάλη επιρροή σε πρακτικό επίπεδο, όσο θα θέλαµε. Πρέπει να θυµάστε, όµως, στην ιστορία της σκέψης, άνθρωποι όπως ο Λοκ, ο Μαρξ, έγραψαν βιβλία που είχαν κοινωνικό αντίκτυπο, παρουσίασαν ιδέες που είχαν πρακτική εφαρµογή. Πιστεύω ότι δεν µπορείς να διαχωρίσεις τελείως τον κόσµο των ιδεών από τα γεγονότα. Όµως, είναι αλήθεια ότι δεν έχουµε άµεση και καθολική επιρροή στα γεγονότα. Αλλά ποτέ δεν ξέρεις, πρέπει να συνεχίζουµε να προσπαθούµε. Άλλωστε, οι πολιτικοί δεν έρχονται σε τέτοιου είδους συνέδρια. Είναι πολύ απασχοληµένοι µε το καθηµερινό τους πρόγραµµα και έχουν πολύ λίγο χρόνο για ανάλυση. Είναι σηµαντικό να τους «πιάνεις» όταν είναι νέοι και τότε να εκπαιδεύονται σε όλα αυτά τα ζητήµατα. - Στην οµιλία του κ. Μόρι ακούστηκε ένα σενάριο σύµφωνα µε το οποίο µπορεί να αντικατασταθεί η φυσική αναπαραγωγή από τεχνητή ελεγχόµενη κρατικά. Πώς το κρίνετε; εν νοµίζω ότι είναι πρακτική. Νοµίζω ότι η ανθρώπινη φύση είναι πολύ συνδεδεµένη µε το σεξ και µε τη δηµιουργία οικογένειας. εν νοµίζω ότι ο κόσµος θα ήταν ευτυχισµένος µε τη σκέψη της παραχώρησης των δικαιωµάτων του για τεκνοποίηση στους επιστήµονες. Αυτό που είναι πιο ανησυχητικό είναι η πιθανότητα σχεδιασµού των µωρών µε αλλαγή των γονιδίων τους. Πιστεύω, όµως, ότι αυτή η προοπτική θα αργήσει

33 πολύ ακόµη να έρθει, ίσως και αιώνα καθώς είναι αρκετά δύσκολο να κατανοηθεί απόλυτα πως λειτουργούν τα γονίδια για να δηµιουργήσουν τις πρωτεΐνες που χτίζουν τον άνθρωπο. Έτσι λοιπόν, όταν µιλάµε για θέµατα όπως η ευφυΐα, η µνήµη, κανείς δεν ξέρει πώς λειτουργούν. Ίσως να περιµένουµε για χρόνια ακόµη µέχρι να τα κατανοήσουµε. - Μπορεί η λογική να γίνει τρόπος ζωής; εν το νοµίζω. Είµαστε τόσο συναισθηµατικά όντα όσο και αναλυτικά και τα συναισθήµατα παίζουν µεγάλο ρόλο στον τρόπο ζωής. Έχουµε επιθυµίες, αισθανόµαστε περηφάνια, ντροπή, έµπνευση, έχουµε φιλοδοξίες, ελπίδες, παράγοντες που δηµιουργούν ένα πλαίσιο διαφορετικό από τη λογική. - Στο παρελθόν «Το κοινωνικό συµβόλαιο» του Ζαν Ζακ Ρουσσό έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην Γαλλική Επανάσταση. Υπάρχουν σήµερα παρόµοιοι στοχασµοί ικανοί να προκαλέσουν επανάσταση στον τρόπο που σκεφτόµαστε και δρούµε ως κοινωνία; Ελπίζω ότι δεν υπάρχουν. Οι ιδέες του Ρουσό για το κράτος, ενωµένο σε µία γενική θέληση ήταν ροµαντικές και εντυπωσιακές αλλά προκάλεσαν µεγάλες απώλειες. O Ρουσό, κατά µία έννοια και έτσι όπως τον ερµηνεύω εγώ, θέλει να καταργηθεί η αντίθεση των τάξεων µέσα σε µία δηµοκρατία. Αρκετές φορές οι φιλόσοφοι φοβούνται τη διαφωνία και την αντίθεση. Για µένα είναι ζωτικό να εκφράζονται διαφορετικές, αντίθετες απόψεις για τον τρόπο δράσης. Ο Ρουσό εξέφραζε την άποψη για µία κοινή θέληση, η οποία θα αντικαθιστούσε αυτήν την αντιπαράθεση. Η ιδέα του ήταν ροµαντική, ο κόσµος να µιλάει µε µία φωνή, αλλά δυστυχώς αυτό οδηγεί στη µηπολιτική, που ήταν και η κατάληξη της Γαλλικής Επανάστασης και πιστεύω ότι είναι µία κατάληξη που πρέπει να αποφευχθεί. Ο πλουραλισµός απόψεων είναι θετικός και συµβάλει σε µία υγιής πολιτική κατάσταση. - Πώς εκλαµβάνετε την ανταπόκριση των αναγνωστών σας στα φιλοσοφικά σας βιβλία; Είµαι πολύ τυχερός που µπόρεσα να γράψω κάποια βιβλία τα οποία πούλησαν αρκετά αντίτυπα και µεταφράστηκαν σε αρκετές γλώσσες και, ναι, έχω κάποιους αναγνώστες. Είµαι πολύ περήφανος για αυτό αλλά δεν είµαι το είδος των φιλοσόφων που έχουν ως στόχο να περάσουν ένα µήνυµα. Αυτό που διδάσκω είναι η ανάλυση, η σκέψη, η απόλαυση που προσφέρει η ανάγνωση και η µελέτη της φιλοσοφικής λογοτεχνίας. Τα συµπεράσµατα που θα φτάσουν οι αναγνώστες µου, δεν είναι για µένα σηµαντικά. Αυτό που θέλω είναι να γίνει κατανοητή η αρετής της σκέψης, του διαλόγου και της λογικής προσέγγισης. Ένα ζήτηµα για το οποίο είµαι ιδιαίτερα πεσιµιστής σχετικά µε τον κόσµο του σήµερα είναι ότι παρουσιάζεται µία σύγκρουση θρησκευτικών πίστεων, µία αντιπαράθεση δογµάτων. Σε αυτό το πεδίο, οι άνθρωποι δεν συζητούν, δεν αποδέχονται τους άλλους ως ισότιµους συνοµιλητές τους και, απλά, κάνουν πόλεµο. Αυτό νοµίζω ότι είναι τροµερό. Οι ΗΠΑ για 200 χρόνια ήταν πολύ τυχερές. Είχαν ένα Σύνταγµα το οποίο απαγόρευε την είσοδο των θρησκευτικών επιχειρηµάτων σε πολιτικά ζητήµατα, δεν είχαν θέση. Νοµίζω ότι αυτό καταρρέει και θρησκευτικά επιχειρήµατα χρησιµοποιούνται για ζητήµατα όπως οι εκτρώσεις, κυρίως σεξουαλικά ζητήµατα. Ελπίζω ότι οι ΗΠΑ θα παραµείνουν στο µονοπάτι της συνταγµατικής τους ιστορίας γιατί αν ακολουθήσουν τον άλλο δρόµο που σας περιέγραψα, θα αποκτήσουν σηµαίνοντα ρόλο οι κληρικοί. Έχουν

34 την οργάνωση και τα χρήµατα για να γίνουν ισχυρή δύναµη στην πολιτική και θεωρώ ότι όποτε ανέλαβαν τη διακυβέρνηση, δεν τα πήγαν καλά. Μία χώρα στην οποία ο κλήρος έχει µεγάλη πολιτική επιρροή είναι µία χώρα που δεν διοικείται σωστά. - Ποια είναι τα συναισθήµατά σας που βρίσκεστε στην Ελλάδα, τη γενέτειρα της φιλοσοφίας; Έχω επισκεφθεί την Ελλάδα πολλές φορές και πάντα έχω έντονα συναισθήµατα. Όταν βλέπω τον Παρθενώνα και βλέπω τα κτίσµατα και τις επιγραφές, η καρδιά µου ανυψώνεται χρόνια πριν οι ιδέες που αναπτύχθηκαν άρχισαν να διαµορφώνουν τον ανθρώπινο πολιτισµό.

35 Χειλάς Νίκος Ούλριχ Μπεκ: Η Ελλάδα πέτυχε να µπει στον επόµενο... γύρο του ευρώ Ο διάσηµος γερµανός κοινωνιολόγος επικρίνει την πολιτική της Μέρκελ και εκτιµά ότι η ήπειρος οδηγείται προς την κατεύθυνση µιας γερµανικής Ευρώπης ΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 24/06/ :45 «Η Ευρώπη µοιάζει µε τον Τιτανικό, ο οποίος έχει υποστεί ισχυρό ρήγµα στο κύτος του» υπογραµµίζει ο γερµανός κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ 8 εκτύπωση Η Ελλάδα δεν είναι µοναχικό διαστηµόπλοιο, χαµένο στο ιάστηµα. Είναι αναπόσπαστο τµήµα της ευρωζώνης. Η έξοδός της από αυτήν θα προκαλούσε αυτόµατα τον ακρωτηριασµό της Νοµισµατικής Ενωσης, ενδεχοµένως και την πλήρη διάλυσή της. Αυτό υποστηρίζει στην παρακάτω συνέντευξη ο διάσηµος

36 γερµανός κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ. Το αποτέλεσµα των εκλογών της 17ης Ιουνίου, προσθέτει, αποµακρύνει τον κίνδυνο της εξόδου. Αυτό όµως δεν φτάνει. Εξίσου επιτακτική είναι και η ανατροπή της πολιτικής της λιτότητας, καθώς και η αναδιανοµή της δύναµης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που στη σηµερινή της µορφή ευνοεί µία και µόνο χώρα: τη Γερµανία. ιαφορετικά, προειδοποιεί, η κρίση θα µπορούσε να µετατραπεί σύντοµα από απλός ενοχλητικός µουσαφίρης του κοινού ευρωπαϊκού σπιτιού σε εµπρηστή του. Ο 68χρονος Ούλριχ Μπεκ έχει γίνει παγκόσµια γνωστός µε τη θεωρία του περί της «κοινωνίας του ρίσκου». Ρίσκο δεν σηµαίνει εδώ καταστροφή αλλά πρόβλεψη µελλοντικών καταστροφών µε στόχο τη λήψη µέτρων για την εξουδετέρωσή τους. Σήµερα διδάσκει στο Πανεπιστήµιο του Μονάχου και στη London School of Economics. Η Ανγκελα Μέρκελ χαρακτήρισε το αποτέλεσµα των εκλογών της 17ης Ιουνίου καλό για το ευρώ. Συµµερίζεστε τον χαρακτηρισµό; «Ναι, αν και µε µια ειρωνική υπόκρουση. Θα µπορούσε να πει κανείς ότι, αν η ευρωζώνη είναι ένα ποδοσφαιρικό τουρνουά, τότε την περασµένη Κυριακή η Ελλάδα πέτυχε να µπει στον επόµενο γύρο του. Με την επιλογή τους οι Ελληνες έκαναν καλό και στην Ευρώπη και στον εαυτό τους επειδή κατάφεραν να αντιστρέψουν µια φαινοµενικά αδιέξοδη κατάσταση και να αποστείλουν το µήνυµα ότι, πρώτον, ανήκουν στην Ευρώπη και, δεύτερον, ότι η επιστροφή στη δραχµή δεν αποτελεί πραγµατική εναλλακτική λύση. Ταυτόχρονα πρέπει βέβαια να πούµε ότι επρόκειτο για εκλογές σε εισαγωγικά, µε την έννοια ότι ήταν επιλογή ανάµεσα σε δύο κακά, µε το ένα να είναι η έξοδος από την ευρωζώνη και το άλλο η αποδοχή των δικτατορικών όρων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Πολλά θα εξαρτηθούν τώρα από το πώς θα αξιοποιήσει ο νικητής των εκλογών αυτό το αποτέλεσµα για την Ελλάδα και την Ευρώπη». Τα περισσότερα γερµανικά µέσα ενηµέρωσης συµφωνούν, πρώτον, στο ότι η νέα κυβέρνηση δεν µπορεί να δώσει λύση στην κρίση αλλά ότι, δεύτερον, µια κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ θα οδηγούσε τη χώρα εκτός ευρωζώνης. «Τα µέσα αυτά παρουσιάζουν κατά απρεπή τρόπο τον ΣΥΡΙΖΑ ως κόµµα µε αντιευρωπαϊκή στάση. Αυτό δεν είναι όµως αληθές. Η θέση του δεν είναι η έξοδος της χώρας από το ευρώ αλλά η αναδιαπραγµάτευση του µνηµονίου. Και αυτή η στάση είναι γι' αυτά τα µέσα εκτός της σφαίρας του πολιτικά εφικτού». Εχει παραµεριστεί τώρα ο άµεσος κίνδυνος της εξόδου; «Νοµίζω ναι. Κατά τα άλλα, στην ευρωζώνη υπάρχει µόνο ένας κανονισµός εισόδου, όχι εξόδου. Στην περίπτωση της Ελλάδας η έξοδος θα µπορούσε να γίνει κατόπιν µακροχρόνιων διαπραγµατεύσεων και µόνο εφόσον αυτό θα το ήθελε η Αθήνα. Είµαι όµως σίγουρος ότι οι Ελληνες δεν είχαν κάνει ποτέ τέτοια επιλογή, που εξάλλου ούτε και οι Γερµανοί τη θέλουν. Κι αυτό επειδή η αποχώρηση θα επέφερε ένα καινούργιο "κούρεµα" εις βάρος των δανειστών. Επιπλέον η Ελλάδα θα συνέχιζε, ως κράτος-µέλος, να έχει πρόσβαση στα κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η έξοδος θα ήταν λοιπόν ανυπολόγιστα ακριβή. Γι' αυτά τα θέµατα δεν είναι όµως καλά πληροφορηµένη η γερµανική κοινή γνώµη».

37 Ποιο θα ήταν, πέρα από το οικονοµικό, το πολιτικό κόστος της εξόδου; «Πρέπει να δούµε τη συνολική κατάσταση. Στη Γερµανία και σε άλλες χώρες κυριαρχεί η άποψη ότι ζούµε σε ένα εθνικό κοντέινερ που αν το κλείσουµε ερµητικά µένουν απ' έξω τα εξωτερικά προβλήµατα. Ετσι συµβαίνει και µε το ελληνικό πρόβληµα. Η Ελλάδα αντιµετωπίζεται ως κοντέινερ έτσι που να µπορεί να κλειστεί και να αποκλειστεί από την ευρωζώνη. Το ότι υπάρχει µια αµοιβαία εξάρτηση µεταξύ των κρατών και των τραπεζών δεν γίνεται επαρκώς κατανοητό. Το ίδιο ισχύει και για το γεγονός ότι τυχόν χρεοκοπία της Ελλάδας θα µπορούσε να συµπαρασύρει στον γκρεµό την Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ιταλία και τελικά και τη φαινοµενικά τόσο καλά περιφρουρηµένη και πλούσια Γερµανία. Για να το πω µε µια αναλογία: η Ευρώπη µοιάζει µε τον "Τιτανικό", ο οποίος έχει υποστεί ισχυρό ρήγµα στο κύτος του. Η γνώµη που κυριαρχεί στο πάνω, πολυτελές κατάστρωµα, στο οποίο βρίσκεται και η Γερµανία, είναι ότι το πλοίο µπορεί να αποφύγει το ναυάγιο και να συνεχίσει την πορεία του αν αποκόψει και αποβάλει το κάτω κατάστρωµα µε τους Ελληνες. Πρόκειται για µοιραίο λάθος». Υστερα από τη νίκη του Φρανσουά Ολάντ έχει τεθεί υπό αίρεση το σχέδιο της Μέρκελ για ένα γερµανικό ευρώ ή η καγκελάριος παραµένει κυρίαρχος του παιχνιδιού; «Η κοινωνιολογική µου ανάλυση οδηγεί στο εξής αποτέλεσµα: βασικά η ήπειρός µας οδηγείται προς την κατεύθυνση µιας γερµανικής Ευρώπης. Η στρατηγική της Μέρκελ δεν είναι καν συνειδητή αλλά έχει αποκρυσταλλωθεί έτσι στην πράξη. Πρόκειται για µια στρατηγική του δισταγµού: δεν λέει πραγµατικά "όχι", δεν λέει πραγµατικά "ναι", αλλά "νόχι", δηλαδή συνδυάζει κατά αφύσικο τρόπο και τα δύο. Το αποτέλεσµα της διστακτικότητας είναι η αύξηση της δύναµης της Γερµανίας επειδή όλοι περιµένουν από αυτήν, ως την πλουσιότερη χώρα της Ευρώπης, το "ναι" στα δάνεια. Η ίδια διστακτικότητα κάνει ξεκάθαρο στους πάντες πόσο µεγάλη είναι η εξάρτησή τους από τους Γερµανούς σε αυτή την οικονοµικά τεταµένη περίοδο». Ο γαλλογερµανικός συσχετισµός δυνάµεων δεν έχει αλλάξει λοιπόν ακόµη πολύ... «Οντως. Ως τώρα η Γαλλία και η Γερµανία ήταν µαζί η λοκοµοτίβα της Ευρώπης. Η Μέρκελ και ο Σαρκοζί διαχειρίζονταν από κοινού την κατάσταση. Τελευταία όµως η πιστοληπτική φερεγγυότητα της Γαλλίας έχει τρωθεί. Η χώρα δεν έχει πλέον το λεγόµενο "triple A", την άριστη βαθµολόγηση από τους οίκους αξιολόγησης, και κινδυνεύει - όχι άµεσα βέβαια - να ζητήσει τη βοήθεια της οµπρέλας διάσωσης. Αυτό αποδυναµώνει φοβερά τη θέση της. Συνολικά έχουµε έτσι να κάνουµε µε µια νέα διανοµή της δύναµης και µε µια νέα δοµή της, η οποία έχει τρεις συνιστώσες. Η πρώτη είναι τα µη µέλη της ευρωζώνης στην Ευρωπαϊκή Ενωση, τα οποία αποδυναµώνονται πολύ επειδή οι βασικές αποφάσεις λαµβάνονται από τα κράτη-µέλη της Νοµισµατικής Ενωσης. Μεγάλες χώρες όπως η Αγγλία ή επί µέρους όπως η Πολωνία µένουν αναγκαστικά έξω από την πόρτα. Η δεύτερη συνιστώσα είναι οι χώρες της ευρωζώνης που εξαρτώνται από τις επιχορηγήσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης ή κινδυνεύουν να υποστούν τέτοια εξάρτηση. Και η τρίτη είναι η µικρή οµάδα των πλούσιων χωρών στον πυρήνα της ευρωζώνης στην οποία η Γερµανία έχει τον αποφασιστικό λόγο». Η άνιση κατανοµή της δύναµης στην ήπειρό µας δεν παρατηρείται όµως µόνο εντός της ευρωζώνης...

38 «Οχι. Πέρα από αυτό έχουµε να κάνουµε και µε µια συνολική Ευρώπη των δύο ταχυτήτων. Εκείνες οι χώρες που δεν είναι µέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης δεν συµµετέχουν στη διαδικασία αποφάσεων που αφορούν το παρόν και το µέλλον της ηπείρου µας. Αυτές λαµβάνονται µόνο από τις χώρες της ευρωζώνης και µάλιστα µε τρόπο που είναι κοµµένος και ραµµένος στις ανάγκες της Γερµανίας. Κατά συνέπεια, αυτό ισχυροποιεί τη γερµανική Ευρώπη. Από την άλλη, βέβαια, επαναλαµβάνω, η κυρία Μέρκελ δεν έχει αναπτύξει όλα αυτά στη βάση ενός στρατηγικού σχεδίου και το αποτέλεσµα δεν είναι η στρατιωτική αλλά η οικονοµική εξάρτηση. Γι' αυτό και όσα λέγονται για τη δηµιουργία ενός Ράιχ είναι παράταιρα, δεν αποδίδουν σωστά την κατάσταση. Αυτή θα µπορούσε να αποδοθεί µε την εξής ειρωνική φράση: υπάρχει µόνο ένα πράγµα στον κόσµο χειρότερο από το να συντριβείς από το γερµανικό χρήµα, να µη συντριβείς από το γερµανικό χρήµα». Θα µπορούσε να συνοψίσει κανείς όλα αυτά στη φόρµουλα ότι η τύχη της Ευρώπης εξαρτάται πάλι από τη Γερµανία; «Ναι, µπορεί. υστυχώς σε εµάς δεν γίνεται πολλή συζήτηση για το θέµα, για το ότι δηλαδή η ύπαρξη ή η µη ύπαρξη της Ευρώπης αποφασίζεται τελικά στο Βερολίνο. Σε αυτό παίζει βέβαια µοιραίο ρόλο και η διστακτικότητα της καγκελαρίου, η οποία, για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης, βάζει στη δηµόσια συζήτηση σε δεύτερη θέση την Ευρώπη, τη στιγµή που η αντιµετώπιση της ευρωπαϊκής κρίσης γίνεται όλο και πιο επιτακτική». Το κοινό µας «σπίτι» Ο ιµπεριαλισµός και η... πριµαντόνα ιαφέρουν οι Σοσιαλδηµοκράτες από τους Χριστιανοδηµοκράτες, αν εξαιρέσει κανείς το θέµα της ανάπτυξης, σχετικά µε τον νέο ρόλο της Γερµανίας στην Ευρώπη; «Ολοι συµφωνούν στο ότι η Γερµανία πρέπει να παίζει σηµαντικό ρόλο στην καταπολέµηση της κρίσης. Το ερώτηµα είναι µόνο αν το κάνει στο πνεύµα της αµοιβαιότητας ή ενός παλιού-νέου ιµπεριαλισµού. Αµοιβαιότητα σηµαίνει αναζήτηση λύσεων στη βάση της ισοτιµίας και της ανταλλαγής απόψεων µε τις άλλες χώρες της ευρωζώνης. Αυτό βρίσκεται σε αντίθεση µε τη δήθεν µοναδική αλήθεια της λιτότητας που ανάγεται έτσι σε δόγµα. Πιστεύω ότι οι Σοσιαλδηµοκράτες και οι Πράσινοι θα µπορούσαν να υπερβούν αυτό το δόγµα». Στην Ελλάδα υπήρξαν τις παραµονές των εκλογών οργισµένες αντιδράσεις από όλα τα πολιτικά στρατόπεδα εναντίον της ανάµειξης των «Financial Times Deutschland» στον προεκλογικό αγώνα. Η γερµανική αυτή εφηµερίδα είχε συστήσει στους έλληνες ψηφοφόρους να µην παρασυρθούν από τον «δηµαγωγό Τσίπρα» και να ψηφίσουν Νέα ηµοκρατία. Είναι µια τέτοια ανάµειξη πολιτικά αθέµιτη ή όντως θεµιτή στο πνεύµα της ευρωπαϊκής εσωτερικής πολιτικής και της νέας ευρωπαϊκής δηµοσιότητας; «Το δεύτερο. Οι τελευταίες εκλογές έδειξαν ότι δεν ζούµε πια σε αποµονωµένα κυριαρχικά κράτη. Η µοίρα των ευρωπαϊκών λαών έχει διαπλεχθεί, µέσω της κρίσης, όσο ποτέ άλλοτε - διαπλοκή που εξάλλου επιδιώκουµε και συνειδητά. Η Ευρώπη δεν ήταν

39 ποτέ τόσο πολύ στη δηµοσιότητα όσο σήµερα. Και η ευρωπαϊκή εσωτερική πολιτική είναι για µένα πολύ θετική εξέλιξη. Εγώ δεν θα έκανα µεν τέτοια σύσταση σαν αυτήν των "FTD" ή πάντως θα την είχα διατυπώσει διαφορετικά. Το γεγονός όµως ότι - πώς να την πω τώρα... - η πριµαντόνα της Ευρώπης Μέρκελ δεν αφήνει εθνικές εκλογές στην Ευρώπη που να µην αναµειχθεί σε αυτές και ότι τα κύµατα των συστάσεων και των διαµαρτυριών διαπερνούν όλα τα εθνικά σύνορα δείχνει ότι η κρίση, όσο παράδοξο και αν φαίνεται, είναι ο δηµιουργός µιας µεγαλύτερης ευρωπαϊκής δηµοσιότητας». Πριν από λίγους µήνες λανσάρατε, µαζί µε τον Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, µια πρωτοβουλία για εθελούσια απασχόληση νεαρών ατόµων µιας ευρωπαϊκής χώρας σε άλλες χώρες της Ευρώπης, π.χ. ενός Ελληνα στη Γαλλία, µιας Ιρλανδέζας στην Πολωνία και πάει λέγοντας, για ένα έτος και µε κρατική χρηµατοδότηση. Πώς εξελίσσεται η πρωτοβουλία σας; «Η γερµανική κυβέρνηση παίζει εδώ - υπό την πίεση των Σοσιαλδηµοκρατών και των Πρασίνων - πρωτοπόρο ρόλο και έθεσε ήδη στη διάθεση του προγράµµατος 20 εκατ. ευρώ. Παρόµοια συµµετοχή επιδιώκουµε και από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Σχετικές συνοµιλίες κάναµε ήδη µε τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου. Το πρόγραµµα όµως δεν έχει ακόµη πραγµατικά γεννηθεί. Η γέννησή του προϋποθέτει επαρκή χρηµατοδότηση και κατ επέκταση πολιτική νοµιµοποίηση». Χειλάς Νίκος Ούλριχ Μπεκ: Η Μέρκελ θέλει το ευρώ αλλά δεν έχει όραµα Ο γερµανός κοινωνιολόγος αναλύει το ένστικτο εξουσίας της καγκελαρίου και τις αδυναµίες της και εξηγεί πώς η Ελλάδα θα παίξει ρόλο στις εκλογές του 2013 στη Γερµανία ΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 21/10/ :45

40 Η Μέρκελ δεν επιδιώκει την ηγεµονία στην εξωτερική πολιτική της Ευρώπης, λέει ο Ούλριχ Μπεκ εξηγώντας γιατί τα περί Ράιχ είναι παραλογισµός 2 εκτύπωση Ολάντ - Μέρκελ 1-1. Αυτό είναι µε ποδοσφαιρικούς όρους το αποτέλεσµα της πρόσφατης Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες. Ο γάλλος πρόεδρος επιτάχυνε την ενοποίηση της ευρωζώνης, η γερµανίδα καγκελάριος την επιβράδυνε. Και όλα δείχνουν ότι η σύγκρουση των δύο εκ διαµέτρου αντίθετων ταχυτήτων, η οποία ως συνισταµένη αποφέρει συχνά µηδέν, θα συνεχιστεί για πολύ ακόµη. Κανένας δεν έχει αναλύσει µε τόσο µεγάλη οξυδέρκεια την πολιτική των «µικρών βηµάτων» της κυρίας Μέρκελ, τα οποία δίπλα στα «άλµατα» του κ. Ολάντ φαντάζουν σαν αντίστροφη κίνηση, όσο ο γερµανός καθηγητής Κοινωνιολογίας στα πανεπιστήµια Χάρβαρντ και LSE Ούλριχ Μπεκ. Η διστακτικότητά της, λέει, δεν οφείλεται σε έλλειψη πολιτικής κουλτούρας, αλλά στη διαίσθησή της ότι µόνο έτσι µπορεί να ελιχθεί επιτυχώς ανάµεσα σε τόσο αντιθετικά φαινόµενα, όπως η διατήρηση των εθνικών κρατών και η πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης. Η βραδυπορία έχει λοιπόν σύστηµα. Και αυτό εφαρµόζεται και στην Ελλάδα, παρά τις φαινοµενικά «ξέφρενες» στροφές πρώτα απειλές για έξωση από την ευρωζώνη, τώρα γλυκόλογα για παραµονή που παρατηρήσαµε τελευταία.

41 Στο νέο βιβλίο σας «Γερµανική Ευρώπη» υποστηρίζετε ότι η Ανγκελα Μέρκελ δεν παίρνει σαφή θέση µεταξύ ευρωπαϊστών και ευρωσκεπτικιστών. Αν λοιπόν αποφάσιζε για ψηφοθηρικούς λόγους να θέσει υπό αίρεση το ευρώ, θα την άφηνε το κόµµα της να το κάνει; «Σε καµία περίπτωση. Ενδιάµεσα όµως είµαι πεπεισµένος ότι η καγκελάριος θέλει να κρατήσει το ευρώ. Από την άλλη ωστόσο της λείπει ένα όραµα-πυξίδα που θα της επέτρεπε να αντιµετωπίσει ευκολότερα τους ευρωσκεπτικιστές. Και αυτό, µαζί µε την τακτική της αναβλητικότητας και της αµφισηµίας, του µερκιαβελικού (σ.σ.: από τη σύνθεση Μέρκελ - Μακιαβέλι) "ναι - όχι", τη δυσκολεύει να επιβάλει µεγάλους στόχους, όπως τη διατήρηση της Ελλάδας στην ευρωζώνη». Εκλογικά όµως της κάνει καλό; «Αναµφισβήτητα ναι. Κοιτάξτε πόσο γρήγορα αλλάζουν οι κυβερνήσεις σε Ελλάδα, Αγγλία ή Γαλλία. Στη θέση της παραµένει ακλόνητη από το Η Μέρκελ διαθέτει µοναδικό ένστικτο εξουσίας. Και µε αυτό καταφέρνει να συµβιβάζει δύο φαινοµενικά ασυµβίβαστα πράγµατα: από τη µία να κερδίζει εκλογές και από την άλλη να προωθεί, έστω και µε ρυθµούς χελώνας, την ενοποίηση της Ευρώπης. Με αυτό θα επανεκλεγεί, πολύ πιθανόν, καγκελάριος και το 2013». Τελευταία µιλάτε για µια «γερµανική Ευρώπη». Τι είναι όµως το «γερµανικό» σε αυτήν; Πρόκειται για νεοφιλελεύθερη οικονοµική τάξη, που δεν είναι όµως γερµανική σπεσιαλιτέ, ή για θεσµική κατοχύρωση των γερµανικών συµφερόντων στην Ευρώπη; «Ο συνδυασµός και των δύο. Κατ' αρχάς όµως πρέπει να πω ότι κανένας στη Γερµανία δεν έχει κάποιο στρατιωτικό όραµα. Γι' αυτό και ο λόγος για τη δηµιουργία ενός ' Ράιχ αποτελεί παραλογισµό. Ταυτόχρονα, η Μέρκελ δεν επιδιώκει την ηγεµονία στην εξωτερική πολιτική της Ευρώπης. Οι Γερµανοί είναι ερασιτέχνες σε αυτό, γι' αυτό και την αποφεύγουν. Ο στόχος τους είναι η οικονοµική ηγεµονία στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσµο. Αυτό παίζει σοβαρό ρόλο στην αποκατάσταση της αυτοπεποίθησής τους µετά την ηθική τους καθίζηση µε τον Β' Παγκόσµιο Πόλεµο και το Ολοκαύτωµα. Η γερµανική Ευρώπη είναι πρακτικά η υλοποίηση της γερµανικής πολιτικής της αποταµίευσης. Οχι η νεοφιλελεύθερη πολιτική γενικά - αυτή δεν είναι όντως µόνο γερµανική ιδιότητα. Γερµανική είναι η αυστηρότητα µε την οποία επιχειρείται να επιβληθεί το πνεύµα της αποταµίευσης». Υπάρχει µεγάλη παράδοση γι' αυτό; «Ασφαλώς. Υπάρχει ένα είδος γερµανικής "οικουµενικότητας" που λέει ότι η αλήθεια είναι γερµανική. Οτι βιώνουµε εµείς, για παράδειγµα, τους κανόνες της αποταµίευσης, το ανάγουµε σε οικουµενική αλήθεια, την οποία πρέπει να επιβάλουµε µε το ζόρι στους άλλους. Αυτό δεν διαφέρει πολύ από την ιδεολογία της αποικιοκρατίας. Οι αποικιοκράτες δεν ήθελαν απλώς να υποδουλώσουν ξένους λαούς αλλά και να τους διδάξουν, παρά τη θέλησή τους, την αλήθεια στο πνεύµα του ιαφωτισµού. Αυτό οδηγεί όµως σε πλήρη ρήξη µε την αρχή της ισοτιµίας όλων των λαών της Ευρώπης». Σηµαίνει αυτό ότι οι Γερµανοί θέλουν να ξαναπλάσουν τους άλλους Ευρωπαίους κατ' εικόνα και καθ' οµοίωσίν τους;

42 (γελάει) «Σε κάθε περίπτωση θεωρούν την αποταµίευση ευλογία για όλους. Τους λείπει εκείνη η κοσµοπολιτική µατιά, που θα τους επέτρεπε να καταλάβουν τις απόψεις των άλλων». Η Ελλάδα ως σύνολο οφείλει να γίνει, σύµφωνα µε τον πρόεδρο του Συνδέσµου Γερµανών Βιοµηχάνων Χανς-Πέτερ Κάιτελ, µια ειδική οικονοµική ζώνη της Ευρώπης. Ενα νέο είδος αποικιοκρατίας και δη στην καρδιά της ευρωζώνης; «Αυτή είναι η προοπτική του ριζοσπαστικοποιηµένου νεοφιλελευθερισµού, που εφαρµόζεται κυρίως στις υπό ανάπτυξη χώρες. Πρόκειται για απαράδεκτο µέτρο που δεν έχει πολλές πιθανότητες εφαρµογής στην Ευρώπη». Η βασική αναλυτική σας έννοια είναι η «κοινωνία του ρίσκου». Πρόκειται για µια κοινωνία της καταστροφής ή για ένα ανοιχτό πεδίο στο οποίο δίπλα στον κίνδυνο συνυπάρχουν οι ευκαιρίες και η ελπίδα; «Πρόκειται για την πρόβλεψη της καταστροφής, µε στόχο να την εµποδίσει. Μια εφαρµογή αυτής της έννοιας βλέπουµε σήµερα. Η καταστροφή της ευρωζώνης δεν έχει επέλθει, αλλά έχει προβλεφθεί ως δυνατότητα. Και αυτό έχει θέσει σε κίνηση µια σειρά µέτρα µε στόχο την αποτροπή της. Ακόµη και οι γραφειοκράτες µετατρέπονται έτσι άθελά τους σε µικρούς επαναστάτες. Η έννοια αυτή έχει εσωτερική συγγένεια µε την "αρχή της ελπίδας" του φιλοσόφου Ερνστ Μπλοχ». Ποιοι πολιτικοί θα µπορούσαν να βάλουν πόδι στον «µερκιαβελισµό»; «Ενας είναι σίγουρα ο υποψήφιος καγκελάριος των Σοσιαλδηµοκρατών Πέερ Στάινµπρουκ, πούρος ευρωπαϊστής. Ωστόσο και η Μέρκελ γίνεται όλο και πιο ευρωπαϊκή. Πιστεύω ότι στον επικείµενο προεκλογικό αγώνα οι δυο τους θα επιδοθούν σε ένα είδος θετικής πλειοδοσίας υπέρ της Ευρώπης». Θα συµπεριληφθεί στην «πλειοδοσία» και η παραµονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη; «Πολύ πιθανό. Αυτό έδειξε άλλωστε και η αντιπαράθεσή τους στο Ράιχστακ την περασµένη Πέµπτη». «Αλλο να ακούς, άλλο να βλέπεις» Ο Γερµανός Φρανκ που έφριξε µε τους Γερµανούς Πώς θα µπορούσε να γίνει πιο ανθρώπινη η Ευρώπη; «Με ανταλλαγή, µεταξύ άλλων, εργαζοµένων. Οσοι το κάνουν αποκτούν καλύτερη εικόνα για την κατάσταση σε άλλες χώρες». Ενα παράδειγµα γι' αυτό; «Πάρτε τον Φρανκ Σούστερ, έναν γερµανό τραπεζικό υπάλληλο, που κατέβηκε για έναν χρόνο στην Αθήνα προκειµένου να συµµετάσχει σε περιβαλλοντικό πρόγραµµα. Εκεί είδε από κοντά πόσο εργατικοί ήταν οι συνεργάτες του, αλλά και πώς κόβονταν οι µισθοί τους και οι συντάξεις των γονιών τους και πώς έκλειναν τα µαγαζιά στην περιοχή του. Οταν επέστρεψε στη Γερµανία έφριξε µε αυτά που έγραφαν οι εφηµερίδες για

43 τεµπέληδες Ελληνες. Αλλο λοιπόν να ακούς κάτι και άλλο να το βλέπεις µε τα µάτια σου». Στην Ελλάδα ανεβαίνει καθηµερινά το φασιστικό κίνηµα. εν θα έπρεπε οι Βρυξέλλες να συµπαρασταθούν σε αυτό στη δηµοκρατική Αθήνα αντί να της στέλνουν µόνο οικονοµικούς επιτηρητές; «Χωρίς αµφιβολία. Η Ευρώπη δεν πρέπει να αφήσει να δηµιουργηθούν στην Ελλάδα συνθήκες Βαϊµάρης, που θα βλάψουν επικίνδυνα και την ίδια». Οι ξένοι χωρίς χαρτιά έχουν γίνει στην Ελλάδα ο αποδιοποµπαίος τράγος. εν θα έπρεπε να υπάρξει και σε αυτό ευρωπαϊκή παρέµβαση; «Σίγουρα. εν πρέπει να ξεχνάµε ωστόσο ότι η Ελλάδα έχει επωµιστεί το βάρος της φύλαξης των συνόρων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης χωρίς να διαθέτει επαρκή µέσα γι' αυτό. Ξέρουµε επίσης ότι υπό συνθήκες κρίσης η ξενοφοβία αποτελεί αναµενόµενη αντίδραση. Αλλά και αυτό πρέπει να γίνει η βάση για µια απόφαση που θα διασφαλίζει την παραµονή της στην ευρωζώνη».

44 Μπαλιµπάρ: «Η Ελλάδα δεν µπορεί µόνη να λύσει το πρόβληµά της» 13:06, 19 Ιουν 2011 tvxsteam tvxs.gr/node/63005 Οπαδός µιας νέας δηµοκρατικής Ευρώπης, χτισµένης από τους λαούς και τις ζωντανές δυνάµεις της νεολαίας που αντιτάσσονται στις πολιτικές του νεοφιλελευθερισµού, της λιτότητας και της κυβέρνησης «ειδηµόνων», δηλώνει ο γάλλος φιλόσοφος Ετιέν Μπαλιµπάρ, ο οποίος βρέθηκε πρόσφατα στην Αθήνα. Θεωρεί ότι η λύση θα είναι συλλογική, γιατί αν η Ελλάδα αποκλειστεί από την Ευρώπη θα γίνει έρµαιο των αγορών. Χαιρετίζει επίσης το αυθόρµητο και δηµοκρατικό κίνηµα των αγανακτισµένων. «Η πολιτική που επιβλήθηκε στην Ελλάδα εµπνευσµένη από καθαρά χρηµατοπιστωτικά κριτήρια, δεν θα επιλύσει, αντίθετα θα επιδεινώσει, το πρόβληµα σταθερότητας του ευρώ» τόνισε. «Η πολιτική αυτή δεν χαρακτηρίζει µόνο την Ελλάδα. Προσέλαβε οξείες µορφές σε πολλές χώρες βυθίζοντας την Ευρώπη στην πιο σκοτεινή φάση της ιστορίας της και ακυρώνοντας τα όποια περιορισµένα πλεονεκτήµατα της ενοποίησης» συµπλήρωσε. Πώς θα βλέπατε την έκδοση ευρωοµολόγου ή ένα νέο ευρωπαϊκό σχέδιο Μάρσαλ, όπως λέγεται; τον ρωτάµε. Αυτά είναι τεχνικά µέτρα τα οποία έχουν ήδη προταθεί αλλά µέχρι τώρα έχουν σθεναρά απορριφθεί από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ειδικά τη Γερµανία, αλλά και τη Γαλλία, που δεν το είδε µε ενθουσιασµό. Τα θεωρούν προοδευτικά µέτρα γιατί συλλογικοποιούν το πρόβληµα του δηµόσιου χρέους στην Ευρώπη. Κατ' αρχάς είµαι υπέρ τέτοιων µέτρων γιατί εκφράζουν ένα είδος µεγαλύτερης αλληλεγγύης µεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών. Και το γεγονός ότι υπάρχει µια τόσο µεγάλη αντίσταση από τα ευρωπαϊκά κράτη µε

45 κάνει να πιστεύω ότι πρέπει να πιέσουµε προς αυτή την κατεύθυνση. Οτιδήποτε αυξάνει την ικανότητα των δηµόσιων αρχών και των κυβερνήσεων να αντισταθούν στην πίεση των κερδοσκόπων και των διεθνών αγορών κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. «Ο ελληνικός λαος», τονίζει, «έγινε αντικείµενο επαίσχυντης δυσφήµισης, αλλά το πρόβληµα δεν είναι µεµονωµένο και εποµένως δεν µπορείτε να το λύσετε µόνοι σας. Μια Ελλάδα αποκλεισµένη από την Ευρώπη θα παραδιδόταν στις αρπακτικές δυνάµεις των αγορών». «" εν είµαστε εµπόρευµα" λένε οι πολίτες, αλλά πρέπει να πούµε επίσης ότι είµαστε πολίτες, διεκδικώντας µερίδιο ευθύνης. Μην περιοριστείτε στην καταγγελία. Αναγεννηθείτε οι ίδιοι. Ας καταγγείλουµε τη διαφθορά, τη φοροδιαφυγή, τις πελετειακές σχέσεις, την αδιαφορία για τους ανέργους. Ας απαιτήσουµε στο σύνολο της Ε.Ε. µια δηµοκρατική µεταρρύθµιση των θεσµών. Ας δώσουµε µεγαλύτερη σηµασία στην άµεση δηµοκρατία και την αυτοδιαχείριση, την ισότητα στην κατανοµή των φόρων, τη διαφάνεια» συµπλήρωσε. Ποιος είναι όµως σήµερα ο ρόλος της αριστεράς στην Ευρώπη; Υπάρχει µια µεγάλη δυσαναλογία ασφαλώς. Το κίνηµα των αγανακτισµένων, ακόµη και αν δηµιουργεί ηχώ σε όλη την Ευρώπη, είναι περιορισµένο σε µερικά µόνο κράτη. Το πρόβληµα της αριστεράς είναι ωστόσο γενικά ίδιο σε ολόκληρη την Ευρώπη. εν περιµένω ένα θαύµα αναδηµιουργίας και αναγέννησης της ευρωπαϊκής αριστεράς, η οποία έφτασε στα χαµηλότερα σηµεία της ιστορίας της. Η ενσωµάτωσή της σε επίπεδο διανόησης και ιδεολογίας επηρέασε και την ικανότητά της να οργανώσει κοινωνικά κινήµατα και να συνδεθεί µε τα οράµατα των ανθρώπων, να εµπνεύσει τον λαό. εν χρειαζόµαστε λοιπόν απλώς µια αναγέννηση της αριστεράς, αλλά και αυτή πρέπει να συµβεί επίσης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. εν περιµένω τίποτα από µια αναγεννηµένη αριστερά που περιορίζεται σε µία µόνη χώρα. Πώς συνδέεται µε το κίνηµα των αγανακτισµένων; Σε αυτή την προοπτική, ελπίζω το κίνηµα των αγανακτισµένων να δράσει, κατά βάθος, σαν διέγερση, και ίσως να συµβάλει σ' αυτή την προσπάθεια αναγέννησης. Ωστόσο γνωρίζω ότι το χάσµα αυτή τη στιγµή είναι πολύ µεγάλο µεταξύ των παραδοσιακών µορφών της πολιτικής τάξης που ελέγχει λίγο-πολύ την αριστερά στην Ευρώπη και έχει καθαρά εκλογικές προοπτικές από τη µια µεριά και το είδος των νέων κρίσιµων, επειγουσών αναγκών, που φέρνουν οι αγανακτισµένοι από την άλλη. Οµως η σύγκρουση αυτή δεν πρέπει να εξελιχθεί ανταγωνιστικά. Πρέπει να αποφευχθούν δηλαδή αµοιβαίοι ριζοσπαστικοί αποκλεισµοί και να πάµε σε µορφές πολιτικής-κοινωνικής αντιπαράθεσης. Για τον γάλλο φιλόσοφο, «η πλατεία Συντάγµατος, εµπνεόµενη από άλλα παραδείγµατα κινηµάτων άµεσης δηµοκρατίας, αποδεικνύει ότι οι έλληνες νέοι δεν αποδέχονται τα κελεύσµατα του νεοφιλελευθερισµού». Χαιρετίζει το γεγονός ότι το εγχείρηµα δεν είναι βίαιο. «Η βία θα οδηγήσει σε ήττα και δυστυχία όλων, καθώς οι κατασταλτικοί

46 µηχανισµοί είναι έτοιµοι να τη χρησιµοποιήσουν και να καταφύγουν στην πρόκληση» εξηγεί. Είστε αισιόδοξος; Θα σας παραπέµψω στον Γκράµσι: «Απαισιοδοξία της διανόησης, αισιοδοξία της βούλησης»... Συνέντευξη στο Χρήστο Ζέρβα, δηµοσιεύθηκε στην Ελευθεροτυπία, στις 19/06/2011.

47 Μποζανίνου Τάνια Ζαν-Πολ Φιτουσί «Το συµφέρον της Γερµανίας καταδίκασε την Ελλάδα» Ο γάλλος οικονοµολόγος κατηγορεί την Ευρώπη και την κυβέρνηση της Ν για την κατάσταση της ελληνικής οικονοµίας, παραδέχεται ΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 28/11/ :45 Σκεπτικοί µπροστά σε κατεβασµένα ρολά αθηναϊκού καταστήµατος. «Οι επενδύσεις είναι θετικές για την απασχόληση» λέει ο κ. Φιτουσί εκτύπωση Για τηδεινή κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα ευθύνονται η κυβέρνηση της Ν, η ελληνική νοοτροπία αλλά και η Ευρώπη, σύµφωνα µε τον γάλλο οικονοµολόγο Ζαν-Πολ Φιτουσί, ο οποίος δεν βλέπει κανένα φως για το άµεσο µέλλον. «Η Ευρώπη καταδίκασε την Ελλάδα σε υπερβολική λιτότητα» λέει σε συνέντευξή του προς «Το Βήµα». «Θα µπορούσε να τα είχε φέρει έτσι ώστε να βιώνατε πολύ λιγότερο δραµατικές συνθήκες από αυτές που βιώνετε σήµερα. Η Ευρώπη µεταχειρίστηκε την Ελλάδα προκειµένου, µέσω του φόβου, να επιβάλει σε ορισµένα κράτη-µέλη της πολιτικές λιτότητας. Αυτό υπαγόρευε το εσωτερικό πολιτικό συµφέρον της Γερµανίας». Η ίδια η Γερµανία όµως τα καταφέρνει µια χαρά, παρατηρούµε. «Η Γερµανία βρίσκεται σε καλή κατάσταση ακριβώς επειδή έβαλε τις υπόλοιπες χώρες σε άσχηµη κατάστασηυπερβάλλω. Αυτό που θέλω να πω είναι πως το γεγονός ότι η Γερµανία έχει πλεόνασµα οφείλεται στο ότι οι υπόλοιπες χώρες έχουν ελλείµµατα. Η Γερµανία εξάγει επειδή οι άλλες χώρες εισάγουν. Στη συνέχεια της είναι πολύ εύκολο να τις κατηγορεί για το ότι έχουν

48 ελλείµµατα». «Η Ελλάδα έκλεψε» Αναλύοντας τους λόγους για τους οποίους η Ελλάδα έφθασε ως εδώ, ο κ. Φιτουσί αναφέρεται στις «κακές οικονοµικές αποφάσεις που έλαβε η προηγούµενη κυβέρνηση» και στη «δηµιουργική λογιστική που επιστρατεύτηκε για να καλύψει τις επιπτώσεις αυτής της κακής πολιτικής» αλλά την πιο σκληρή κριτική την ασκεί για το ότι «κυριαρχεί το µέσον και όχι η αξιοκρατία». Αν και παραδέχεται ότι ο πρωθυπουργός Γ.Παπανδρέου δεν είχε άλλη επιλογή από το να ακολουθήσει µια πολιτική λιτότητας, τονίζει ότι η λιτότητα δεν είναι η βέλτιστη πολιτική: «Η Ελλάδα έκλεψε στους λογαριασµούς, γι αυτό οφείλει να κάνει µια προσπάθεια. Ωστόσο τώρα πρέπει να ενισχύσει τη βιοµηχανία και τις επενδύσεις σε τοµείς όπως οι υποδοµές- οι ελληνικές υποδοµές δεν είναι ακόµη ικανοποιητικές για µια σύγχρονη οικονοµία. Πρέπει επίσης να ρίξει το βάρος στην κατάρτιση του εργατικού δυναµικού και να εφαρµόσει µια πολιτική για να διαφοροποιηθεί η ελληνική βιοµηχανία». Το πρόβληµα όµως είναι ότι όλα αυτά απαιτούν χρήµατα. Από πού θα βρεθούν; «Η Ελλάδα θα έπρεπε να προχωρήσει είτε µέσω της σύµπραξης ιδιωτικού και δηµόσιου τοµέα είτε ζητώντας τη συνδροµή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων». Σεευρωπαϊκό επίπεδο, ο κ. Φιτουσί προτρέπει τα κράτη-µέλη να αγωνιστούν για να αλλάξουµε οικονοµική στρατηγική. «Η ΕΕ υποσχέθηκε στους λαούς που συνέβαλαν στο ευρωπαϊκό οικοδόµηµα ότι θα έφερνε ευηµερία. Μέχρι στιγµής δεν έχει τηρήσει την υπόσχεσή της. Είναι η µεγαλύτερη χώρα στον κόσµο από άποψη ΑΕΠ και θα έπρεπε να βασιστεί στις εσωτερικές της δυνάµεις, δηλαδή στην εσωτερική της ζήτηση, για να δηµιουργήσει ανάπτυξη. Αντί όµως να ενισχύσει την εσωτερική κατανάλωση, προσπάθησε να τη µειώσει µε πολύ περιοριστικές πολιτικές λιτότητας». Πολιτική αδυναµίας Ο γάλλος οικονοµολόγος θεωρεί ότι η συζήτηση για τους κινδύνους που διατρέχει η ευρωζώνη «έχει στόχο να αναγκάσει τις κυβερνήσεις να εφαρµόσουν ακόµη πιο περιοριστικές πολιτικές. Η Ευρώπη οικοδοµήθηκε πάνω σε ένα δογµατικό µοντέλο στο οποίο µετρούν δύο πράγµατα,η σταθερότητα των τιµών και ο ισοσκελισµός του προϋπολογισµού. εν συµπεριέλαβε στους πρωταρχικούς της στόχους την πλήρη απασχόληση και την άνοδο του επιπέδου διαβίωσης. Συνεπώς το ευρωπαϊκό οικοδόµηµα εµπεριέχει ένα µείζον ελάττωµα:κανείς δεν είναι υπεύθυνος για το γενικό ευρωπαϊκό συµφέρον, για να ικανοποιεί την ευρωπαϊκή ευεξία.αντί να έχουµε µια ευρωπαϊκή κυβέρνηση, βρισκόµαστε ανάµεσα σε µια οικονοµική Ευρώπη που δεν έχει πολιτική εξουσία και εθνικές κυβερνήσεις που έχουν πολιτική νοµιµοποίηση αλλά κανένα όργανο διότι δεν ελέγχουν ούτε το νόµισµα ούτε τον προϋπολογισµό. Αρα βρισκόµαστε σε αυτό που αποκαλώ πολιτική αδυναµίας.οργανώσαµε, δηλαδή, την Ευρώπη έτσι ώστε να µην µπορεί να εφαρµόσει αναπτυξιακές πολιτικές». Ο κ. Φιτουσί συγκαταλέγεται στους κεϊνσιανούς οικονοµολόγους (υπέρ µιας µεικτής οικονοµίας, κυρίως του ιδιωτικού τοµέα αλλά µε σηµαντικό ρόλο κυβέρνησης και δηµόσιου τοµέα). Αισθάνεται δικαιωµένος από την παγκόσµια κρίση; «Η παγκόσµια

49 οικονοµική κρίση δικαίωσε τους κεϊνσιανούς οικονοµολόγους,ωστόσο τα σηµερινά φάρµακα είναι φάρµακα των κλασικών οικονοµολόγων. Υπάρχει εδώ ένα παράδοξο. εν έχω όµως πειστική εξήγηση γιατί, παρά την ήττα του νεοφιλελεύθερου δόγµατος,το νεοφιλελεύθερο δόγµα επέστρεψε δυναµικά». «ΜΟΝΗ ΛΥΣΗ ΕΙΝΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ» - Ποια ελπίδα µπορείτε να δώσετε στους έλληνες εργαζοµένους που έχασαν τη δουλειά τους,στους επιχειρηµατίες που αγωνίζονται να αποφύγουν το λουκέτο,σε όσους έχουν υποστεί µείωση εισοδηµάτων; «Η κατάσταση είναι τροµερή,δραµατική.ολες οι προοπτικές για το µέλλον είναι σκοτεινές.πρόκειται για δεινά που πλήττουν την κοινωνία,τους νέους που δεν βρίσκουν δουλειά- ήταν ήδη δύσκολο γι αυτούς και τώρα έχει γίνει χειρότερο.εφαρµόζοντας µια πολιτική λιτότητας όµως συµβάλλουµε στην καταστροφή του ανθρώπινου κεφαλαίου. εν µπορώ να καταλάβω πώς θα µπορούσε να βγει η Ελλάδα από την κρίση µόνο µέσω της λιτότητας, αν αυτή δεν συνοδεύεται από ενίσχυση των επενδύσεων. εν είναι η στιγµή να πλήξουµε την κατανάλωση.μια καλή πολιτική επενδύσεων θα έχει θετικές συνέπειες στην απασχόληση και,συνεπώς,στην κατανάλωση». - Είστε ειδικός στην ανεργία.εχετε να προτείνετε κάποια λύση για να µειωθεί; «εν έχω άλλη λύση εκτός από την ανάπτυξη. εν υπάρχει µαγική λύση.εδώ και 25 χρόνια αναζητούµε στην Ευρώπη µαγικές λύσεις για να ρυθµίσουµε το θέµα της ανεργίας,όµως ακόµη δεν το έχουµε ρυθµίσει.θα µπορούσαµε να µοιράσουµε την εργασία,να εργάζονται όλοι αλλά λιγότερες ώρες. εν εννοώ µερική απασχόληση διότι αυτή δεν συνέβαλε ποτέ στο να λυθεί το πρόβληµα της ανεργίας.οµως αν δεν υπάρχει παραγωγή,γιατί να κάνουν προσλήψεις οι επιχειρήσεις; Η µόνη λύση είναι η ανάπτυξη». ΕΝΑΣ ΕΙ ΙΚΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΕΡΓΙΑ Γεννηµένος πριν από 68 χρόνια στη Λα Γκουλέτ της Τυνησίας,ο Ζαν-Πολ Φιτουσί είναι πρόεδρος του υψηλού κύρους ΟFCΕ (Γαλλικό Παρατηρητήριο Οικονοµικών Συνθηκών) και σύµβουλος του γάλλου πρωθυπουργού και του Ευρωκοινοβουλίου. ιδάσκει στο Πανεπιστήµιο του Παρισιού (Sciences-Ρo) και αρθρογραφεί στη γαλλική εφηµερίδα «Le Μonde» και στην ιταλική «Repubblica».Ειδικεύεται στις θεωρίες για την ανεργία,τον πληθωρισµό,τις ανοιχτές οικονοµίες και τη µακροοικονοµική πολιτική.εχει συγγράψει πολλά βιβλία,µεταξύ των οποίων το «Μismeasuring Οur Lives» µαζί µε τους νοµπελίστες οικονοµολόγους Τζόζεφ Στίγκλιτζ και Αµάρτια Σεν. Φιτουσί: Η Ευρώπη να επενδύσει στην Ελλάδα

50 «Η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει στην Ελλάδα, ώστε να αυξηθούν η απασχόληση και τα εισοδήµατα, µε πιο δίκαιη κατανοµή», δηλώνει ο γνωστός γάλλος οικονοµολόγος Ζαν Πολ Φιτουσί, σε συνέντευξή που παραχώρησε στην ιταλική εφηµερίδα l Unita. Σύµφωνα µε τον Φιτουσί «οι παρεµβάσεις της ΕΕ προς στήριξη της Αθήνας, θυµίζουν περισσότερο τιµωρία, κάτι που επιβεβαιώνεται και από την έκκληση του έλληνα πρωθυπουργού. «Η Ευρώπη πρέπει να ακούσει τον Σαµαρά, διότι δεν διακυβεύεται µόνον το µέλλον της Ελλάδας αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης» τόνισε χαρακτηριστικά. «Η κυρία Μέρκελ και οι υπόλοιποι ευρωπαίοι ηγέτες πρέπει ακόµη να µας εξηγήσουν τι νόηµα έχει να δίνονται 30 δισεκατοµµύρια ευρώ µε επιτόκιο 5%, υψηλότερο, δηλαδή, από το µέσο όρο των ευρωπαϊκών επιτοκίων (...) δεσµεύσεις τέτοιου είδους έχουν ελάχιστη σχέση µε την αλληλεγγύη και επιβάλλουν µια λιτότητα που, στο τέλος, στραγγαλίζει την οικονοµία» δήλωσε ο γάλλος οικονοµολόγος. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΓΑΛΛΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΟΥ ΦΡΑΝΣΟΥΑ ΟΛΑΝΤ Ζαν Πολ Φιτουσί: «Να αλλάξουν όλα στο µνηµόνιο της Ελλάδας» "Πρέπει όλο το πρόγραµµα να τεθεί προς επαναδιαπραγµάτευση. Όλα πρέπει να συµπληρωθούν µε ένα πακέτο ανάπτυξης που θα επιτρέπει στην Ελλάδα να επενδύσει αµέσως". [09:45,11/06]

51 «Πρέπει να αλλάξουν τα πάντα στο ελληνικό µνηµόνιο και να συµπεριληφθεί σε αυτό η στρατηγική προώθησης της ανάπτυξης», τονίσε σε συνέντευξή του στη Realnews ο Ζαν Πολ Φιτουσί, καθηγητής Οικονοµικών, σύµβουλος του Γάλλου Προέδρου Φρανσουά Ολάντ και µέλος του Συµβουλίου Οικονοµικών Εµπειρογνώµων της Γαλλίας. Χαρακτηρίζει «ανόητους» όσους µιλούν εντός και εκτός Ελλάδας για έξοδο της χώρας από το ευρώ και επισηµαίνει ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες συµπεριφέρονται, εν ολίγοις, ως «παράλυτοι», όσον αφορά τη λήψη άµεσων και κρίσιµων αποφάσεων. Τι λάθη έχουν γίνει στη διαχείριση της κρίσης στην ευρωζώνη, καθώς οι συνθήκες επιδεινώνονται συνεχώς; Πριν από δύο χρόνια είχα πει ότι, αν δεν ληφθούν άµεσα κάποιες αποφάσεις που θα δείχνουν αλληλεγγύη, η κρίση θα χτυπήσει ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ. εν υπάρχει καµία ελπίδα, από τη στιγµή που οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθούν να λύσουν την κρίση χωρίς δηµοσιονοµική αλληλεγγύη. Χωρίς αυτή, η κρίση θα µεταδοθεί σαν αρρώστια στις άλλες χώρες της ευρωζώνης. Ενα από τα προβλήµατα της Ευρώπης είναι η «παράλυση» στις αποφάσεις και το γεγονός ότι µέχρι στιγµής δεν έχει ληφθεί καµία αξιόπιστη απόφαση για την επίλυση της ελληνικής κρίσης, για να µην αναφερθώ στην κρίση που έχει προκύψει σήµερα. Άρα έχουν ευθύνη οι Ευρωπαίοι ηγέτες; Φυσικά. Το πρόβληµα είναι ότι δεν τιµωρείς µια νέα κυβέρνηση για τα λάθη που έκανε µια προηγούµενη κυβέρνηση, λόγω του διεφθαρµένου συστήµατος που υπήρχε. Είναι σαν να τιµωρείς τους ανθρώπους. Και αυτό συµβαίνει στην Ελλάδα. Με ποιον τρόπο µπορεί να επιλυθεί η κρίση στην ευρωζώνη; Πριν από το ευρώ, η Ευρώπη χαρακτηριζόταν από επαναλαµβανόµενες κρίσεις στην αγορά. Με το ευρώ δεν υπήρχε πλέον περιθώριο για κερδοσκοπία στα διαφορετικά

52 νοµίσµατα και τα επιτόκια µειώθηκαν δραµατικά. Πήρε δέκα χρόνια στις αγορές για να καταλάβουν ότι υπάρχει περιθώριο για µία άλλου είδους κερδοσκοπία, στα δηµόσια χρέη, στους τίτλους δηλαδή των κρατικών οµολόγων. Η κερδοσκοπία αυτή συνεχίζεται λόγω της κακής πολιτικής, της γενικής λιτότητας σε όλη την Ευρώπη. Πρέπει να σταµατήσουµε αυτή την κερδοσκοπία και, για να γίνει αυτό, είναι προφανές ότι πρέπει να δηµιουργήσουµε ένα ενιαίο οµόλογο, όπως δηµιουργήσαµε ένα ενιαίο νόµισµα, το ευρωοµόλογο. Με το ευρωοµόλογο καµία χώρα δεν θα δανείζεται ακριβά. Τα επιτόκια θα είναι χαµηλά, όπως στις ΗΠΑ και τη Βρετανία. Επίσης, πρέπει να επιτραπεί στην ΕΚΤ να αγοράζει οµόλογα από την πρωτογενή αγορά. Είναι απλά πράγµατα αυτά. Το πρόβληµα είναι ότι δεν υπάρχει πολιτική συναίνεση. Θεωρείτε πως είναι αναγκαία η υιοθέτηση πακέτων ανάπτυξης; Είναι φανερό ότι η Ευρώπη έχει µεγάλη ανάγκη για ανάπτυξη. Όµως, χρειάζεται πολύς χρόνος για να υιοθετηθούν και να τεθούν σε εφαρµογή τα πακέτα ανάπτυξης. Στην Ευρώπη πρέπει να ενεργεί κανείς άµεσα. Το να ενεργείς άµεσα σηµαίνει να επενδύεις άµεσα. Επίσης, το πακέτο ανάπτυξης σηµαίνει επενδύσεις, ενώ µε τα µέτρα λιτότητας δεν υπάρχουν πόροι για επενδύσεις. Θέλω, λοιπόν, κάποιος να µου εξηγήσει τι νόηµα έχει να υπάρχει ένα πακέτο ανάπτυξης µαζί µε ένα πακέτο λιτότητας. Μπορούν να συνδυαστούν µόνο µε υποκριτικό τρόπο. Ναι, αλλά ο Φρανσουά Ολάντ προωθεί ένα τέτοιο πακέτο ανάπτυξης... Έχει δίκιο που το προωθεί. Όµως, είναι απλώς ο τρόπος να παρακάµψουν το πρόγραµµα λιτότητας για πολιτικούς λόγους, χωρίς να κάνουν την κυρία Mέρκελ να ταπεινωθεί. Ωστόσο, τα πακέτα ανάπτυξης είναι ο µοναδικός τρόπος που υπάρχει σε αυτή τη φάση της διαπραγµάτευσης. Πιστεύω, πάντως, ότι θα αλλάξουν πολλά µε την εκλογή Ολάντ. Θα παλέψει στο τραπέζι του Ευρωπαϊκού Συµβούλιου. Πρέπει να γίνει επαναδιαπραγµάτευση του µνηµονίου για την Ελλάδα και σε ποια κατεύθυνση; Πρέπει όλο το πρόγραµµα να τεθεί προς επαναδιαπραγµάτευση. Τα πάντα. Όλα πρέπει να συµπληρωθούν µε ένα πακέτο ανάπτυξης που θα επιτρέπει στην Ελλάδα να επενδύσει αµέσως. Από την πλευρά της, η ελληνική κυβέρνηση σε ποιες µεταρρυθµίσεις θα πρέπει να προχωρήσει άµεσα; εν ζητάω µεταρρυθµίσεις, ζητάω άµεσες επενδύσεις και δηµιουργία θέσεων εργασίας. Έµφαση στην ανάπτυξη και την αντιµετώπιση της ανεργίας. Βεβαίως, πρέπει να έχετε εύρυθµο φορολογικό σύστηµα, που δεν θα επιτρέπει τη φοροδιαφυγή. Πρέπει, επίσης, να µειώσετε τα επιτόκια, αλλά, για να γίνει αυτό, πρέπει να έχετε τη βοήθεια της ΕΚΤ και των ευρωοµολόγων.

53 Πιστεύετε ότι χρειάζεται νέο κούρεµα του ελληνικού χρέους; Η βιωσιµότητα του χρέους εξαρτάται από δύο παραµέτρους: από το επιτόκιο και από τον ρυθµό µεγέθυνσης. εν πιστεύω ότι ένα νέο κούρεµα αποτελεί λύση. εν αποτέλεσε µέχρι σήµερα, θα εκπλαγώ εάν αποτελέσει λύση στο µέλλον, εφόσον εξακολουθήσουν να περιορίζουν την Ελλάδα σε ένα πρόγραµµα λιτότητας. Θεωρείτε πιθανή την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ; Θα ήταν η πιο ανόητη απόφαση που η ευρωζώνη ή η Ελλάδα µπορούσαν να πάρουν. Γιατί υπάρχει κάτι που είναι σαφές στις αγορές: Εάν ενεργήσεις µε τρόπο που θα τις κάνει να πιστέψουν ότι ευρωζώνη δεν αποτελεί πλέον ένα «µη αναστρέψιµο» (στέρεο) οικοδόµηµα, ολόκληρη η ζώνη του ευρώ θα καταρρεύσει. Από τη στιγµή που επικρατήσει αυτή η ιδέα, όλα µπορούν να συµβούν. Θα κοστίσει πολύ περισσότερο η έξοδος της Ελλάδα -τρισεκατοµµύρια ευρώ-, γιατί θα προκαλέσει κερδοσκοπία σε µεγάλη κλίµακα στην επόµενη χώρα. Εάν η Ελλάδα αποχωρήσει από την ευρωζώνη, να είστε σίγουροι ότι κι άλλη χώρα θα αναγκαστεί να φύγει, και πάλι από την αρχή. Αυτό θα δηµιουργήσει νέα πορεία προς τη λιτότητα και θα αποτελέσει την καταστροφή της ευρωπαϊκής οικονοµίας. Το λάθος των ευρωπαίων ηγετών Το αποτέλεσµα των εκλογών µπορεί να επηρεάσει το µέλλον της χώρας στο ευρώ; εν ξέρω, µπορεί. Αυτό που εγώ υποστηρίζω είναι ότι οι ηγέτες της Ευρώπης έπρεπε να βοηθήσουν την Ελλάδα πριν από τις εκλογές για έναν προφανή λόγο: Εάν έδειχναν στους Έλληνες πολίτες ότι η Ευρώπη έχει ένα καλό πρόσωπο, επειδή βοηθάει τη χώρα, τότε η ψήφος των Ελλήνων µπορεί να ήταν διαφορετική. Εάν δείχνουν µόνο το κακό και άσχηµο πρόσωπο της Ευρώπης, το οποίο είναι να ζητάς συνεχώς περισσότερη λιτότητα, τότε οι Έλληνες ίσως ψηφίσουν µε άλλο τρόπο. Πρέπει η Ισπανία να καταφύγει στον µηχανισµό στήριξης; Είναι δύσκολη ερώτηση. Γιατί, όπως γνωρίζετε ήδη από το παράδειγµα της Ελλάδας, εάν η Ισπανία ζητήσει βοήθεια, οι όροι που µπορεί να επιβληθούν θα είναι τόσο σκληροί, που η κυβέρνηση θα χάσει κάθε περιθώριο ελιγµού. Εάν υπήρχε µεγαλύτερη βούληση από τους Ευρωπαίους να βοηθήσουν, δεν θα έπρεπε να φέρουν µια κυβέρνηση µπροστά σε αυτή τη δύσκολη κατάσταση: ή να ζητήσει βοήθεια και να τεθεί υπό την κηδεµονία του ΝΤ και της τρόικας ή να µην ζητήσει βοήθεια. Ηδη η κατάσταση της Ισπανίας επηρεάζει την ευρωζώνη και µετά θα ακολουθήσει η Ιταλία και κανείς δεν ξέρει που θα σταµατήσει αυτή η µετάδοση της κρίσης.

54 Γάλλοι στοχαστές: πρέπει να σώσουµε τους έλληνες απο τη νέα χούντα κείµενο Γάλλων στοχαστών Η Libération της 21ης Φεβρουαρίου δηµοσιεύει το κείµενο µιας σηµαντικής κίνησης συµπαράστασης προς τον ελληνικό λαό και ενάντια στις ολέθριες πολιτικές που, µε αφετηρία την Ελλάδα, προβλέπεται να επεκταθούν σε όλη την Ευρώπη. Συνυπογράφεται από κορυφαίους γάλλους στοχαστές - µεταξύ των οποίων ο Μπαντιού, ο Μπαλιµπάρ, ο Νανσύ, ο Ρανσιέρ, η Μπάρµπαρα Κασσέν, ο Μισέλ Σουριά, ο Ντιντί-Υµπερµάν κ.ά-, οι οποίοι ανταποκρίθηκαν σε επιστολή του περιοδικού αληθεια, που τους απευθύνθηκε µε πρωτοβουλία της αρχισυντάκτριας Βίκης Σκούµπη. Συνοδεύεται από ένα κάλεσµα για τη δηµιουργία µιας ευρωπαϊκής επιτροπής αλληλεγγύης που ήδη βρίσκει ανταπόκριση σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Ακολουθεί το κείµενo:. Τη στιγµή που ένας στους δύο Έλληνες νέους είναι άνεργος, άστεγοι περιπλανώνται στους δρόµους της Αθήνας, το 30% του πληθυσµού βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχιας, χιλιάδες οικογένειες υποχρεούνται να βάλουν τα παιδιά τους σε ιδρύµατα προκειµένου να µην πεθάνουν από την πείνα και το κρύο, νεόφτωχοι και πρόσφυγες δίνουν µάχες για τους σκουπιδοτενεκέδες στους δηµόσιους χώρους, οι «σωτήρες» της Ελλάδας, υπό το πρόσχηµα ότι οι Έλληνες «δεν καταβάλουν αρκετές προσπάθειες», επιβάλλουν ένα νέο σχέδιο βοήθειας που διπλασιάζει τη χορηγούµενη θανατηφόρα δόση. Ένα σχέδιο που καταργεί το εργατικό ίκαιο και καταδικάζει τους φτωχούς σε ακραία ένδεια, εξαφανίζοντας παράλληλα τις µεσαίες τάξεις. Ο στόχος δεν είναι σε καµία περίπτωση η «σωτηρία» της Ελλάδας: όλοι οι οικονοµολόγοι που είναι άξιοι του ονόµατός τους συµφωνούν επ αυτού. Το ζητούµενο είναι να κερδηθεί χρόνος προκειµένου να σωθούν οι πιστωτές, ενώ παράλληλα η χώρα οδηγείται σε µια προδιαγεγραµµένη χρεοκοπία. Πρωτίστως, το ζητούµενο είναι να µετατραπεί η Ελλάδα σε εργαστήριο µιας κοινωνικής µεταλλαγής που θα γενικευθεί, σε έναν δεύτερο χρόνο, σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το µοντέλο που δοκιµάζεται πάνω στους Έλληνες είναι εκείνο µιας κοινωνίας χωρίς δηµόσιες υπηρεσίες, στο πλαίσιο της οποίας τα σχολεία, τα νοσοκοµεία και τα ιατρικά κέντρα κατεδαφίζονται, η υγεία καθίσταται προνόµιο των πλουσίων, οι ευπαθείς πληθυσµοί προορίζονται για µια προγραµµατισµένη εξόντωση, ενώ όσοι εξακολουθούν να έχουν µια

55 εργασία καταδικάζονται σε ακραίες µορφές εργασιακής επισφάλειας και οικονοµικής εξαθλίωσης. Προκειµένου όµως αυτή η αντεπίθεση του νεοφιλελευθερισµού να πετύχει τον στόχο της χρειάζεται να εγκαθιδρύσει ένα καθεστώς που καταργεί τα πλέον στοιχειώδη δηµοκρατικά δικαιώµατα. Με διαταγή των σωτήρων, βλέπουµε λοιπόν να εγκαθίστανται στην Ευρώπη κυβερνήσεις τεχνοκρατών που περιφρονούν τη λαϊκή κυριαρχία. Πρόκειται για ένα σηµείο καµπής όσον αφορά στα κοινοβουλευτικά καθεστώτα στο πλαίσιο των οποίων βλέπουµε τους «αντιπροσώπους του λαού» να εξουσιοδοτούν εν λευκώ τους ειδικούς και τους τραπεζίτες, απαρνούµενοι την υποτιθέµενη εξουσία τους να αποφασίζουν. Ένα είδος κοινοβουλευτικού πραξικοπήµατος, το οποίο προσφεύγει, µεταξύ άλλων, και σε ένα διευρυµένο κατασταλτικό οπλοστάσιο απέναντι στις λαϊκές διαµαρτυρίες. Έτσι, από τη στιγµή που οι βουλευτές επικύρωσαν την διαµετρικά αντίθετη µε την εντολή που είχαν λάβει σύµβαση που τους υπαγόρευσε η Τρόικα (Ευρωπαϊκή Ένωση, Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα, ιεθνές Νοµισµατικό Ταµείο), µια εξουσία στερούµενη δηµοκρατικής νοµιµότητας υποθήκευσε το µέλλον της χώρας για τα επόµενα τριάντα ή σαράντα χρόνια. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιµάζεται να δηµιουργήσει έναν δεσµευµένο τραπεζικό λογαριασµό στον οποίον θα κατατίθεται απευθείας η βοήθεια προς την Ελλάδα προκειµένου να χρησιµοποιείται αποκλειστικά προς όφελος του χρέους. Τα έσοδα της χώρας οφείλουν να αφιερώνονται κατά «απόλυτη προτεραιότητα» στην εξόφληση των πιστωτών και, εφόσον παραστεί ανάγκη, να κατατίθενται απευθείας σε αυτόν τον λογαριασµό την διαχείριση του οποίου έχει αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Σύµβαση υπαγορεύει ρητά ότι κάθε νέα υποχρέωση που θα προκύπτει στο πλαίσιό της θα διέπεται από το αγγλικό δίκαιο, το οποίο απαιτεί υλικές εγγυήσεις, ενώ οι διενέξεις θα εκδικάζονται από τα δικαστήρια του Λουξεµβούργου, µε την Ελλάδα να έχει αποποιηθεί εκ των προτέρων κάθε δικαίωµα προσφυγής ενάντια σε όποια κατάσχεση αποφασίσουν οι πιστωτές της. Για να ολοκληρωθεί η εικόνα, οι ιδιωτικοποιήσεις έχουν ανατεθεί σε ένα Ταµείο υπό τη διαχείριση της Τρόικας στο οποίο θα κατατίθενται οι τίτλοι ιδιοκτησίας των δηµοσίων αγαθών. Εν συντοµία, έχουµε να κάνουµε µε µια γενικευµένη λεηλασία, χαρακτηριστικό γνώρισµα του χρηµατοπιστωτικού καπιταλισµού που προσφέρει εν προκειµένω στον εαυτό του µια θεσµική καθοσίωση. Στο βαθµό που πωλητές και αγοραστές θα κάθονται στην ίδια πλευρά του τραπεζιού, δεν έχουµε την παραµικρή αµφιβολία ότι το εν λόγω εγχείρηµα ιδιωτικοποιήσεων αποτελεί πραγµατικό συµπόσιο για τους αγοραστές. Όλα τα µέτρα που έχουν ληφθεί έως τώρα είχαν ως µοναδικό αποτέλεσµα την εµβάθυνση του ελληνικού εθνικού χρέους το οποίο, µε τη βοήθεια των σωτήρων που δανείζουν µε τοκογλυφικά επιτόκια, έχει κυριολεκτικά εκτοξευθεί στα ύψη προσεγγίζοντας το 170% ενός ακαθάριστου εθνικού προϊόντος σε ελεύθερη πτώση, ενώ το 2009 δεν αντιπροσώπευε παρά το

56 120%. Μπορεί κανείς να στοιχηµατίσει ότι αυτός ο εσµός σχεδίων σωτηρίας -τα οποία παρουσιάζονται κάθε φορά ως «τελικά»- δεν στόχευε παρά στο να εξασθενίσει ολοένα και περισσότερο τη θέση της Ελλάδας ούτως ώστε, στερούµενη κάθε δυνατότητας να προτείνει από µόνη της τους όρους µιας ανασυγκρότησης, να εξαναγκαστεί να εκχωρήσει τα πάντα στους πιστωτές της υπό τον εκβιασµό «καταστροφή ή λιτότητα». Η τεχνητή και καταναγκαστική επιδείνωση του προβλήµατος του χρέους χρησιµοποιήθηκε σαν όπλο εφόδου για την άλωση µιας κοινωνίας στο σύνολό της. Σκόπιµα χρησιµοποιούµε εδώ όρους που ανήκουν στη στρατιωτική ορολογία: πρόκειται σαφώς για έναν πόλεµο που διεξάγεται µε τα µέσα της οικονοµίας, της πολιτικής και του δικαίου, έναν πόλεµο ταξικό εναντίον ολόκληρης της κοινωνίας. Και τα λάφυρα που η χρηµατοπιστωτική τάξη υπολογίζει να αποσπάσει από «τον εχθρό» είναι τα κοινωνικά κεκτηµένα και τα δηµοκρατικά δικαιώµατα, αλλά αυτό που διακυβεύεται σε τελική ανάλυση είναι η δυνατότητα για µια ανθρώπινη ζωή. Και η ζωή εκείνων που δεν παράγουν ή δεν καταναλώνουν αρκετά σε σύγκριση µε τις στρατηγικές µεγιστοποίησης του κέρδους, δεν πρέπει να διατηρηθεί. Έτσι, η αδυναµία µιας χώρας πιασµένης στη µέγγενη της χωρίς όρια κερδοσκοπίας και των καταστροφικών σχεδίων σωτηρίας, γίνεται η µυστική πόρτα από την οποία εισβάλλει βίαια ένα µοντέλο κοινωνίας σύµφωνο προς τις απαιτήσεις του νέο-φιλελεύθερου φονταµενταλισµού. Μοντέλο που προορίζεται για ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν αυτής. Αυτό είναι το πραγµατικό διακύβευµα, και γι αυτό η υπεράσπιση του ελληνικού λαού δεν είναι συρρικνώσιµη σε µια χειρονοµία αλληλεγγύης ή αφηρηµένης ανθρωπιάς: διακυβεύεται το µέλλον της δηµοκρατίας και η τύχη των ευρωπαϊκών λαών. Παντού η «επιτακτική αναγκαιότητα» µιας «οδυνηρής αλλά σωτήριας» λιτότητας θα µας παρουσιαστεί ως το µέσον για να αποφύγουµε τη µοίρα της Ελλάδας, ενώ οδηγεί κατευθείαν σε αυτήν. Μπροστά σε αυτή την οργανωµένη επίθεση ενάντια στην κοινωνία, µπροστά στην καταστροφή και των τελευταίων νησίδων της δηµοκρατίας, καλούµε τους συµπολίτες µας, τους γάλλους και ευρωπαίους φίλους µας να εκφρασθούν σθεναρά. εν πρέπει να αφήσουµε το µονοπώλιο του λόγου στους ειδήµονες και στους πολιτικάντηδες. Το γεγονός ότι το αίτηµα κυρίως των γερµανών και των γάλλων ιθυνόντων είναι η απαγόρευση πλέον των εκλογών στην Ελλάδα µπορεί να µάς αφήνει άραγε αδιάφορους; Ο στιγµατισµός και η συστηµατική δυσφήµηση ενός λαού δεν θα άξιζε άραγε µια απάντηση; Είναι δυνατόν να µην υψώσουµε την φωνή µας ενάντια στη θεσµική δολοφονία του ελληνικού λαού; Και µπορούµε άραγε να σιωπούµε µπροστά στην καταναγκαστική εγκαθίδρυση ενός συστήµατος που θέτει εκτός νόµου ακόµη και την ίδια την ιδέα της κοινωνικής αλληλεγγύης; Βρισκόµαστε σε ένα σηµείο µη επιστροφής. Είναι επείγον να δώσουµε τη µάχη των αριθµών και τον πόλεµο των λέξεων για να αναχαιτίσουµε την ακραίο-φιλελεύθερη ρητορική του φόβου και της παραπληροφόρησης.

57 Είναι επείγον να αποδοµήσουµε τα µαθήµατα ηθικής που συσκοτίζουν την πραγµατική διαδικασία που εκτυλίσσεται µέσα στην κοινωνία. Είναι κάτι περισσότερο από επείγον να αποµυθοποιήσουµε τη ρατσιστική εµµονή περί ελληνικής «ιδιαιτερότητας» που φιλοδοξεί να αναγάγει τον υποτιθέµενο εθνικό χαρακτήρα ενός λαού (τεµπελιά ή κατά βούληση πονηριά) σε πρωταρχική αιτία µιας κρίσης η οποία στην πραγµατικότητα είναι παγκόσµια. Αυτό που µετρά σήµερα δεν είναι οι ιδιαιτερότητες, πραγµατικές ή φαντασιακές, αλλά τα κοινά: η τύχη ενός λαού που θα επηρεάσει και τους άλλους. Πολλές τεχνικές λύσεις έχουν προταθεί για να βγούµε από το δίληµµα «ή καταστροφή της κοινωνίας ή πτώχευση» (πράγµα που σηµαίνει, το βλέπουµε σήµερα: «και καταστροφή και πτώχευση). Όλες οι λύσεις πρέπει να εξεταστούν σαν στοιχεία στοχασµού προκειµένου να οικοδοµήσουµε µιαν άλλη Ευρώπη. Αλλά κατ αρχάς πρέπει να καταγγείλουµε το έγκληµα, να αναδείξουµε την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο ελληνικός λαός, εξ αιτίας των «σχεδίων βοήθειας» τα οποία έχουν συλληφθεί από και για τους κερδοσκόπους και τους πιστωτές. Τη στιγµή που ένα κίνηµα υποστήριξης υφαίνεται σε όλο τον κόσµο, όπου τα δίκτυα Ιντερνέτ βουίζουν από πρωτοβουλίες αλληλεγγύης, οι γάλλοι διανοούµενοι θα ήταν άραγε οι τελευταίοι που θα ύψωναν τη φωνή τους υπέρ της Ελλάδας; Χωρίς να περιµένουµε περισσότερο, ας πολλαπλασιάσουµε τα άρθρα, τις παρεµβάσεις στα µέσα, τις συζητήσεις, τις εκκλήσεις, τις διαδηλώσεις. Γιατί κάθε πρωτοβουλία είναι καλοδεχούµενη, κάθε πρωτοβουλία είναι επείγουσα. Σε ό,τι µας αφορά, ιδού τι προτείνουµε: να προχωρήσουµε τάχιστα στη δηµιουργία µιας ευρωπαϊκής επιτροπής διανοουµένων και καλλιτεχνών για την αλληλεγγύη προς τον ελληνικό λαό που αντιστέκεται. Αν δεν είµαστε εµείς, ποιος θα είναι; Αν δεν είναι τώρα, πότε θα είναι; Το διαβάσαµε από το: Γάλλοι στοχαστές: πρέπει να σώσουµε τους έλληνες απο τη νέα χούντα Faculty / Jacques Rancière / Articles / Να Σώσουµε Τον Ελληνικό Λαό Aπό Tους Σωτήρες Του The European Graduate School

58 Jacques Rancière. Να Σώσουµε Τον Ελληνικό Λαό Aπό Tους Σωτήρες Του. Jacques Ranciere, Jean-Luc Nancy, Claire Denis, Alain Badiou, Jean-Christophe Bailly, Étienne Balibar, Avital Ronell. Να Σώσουµε Τον Ελληνικό Λαό Aπό Tους Σωτήρες Του. in: tometopo. February 21, (Greek). Translations: Jacques Ranciere, Jean-Luc Nancy, Claire Denis, Alain Badiou, Jean-Christophe Bailly, Étienne Balibar, Avital Ronell. Save the Greeks from their Saviors! February 22, Translation into English by Anastazia Golemi and Drew S. Burk. Jacques Ranciere, Jean-Luc Nancy, Claire Denis, Alain Badiou, Jean-Christophe Bailly, Étienne Balibar, Avital Ronell. Salvemos el pueblo griego de sus salvadores! February 22, Translation into Spanish by Mauricio Rugeles Schoonewolff. Jacques Ranciere, Jean-Luc Nancy, Claire Denis, Alain Badiou, Jean-Christophe Bailly, Étienne Balibar, Avital Ronell. Sauvons le peuple grec de ses sauveurs! in: Liberation. February 22, (French). Jacques Ranciere, Jean-Luc Nancy, Claire Denis, Alain Badiou, Jean-Christophe Bailly, Étienne Balibar, Avital Ronell. Retten wir das griechische Volk vor seinen Rettern! February 21, Translation into German by Judith Dellheim. Jacques Ranciere, Jean-Luc Nancy, Claire Denis, Alain Badiou, Jean-Christophe Bailly, Étienne Balibar, Avital Ronell. Salviamo la Grecia dai suoi salvatori: Un appello agli intellettuali europe. larepubblica.it. February 22, Translation into Italian by Vicky Skoumbi, Dimitris Vergetis, Michel Surya. Jacques Ranciere, Jean-Luc Nancy, Claire Denis, Alain Badiou, Jean-Christophe Bailly, Étienne Balibar, Avital Ronell. Να Σώσουµε Τον Ελληνικό Λαό Aπό Tους Σωτήρες Του. in: tometopo. February 21, (Greek). Jacques Ranciere, Jean-Luc Nancy, Claire Denis, Alain Badiou, Jean-Christophe Bailly, Étienne Balibar, Avital Ronell. Spasimo Grcki Narod Od Njegovih Spasitelja! February 21, Translation into Serbian by Vesna Madzoski. Τη στιγµή που ένας στους δύο Έλληνες νέους είναι άνεργος, άστεγοι περιπλανώνται στους δρόµους της Αθήνας, το 30% του πληθυσµού βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχιας, χιλιάδες οικογένειες υποχρεούνται να βάλουν τα παιδιά τους σε ιδρύµατα προκειµένου να µην πεθάνουν από την πείνα και το κρύο, νεόφτωχοι και πρόσφυγες δίνουν µάχες για τους σκουπιδοτενεκέδες στους δηµόσιους χώρους, οι «σωτήρες» της Ελλάδας, υπό το πρόσχηµα ότι οι Έλληνες «δεν καταβάλουν αρκετές προσπάθειες», επιβάλλουν ένα νέο σχέδιο βοήθειας που διπλασιάζει τη χορηγούµενη θανατηφόρα δόση. Ένα σχέδιο που καταργεί το εργατικό ίκαιο και καταδικάζει τους φτωχούς σε ακραία ένδεια, εξαφανίζοντας παράλληλα τις µεσαίες τάξεις.

59 Ο στόχος δεν είναι σε καµία περίπτωση η «σωτηρία» της Ελλάδας: όλοι οι οικονοµολόγοι που είναι άξιοι του ονόµατός τους συµφωνούν επ αυτού. Το ζητούµενο είναι να κερδηθεί χρόνος προκειµένου να σωθούν οι πιστωτές ενώ παράλληλα η χώρα οδηγείται σε µια προδιαγεγραµµένη χρεοκοπία. Πρωτίστως, το ζητούµενο είναι να µετατραπεί η Ελλάδα σε εργαστήριο µιας κοινωνικής µεταλλαγής που θα γενικευθεί, σε έναν δεύτερο χρόνο, σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το µοντέλο που δοκιµάζεται πάνω στους Έλληνες είναι εκείνο µιας κοινωνίας χωρίς δηµόσιες υπηρεσίες, στο πλαίσιο της οποίας τα σχολεία, τα νοσοκοµεία και τα ιατρικά κέντρα κατεδαφίζονται, η υγεία καθίσταται προνόµιο των πλουσίων, οι ευπαθείς πληθυσµοί προορίζονται για µια προγραµµατισµένη εξόντωση, ενώ όσοι εξακολουθούν να έχουν µια εργασία καταδικάζονται σε ακραίες µορφές εργασιακής επισφάλειας και οικονοµικής εξαθλίωσης. Προκειµένου όµως αυτή η αντεπίθεση του νεοφιλελευθερισµού να πετύχει τον στόχο της χρειάζεται να εγκαθιδρύσει ένα καθεστώς που καταργεί τα πλέον στοιχειώδη δηµοκρατικά δικαιώµατα. Με διαταγή των σωτήρων, βλέπουµε λοιπόν να εγκαθίστανται στην Ευρώπη κυβερνήσεις τεχνοκρατών που περιφρονούν τη λαϊκή κυριαρχία. Πρόκειται για ένα σηµείο καµπής όσον αφορά στα κοινοβουλευτικά καθεστώτα στο πλαίσιο των οποίων βλέπουµε τους «αντιπροσώπους του λαού» να εξουσιοδοτούν εν λευκώ τους ειδικούς και τους τραπεζίτες, απαρνούµενοι την υποτιθέµενη εξουσία τους να αποφασίζουν. Ένα είδος κοινοβουλευτικού πραξικοπήµατος, το οποίο προσφεύγει, µεταξύ άλλων, και σε ένα διευρυµένο κατασταλτικό οπλοστάσιο απέναντι στις λαϊκές διαµαρτυρίες. Έτσι, από τη στιγµή που οι βουλευτές επικύρωσαν την διαµετρικά αντίθετη µε την εντολή που είχαν λάβει σύµβαση που τους υπαγόρευσε η Τρόικα (Ευρωπαϊκή Ένωση, Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα, ιεθνές Νοµισµατικό Ταµείο), µια εξουσία στερούµενη δηµοκρατικής νοµιµότητας υποθήκευσε το µέλλον της χώρας για τα επόµενα τριάντα ή σαράντα χρόνια. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιµάζεται να δηµιουργήσει έναν δεσµευµένο τραπεζικό λογαριασµό στον οποίον θα κατατίθεται απευθείας η βοήθεια προς την Ελλάδα προκειµένου να χρησιµοποιείται αποκλειστικά προς όφελος του χρέους. Τα έσοδα της χώρας οφείλουν να αφιερώνονται κατά «απόλυτη προτεραιότητα» στην εξόφληση των πιστωτών και, εφόσον παραστεί ανάγκη, να κατατίθενται απευθείας σε αυτόν τον λογαριασµό την διαχείριση του οποίου έχει αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Σύµβαση υπαγορεύει ρητά ότι κάθε νέα υποχρέωση που θα προκύπτει στο πλαίσιό της θα διέπεται από το αγγλικό δίκαιο, το οποίο απαιτεί υλικές εγγυήσεις, ενώ οι διενέξεις θα εκδικάζονται από τα δικαστήρια του Λουξεµβούργου, µε την Ελλάδα να έχει αποποιηθεί εκ των προτέρων κάθε δικαίωµα προσφυγής ενάντια σε όποια κατάσχεση αποφασίσουν οι πιστωτές της. Για να ολοκληρωθεί η εικόνα, οι ιδιωτικοποιήσεις έχουν ανατεθεί σε ένα Ταµείο υπό τη διαχείριση της Τρόικας στο οποίο θα κατατίθενται οι τίτλοι ιδιοκτησίας των δηµοσίων αγαθών. Εν συντοµία, έχουµε να κάνουµε µε µια γενικευµένη λεηλασία, χαρακτηριστικό γνώρισµα του χρηµατοπιστωτικού καπιταλισµού που προσφέρει εν προκειµένω στον εαυτό του µια θεσµική καθοσίωση. Στο βαθµό που πωλητές και αγοραστές θα κάθονται στην ίδια πλευρά του τραπεζιού, δεν έχουµε την παραµικρή αµφιβολία ότι το εν λόγω εγχείρηµα ιδιωτικοποιήσεων αποτελεί πραγµατικό συµπόσιο για τους αγοραστές.

60 Όλα τα µέτρα που έχουν ληφθεί έως τώρα είχαν ως µοναδικό αποτέλεσµα την εµβάθυνση του ελληνικού εθνικού χρέους το οποίο, µε τη βοήθεια των σωτήρων που δανείζουν µε τοκογλυφικά επιτόκια, έχει κυριολεκτικά εκτοξευθεί στα ύψη προσεγγίζοντας το 170% ενός ακαθάριστου εθνικού προϊόντος σε ελεύθερη πτώση, ενώ το 2009 δεν αντιπροσώπευε παρά το 120%. Μπορεί κανείς να στοιχηµατίσει ότι αυτός ο εσµός σχεδίων σωτηρίας -τα οποία παρουσιάζονται κάθε φορά ως «τελικά»- δεν στόχευε παρά στο να εξασθενίσει ολοένα και περισσότερο τη θέση της Ελλάδας ούτως ώστε, στερούµενη κάθε δυνατότητας να προτείνει από µόνη της τους όρους µιας ανασυγκρότησης, να εξαναγκαστεί να εκχωρήσει τα πάντα στους πιστωτές της υπό τον εκβιασµό «καταστροφή ή λιτότητα». Η τεχνητή και καταναγκαστική επιδείνωση του προβλήµατος του χρέους χρησιµοποιήθηκε σαν όπλο εφόδου για την άλωση µιας κοινωνίας στο σύνολό της. Σκόπιµα χρησιµοποιούµε εδώ όρους που ανήκουν στη στρατιωτική ορολογία: πρόκειται σαφώς για έναν πόλεµο που διεξάγεται µε τα µέσα της οικονοµίας, της πολιτικής και του δικαίου, έναν πόλεµο ταξικό εναντίον ολόκληρης της κοινωνίας. Και τα λάφυρα που η χρηµατοπιστωτική τάξη υπολογίζει να αποσπάσει από «τον εχθρό» είναι τα κοινωνικά κεκτηµένα και τα δηµοκρατικά δικαιώµατα, αλλά αυτό που διακυβεύεται σε τελική ανάλυση είναι η δυνατότητα για µια ανθρώπινη ζωή. Και η ζωή εκείνων που δεν παράγουν ή δεν καταναλώνουν αρκετά σε σύγκριση µε τις στρατηγικές µεγιστοποίησης του κέρδους, δεν πρέπει να διατηρηθεί. Έτσι, η αδυναµία µιας χώρας πιασµένης στη µέγγενη της χωρίς όρια κερδοσκοπίας και των καταστροφικών σχεδίων σωτηρίας, γίνεται η µυστική πόρτα από την οποία εισβάλλει βίαια ένα µοντέλο κοινωνίας σύµφωνο προς τις απαιτήσεις του νέοφιλελεύθερου φονταµενταλισµού. Μοντέλο που προορίζεται για ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν αυτής. Αυτό είναι το πραγµατικό διακύβευµα, και γι αυτό η υπεράσπιση του ελληνικού λαού δεν είναι συρρικνώσιµη σε µια χειρονοµία αλληλεγγύης ή αφηρηµένης ανθρωπιάς: διακυβεύεται το µέλλον της δηµοκρατίας και η τύχη των ευρωπαϊκών λαών. Παντού η «επιτακτική αναγκαιότητα» µιας «οδυνηρής αλλά σωτήριας» λιτότητας θα µας παρουσιαστεί ως το µέσον για να αποφύγουµε τη µοίρα της Ελλάδας, ενώ οδηγεί κατευθείαν σε αυτήν. Μπροστά σε αυτή την οργανωµένη επίθεση ενάντια στην κοινωνία, µπροστά στην καταστροφή και των τελευταίων νησίδων της δηµοκρατίας, καλούµε τους συµπολίτες µας, τους γάλλους και ευρωπαίους φίλους µας να εκφρασθούν σθεναρά. εν πρέπει να αφήσουµε το µονοπώλιο του λόγου στους ειδήµονες και στους πολιτικάντηδες. Το γεγονός ότι το αίτηµα κυρίως των γερµανών και των γάλλων ιθυνόντων είναι η απαγόρευση πλέον των εκλογών στην Ελλάδα µπορεί να µάς αφήνει άραγε αδιάφορους; Ο στιγµατισµός και η συστηµατική δυσφήµηση ενός λαού δεν θα άξιζε άραγε µια απάντηση; Είναι δυνατόν να µην υψώσουµε την φωνή µας ενάντια στη θεσµική δολοφονία του ελληνικού λαού; Και µπορούµε άραγε να σιωπούµε µπροστά στην καταναγκαστική εγκαθίδρυση ενός συστήµατος που θέτει εκτός νόµου ακόµη και την ίδια την ιδέα της κοινωνικής αλληλεγγύης;

61 Βρισκόµαστε σε ένα σηµείο µη επιστροφής. Είναι επείγον να δώσουµε τη µάχη των αριθµών και τον πόλεµο των λέξεων για να αναχαιτίσουµε την ακραίο-φιλελεύθερη ρητορική του φόβου και της παραπληροφόρησης. Είναι επείγον να αποδοµήσουµε τα µαθήµατα ηθικής που συσκοτίζουν την πραγµατική διαδικασία που εκτυλίσσεται µέσα στην κοινωνία. Είναι κάτι περισσότερο από επείγον να αποµυθοποιήσουµε τη ρατσιστική εµµονή περί ελληνικής «ιδιαιτερότητας» που φιλοδοξεί να αναγάγει τον υποτιθέµενο εθνικό χαρακτήρα ενός λαού (τεµπελιά ή κατά βούληση πονηριά) σε πρωταρχική αιτία µιας κρίσης η οποία στην πραγµατικότητα είναι παγκόσµια. Αυτό που µετρά σήµερα δεν είναι οι ιδιαιτερότητες, πραγµατικές ή φαντασιακές, αλλά τα κοινά: η τύχη ενός λαού που θα επηρεάσει και τους άλλους. Πολλές τεχνικές λύσεις έχουν προταθεί για να βγούµε από το δίληµµα «ή καταστροφή της κοινωνίας ή πτώχευση» (πράγµα που σηµαίνει, το βλέπουµε σήµερα: «και καταστροφή και πτώχευση). Όλες οι λύσεις πρέπει να εξεταστούν σαν στοιχεία στοχασµού προκειµένου να οικοδοµήσουµε µιαν άλλη Ευρώπη. Αλλά κατ αρχάς πρέπει να καταγγείλουµε το έγκληµα, να αναδείξουµε την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο ελληνικός λαός, εξ αιτίας των «σχεδίων βοήθειας» τα οποία έχουν συλληφθεί από και για τους κερδοσκόπους και τους πιστωτές. Τη στιγµή που ένα κίνηµα υποστήριξης υφαίνεται σε όλο τον κόσµο, όπου τα δίκτυα Ιντερνέτ βουίζουν από πρωτοβουλίες αλληλεγγύης, οι γάλλοι διανοούµενοι θα ήταν άραγε οι τελευταίοι που θα ύψωναν τη φωνή τους υπέρ της Ελλάδας; Χωρίς να περιµένουµε περισσότερο, ας πολλαπλασιάσουµε τα άρθρα, τις παρεµβάσεις στα µέσα, τις συζητήσεις, τις εκκλήσεις, τις διαδηλώσεις. Γιατί κάθε πρωτοβουλία είναι καλοδεχούµενη, κάθε πρωτοβουλία είναι επείγουσα. Σε ό,τι µας αφορά, ιδού τι προτείνουµε: να προχωρήσουµε τάχιστα στη δηµιουργία µιας ευρωπαϊκής επιτροπής διανοουµένων και καλλιτεχνών για την αλληλεγγύη προς τον ελληνικό λαό που αντιστέκεται. Αν δεν είµαστε εµείς, ποιος θα είναι; Αν δεν είναι τώρα, πότε θα είναι; Βίκη ΣΚΟΥΜΠΗ, Αρχισυντάκτρια του περιοδικού αλήthεια, Αθήνα. Michel SURYA, ιευθυντής του περιοδικού Lignes, Παρίσι. ηµήτρις Βεργέτης, ιευθυντής του περιοδικού αλήthεια. Και Daniel ALVARO Alain BADIOU Jean-Christophe BAILLY Etienne BALIBAR

62 Fernanda BERNARDO Barbara CASSIN Bruno CLEMENT Danièle COHEN-LEVINAS Yannick COURTEL Claire DENIS Georges DIDI-HUBERMANN Roberto ESPOSITO Francesca ISIDORI Pierre-Philippe JANDIN Jèrôme LEBRE Jean-Clet MARTIN Jean-Luc NANCY Jacques RANCIERE Judith REVEL Elisabeth RIGAL Jacob ROGOZINSKI Avital RONELL Ugo SANTIAGO Beppe SEBASTE Michele SINAPI Enzo TRAVERSO

63 Ιταλοί διανοούµενοι στηρίζουν την Ελλάδα ηµοσιεύθηκε: 08 Ιουνίου 2012, 07:28 Επιστολή στήριξης προς την Ελλάδα συνυπογράφουν Ιταλοί διανοούµενοι και στοχαστές κρούωντας τον κώδωνα του κινδύνου για τις πολύπλευρες επιπτώσεις της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ, που τη χαρακτηρίζουν Αλµα στο κενό. Η Επιστολή υποστήριξης δηµοσιεύτηκε την Πέµπτη στην ιταλική εφηµερίδα Ιl Sole 24 Ore. Την επιστολή υπογράφουν, µεταξύ άλλων, ο φιλόσοφος Ρέµπο Μποντέι, ο µουσικός Νικόλα Πιοβάνι, οι κεντροαριστεροί πολιτικοί Λουίτζι Μπερλιγκουέρ και Φράνκο Μπασσανίνι. «Υπάρχει κίνδυνος η πτώχευση της Ελλάδας να θέσει υπό αµφισβήτηση τη σηµασία της συνύπαρξης, όλοι θα ζούσαν µια εµπειρία ουσιαστικού ακρωτηριασµού. Η Ευρώπη, χωρίς την Ελλάδα, θα ήταν όπως ένα παιδί χωρίς πιστοποιητικό γέννησης» δηλώνουν µεταξύ άλλων. «Υπάρχει µια χώρα που υποφέρει. Μια χώρα, η Ελλάδα, που βρίσκεται ενώπιον οικονοµικού βαράθρου και ανθρώπινα αποπροσανατολισµένη. Προβάλλει η προοπτική µιας εξόδου από την Ευρωζώνη. Μπροστά σε αυτή τη δυνατότητα πρέπει να γίνουµε ξεκάθαροι. εν υπάρχουν προγραµµατισµένες τακτικές έξοδοι. Θα ήταν µια καταστροφή, ένα άλµα στο κενό, µε ανυπολόγιστες συνέπειες.»όλες οι οδοί για τη διάσωση της Ελλάδας πρέπει να διερευνηθούν, πριν είναι αργά. Η αναθεώρηση των µνηµονίων µε την Ελλάδα δεν πρέπει να θεωρείται ταµπού. Θα έπρεπε να γίνει µια ρεαλιστική επανεκτίµηση των στόχων της δηµοσιονοµικής εξυγίανσης για το 2014, ώστε η Ελλάδα να συνδυάσει ανάκαµψη και βιωσιµότητα των δηµοσιονοµικών της. Αν καταρρεύσει η Ελλάδα, βυθίζεται και η Ευρώπη».

64 120 Γερµανοί διανοούµενοι αλληλέγγυοι µε την Ελλάδα «Χρειαζόµαστε δηµοκρατία και όχι δηµοσιονοµικά σύµφωνα» γράφουν σε επιστολή τους ΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 15/03/ : εκτύπωση H εφηµερίδα Tageszeitung δηµοσιεύει υπό τον τίτλο «ηµοκρατία αντί για δηµοσιονοµικό Σύµφωνο» την έκκληση που απευθύνει η Ένωση για την κριτική κοινωνική έρευνα (Assoziation für kritische Gessellschaftsforschung AkG), την οποία συνυπέγραψαν 120 προσωπικότητες, πολλοί εξ αυτών καθηγητές πανεπιστηµίων, στελέχη ερευνητικών ινστιτούτων και οργανισµών. Στο κείµενο υποστηρίζεται ότι η ευρωπαϊκή κρίση χρέους θα συνεχίσει να οξύνεται δραµατικά και η κορύφωση της, η οποία τοποθετείται στις αρχές του 2013, θα οδηγήσει στη δηµιουργία ενός «αυταρχικού νεοφιλελεύθερου συνασπισµού στον οποίο θα συµµετάσχουν καπιταλιστικές ενώσεις, χρηµατοπιστωτικοί φορείς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η γερµανική κυβέρνηση και άλλες εξαγωγικές χώρες, οι οποίες µε γρήγορες διαδικασίες θα περάσουν από τα κοινοβούλια το προσφάτως αποφασισθέν στις Βρυξέλλες δηµοσιονοµικό

65 σύµφωνο». «εν αντέχουµε άλλο αυτή την αντικοινωνική και αντιδηµοκρατική πολιτική; όπως και τις ρατσιστικές επιθέσεις εναντίον του ελληνικού λαού» αναφέρει, µεταξύ άλλων, το κείµενοέκκληση, κάνοντας επίσης λόγο για πλουτισµό των λίγων και πόνο των πολλών, αλλά και για «θαυµασµό για την αντίσταση και την αλληλεγγύη στον ελληνικό λαό». «Ζητάµε το αυτονόητο: πραγµατική δηµοκρατία και µια καλή ζωή µε αξιοπρέπεια για όλους -στην Ευρώπη και αλλού», επισηµαίνεται στο κείµενο όπου υπογραµµίζεται εν συνεχεία ότι «Η κρίση στην Ευρώπη είναι η κορυφή του παγόβουνου. Κάτω από αυτό βρίσκεται µια βαθιά δοµική κρίση του καπιταλισµού». Οι συντάκτες του κειµένου υποστηρίζουν ότι «αυτό που συµβαίνει στην Ελλάδα απειλεί ολόκληρη την Ευρώπη: ανεργία, φτωχοποίηση ευρύτερων στρωµάτων του πληθυσµού, διάλυση του συστήµατος υγείας, αύξηση των ψυχικών νοσηµάτων και µείωση του προσδόκιµου ζωής». Στο κείµενο εκφράζεται η αντίθεση στη «στρατηγική του σοκ» που εφαρµόστηκε από το ΝΤ σε πολλές αφρικανικές χώρες τη δεκαετία του 1980 αλλά και για το µετασχηµατισµό της Ανατολικής Ευρώπης κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1990, προκαλώντας πολλά θύµατα. Αναφορά γίνεται επίσης στις «µη εκλεγµένες κυβερνήσεις που επιβάλλουν στην Ιταλία και την Ελλάδα µε ρόπαλα, δακρυγόνα και ρίψη νερού κάθε υπαγόρευση για λιτότητα που αποφασίζεται στις Βρυξέλλες, τη Φραγκφούρτη και το Βερολίνο από ανδροκρατούµενες οµάδες εµπειρογνωµόνων». Στο κείµενο επισηµαίνεται ακόµα ότι «όπως στην παγκόσµια κρίση του 1930, (έτσι και σήµερα) κερδίζουν σε επιρροή οι σοβινιστικές και φασιστικές δυνάµεις σε Ουγγαρία, Αυστρία, Φινλανδία και αλλού» και καλούνται οι λαοί να συµµετάσχουν στις επικείµενες διαµαρτυρίες που έχουν προγραµµατισθεί προσεχώς, προκειµένου να απαιτηθεί µια εναλλακτική διέξοδος από την κρίση. Το κείµενο ζητά τη µη επικύρωση του δηµοσιονοµικού Συµφώνου και την ανάκληση του νοµοθετικού πακέτου της Ε.Ε. για την «οικονοµική διακυβέρνηση», το «ριζικό εκδηµοκρατισµό της πολιτικής και της οικονοµίας σε όλα τα επίπεδα», την κατάργηση της «ρατσιστικής πολιτικής των συνοριακών τειχών µε την παροχή δικαιώµατος παραµονής και εγγράφων για όλους», ενώ τάσσεται κατά «της αυταρχικής-νεοφιλευλεύθερης Ε.Ε. των λίγων, επιδιώκοντας µια δηµοκρατική, κοινωνική και οικολογική Ευρώπη των πολλών».

66 Χ. Φλάισερ: Η Γερµανία πρέπει να αποζηµιώσει την Ελλάδα Από factorx στις 18/09/2012 Το ελληνικό αίτηµα για καταβολή πολεµικών αποζηµιώσεων από τη Γερµανία είναι απόλυτα δικαιολογηµένο, καθώς η Ελλάδα ήταν η µόνη από τις κατεχόµενες από τη ναζιστική Γερµανία µη σλαβικές χώρες (µετά την Πολωνία, τη Γιουγκοσλαβία και τη Σοβιετική Ενωση) η οποία είχε τις µεγαλύτερες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και σε υλικές ζηµίες, τονίζει ο διάσηµος, αυστριακής καταγωγής, ιστορικός και καθηγητής Νεότερης Ιστορίας στο Πανεπιστήµιο Αθηνών, Χάγκεν Φλάισερ, σε συνέντευξή του στην αυστριακή εφηµερίδα «Ντερ Στάνταρντ». Απαριθµώντας αυτές τις απώλειες, επισηµαίνει πως, πέρα από τους Έλληνες Εβραίους που δολοφονήθηκαν, δεκάδες χιλιάδες άλλοι Έλληνες εκτελέστηκαν,

67 τουλάχιστον πέθαναν από πείνα, ένας στους τρεις Έλληνες υπέφερε από επιδηµικές ασθένειες µετά τη γερµανική οπισθοχώρηση, πολλοί ήταν άστεγοι, καθώς είχαν καταστραφεί περί τις κατοικίες, ενώ ολόκληρη η οικονοµία και οι υποδοµές της χώρας καταστράφηκαν στη διάρκεια της κατοχής και η Ελλάδα, από τότε, ποτέ δεν συνήλθε. Σύµφωνα µε εκτιµήσεις της ελληνικής πλευράς το 1945, η ζηµία ανερχόταν σε πάνω από δέκα δισεκατοµµύρια προπολεµικά δολάρια, από αυτά η Ελλάδα πήρε ως αποζηµιώσεις περί τα 25 εκατοµµύρια δολάρια, σε σηµερινές τιµές, κυρίως σε µορφή αποσυναρµολογηµένων βιοµηχανικών εγκαταστάσεων από τη Γερµανία που µεταφέρθηκαν στην Ελλάδα, αλλά ακόµη και αυτά τα 25 εκατοµµύρια δολάρια δεν πληρώθηκαν στην Ελλάδα από τους Γερµανούς, αλλά από την Υπηρεσία Αποζηµιώσεων των Συµµάχων. Στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέµου και κάτω από την πίεση των Ηνωµένων Πολιτειών, το ζήτηµα των αποζηµιώσεων πρακτικά «πνίγηκε» για να καταστεί η Γερµανία προγεφύρωµα κατά των ανατολικών χωρών και µπορεί να ειπωθεί πως η Ελλάδα έχει στο θέµα των αποζηµιώσεων τη µεγαλύτερη ανάγκη αποκατάστασης. Όπως σηµειώνει ο κ. Φλάισερ, η τωρινή χρονική στιγµή δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή για το ζήτηµα των αποζηµιώσεων, καθώς η γερµανική πλευρά διατείνεται πως η Ελλάδα θυµήθηκε ξαφνικά το θέµα επειδή είναι τώρα χρεοκοπηµένη, όµως αυτό δεν αληθεύει, διότι το ζήτηµα ετίθετο κάθε τόσο, επί δεκαετίες, από την ελληνική πλευρά, παρά το επίσηµο µπλοκάρισµα του θέµατος. Πριν από τη γερµανική επανένωση χρησιµοποιούνταν το επιχείρηµα πως ολόκληρη η Γερµανία είχε διεξάγει το Β Παγκόσµιο Πόλεµο και δεν µπορούν να ζητούνται αποζηµιώσεις από το ένα τµήµα της Γερµανίας, ενώ µετά το 1990 το επιχείρηµα ήταν πως, έχει περάσει τόσος πολύς χρόνος από τότε και στο µεταξύ τα ζητήµατα έχουν λυθεί από µόνα τους. Ο ίδιος θεωρεί ουτοπικό ότι η γερµανική πλευρά θα δεχθεί να πληρώσει επανορθώσεις για την Ελλάδα, γιατί αυτό θα δηµιουργούσε προηγούµενο και ως εκ τούτου θεωρεί πως η Ελλάδα θα πρέπει να επικεντρωθεί στο λεγόµενο αναγκαστικό κατοχικό δάνειο, το οποίο µάλιστα είχε αναγνωριστεί, τόσο από τις ναζιστικές δυνάµεις όσο και από τον ίδιο τον Χίτλερ, ως δάνειο που θα αποπληρωνόταν, αλλά χωρίς τόκους. Το ενδιαφέρον στην υπόθεση είναι πως οι πρώτες δόσεις επιστράφηκαν και το «υπόλοιπο χρέος» είχε υπολογιστεί σε 476 εκατοµµύρια χιτλερικά µάρκα ως «χρέη του Γ Ράιχ προς την Ελλάδα», σε σηµερινές τιµές περίπου έξι έως επτά δισεκατοµµύρια ευρώ, χωρίς τους τόκους, που αν συνυπολογιστούν, τότε το ποσό είναι αστρονοµικό. Τέτοια δάνεια, όπως αυτό που υποχρεώθηκε να καταβάλει η Ελλάδα στη ναζιστική Γερµανία, δεν είχαν επιβληθεί αλλού, γι αυτό και δεν υπάρχει προηγούµενο.

68 Βέβαια, η Γερµανία ισχυρίζεται µε ευκολία, πως αποζηµιώσεις πληρώνουν µόνον οι ηττηµένοι ενός πολέµου, «τώρα είµαστε εταίροι και φίλοι», όµως, όπως επισηµαίνει χαρακτηριστικά ο κ. Φλάισερ, «χρέη πληρώνουν και οι φίλοι». Σε γερµανικά αρχεία της δεκαετίας του 1950 αναφέρεται ρητά ότι κύριος στόχος της γερµανικής πολιτικής προς την Ελλάδα ήταν «η εξαφάνιση του πολεµικού παρελθόντος», δηλαδή ήταν συνειδητή επιλογή η αποσιώπηση του θέµατος των αποζηµιώσεων, ενώ χρησιµοποιήθηκε ως επιχείρηµα έναντι των Ελλήνων «ξεχάστε τις απαιτήσεις για επανορθώσεις, αφού θέλετε να ενταχτείτε στην Ευρωπαϊκή Οικονοµική Κοινότητα». Όταν το 1995, µετά την απεµπλοκή της Συνθήκης του Λονδίνου στο θέµα των χρεών, ως επακόλουθο της γερµανικής επανένωσης, η Ελλάδα έθεσε επίσηµα το θέµα των επανορθώσεων, προσπαθώντας να διαβιβάσει ρηµατική διακοίνωση στο γερµανικό Υπουργείο Εξωτερικών, που βρισκόταν τότε στη Βόννη, αυτό αρνήθηκε να την παραλάβει, ακόµη και ο θυρωρός, διότι σύµφωνα µε ανακοίνωση της γερµανικής κυβέρνησης, είχε παρέλθει ο χρόνος διευθέτησης του θέµατος, ενώ την ίδια τύχη είχαν και οι αγωγές ιδιωτών που ζητούσαν αποζηµιώσεις. Σε ό,τι αφορά την επιτροπή που έχει συσταθεί για την εξέταση του αιτήµατος για τις πολεµικές αποζηµιώσεις, ο κ. Φλάισερ τονίζει ότι η επιτροπή αυτή ήταν µια αντίδραση στην πίεση που δέχεται η ελληνική κυβέρνηση από την αντιπολίτευση, ωστόσο το όλο εγχείρηµα δεν έχει νόηµα, εφόσον δεν αντιδρά η γερµανική πλευρά. Και στο παρελθόν υπήρξαν τέτοιες επιτροπές, και πάλι όµως δεν αντέδρασε η γερµανική κυβέρνηση και πολύ περισσότερο δεν θα το κάνει τώρα που η Ελλάδα δεν θεωρείται ισότιµος εταίρος. Όπως καταλήγει στη συνέντευξή του ο διάσηµος Αυστριακός ιστορικός, όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις, µετά το 1990, διακήρυτταν επίσηµα πως δεν παραιτούνται από τις απαιτήσεις, τις οποίες θα θέσουν σε µια ευνοϊκή χρονική στιγµή, στιγµή όµως, που ποτέ δεν ήλθε και τώρα είναι φυσικά η πλέον δυσµενής στιγµή για να τεθεί αυτή η ιστορικά και ηθικά θεµελιωµένη αξίωση.

69 This entry was posted in Επικαιρότητα. Bookmark the permalink. Χειλάς Νίκος Αλµπρέχτ Ριτσλ: Αντί για πολεµικές αποζηµιώσεις, «κούρεµα» του χρέους Ο καθηγητής Οικονοµικής Ιστορίας εξηγεί γιατί το Βερολίνο δεν θα αποδεχθεί να πληρώσει και εκθέτει τις εναλλακτικές ΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 30/09/ :45

70 «Ενα κούρεµα της τάξεως του 70%-80% θα ήταν η έξυπνη λύση. Χωρίς αυτήν η κρίση θα µείνει άλυτη» λέει ο Αλµπρεχτ Ριτσλ 2 εκτύπωση

71 Είναι µια πονεµένη ιστορία. Το αίτηµα για την καταβολή πολεµικών αποζηµιώσεων από τη Γερµανία για τις καταστροφές που προκάλεσαν τα ναζιστικά στρατεύµατα κατοχής στην Ελλάδα προβαλλόταν ανέκαθεν από την Αθήνα είτε ως µέσο πίεσης προς το Βερολίνο για την απόσπαση κάποιου γερµανικού δανείου είτε για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης. Το τελευταίο φαίνεται να ισχύει και τώρα. Η εντολή που έδωσε ο αναπληρωτής υπουργός Οικονοµικών κ. Χρ. Σταϊκούρας σε επιτροπή ιστορικών να εξετάσει και να αξιολογήσει το σχετικό υλικό στα αρχεία αποτελεί, σύµφωνα µε τον ιστορικό Χάγκεν Φλάισερ, «πολύ θόρυβο για το τίποτα». Το υλικό αυτό είναι δηµοσιευµένο εδώ και µια δεκαετία. Το αίτηµα είναι λοιπόν και δίκαιο και αιτιολογηµένο. Μόνο που οι προϋποθέσεις για την εκ νέου έγερσή του είναι σήµερα οι χειρότερες δυνατές. Το ζητούµενο είναι λοιπόν µια «έξυπνη» λύση, η οποία, µε φόντο την κρίση, θα απέβαινε συµφέρουσα για όλους µέσω, για παράδειγµα, µιας ανάλογης προς το ύψος των επανορθώσεων µείωσης του ελληνικού χρέους. Η συνέντευξη που ακολουθεί µε τον καθηγητή οικονοµικής ιστορίας στο πανεπιστήµιο της Οξφόρδης Αλµπρεχτ Ριτσλ δίνει µια ιδέα γι αυτό. Ο καθηγητής έγινε πρόσφατα γνωστός µε τη θέση του ότι η Γερµανία είναι «ο µεγαλύτερος οφειλέτης χρεών όλων των εποχών». Οι πολεµικές επανορθώσεις από τη Γερµανία στην Ελλάδα ξαναήρθαν ξαφνικά στο προσκήνιο. Εχει νοµική υπόσταση το ελληνικό αίτηµα 67 χρόνια µετά τη λήξη του Β' Παγκοσµίου Πολέµου; «εν είµαι νοµικός, αλλά ξέρω ότι υπάρχουν διαφορετικές νοµικές απόψεις για το θέµα. Το Σύµφωνο "2+4" του 1990, που επισφράγισε την επανένωση της Γερµανίας, όφειλε να διευθετήσει οριστικά και το "γερµανικό ζήτηµα". Στην πράξη όµως δεν διευθέτησε το θέµα των πολεµικών χρεών και των αποζηµιώσεων, παρ' όλο που στο Σύµφωνο του Λονδίνου του 1953 προβλέπεται η σύγκληση µιας διάσκεψης για επανορθώσεις µετά την επανένωση της χώρας. Αυτή η διάσκεψη δεν συγκλήθηκε ποτέ. Η γερµανική θέση είναι ότι µε το Σύµφωνο "2+4" και µε τη σιωπή των ενδιαφεροµένων που επακολούθησε - µια, θα έλεγα, "σιωπή των αµνών" -, το θέµα σβήστηκε από τον χάρτη. Η Ελλάδα βέβαια - και αυτή είναι η άλλη, διαφορετική άποψη - διαµαρτυρήθηκε το 1990 για το ότι δεν έγινε η διάσκεψη. Αυτή η διαφορά υφίσταται και σήµερα». εν υπήρξαν διαµαρτυρίες από άλλες χώρες; «Οχι, επειδή πολλές από αυτές είχαν ήδη αποζηµιωθεί, η Ρωσία, για παράδειγµα, µε τις βιοµηχανικές εγκαταστάσεις ιδίως της Ανατολικής Γερµανίας και η Πολωνία µε τα εδάφη της Σιλεσίας. Η Γιουγκοσλαβία είχε αρχίσει διαπραγµατεύσεις µε τη υτική Γερµανία, αυτές όµως διεκόπησαν µετά τον εµφύλιο πόλεµο στη χώρα. Ανοιχτό επίσης παραµένει το θέµα µε τη Βουλγαρία και ιδίως µε τη Ρουµανία». Τι συµβαίνει µε τις προσφυγές των ιδιωτών; «Αυτό ρυθµίζεται από τις Συνθήκες της Ρώµης του 1957 για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Σε αυτές αναφέρεται ρητώς ότι τα κράτη της Κοινότητας τυγχάνουν ασυλίας, ένα εθνικό δικαστήριο δηλαδή δεν µπορεί να δικάσει ένα ξένο κράτος. Αυτό ισχύει και για τα ελληνικά δικαστήρια, από τότε που η Ελλάδα προσχώρησε στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Συνολικά λοιπόν, νοµικά τα πράγµατα δεν φαίνονται καλά για την Ελλάδα».

72 Η Ελλάδα εγείρει διπλή αξίωση: Πρώτον, για πολεµικές επανορθώσεις και, δεύτερον, για το λεγόµενο «κατοχικό δάνειο». Μένει το δάνειο ανέγγιχτο από το Σύµφωνο «2+4»; «Οχι. Στο άρθρο 5 του Συµφώνου του Λονδίνου έχουν µπει µαζί µε τις επανορθώσεις και τα πολεµικά χρέη. Η γερµανική πλευρά υποστηρίζει ότι έτσι έληξε και αυτό το θέµα». Για τι µεγέθη µιλάµε σχετικά µε το δάνειο; «Πρόκειται για περίπου 480 εκατ. ράιχσµαρκ. Αυτό αντιστοιχεί στο 0,5% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος της Γερµανίας το Αν αυτό το αναγάγουµε στο 0,5% του γερµανικού ΑΕΠ το 2011, η αξία του ανέρχεται σε 13 δισ. ευρώ. Αυτό σηµαίνει ότι τα 20 και πλέον δισ. ευρώ που έχει δώσει ήδη η γερµανική πλευρά τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα αποσβένουν και µε το παραπάνω το κατοχικό δάνειο». Πρέπει, παρά το Σύµφωνο «2+4», να επιµείνει η Ελλάδα στις επανορθώσεις; «εν νοµίζω. Αν γινόταν αυτό θα είχαµε ένα προηγούµενο και για τις άλλες χώρες που βρέθηκαν υπό γερµανική κατοχή. Για την αποζηµίωσή τους δεν θα έφθανε η συνολική περιουσία της Γερµανίας και του λαού της. Μόνο αν οι κάτοικοί της δούλευαν ως σκλάβοι, θα µπορούσε µε τον καιρό να συγκεντρωθεί το ποσό για την αποπληρωµή των επανορθώσεων. Η χώρα όµως θα καταστρεφόταν έτσι, και µαζί της ολόκληρη η Ευρώπη». Είναι ορθό πολιτικά να εγείρει η Ελλάδα αξίωση για επανορθώσεις σε µια στιγµή που βρίσκεται από κάθε άποψη στο χώµα; Υπάρχει µια «έξυπνη» τακτική γι' αυτό; «ύσκολη ερώτηση. Είµαι ο πρώτος που έθεσε το θέµα στη Γερµανία και εισέπραξα γι' αυτό πολλή κριτική και περιφρόνηση. Είµαι όµως της άποψης ότι έπραξα ορθά. Υπό αυτή την έννοια νοµίζω ότι θα ήταν σωστό και για την Ελλάδα να θέσει το θέµα. Από την άλλη όµως, η πρόγνωσή µου είναι ότι στο τέλος της ηµέρας δεν θα υπάρξει µια διαδικασία επανορθώσεων. Εκείνο που θα προκύψει πιθανότατα είναι ότι η Γερµανία και οι άλλοι δανειστές θα κάτσουν σε ένα τραπέζι µε την Ελλάδα και θα πουν: "Αντί να σας δίνουµε όλο και νέα πακέτα βοήθειας, θα ρυθµίσουµε το χρέος σας. Και αυτό µπορεί να γίνει µόνο µε ένα νέο γενναίο "κούρεµα"». Των χρεών προς τα κράτη-δανειστές; «Ακριβώς. Ενα "κούρεµα" της τάξεως του 70%-80%. Αυτό θα ήταν η "έξυπνη" λύση. Χωρίς αυτήν η κρίση θα µείνει άλυτη». Εχετε την εντύπωση, ως εξωτερικός παρατηρητής, ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει το θάρρος να αγωνιστεί για τέτοιο αίτηµα; «Οχι, δεν πιστεύω ότι έχει, και δεν µπορεί να το έχει για δοµικούς λόγους. Κατ' αρχάς τα µέλη της δεν είναι οµηρικοί ήρωες. Αλλά ακόµη και έναν Αγαµέµνονα να είχε επικεφαλής, δεν θα κατόρθωνε τίποτε. Γιατί; Επειδή η ελληνική κυβέρνηση έχει το κλασικό πρόβληµα κάθε υπερχρεωµένης χώρας: είναι ταυτόχρονα υπηρέτρια δύο αφεντικών, των ψηφοφόρων και των δανειστών, τα συµφέροντα των οποίων είναι διαµετρικά αντίθετα. Ο µόνος αξιοπρεπής συµβιβασµός σε αυτή την περίπτωση θα ήταν ένα "κούρεµα" των τεσσάρων πέµπτων του χρέους, κάτι που όµως η κυβέρνηση δεν είναι σε θέση να επιβάλει στους δανειστές. Οπως δεν µπορεί να επιβληθεί και στους ψηφοφόρους-πελάτες, αν δεν θέλει να χάσει το µοναδικό της στήριγµα». Οι αναλογίες µε τη Βαϊµάρη «Ο Παπαδήµος τα έβαλε µε το πελατειακό σύστηµα»

73 Βλέπετε οµοιότητες µε τη Γερµανία του Μεσοπολέµου; «Αναµφισβήτητα. Εκείνος που τα έβαλε χωρίς επιτυχία µε το πελατειακό σύστηµα ήταν ο Λουκάς Παπαδήµος. Οι µεταρρυθµίσεις του θυµίζουν τα αναγκαστικά διατάγµατα του καγκελάριου Χάινριχ Μπρίνινγκ το , που είχαν ως απόληξη τον εθνικοσοσιαλισµό. Ο Παπαδήµος είναι ο έλληνας Μπρίνινγκ. Η άδοξη τύχη του ίδιου και της πολιτικής του µου προκαλεί µεγάλη ανησυχία». Είναι το ευρωπαϊκό «Σχέδιο Μάρσαλ», που ευαγγελίζονται οι Βρυξέλλες και το Βερολίνο, η σωστή συνταγή για να επανέλθει η Ελλάδα στον δρόµο της ανάπτυξης; «Το σχέδιο αυτό είναι ήδη σε εφαρµογή µε τα πακέτα βοήθειας και τις µεταρρυθµίσεις που τα συνοδεύουν. Με τη διαφορά ότι σήµερα το σχέδιο αυτό δεν βρίσκεται υπό την καθοδήγηση µιας νικήτριας δύναµης, όπως ήταν τότε οι Αµερικανοί, που συνέβαλαν αποφασιστικά στην επιτυχία του. Η σηµερινή Ελλάδα είναι κυρίαρχη χώρα, οι ελίτ της οποίας δεν µπορούν ή δεν θέλουν να αλλάξουν τις δοµές της». Το κόµµα της αξιωµατικής αντιπολίτευσης, ο ΣΥΡΙΖΑ, προτείνει ένα «Σχέδιο Μάρσαλ» για την Ελλάδα, που θα αντιγράφει το µεταπολεµικό γερµανικό: ιαγραφή ενός µέρους του χρέους και τριετή διακοπή πληρωµών για το υπόλοιπο σε συνδυασµό µε µια ρήτρα ανάπτυξης. Είναι ρεαλιστική πρόταση; «Οχι. Τρία χρόνια δεν φτάνουν µε τίποτε. Για να γίνει αποτελεσµατική η διακοπή πρέπει να διαρκέσει, όπως στη Γερµανία, πολλές δεκαετίες».

74 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΑΛΜΠΡΕΧΤ ΡΙΤΣΛ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟ «ΣΠΙΓΚΕΛ» Κυριακή, 09 Οκτωµβρίου :19 0 Σχόλια Η Γερµανία υπήρξε ο µεγαλύτερος χρεοφειλέτης του 20ού αιώνα Κύριε Ριτσλ, η Γερµανία αντιµετωπίζει αυτό τον καιρό την οικονοµική βοήθεια προς την Ελλάδα σαν υπεράνω όλων ηθικολόγος. Η κυβέρνηση ενεργεί µε ακαµψία: «Λεφτά θα πάρετε µόνο αν κάνετε αυτό που σας λέµε». Είναι δίκαιη αυτή η συµπεριφορά; Όχι, είναι απολύτως αδικαιολόγητη. Μάλλον δεν το βλέπουν έτσι οι περισσότεροι Γερµανοί. Μπορεί, αλλά η Γερµανία έζησε τις µεγαλύτερες χρεοκοπίες της νεότερης ιστορίας. Τη σηµερινή οικονοµική ανεξαρτησία της και τη θέση της ως ιδασκάλου της Ευρώπης τη χρωστάει στις ΗΠΑ, οι οποίες µετά τον πρώτο αλλά και τον δεύτερο παγκόσµιο πόλεµο παραιτήθηκαν από το δικαίωµά τους για τεράστια χρηµατικά ποσά. Αυτό δεν το θυµάται όµως κανείς. Τι ακριβώς συνέβη τότε; Η δηµοκρατία της Βαϊµάρης κατόρθωσε να επιζήσει από το 1924 µέχρι 1929 αποκλειστικά µε δανεικά, τα δε χρήµατα για τις αποζηµιώσεις του πρώτου παγκοσµίου πολέµου τα δανείστηκε από τις ΗΠΑ. Αυτή η δανειακή πυραµίδα κατέρρευσε µε την κρίση του Τα χρήµατα των δανείων των ΗΠΑ είχαν εξαφανιστεί, η ζηµιά για τις ΗΠΑ ήταν τεράστια, οι συνέπειες για την παγκόσµια οικονοµία καταστροφικές. Το ίδιο και µετά το δεύτερο παγκόσµιο πόλεµο; Οι ΗΠΑ τότε φρόντισαν να µην θέσει κανείς από τους συµµάχους αξιώσεις για αποζηµίωση. Εκτός από µερικές εξαιρέσεις, µαταιώθηκαν όλες οι αξιώσεις µέχρι µια µελλοντική επανένωση της Γερµανίας (ανατολικής και δυτικής). Αυτό ήταν πολύ ζωτικό για τη Γερµανία, ήταν στην ουσία η οικονοµική βάση του γερµανικού µεταπολεµικού θαύµατος. Αλλά, παράλληλα, τα θύµατα της γερµανικής κατοχής ήταν αναγκασµένα να αποποιηθούν τα δικαιώµατα τους για αποζηµίωση, µεταξύ αυτών και οι Έλληνες. Στη σηµερινή κρίση παίρνει η Ελλάδα από Ευρώπη και ΝΤ 110 δισ. και συζητιέται ένα πρόσθετο πακέτο, που θα είναι εξ ίσου µεγάλο. Πρόκειται δηλαδή για πολλά χρήµατα. Τι έκταση είχαν οι γερµανικές χρεοκοπίες;

75 Αναλογικά µε την οικονοµική επιφάνεια που είχαν οι ΗΠΑ κατά την εποχή εκείνη, τα γερµανικά χρέη της δεκαετίας του 30 ισοδυναµούν µε το κόστος της κρίσης του Συγκριτικά, λοιπόν, τα χρέη της Ελλάδας είναι µηδαµινά. Αν υποθέταµε ότι υπήρχε µια παγκόσµια λίστα για κορυφαίους της χρεοκοπίας, ποια θα ήταν η θέση της Γερµανίας; Αυτοκρατορική. Σε σχέση µε την οικονοµική επιφάνεια της χώρας, η Γερµανία είναι ο µεγαλύτερος αµαρτωλός του 20ού αιώνα και πιθανόν της νεότερης οικονοµικής ιστορίας. Ούτε η Ελλάδα δεν µπορεί να µας ανταγωνιστεί; Όχι, η Ελλάδα παίζει δευτερεύοντα ρόλο. Υπάρχει, βέβαια, το πρόβληµα του κινδύνου της µετάδοσης της κρίσης στις γνωστές ευρωπαϊκές χώρες. Η οµοσπονδιακή δηµοκρατία της Γερµανίας θεωρείται ως ενσάρκωση της σταθερότητας. Πόσες φορές έχει χρεοκοπήσει η Γερµανία; Εξαρτάται πώς το υπολογίζει κανείς. Τον περασµένο αιώνα τουλάχιστο τρεις φορές. Μετά την τελευταία στάση πληρωµών στη δεκαετία του 30, ανακουφίστηκε η Γερµανία από τις ΗΠΑ µε µια µείωση χρεών, η αλλιώς ένα κούρεµα, που ισοδυναµεί µε ένα µεγαλόπρεπο άφρο-λουκ που µετατρέπεται σε φαλάκρα. Από τότε κρατάει η χώρα την οικονοµική λάµψη της, ενώ οι υπόλοιποι ευρωπαίοι δούλευαν σαν τα σκυλιά για να ορθοποδήσουν από τις καταστροφές του πολέµου και τη γερµανική κατοχή. Κι ακόµη, το 1990 είχαµε επίσης µια στάση πληρωµών. Πώς είπατε; Βεβαίως! Ο τότε καγκελάριος Κολ αρνήθηκε να υλοποιήσει τη Συµφωνία του Λονδίνου, του Η συµφωνία έλεγε ότι οι γερµανικές πολεµικές αποζηµιώσεις της Γερµανίας, στην περίπτωση της επανένωσης θα πρέπει να τεθούν υπό επαναδιαπραγµάτευση. Η Γερµανία όµως δεν πλήρωσε αποζηµιώσεις µετά το 1990 (εκτός πολύ λίγων) ούτε τα αναγκαστικά δάνεια, ούτε τα έξοδα κατοχής. Η Ελλάδα είναι ένα από τα κράτη, που δεν πήραν δεκάρα. Σε αντίθεση µε το 1953, συζητείται επί του παρόντος η διάσωση της Ελλάδας, λιγότερο µέσω µιας µείωσης των χρεών και περισσότερο µέσω µιας παράτασης του χρόνου πληρωµής των κρατικών οµολόγων, δηλαδή µιας ήπιας αναπροσαρµογής των χρεών. Μπορούµε εδώ να µιλάµε για επαπειλούµενη χρεοκοπία; Οπωσδήποτε. Ακόµη κι αν ένα κράτος δεν είναι εκατό τα εκατό ανίκανο να ικανοποιήσει τους πιστωτές του, µπορεί να είναι υπό χρεοκοπία. Ακριβώς όπως στην περίπτωση της Γερµανίας τη δεκαετία του 50, είναι ψευδαίσθηση να πιστεύουµε ότι η Ελλάδα θα µπορέσει µόνη της να πληρώσει τα χρέη. Και όποιος δεν το µπορεί, είναι εξ ορισµού χρεοκοπηµένος. Τώρα θα έπρεπε να καθοριστεί ποια χρηµατικά ποσά είναι έτοιµοι οι πιστωτές να θυσιάσουν. ηλαδή θα πρέπει να βρούµε ποιος θα πληρώσει το µάρµαρο. Το κράτος που πληρώνει τα περισσότερα είναι η Γερµανία. Μάλλον κάπως έτσι θα πρέπει να γίνει. Αλλά ήµαστε στο παρελθόν πολύ ανέµελοι. Η βιοµηχανική µας παραγωγή κέρδισε πολλά από τις υπέρογκες εξαγωγές. Οι ανθελληνικές θέσεις που προβάλλονται από τα ΜΜΕ εδώ είναι πολύ επικίνδυνες. Μην ξεχνάτε ότι

76 ζούµε µέσα σε ένα γυάλινο σπίτι. Το οικονοµικό µας θαύµα έγινε δυνατό αποκλειστικά και µόνο επειδή δεν αναγκαστήκαµε να πληρώσουµε αποζηµιώσεις. Η Γερµανία δηλαδή θα έπρεπε να είναι πιο συγκρατηµένη; Η Γερµανία στον 20ό αιώνα άρχισε δυο πολέµους, τον δεύτερο δε τον διεξήγαγε ως πόλεµο αφανισµού και εξολόθρευσης, και στη συνέχεια οι εχθροί της αποποιήθηκαν το δικαίωµα τους εν µέρει ή και καθολικά για αποζηµιώσεις. Το ότι η Γερµανία πραγµατοποίησε το θαύµα της πάνω στις πλάτες άλλων Ευρωπαίων, δεν το έχουν ξεχάσει οι Έλληνες. Τι εννοείτε; Οι Έλληνες ξέρουν τα εχθρικά άρθρα και γνώµες στα γερµανικά ΜΜΕ πολύ καλά. Αν η διάθεση των Ελλήνων γίνει πολύ πιο επιθετική, µπορεί να αναβιώσουν οι παλιές διεκδικήσεις, αρχίζοντας από την Ελλάδα, και αν η Γερµανία ποτέ αναγκαστεί να πληρώσει, θα µας «πάρουν ακόµη και τα σώβρακα». Θα έπρεπε, αντίθετα, να είµαστε ευγνώµονες, να εξυγιάνουµε την Ελλάδα µε τα λεφτά µας. Αν εµείς εδώ παίξουµε το παιγνίδι των ΜΜΕ, παριστάνοντας τον χοντρό Εµίλ, που καπνίζει το πούρο του και αρνείται να πληρώσει, κάποτε κάποιοι θα µας στείλουν τους παλιούς λογαριασµούς. Αν µπορούσαµε να διδαχθούµε κάτι από τις εξελίξεις, ποια λύση θα ήταν η καλύτερη για την Ελλάδα και τη Γερµανία; Οι χρεοκοπίες της Γερµανίας τα περασµένα χρόνια το δείχνουν: το λογικότερο είναι τώρα να συµφωνηθεί µια µείωση του χρέους. Όποιος δάνεισε λεφτά στην Ελλάδα, πρέπει να χάσει ένα µεγάλο µέρος τους. Αυτό θα ήταν καταστροφικό για τις τράπεζες, γι αυτό θα ήταν αναγκαίο ένα πρόγραµµα βοήθειας. Μπορεί αυτή η λύση να είναι ακριβή για τη Γερµανία, αλλά έτσι κι αλλιώς θα πρέπει να πληρώσουµε. Κι έτσι θα είχε και η Ελλάδα µια ευκαιρία για µια νέα αρχή. * Ο Άλµπρεχτ Ριτσλ είναι καθηγητής της ιστορίας της οικονοµίας στο Λόντον Σκουλ οφ Εκονόµικς.

77 Συνέντευξη στην ΕΙΡΗΝΗ ΨΥΧΑΡΗ Βόλφγκανγκ Στρέεκ: «Ολοι ήξεραν, κυρίως η Goldman Sachs» Υποκρίνονται όσοι λένε ότι αγνοούσαν τα προβλήµατα του Νότου, λέει στο «Βήµα» ο γερµανός κοινωνιολόγος ΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 31/01/ :29 Αντικρυστές στο χρηµατιστήριο της Νέας Υόρκης, µπροστά στα γραφεία της Goldman Sachs στο µέγαρο της Γουόλ Στριτ 30 εκτύπωση «Ο Βορράς είναι αποφασισµένος να αποτρέψει τη χρεοκοπία της Ελλάδας για να προστατεύσει το δικό του

78 χρηµατοπιστωτικό σύστηµα» εκτιµά, µιλώντας αποκλειστικά στο «Βήµα», ο Βόλφγκανγκ Στρέεκ (στη φωτογραφία δεξιά), διακεκριµένος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήµιο της Κολωνίας και διευθυντής του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ για τη Μελέτη των Κοινωνιών στη Γερµανία. ηλώνει σίγουρος ότι «όλοι ήξεραν» τι συνέβαινε µε τον ευρωπαϊκό νότο: κυβερνήσεις, ΝΤ και, κυρίως, η Golman Sachs. Και τονίζει ότι «µόνον η ανάπτυξη, η διαγραφή χρεών ή η χρεοκοπία µπορούν να επιλύσουν το υπερβολικό δηµόσιο χρέος, όχι η λιτότητα». Πιστεύετε ότι η ευθύνη για την κατάσταση της νοµισµατικής ένωσης στην ΕΕ βαραίνει τον «οκνηρό και διεφθαρµένο» Νότο που «παραβίασε τους κανόνες»; «εν συµφωνώ ότι ο Νότος δεν ακολούθησε τους κανόνες. Όλοι ήξεραν τί συνέβαινε, η Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΝΤ και κυρίως η Goldman Sachs, που βοήθησε την Ελλάδα να

79 µπει στην ΟΝΕ και λίγο µετά προσέλαβε τον Μάριο Ντράγκι για CEO της Ευρώπης και αργότερα τον Μάριο Μόντι ως σύµβουλο. Η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Ελλάδα κλήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση για πολιτικούς λόγους, για να σταθεροποιηθεί η περιοχή και να αποφευχθεί η επιστροφή µίας δεξιάς δικτατορίας ή µία κυβέρνηση της Αριστεράς».»Ήλπιζαν ότι η κεντρώα δηµοκρατία, ο καπιταλισµός, η πρόσβαση στην αγορά της Ευρώπης και τα διαρθρωτικά ταµεία θα επέφεραν µία βιώσιµη ευηµερία. Όµως στα τέλη της δεκαετίας του 1990 αυτή η ελπίδα µπορούσε να κρατηθεί ζωντανή µόνο µέσω µίας τεράστιας εισαγωγής δανείων που υποκαθιστούσαν την ευηµερία. Για να έχουν τα δάνεια προσιτά επιτόκια για την Ελλάδα και τους υπόλοιπους οφειλέτες, έπρεπε να γίνουν µέλη της νοµισµατικής ένωσης. Όσα συνέβησαν έκτοτε ήταν γνωστά και εµφανή σε όλους». Θεωρείτε πιθανή την ολοκληρωτική διάλυση της ευρωζώνης; «εν το πιστεύω. Ο Βορράς είναι αποφασισµένος να αποτρέψει τη χρεοκοπία της Ελλάδας, ώστε να προστατεύσει τη δική του χρηµατοπιστωτική βιοµηχανία. Θέλει επίσης να κρατήσει τις ελλειµµατικές χώρες µέσα στην ευρωζώνη, για να προστατεύσει τις εξαγωγές του από τις ανταγωνιστικές νοµισµατικές υποτιµήσεις και να κρατήσει τη συναλλαγµατική ισοτιµία του ευρώ σε τεχνητά χαµηλά επίπεδα. Η Γερµανία, συγκεκριµένα, είναι πρόθυµη να πληρώσει για αυτό, µε τη µορφή βοήθειας, φθάνει να είναι υποφερτή και µε κάποιο τρόπο κρυφή από τους ψηφοφόρους. Οι ελίτ του Νότου, από την πλευρά τους, θέλουν να παραµείνουν στην ΟΝΕ, γνωρίζοντας ότι το πολιτικό τους µέλλον είναι άρρηκτα συνδεδεµένο µε τη συµµετοχή στην «Ευρώπη» και ελπίζοντας για συνεχή οικονοµική ενίσχυση. Οι µεσαίες τάξεις του Νότου επίσης θέλουν να παραµείνουν αφού αφενός φοβούνται την πολιτική ριζοσπαστικοποίηση και αφετέρου πιστεύουν ότι η Ευρώπη είναι η γη της επαγγελίας. Φυσικά, κανείς δεν γνωρίζει αν ένα ανεξάρτητο νόµισµα τελικά θα ήταν προτιµότερο από την οικονοµική ενίσχυση που οι Βρυξέλλες ή το Βερολίνο θα διατίθενται να προσφέρουν στο µέλλον». Πιστεύετε ότι η κρίση χρέους στην ευρωζώνη µπορεί να επιλυθεί µέσω σκληρών µέτρων λιτότητας, όπως επιµένουν οι ηγέτες της; «Το υπερβολικό δηµόσιο χρέος επιλύεται µόνο µέσω της οικονοµικής ανάπτυξης, της διαγραφής χρεών ή της χρεοκοπίας, ποτέ µέσω της λιτότητας. Η λιτότητα που επιβάλλεται από το εξωτερικό µπορεί να διογκώσει το πρόβληµα. Αλλά θεωρείται απαραίτητη για τον βραχυπρόθεσµο εφησυχασµό των αγορών, βάζοντας ως προτεραιότητα τις διεκδικήσεις των δανειστών και όχι των πολιτών. Είναι επίσης απαραίτητη για τον κατευνασµό των ψηφοφόρων της Βόρειας Ευρώπης, που καλούνται να εγκρίνουν τη «διάσωση» των κρατών - οφειλετών του Νότου, ή καλύτερα των τραπεζών που τα έχουν δανείσει, σε µία περίοδο που και οι βορειοευρωπαίοι υφίστανται µεγάλες περικοπές στις δηµόσιες δαπάνες». Τι τίµηµα θα πλήρωνε η Ελλάδα σε περίπτωση που δεν ακολουθούσε τις πολιτικές του ΝΤ και της ΕΕ; «εν γνωρίζω. Είναι ένα ρίσκο. Ένα ραντεβού µε τη τύχη. Μπορεί να φοβίσετε τόσο την ΕΕ µε την πιθανότητα της χρεοκοπίας και οι δανειστές σας να γίνουν πιο φιλικοί. Μπορεί και όχι. Είναι ένα παιχνίδι θάρρους: ποιος θα ανοιγοκλείσει πρώτος τα µάτια του;»

80 Ποια είναι η γνώµη σας για τις νέες τεχνοκρατικές κυβερνήσεις σε Ελλάδα και Ιταλία, αναφορικά µε τους δηµοκρατικούς θεσµούς και διαδικασίες; «Ο τρόπος µε τον οποίο τοποθετήθηκαν οι κυβερνήσεις στην Ελλάδα και την Ιταλία δεν έχουν προηγούµενο: οι ειδικοί στα χρήµατα αντικαθιστούν τους ειδικούς στους ανθρώπους, κάτω από ισχυρές πιέσεις ξένων κυβερνήσεων και διεθνών οργανισµών, προκειµένου να εξασφαλιστεί η εξόφληση του χρέους στους ξένους πιστωτές. Θυµάµαι πόσο σοκαρισµένη ήταν η Μέρκελ και οι άλλοι όταν ο Παπανδρέου προσπάθησε να διενεργήσει δηµοψήφισµα. Αµέσως τον ανάγκασαν να παραιτηθεί. Φυσικά αυτό ήταν µόνο η κορυφή του παγόβουνου. Σκεφτείτε τους περιορισµούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις εθνικές νοµισµατικές, οικονοµικές και κοινωνικές πολιτικές και τις συλλογικές διαπραγµατεύσεις, που τον εκέµβριο οδήγησαν στη συµφωνία για αναθεώρηση των Συνθηκών της ΕΕ.. Όλες οι χώρες, όχι µόνο η Ελλάδα και η Ιταλία, είναι τώρα υποτελείς σε µία ευρωπαϊκή «οικονοµική κυβέρνηση» που είναι σχεδιασµένη να καθιστά αδύνατο στη δηµοκρατική πολιτική να διορθώνει τις πράξεις των αγορών». = Είναι δυνατή µία δοµική αναπροσαρµογή και µία πραγµατική δηµοσιονοµική ένωση στην Ευρώπη ελλείψει µίας κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας; «Η ευρωπαϊκή ενοποίηση ήταν εξ αρχής σχεδιασµένη έτσι ώστε να προχωράει χωρίς την «ευρωπαϊκή ταυτότητα». Η µετάβαση από τη νοµισµατική στη δηµοσιονοµική ένωση και από εκεί σε µία ένωση µεταφοράς πόρων, θα οδηγείται όχι από µία νέα «ευρωπαϊκή συνείδηση» των πολιτών αλλά από τις αγορές, που αξιώνουν το τέλος της οικονοµικής εθνικής κυριαρχίας. Αλλά το τίµηµα θα είναι οι πολίτες του Βορρά να αγανακτήσουν µε τον «φόρο ανταγωνιστικότητας» που θα πρέπει να πληρώνουν στον Νότο ως αποζηµίωση για τις ανταγωνιστικές υποτιµήσεις, ενώ οι πολίτες του Νότου θα αγανακτήσουν µε τη λιτότητα που θα τους επιβάλει ο Βορράς. Ο Βορράς θα αντιµετωπίζει τον Νότο ως βάρος και ο Νότος τον Βορρά, και κυρίως τη Γερµανία, ως ιµπεριαλιστές. Καθώς η Ευρώπη θα µεγαλώνει υπό την ηγεσία των αγορών, οι λαοί της θα απεχθάνονται ο ένας τον άλλον». ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο Βόλφγκανγκ Στρέεκ Καθηγητής Κοινωνιολογίας στη σχολή Οικονοµικών και Κοινωνικών Επιστηµών του πανεπιστηµίου της Κολονίας, ο Βόλφγκανγκ Στρέεκ, εστιάζει το ερευνητικό του ενδιαφέρον στον συσχετισµό της πολιτικής επιστήµης και της πολιτικής οικονοµίας µε την οικονοµική κοινωνιολογία. Ασχολείται κυρίως µε τη σύγκρουση των δηµοκρατικών οντοτήτων και της καπιταλιστικής οικονοµίας, όπως αυτή αντανακλάται στη σύνθεση του σύγχρονου κράτους πρόνοιας και των εργασιακών σχέσεων. Αρθρογραφεί συχνά σε επιστηµονικές επιθεωρήσεις, ενώ το τελευταίο του βιβλίο κυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις Oxford University Press µε τον τίτλο «Re - Forming Capitalism: Institutional Change in the German Political Economy» (Μετά - Ρυθµίζοντας τον Καπιταλισµό: Θεσµική Αλλαγή στη Γερµανική Πολιτική Οικονοµία). Από το 1995 διευθύνει το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για τη Μελέτη των Κοινωνιών στην Κολονία.

81 Μπασκόζος Γιάννης Ν. Χάινριχ Α. Βίνκλερ: «Κίνδυνος είναι οι λαϊκίστικες δυνάµεις και όχι η Βαϊµάρη» Η Ιστορία δεν επαναλαµβάνεται, λέει ο καθηγητής στο Πανεπιστήµιο Χούµπολτ του Βερολίνου αλλά κρούει τον κώδωνα για το σήµερα ΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 29/04/ :45 Ενστολοι βουλευτές του Ναζιστικού Κόµµατος µπαίνουν στο Ράιχσταγκ µετά τον θρίαµβό τους στις εκλογές του 1932 «Καταγγελία του µνηµονίου, λογιστικός έλεγχος του δηµοσίου χρέους και όλων των δανειακών συµβάσεων από το 1974 ως σήµερα, άρνηση πληρωµής του παράνοµου και επαχθούς χρέους», «εθνικοποίηση όλων των τραπεζών». Ποιανού κόµµατος είναι άραγε αυτές οι θέσεις; Του ΚΚΕ, της Χρυσής Αυγής ή κάποιων αριστεριστών; Πολλές φορές οι θέσεις των δύο άκρων του πολιτικού φάσµατος µοιάζουν µεταξύ τους, καθώς αναµειγνύονται ο αντικαπιταλιστικός, ο αντιαµερικανικός και ο αντιµνηµονιακός λόγος τους και συσκοτίζονται οι άλλες αντιθέσεις τους, όπως το Εθνικό - ιεθνιστικό, το

82 Μεταναστευτικό κ.ά. Αρκετοί παρατηρητές, αλλά και οι δύο εκπρόσωποι των µεγάλων πολιτικών κοµµάτων Αντ. Σαµαράς και Ευ. Βενιζέλος σε κάποιες οµιλίες τους αναφέρθηκαν στο «σύνδροµο της Βαϊµάρης». Η ηµοκρατία της Βαϊµάρης ( ), η οποία ξεκίνησε µε µεταρρυθµιστικές φιλοδοξίες από την πλευρά των δυνάµεων της Σοσιαλδηµοκρατίας, του Κέντρου και των Φιλελευθέρων, συνάντησε την απροκάλυπτη εχθρότητα των ναζιστών, των συντηρητικών εθνικιστών και των κοµµουνιστών, και στην ουσία, σύµφωνα µε τους ιστορικούς, προετοίµασε την άνοδο του Χίτλερ. «Η Ιστορία δεν επαναλαµβάνεται» και δεν υπάρχει περίπτωση να ξαναδούµε τη Βαϊµάρη να ανασταίνεται στη σηµερινή εποχή πιστεύει ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήµιο Χούµπολτ του Βερολίνου Χάινριχ Βίνκλερ, ο οποίος έχει µελετήσει την πρόσφατη ιστορία της Ευρώπης και θεωρείται ειδικός στην ιστορία της Γερµανίας. εν τον φοβίζει η αύξηση του εκλογικού ποσοστού των ακροδεξιών κοµµάτων, καθώς εκτιµά ότι, παρά τα ενισχυµένα σε ορισµένες χώρες εκλογικά ποσοστά που επιτυγχάνουν οι ακροδεξιοί, δεν συνιστά µαζική µετακίνηση ψηφοφόρων. Αν υπάρχει ένας κίνδυνος για τη δηµοκρατία σήµερα κατά τον καθηγητή Χ. Βίνκλερ, αυτός είναι από εκείνες τις λαϊκίστικες δυνάµεις που δεν αντιστέκονται στην ύφεση λαµβάνοντας κατάλληλα µέτρα. Μιλήσαµε µε τον καθηγητή Χ. Βίνκλερ ενηµερώνοντάς τον για τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα και για το ότι η χώρα πηγαίνει σε εκλογές χωρίς κανένα πολιτικό κόµµα να συγκεντρώνει πλειοψηφία για να κυβερνήσει. -Κύριε καθηγητά, ορισµένοι παρατηρητές µιλούν αναλογικά και στη χώρα µας για ένα «σύνδροµο της Βαϊµάρης». Κατά τη γνώµη σας υπάρχουν προϋποθέσεις σήµερα σε µια χώρα της Ευρώπης να ξαναδούµε ένα τέτοιο σενάριο τύπου Βαϊµάρης; «Η Ιστορία δεν επαναλαµβάνεται. Η διάλυση της ηµοκρατίας της Βαϊµάρης ήταν µια κοσµοϊστορική καταστροφή και οι λόγοι γι' αυτό βρίσκονται πολύ πίσω στην ιστορία της Γερµανίας. Μία από τις κύριες αιτίες ήταν το ασύµπτωτο της γερµανικής διαδικασίας εκσυγχρονισµού στον 19ο αιώνα. Η Γερµανία κατάφερε να κατακτήσει σχετικά νωρίς µαζί µε την ίδρυση του γερµανικού κράτους-έθνους, το 1871, σύµφωνα µε τα πρότυπα της εποχής, το δικαίωµα ψήφου µε καθολική ψηφοφορία για τους άνδρες, αλλά έγινε κοινοβουλευτική δηµοκρατία πολύ αργά, στη σκιά της στρατιωτικής ήττας στον Α' Παγκόσµιο Πόλεµο, τον Οκτώβριο του Η χρονική σύµπτωση της ήττας και της δηµοκρατίας ήταν ένα από τα πιο σοβαρά ψυχολογικά φορτία για την Πρώτη Γερµανική ηµοκρατία. Η δυτική δηµοκρατία θεωρήθηκε ευρέως στη γερµανική κοινωνία το πολίτευµα των νικητών και κατά συνέπεια "µη γερµανικό" - ένα από τα συνθήµατα µε τα οποία ο Χίτλερ ήταν σε θέση να προωθήσει τη δική του άποψη για το "κράτος του ηγέτη"». -Πιστεύετε ότι οι εξελίξεις στην Ευρώπη (µε την κρίση του χρέους) µπορεί να κρύβουν µια αντιδηµοκρατική εκτροπή; Αν ναι, τι µορφή µπορεί να λάβει αυτή; «Τα απολυταρχικά καθεστώτα (κοµµουνιστικά και φασιστικά), ως αντιπροτάσεις στη δυτική δηµοκρατία, έχουν καταρριφθεί και απαξιωθεί από την Ιστορία. εν υπάρχει πλέον µια ευρεία µαζική υποστήριξη προς αυτά όπως υπήρξε στην περίοδο του Μεσοπολέµου. Αλλά στην Ευρώπη σήµερα υπάρχει η παρουσία λαϊκιστικών δυνάµεων διαφορετικών αποχρώσεων, που µπορούν να φέρουν τη δηµοκρατία σε κίνδυνο αν τα δηµοκρατικά

83 κόµµατα προσαρµοστούν σε αυτές τις τάσεις και δεν τις αντιµετωπίσουν αποφασιστικά και επιθετικά, ενδεχοµένως και µε τον κίνδυνο να χάσουν προσωρινά σε δηµοτικότητα». -Οι χρηµατοπιστωτικές αγορές µε τη δύναµή τους συνιστούν έναν κίνδυνο για τη δηµοκρατία; Μπορούν να ελεγχθούν; «εν είναι οι "χρηµατοπιστωτικές αγορές" που θέτουν σε κίνδυνο τη δηµοκρατία σήµερα, αλλά εκείνες οι κυβερνήσεις και τα κόµµατα που επέλεξαν τον δρόµο της µικρότερης αντίστασης, εν µέρει ήδη εδώ και δεκαετίες, αποφεύγοντας την ευθύνη για την οικονοµική ύφεση των χωρών τους. Μόνο όσοι είναι πρόθυµοι να πολεµήσουν την κρίση αποτελεσµατικά, θέτοντας σε εφαρµογή βαθιές µεταρρυθµίσεις, που θα εξαλείψουν τις αιτίες της κρίσης, µπορούν να περιµένουν την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στην αντιµετώπιση της κρίσης του χρέους». Εχετε µιλήσει πολλές φορές για την ανάγκη µιας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Πώς θα προχωρήσει η δηµοκρατία σε µια τέτοια κατεύθυνση, δεδοµένων των µεγάλων οικονοµικών συµφερόντων και της διαφορετικής στρατηγικής των µεγάλων δυνάµεων, της Βρετανίας, της Γερµανίας και της Γαλλίας; «Ηταν λάθος να επιδιωχθεί στη δεκαετία του '90 µια ευρωπαϊκή νοµισµατική ένωση χωρίς τη δηµοσιονοµική ένωση και την ταυτόχρονη δηµιουργία µιας πολιτικής ένωσης. Αυτή η κατασκευαστική αστοχία θα πρέπει να διορθωθεί τώρα. Μόνο µια Ευρώπη που µιλάει µε ενιαία φωνή για σηµαντικά ζητήµατα θα µπορεί να αναγνωρίζεται από τον υπόλοιπο κόσµο και να εµπνέει τον σεβασµό στις χρηµαταγορές. Ολες οι δηµοκρατικές δυνάµεις - οι Σοσιαλιστές, οι Συντηρητικοί, οι Φιλελεύθεροι και οι Πράσινοι - θα µετρηθούν πάνω σε αυτό το καθήκον».

84 ευτέρα, 4 Απριλίου 2011 HEINER FLASSBECK «Η Ελλάδα παραδόθηκε δίχως αντίσταση» HEINER FLASSBECK (πρώην υφυπουργός Οικονοµικών της Γερµανίας) «Η Ελλάδα παραδόθηκε δίχως αντίσταση» Στον ΧΡΟΝΗ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΥ ίχως ριζικές αλλαγές στην πολιτική της Ε.Ε. οι προοπτικές της Ελλάδας και της Ευρώπης για έξοδο από την κρίση είναι σχεδόν ανύπαρκτες, υποστηρίζει ο Heiner Flassbeck, ο οποίος διατέλεσε υφυπουργός Οικονοµικών της Γερµανίας επί καγκελαρίου Σρέντερ την περίοδο όταν «στηνόταν το ευρώ». Εκτιµά ότι δεν υπάρχει σήµερα πολιτική θέληση να συζητηθούν τα προβλήµατα µε ανοιχτό µυαλό. Η Ελλάδα, οι άλλες νοτιο-ευρωπαϊκές χώρες και η Γαλλία, σηµειώνει, παραδόθηκαν πάρα πολύ νωρίς και δίχως αντίσταση στις απαιτήσεις των Γερµανών. Είναι η ελληνική τραγωδία απλώς το αποτέλεσµα ενός διεφθαρµένου πολιτικού συστήµατος και µιας ιδιότυπης πολιτικής κουλτούρας, ανεξαρτήτως των οικονοµικών σχέσεων και διασυνδέσεων µέσα στην ευρωπαϊκή νοµισµατική ένωση; Οχι, η Ελλάδα έχει τα δικά της ιδιαίτερα προβλήµατα, που πηγάζουν από τα χαρακτηριστικά που αναφέρατε, αλλά, από την άλλη µεριά, αυτό που συνέβη στη χώρα σας είναι µέρος µιας µεγαλύτερης τραγωδίας όπου ακόµα αναµένεται η λύση και δεν διεξάγεται καµία σοβαρή συζήτηση. Το µέρος της µεγαλύτερης τραγωδίας έχει να κάνει µε τις εξωτερικές ανισορροπίες µέσα στην ευρωζώνη και αφορά µια κατάσταση όπου η Γερµανία είναι υπερ-ανταγωνιστική και όλες οι άλλες χώρες ακολουθούν την ουρά της. Η ελληνική κυβέρνηση συνεχίζει ακόµα και σήµερα να ισχυρίζεται στον ελληνικό λαό, και παρά τις συντριπτικές αποδείξεις που υπάρχουν απ' όλα τα διαθέσιµα στοιχεία και δεδοµένα, ότι η κατάσταση βελτιώνεται και πως η µόνη έξοδος από την κρίση είναι µέσα από τους κανόνες του ΝΤ και της Ε.Ε. Πραγµατικά, εσείς θεωρείτε ότι κάτι τέτοιο είναι έστω και στο ελάχιστο δυνατό βαθµό εφικτό; Θα ήταν εφικτό αλλά µόνο κάτω από συνολικά τελείως διαφορετικές συνθήκες και καταστάσεις. Η Ελλάδα έχει απόλυτη ανάγκη από δύο πράγµατα προκειµένου να βγει από την κρίση: πολύ χαµηλά επιτόκια δανεισµού και µια αναπτυσσόµενη οικονοµία. Σήµερα δεν διαθέτει κανένα απ' αυτά. Και, κάτω από τις υπάρχουσες θεσµικές συνθήκες, τους δύο αυτούς συντελεστές µόνο η ευρωπαϊκή νοµισµατική ένωση συνολικά θα µπορούσε να τους παρέχει. Η έκδοση ενός ευρωοµολόγου θα ωφελούσε την Ελλάδα και θα είχε µια πιθανότητα να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της µακροπρόθεσµα χάρη στους αυξανόµενους µισθούς αλλού και στην άνθηση της εγχώριας ζήτησης σε άλλες χώρες, και ιδιαίτερα στη Γερµανία.

85 Η Γερµανία υποστηρίζει ότι ένα σύµφωνο ανταγωνιστικότητας, που θα στηρίζεται ουσιαστικά στο µοντέλο της δικής της οικονοµικής ανάπτυξης, είναι ο µόνος τρόπος για να επιζήσει η Ε.Ε. Μα δεν είναι το πρότυπο της γερµανικής ανάπτυξης βασισµένο σε µια πολιτική συστηµατικής συµπίεσης των µισθών προς τα κάτω και αυξανόµενης ανεργίας; Ακριβώς έτσι είναι. Εχετε απόλυτο δίκιο. Η ανταγωνιστικότητα είναι πάντα ανταγωνιστικότητα σε σχέση µε κάποιον άλλον. Εάν η ευρωπαϊκή νοµισµατική ένωση προσπαθούσε να ακολουθήσει τον γερµανικό δρόµο, η διεθνής κοινότητα θα έβαζε φραγµό σε αυτή την εξέλιξη µε βίαιο τρόπο. Επιπλέον, το γερµανικό πρότυπο δεν είναι καθόλου επιτυχηµένο. Για την εγχώρια οικονοµία και τους εργαζόµενους και από την άποψη της συνολικής ανάπτυξης είναι σκέτη καταστροφή. Μεταξύ 2000 και 2010, οι καθαρές εξαγωγές της Γερµανίας εκτινάχθηκαν στα ύψη, αλλά η εγχώρια ζήτηση έµεινε στάσιµη. Ούτε η αναµενόµενη αύξηση στην απασχόληση έγινε πραγµατικότητα εξαιτίας της συµπίεσης των µισθών προς τα κάτω. Εν ολίγοις, τα ίδια αποτελέσµατα θα υπάρξουν και σε όποια άλλη οικονοµία προσπαθούσε να κάνει το ίδιο πράγµα, να εφαρµόσει δηλαδή το µοντέλο ανάπτυξης της Γερµανίας. Μπορείτε να δείτε µε ποιους τρόπους θα µπορούσε µια νέα ελληνική κυβέρνηση να επαναδιαπραγµατευθεί εκ νέου τους όρους που υπογράφηκαν µε το ΝΤ και την Ε.Ε.; Είναι σίγουρο ότι η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να επιµείνει ότι ο δρόµος για έξοδο από την ύφεση είναι αδιανόητος εάν δεν υπάρχει κανένα ουσιαστικό θετικό ερέθισµα από τον υπόλοιπο κόσµο. Σε όλες τις άλλες συγκρίσιµες περιπτώσεις στο παρελθόν, µια χώρα σε κατάσταση χρεοκοπίας διέθετε πάντα τη δυνατότητα να υποτιµήσει το νόµισµά της. Πάρτε για παράδειγµα την περίπτωση της Σουηδίας το 1992 ή της Αργεντινής. Ως εκ τούτου, το ελάχιστο που έχει ανάγκη η Ελλάδα είναι εξαιρετικά ευνοϊκοί όροι δανεισµού και µια ανθηρή ευρωπαϊκή οικονοµία. Εάν οι άλλοι µέσα στην Ε.Ε. δεν συµβάλλουν στην υλοποίηση και των δύο αυτών παραγόντων, η Ελλάδα δεν µπορεί να µείνει προσκολληµένη στους όρους στους οποίους αρχικά συµφώνησε, δίχως να αυτοστραγγαλιστεί. Ποια είναι η αίσθησή σας για το πού οδηγείται η Ευρώπη; υστυχώς, είµαι πολύ απαισιόδοξος. εν βλέπω την πολιτική θέληση να συζητηθούν τα προβλήµατα µε ανοιχτό µυαλό. Η Ελλάδα και οι άλλες νοτιο-ευρωπαϊκές χώρες, συµπεριλαµβανοµένης της Γαλλίας, παραδόθηκαν πάρα πολύ νωρίς και δίχως αντίσταση. Αντί να υποκύψουν στις γερµανικές κατηγορίες, θα έπρεπε να είχαν επιµείνει ότι η Γερµανία έπαιζε αντίθετα µε τους κανόνες της ευρωπαϊκής νοµισµατικής ένωσης ΟΝΕ για περισσότερο από δέκα χρόνια και πρέπει να συµβάλλει τουλάχιστον όσο και οι άλλες χώρες-µέλη προκειµένου να έχει µια πιθανότητα η Ενωση να επιβιώσει. Υπάρχει ακόµα µια πολύ µικρή πιθανότητα να αλλάξει η πορεία πλεύσης, καθώς γίνεται όλο και περισσότερο προφανές ότι µε τα περιοριστικά οικονοµικά µέτρα που εφαρµόζονται παντού δεν υπάρχει διέξοδος από την κρίση.

86 WHO is who? Είναι κάτοχος διδακτορικού στα Οικονοµικά από το Ελεύθερο Πανεπιστήµιο του Βερολίνου, και επίτιµος καθηγητής στο Πανεπιστήµιο του Αµβούργου. ιετέλεσε υφυπουργός Οικονοµικών της Γερµανίας, υπεύθυνος για τις διεθνείς υποθέσεις, την Ε.Ε. και το ΝΤ. Από το 2007, είναι διευθυντής της Τµήµατος για την Παγκοσµιοποιήση και τις Στρατηγικές Ανάπτυξης στη ιάσκεψη των Ηνωµένων Εθνών για το Εµπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD). Είναι ο επικεφαλής συγγραφέας της επιστηµονικής οµάδας που ετοιµάζει την ετήσια αναφορά της UNCTAD για το Εµπόριο και την Ανάπτυξη. Είναι ο συγγραφέας πολλών µελετών της UNCTAD για τη σηµερινή χρηµατοοικονοµική κρίση. Σε αυτές καταθέτει προτάσεις για εναλλακτικές οικονοµικές πολιτικές που στοχεύουν στην ανάπτυξη, την αντιµετώπιση των παγκόσµιων ανισορροπιών και την αποφυγή συστηµικών αναταραχών. Επίσης έχει γράψει πολλά βιβλία, στο τελευταίο από τα οποία αναλύει γιατί η πολιτική έχει παραδοθεί στους επιχειρηµατίες και την πλουτοκρατία. Τέλος, είναι µέλος της επιτροπής για τη Μέτρηση της Οικονοµικής Αποδοτικότητας και της Κοινωνικής Προόδου, την οποία καθιέρωσε ο πρόεδρος της Γαλλίας Ν. Σαρκοζί, και της οµάδας «Οι σκιώδεις G-8», της οποίας προεδρεύει ο Τζόσεφ Στίγκλιτζ.

87 Τι έδειξαν για την Ελλάδα τα στοιχεία από το τµήµα της στατιστικής υπηρεσίας του «Η Γερµανία φταίει για την κρίση στην Ελλάδα» Μιλάει ο Γερµανός Χάινερ Φλάσµπεκ, κορυφαίος οικονοµολόγος του ΟΗΕ ηµοσίευση: 16 Ιαν :00 Την ευθύνη της Γερµανίας για την κρίση της Ελλάδας υπογραµµίζει στα «ΝΕΑ» ο Γερµανός Χάινερ Φλάσµπεκ, κορυφαίος οικονοµολόγος της ιαρκούς Συνόδου του ΟΗΕ για το Εµπόριο και την Ανάπτυξη UΝCΤΑD που εδρεύει στη Γενεύη. Για τη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», ο Φλάσµπεκ ζήτησε από το τµήµα της στατιστικής υπηρεσίας του τα στοιχεία για την Ελλάδα. Η εικόνα που δίνουν µιλά από µόνη της: το έλλειµµα τρεχουσών συναλλαγών της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια έχει εκτοξευτεί «µε µία απίστευτη ταχύτητα σε ένα απίστευτο επίπεδο». Το 2008 έφτασε στο 19% του ΑΕΠ, ένα µέγεθος που «υπό κανονικές συνθήκες παλαιότερα λέγαµε ότι η χώρα- αν δεν έχει χρεοκοπήσει- έχει χάσει τόσο πολύ έδαφος στον διεθνή ανταγωνισµό, ώστε πρέπει να προχωρήσει σε µεγάλη υποτίµηση. Είναι µεγέθη που έχουν οι χώρες της Βαλτικής, η Ρουµανία, η Βουλγαρία. Η Ελλάδα όµως δεν µπορεί να καταφύγει στο εργαλείο της υποτίµησης». Βεβαίως, λέει ο Φλάσµπεκ, για να φτάσει µία χώρα σε τέτοιο σηµείο υπάρχουν και δηµοσιονοµικά προβλήµατα. Όµως την ώρα που η Ελλάδα συσσώρευε ένα υπέρογκο έλλειµµα τρεχουσών συναλλαγών, η Γερµανία αποκτούσε ένα υπέρογκο πλεόνασµα. Αυτό «ερµηνεύει µέχρις ενός σηµείου και το δηµοσιονοµικό έλλειµµα», λέει ο Φλάσµπεκ, διότι «το ένα έλλειµµα πρέπει να ιδωθεί σε συνάρτηση µε το άλλο», ως δίδυµο έλλειµµα, δηµοσιονοµικό και ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. εν είναι καθαρά ελληνικό πρόβληµα, είναι «γενικότερο πρόβληµα για χώρες όπως Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, ακόµα και Γαλλία». Και το πρόβληµα αυτό, κατά τον κορυφαίο οικονοµολόγο της UΝCΤΑD, έχει µία αιτία: «Την έντονη συµπίεση (ντάµπινγκ) των µισθών που ακολούθησε η Γερµανία στο πλαίσιο της ευρωζώνης». «Θα διαλύσει την ΟΝΕ». Η Γερµανία δεν µπορεί να συνεχίσει το ντάµπινγκ στους µισθούς, γιατί «θα διαλύσει την ΟΝΕ», λέει ο Φλάσµπεκ. Σχετικό άρθρο του δηµοσίευσε η εφηµερίδα «Financial Τimes Deutschland» ( ) και ήταν εξαίρεση στην αρνητική κάλυψη από τον γερµανικό Τύπο. Τώρα, η έγκυρη εβδοµαδιαία εφηµερίδα «Die Ζeit» στο τελευταίο της πρωτοσέλιδο που κοσµεί τη σηµαία της Ελλάδας µε τη

88 σφραγίδα «πτώχευση», καταλήγει στο συµπέρασµα ότι το «ντόµινο για τον δρόµο της χρεοκοπίας που πήραν Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία δεν άρχισε από τις εκθέσεις του οίκου αξιολόγησης Fitch στο Λονδίνο, αλλά από τους µισθούς των επιχειρήσεων στη Γερµανία». Ο Χ. Φλάσµπεκ τονίζει ότι µε τον τρόπο αυτό «η Γερµανία απέσπασε τεράστια πλεονεκτήµατα µέσα στην ευρωζώνη έναντι κυρίως των χωρών του Νότου και κυρίως έναντι της Ελλάδας». Θα έπρεπε και η Γερµανία να ακολουθήσει τον γενικό κανόνα στην εξέλιξη των µισθών, στον οποίο οικοδοµήθηκε η ΟΝΕ, και περιλαµβάνεται και στη Συνθήκη του Μάαστριχ: 2% πληθωρισµός συν το εθνικό ποσοστό αύξησης της παραγωγικότητας. Ο κανόνας αυτός «αγνοήθηκε πλήρως από τη Γερµανία». Αποκαλυπτικά είναι τα αποτελέσµατα µεγάλης έρευνας που δηµοσίευσε την περασµένη εβδοµάδα το περιοδικό «Stern». Η έρευνα δείχνει ότι στα µισά από τα 100 συνήθη επαγγέλµατα στη Γερµανία, οι µισθοί είναι χαµηλότεροι απ ό,τι το 1990, αν υπολογιστεί και το ποσοστό πληθωρισµού µέχρι σήµερα («Stern» 2/2010). «Άµεση λύση το ευρωοµόλογο». Η άµεση συνταγή για την Ελλάδα είναι η έκδοση ευρωοµόλογου, διότι «είναι ευρωπαϊκό πρόβληµα», λέει ο Χ. Φλάσµπεκ. «Αγνοήστε τους οίκους αξιολόγησης», διότι «είναι αστείο» να δέχεται η Ευρώπη να της υπαγορεύουν τι επιτόκια θα πληρώσει η Ελλάδα. Ο προηγούµενος υπουργός Οικονοµικών Πέερ Στάινµπρουκ απέρριψε τη λύση ως «ακριβή για τη Γερµανία». «Λάθος», λέει ο Χ. Φλάσµπεκ, διότι το ευρωοµόλογο θα έχει σίγουρα το ίδιο επιτόκιο µε τα γερµανικά οµόλογα. Αντιστρέφει δε το επιχείρηµα ότι «θα πληρώσουν οι Γερµανοί τα σπασµένα για τους σπάταλους Έλληνες», τονίζοντας ότι «όσο δεν επιτρέπεται να ζει µια χώρα πάνω από τις δυνατότητές της άλλο τόσο δεν επιτρέπεται να ζει και κάτω από τις δυνατότητές της, όταν έχεις ένα κοινό νόµισµα». Και η Γερµανία αυτό ακριβώς έκανε όλα τα προηγούµενα χρόνια. «Παραβίασε τη νόρµα που επέβαλε η ΟΝΕ» Σε έκθεση για την πορεία της ΟΝΕ που δηµοσίευσε η FΑΖ, οι οικονοµολόγοι της Commerzbank διαπιστώνουν ότι «τα βαθύτερα αίτια των εντάσεων» που καταγράφονται στην Ευρωζώνη και «απειλούν τη συνοχή της» βρίσκονται στις «αποκλίνουσες πορείες» που έχει η ανταγωνιστικότητα των χωρών της περιφέρειας και του πυρήνα (FΑΖ, 8/1/10). «Συµφωνώ», λέει στα «ΝΕΑ» ο Χ. Φλάσµπεκ, τονίζει όµως ότι «για την ανταγωνιστικότητα στον χώρο της Ευρωζώνης το καθοριστικό µέγεθος είναι το µισθολογικό κόστος µονάδας». Το ποσοστό πληθωρισµού που επιτρέπει η ΕΚΤ είναι λίγο κάτω από 2%. Αν συνυπολογιστεί αυτό στο µισθολογικό κόστος µονάδας, ο µέσος όρος αύξησής του στα χρόνια λειτουργίας της ΟΝΕ είναι περίπου στο 21%. Στην Ελλάδα η πραγµατική αύξηση ήταν 26%. Στη Γερµανία µόλις 8% και στην ΟΝΕ χωρίς τη Γερµανία 27%. «Να τεθεί στα αρµόδια όργανα της Ε.Ε.»

89 O Γερµανός οικονοµολόγος Χάινερ Φλάσµπεκ (φωτό), 59 ετών, είναι διευθυντής του Τµήµατος Παγκοσµιοποίηση και Στρατηγικές Ανάπτυξης στη ιαρκή Σύνοδο των Ηνωµένων Εθνών για το Εµπόριο και την Ανάπτυξη (UΝCΤΑD). Στο διάστηµα Οκτωβρίου Απριλίου 1999 χρηµάτισε υφυπουργός Οικονοµικών υπό τον Όσκαρ Λαφοντέν στην κυβέρνηση Σρέντερ. Υποστηρίζει πως ενώ φταίει η Γερµανία, έγινε η Ελλάδα «ο καρπαζοεισπράκτορας» στην Ευρώπη και απορεί γιατί δεν τίθεται η διάσταση αυτή από την ελληνική πλευρά στα αρµόδια όργανα της Ε.Ε. Όσο δε για την κριτική των Άγγλων, όπως λέει, «είναι γνωστό ότι βλέπουν χαιρέκακα κάθε πρόβληµα που εµφανίζεται στο ευρώ και την ευρωζώνη». «Να αποδεχθούν ότι είναι µέρος του προβλήµατος» «Η Γερµανία θα πρέπει να αποδεχθεί ότι είναι µέρος του προβλήµατος» έγραψε χθες σε άρθρο του στους «Financial Τimes» ο Σάιµον Τίλφορντ, επικεφαλής οικονοµολόγος του Κέντρου για την Ευρωπαϊκή Μεταρρύθµιση. Όπως εξηγεί, «το πλεόνασµα µιας χώρας σηµαίνει ότι κάποια άλλη αντιµετωπίζει πρόβληµα». Η Ελλάδα όπως και οι άλλες αδύναµες χώρες, σηµειώνει ο κ. Τίλφορντ, δεν µπορούν να τακτοποιήσουν τα δηµοσιονοµικά τους χωρίς να επιτύχουν υψηλούς ρυθµούς ανάπτυξης και για να το πετύχουν αυτό, πρέπει να εξισορροπήσουν τις εµπορικές τους συναλλαγές µε τις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης. Ο ίδιος ο αρθρογράφος χαρακτηρίζει ως µη αξιόπιστες τις δηλώσεις του Γερµανού υπουργού Οικονοµικών κ. Β. Σόιµπλε και άλλων, ότι η Ελλάδα και οι υπόλοιπες αδύναµες οικονοµίες πρέπει να λύσουν µόνες τους τα προβλήµατά τους και σηµειώνει ότι αν η ευρωζώνη αποτύχει να βοηθήσει την Ελλάδα, αυτή θα οδηγηθεί σε πτώχευση και η ευρωζώνη θα αντιµετωπίσει σοβαρό πρόβληµα.

90 εν υπάρχει ενδεχόµενο να πτωχεύσει η Ελλάδα Σε αντίθεση µε το πλήθος των ειδικών οικονοµικών αναλυτών που υποστηρίζουν ή προεξοφλούν το ενδεχόµενο πτώχευσης της Ελλάδας, ο επικεφαλής οικονοµολόγος στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ για το Εµπόριο και την Ανάπτυξη, Heiner Flassbeck, χαρακτηρίζει την όλη φιλολογία για πτώχευση της Ελλάδας, όχι µόνο εξαιρετικά επικίνδυνη αλλά και ανόητη. Σε συνέντευξή του στην εφηµερίδα του Μονάχου Süddeutsche Zeitung, ο Heiner Flassbeck αναλύει τους λόγους γιατί η Ελλάδα δεν θα πτωχεύσει. «Η Ελλάδα δεν είναι υπό πτώχευση. Υπό πτώχευση βρίσκεται κανείς αν τα χρέη του υπερβαίνουν την περιουσία του. Η Ελληνική κρατική περιουσία είναι πολύ µεγαλύτερης αξίας από τα 300 δις χρέη που έχει σωρεύσει η Αθήνα. Έχουµε να κάνουµε µε µια οικονοµική κρίση, όπως κάποιοι την βιώσαµε. Είναι κάπως διαφορετική, διότι δεν γίνεται κερδοσκοπία εναντίον ενός νοµίσµατος, όπως π.χ. πριν µερικά χρόνια στην Αργεντινή. Στην περίπτωση της Ελλάδας γίνεται κερδοσκοπία σε βάρος των κρατικών οµολόγων. Αλλά αυτό δεν έχει σε καµία περίπτωση να κάνει µε πτώχευση», τονίζει ο γνωστός οικονοµολόγος, ο οποίος έχει µάλιστα και ο ίδιος επενδύσει σε ελληνικά οµόλογα. Στην ερώτηση του δηµοσιογράφου, γιατί οι αγορές αγνοούν την περιουσιακή κατάσταση της Ελλάδας, δηλαδή την κρατική περιουσία, ο Flassbeck έδωσε την εξής απάντηση: Γνωρίζουµε ότι οι αγορές λειτουργούν επιλεκτικά. Όταν κυκλοφορεί µια φήµη, οι αγορές επιλέγουν την είδηση που τις εξυπηρετεί. Αυτή είναι συµπεριφορά αγέλης. Ως πολιτικοί όµως ή κρατικοί ηγέτες πρέπει να γνωρίζουµε πώς να τους συµπεριφερθούµε. Και εδώ βρίσκεται το έλλειµµα. Πολλοί πολιτικοί στην Ευρώπη δεν έχουν ιδέα, πως πρέπει να συµπεριφερθούν. Πρέπει αµέσως να αντιδρούν και να τις αντιµετωπίζουν µε σαφή και καλά επιχειρήµατα». Αναφορικά µε τα ινστιτούτα αξιολόγησης, υποστήριξε ότι πρέπει να αποδυναµωθούν. Αναφορικά µε το πρόγραµµα λιτότητας που επιβλήθηκε στην Ελλάδα, είπε ότι µόνο αυτό δεν αρκεί. Αναγκαία είναι µια ευρωπαϊκή αναπτυξιακή πολιτική, επιστροφή σε συνθήκες ανταγωνισµού και ακόµη µεγαλύτερη βοήθεια. Μετά από ένα ή δύο χρόνια θα πρέπει να έχει µειωθεί το έλλειµµα, αλλά δεν θα υπάρχει ανάπτυξη. Και όταν δεν υπάρχει ανάπτυξη, δεν µπορείς να ζητάς από µία χώρα περισσότερη λιτότητα.

91 Ιδιαίτερα σκληρός ήταν ο Heiner Flassbeck στην κριτική προς την Καγκελάριο Merkel για τον τρόπο που αντιµετωπίζει την κρίση. Συνολικά η πολιτική που ακολούθησε ήταν κακή. Αρχίζει από τις Βρυξέλλες και φθάνει µέχρι το Βερολίνο. Με ήπια διατύπωση: Είναι ιδιαίτερα να εκπλήσσεται κανείς από το πόσο ελάχιστα προετοιµασµένη ήταν για µια τέτοια κατάσταση. Είναι προφανές, ότι η κυρία Merkel δεν διαθέτει συµβούλους που να γνωρίζουν, τι συµβαίνει µε τις οικονοµικές κρίσεις και πως κανείς αντιδρά». kentri.gr

92 Bofinger: Η Γερµανία πρέπει να έχει µεγαλύτερη υποµονή µε την Ελλάδα Έκκληση στη Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να ξεκινήσει και πάλι τις αγορές κρατικών οµολόγων καθώς είναι ο µόνος ευρωπαϊκός θεσµός που είναι πλήρως ικανός να δράσει για την αντιµετώπιση της κρίσης χρέους, απηύθυνε το µέλος της ανεξάρτητης επιτροπής των οικονοµικών συµβούλων της γερµανικής κυβέρνησης, Peter Bofinger. Όπως µεταδίδει το Dow Jones Newswires, το µέλος της επιτροπής των «σοφών» τόνισε σε συνέντευξή του στην Wall Street Journal Deutschland, πως βραχυπρόθεσµα δεν υπάρχει τρόπος πέρα από την ΕΚΤ. «Είναι καλό που ο πρόεδρος της ΕΚΤMario Draghi διατύπωσε την ετοιµότητά του να αγοράσει κρατικό χρέος.» Ο Bofinger σηµείωσε πως ένα θεµελιώδες πρόβληµα των τελευταίων µηνών είναι πως χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία δεν µπορούν να αναχρηµατοδοτηθούν µε προσιτά επιτόκια παρά τις προσπάθειες τους για τη µείωση των ελλειµµάτων και για την αναµόρφωση των οικονοµιών τους. Ο Γερµανός οικονοµολόγος εµφανίστηκε πιο σκεπτικός για την αγορά κρατικών οµολόγων από τον προσωρινό µηχανισµό στήριξης της Ευρωζώνης (EFSF) σηµειώνοντας πως θα ήταν περίπλοκη καθώς θα απαιτούσε τη δηµιουργία ενός προγράµµατος µε ένα πλήρες µνηµόνιο κατανόησης και όρους. «Κατά την άποψή µου δεν υπάρχει ανάγκη για την Ισπανία και την Ιταλία να µπουν σε ένα πρόσθετο µεταρρυθµιστικό πρόγραµµα,» πρόσθεσε. Μακροπρόθεσµα θα είχε νόηµα η δηµιουργία ενός ταµείου αποπληρωµής χρεών όπως έχει προταθεί από την επιτροπή, συνέχισε ο Bofinger. Η ιδέα, η οποία έχει απορριφθεί από τη γερµανική κυβέρνηση, είναι να αφαιρεθεί το υπερβάλλον χρέος βάσει του ορίου του 60% που προβλέπει η συνθήκη του Maastricht και να συγκεντρωθεί σε ένα ταµείο το οποίο θα αποπληρωθεί σε βάθος 25 ετών. «Η αµοιβαιοποίηση του χρέους είναι κόκκινη σηµαία για τη Γερµανία,» τόνισε ο Bofinger. «Όλοι βλέπουν τους κινδύνους που σχετίζονται µε την αµοιβαιοποίηση αλλά δεν αναγνωρίζουν πως η επιστροφή στο µάρκο θα είχε πολλούς περισσότερους κινδύνους, ειδικά για τις εξαγωγές µας και τις θέσεις εργασίας,» τόνισε. Τέλος, ο Bofinger κάλεσε τη Γερµανία να έχει µεγαλύτερη υποµονή µε την Ελλάδα λέγοντας πως θα υπάρξουν δραµατικές συνέπειες για όλη την Ευρώπη η έξοδος της από την Ευρωζώνη. «Η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα ήταν χειρότερη για την Ευρωζώνη παρά για την ίδια τη χώρα µεσοπρόθεσµα, καθώς θα προκαλούσε µία διαδικασία αποσταθεροποίησης για τις υπόλοιπες χώρες µε

93 προβλήµατα η οποία θα ήταν ανεξέλεγκτη,» τόνισε ο Γερµανός οικονοµολόγος. Πηγή:www.capital.gr P. Bofinger : Η υπέρµετρη λιτότητα οδηγεί τις χώρες όπως η Ελλάδα σε βαθύτερη ύφεση P. Bofinger (µέλος της επιτροπής των σοφών της Γερµανίας): Οχι σε άλλα σκληρά µέτρα λιτότητας στην Ευρωζώνη Όχι σε άλλα σκληρά µέτρα λιτότητας στην ευρωζώνη καθώς πλήττουν την ανάπτυξη τονίζει ο P. Bofinger, καθηγητής οικονοµίας και µέλος της επιτροπής σοφών, η οποία συµβουλεύει τη γερµανική κυβέρνηση.. Σύµφωνα µε τον ίδιο η υπέρµετρη πολιτική λιτότητας, σύµφωνα µε τον ίδιο, οδηγεί τις χώρες της κρίσης, όπως την Ελλάδα, την Πορτογαλία, την Ισπανία και ακόµη και την Ιταλία σε ακόµη βαθύτερη ύφεση «Το µήνυµα των ηµερών είναι: όχι σε άλλα προγράµµατα περικοπών στην ευρωζώνη», αναφέρει χαρακτυηριστικά σε συνέντευξη του στην Passauer Neue Presse, ο P. Bofinger. «εν

94 θα πρέπει να αποφασιστούν επιπρόσθετα προγράµµατα λιτότητας µέχρι να σηµειωθούν θετικοί ρυθµοί ανάπτυξης. Η µείωση των ελλειµµάτων θα διαρκέσει έτσι περισσότερο αλλά αυτό είναι διαχειρίσιµο», σηµειώνει το µέλος του συµβουλίου εµπειρογνωµόνων της γερµανικής κυβέρνησης. Η υπέρµετρη πολιτική λιτότητας, σύµφωνα µε τον ίδιο, οδηγεί τις χώρες της κρίσης, όπως την Ελλάδα, την Πορτογαλία, την Ισπανία και ακόµη και την Ιταλία σε ακόµη βαθύτερη ύφεση. «Όταν γίνονται υπερβολικές περικοπές τότε αποδυναµώνεται η ανάπτυξη σε βαθµό που η οικονοµική κατάσταση µιας χώρας να χειροτερεύει αντί να βελτιώνεται. Εάν δεν σταµατήσει αυτή η καθοδική εξέλιξη τότε η βοήθεια κρατών προς άλλα κράτη και τράπεζες δεν µπορεί να επιφέρει πολλά». Οσον αφορά το πράσινο φως που δόθηκε από το γερµανικό κοινοβούλιο για τη βοήθεια προς τις ισπανικές τράπεζες, ανέφερε ότι το υποδέχεται µε ανάµεικτα συναισθήµατα καθώς, όπως λέει, αφενός θα βοηθηθούν οι τράπεζες που πλήττονται από την κρίση στην αγορά ακ&io