ΕΙ ΙΚΟ ΘΕΜΑ. Έλεγχος Πρωτοκόλλων Ηλεκτρονικού Εµπορίου Με Χρωµατισµένα Petri Nets: Ατοµική εκτέλεση συναλλαγών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΙ ΙΚΟ ΘΕΜΑ. Έλεγχος Πρωτοκόλλων Ηλεκτρονικού Εµπορίου Με Χρωµατισµένα Petri Nets: Ατοµική εκτέλεση συναλλαγών"

Transcript

1 ΒΑΣΙΛΗΣ Ο ΟΝΤΙ ΗΣ ΑΕΜ:12291 ΕΙ ΙΚΟ ΘΕΜΑ Έλεγχος Πρωτοκόλλων Ηλεκτρονικού Εµπορίου Με Χρωµατισµένα Petri Nets: Ατοµική εκτέλεση συναλλαγών ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Μ. ΓΟΥΣΙ ΟΥ ΚΟΥΤΙΤΑ (ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΝ Π.ΚΑΤΣΑΡΟ) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

2 Περίληψη. Παρουσιάζουµε µια προσέγγιση ελέγχου µοντέλου για τρεις ιδιότητες ατοµικότητας για το πρωτόκολλο ηλεκτρονικού εµπορίου NetBill. Επιβεβαιώνουµε ότι το πρωτόκολλο ικανοποιεί την ιδιότητα της ατοµικής µεταφοράς χρηµάτων, την ιδιότητα της ατοµικότητας κτήσης ψηφιακών αγαθών και την ιδιότητα της εγγύησης παραλαβής των, σε όλες τις περιπτώσεις πιθανής κατάρρευσης (site failure) των συστηµάτων που χρησιµοποιούν οι µετέχοντες στη συναλλαγή και σε όλες τις περιπτώσεις µονοµερούς µαταίωσης (transaction abort) αυτής. Ο έλεγχος του µοντέλου γίνεται χρησιµοποιώντας τα CPN Tools, ένα εργαλείο βασισµένο στη γλώσσα προγραµµατισµού ML, που διαθέτει γραφικό περιβάλλον µε το οποίο σχεδιάζουµε και επεξεργαζόµαστε µοντέλα χρωµατισµένων δικτύων Petri (CP-Nets). Σε περίπτωση παραβίασης κάποιας ιδιότητας, η ανάλυση αποτυχίας που προτείνουµε για το πρωτόκολλο (failure analysis), στοχεύει στην διερεύνηση όλων των πιθανών σεναρίων παραβίασης, µε σκοπό να διορθώσει το σχεδιασµό του πρωτοκόλλου. Για τον έλεγχο του µοντέλου εκµεταλλευόµαστε τις συναρτήσεις ελέγχου του χώρου των καταστάσεων, που µας παρέχει το CPN Tools, καθώς και την υποστηριζόµενη βιβλιοθήκη CTL (Computation Tree like temporal logic). Από την άλλη µεριά, η ανάλυση αποτυχίας του πρωτοκόλλου πραγµατοποιείται µε τον έλεγχο των τελικών καταστάσεων (dead markings) και αν είναι αναγκαίο µε διαδραστική προσοµοίωση (interactive simulation) συγκεκριµένων σεναρίων παραβίασης ιδιοτήτων. Στο ηλεκτρονικό εµπόριο τα CP-nets έχουν χρησιµοποιηθεί για να εξετάσουν την παρουσία καταστάσεων αµοιβαίου κλειδώµατος (deadlocks), την πιθανότητα κλειδώµατος σε υπαρκτό κύκλο καταστάσεων (livelock) και την απουσία µη αναµενόµενων νεκρών µεταβάσεων (dead transitions). Με όσα γνωρίζουµε ως τώρα αυτή είναι η πρώτη προσπάθεια της χρήσης των χρωµατισµένων δικτύων Petri για έλεγχο ατοµικών ιδιοτήτων σε πρωτόκολλα ηλεκτρονικού εµπορίου καθώς και η πρώτη φορά που χρησιµοποιείται η βιβλιοθήκη CTL. Τέλος πιστεύουµε ότι η διαδικασία που περιγράφουµε µπορεί να χρησιµοποιηθεί και για έλεγχο µοντέλου άλλων λειτουργικών ιδιοτήτων οι οποίες δεν είναι εν γένει σχετικές µε τις δοµικές ιδιότητες του δηµιουργηµένου χώρου καταστάσεων σε µοντέλα πολύ πιο πολύπλοκα από αυτό που µελετάµε. 2

3 1.Ηλεκτρονικό Εµπόριο Στις µέρες µας ο παγκόσµιος ιστός (World Wide Web) χρησιµοποιείται ευρύτατα και η ανάπτυξη του είναι ραγδαία. Η χρησιµότητα του είναι πολλαπλή,τα πλεονεκτήµατα χρήσης δελεαστικά και οι δυνατότητες του αµέτρητες. Ο τοµέας ο οποίος γνωρίζει την πιο µεγάλη ανάπτυξη είναι αυτός του ηλεκτρονικού εµπορίου(electronic commerce ή εν συντοµία e-commerce). O παγκόσµιος ιστός έχει εξελιχθεί σ ένα µέσο από το οποίο πληθώρα αγαθών και υπηρεσιών προσφέρεται µεταξύ εταιριών, εταιριών και ιδιωτών καθώς και ιδιωτών µεταξύ τους. Φυσικά αυτά δε παρέχονται δωρεάν και συνεπώς η ανάγκη να µπορεί ο χρήστης να πληρώνει για τις υπηρεσίες που του παρέχονται ηλεκτρονικά µέσω διαδικτύου. Αυτή λοιπόν η ανάγκη οδήγησε στη δηµιουργία του ηλεκτρονικού εµπορίου, δηλαδή ενός τρόπου να αγοράζονται και να πωλούνται αγαθά µέσω του ιστού απλά και γρήγορα ενώ παράλληλα να διασφαλίζεται η ασφάλεια των συναλλαγών που πραγµατοποιούνται. Το ηλεκτρονικό εµπόριο αν και δεν έχει πάνω από δύο δεκαετίες που εµφανίστηκε ολοένα και µεγαλύτερα είναι τα ποσά που διακινούνται ετησίως µέσω αυτού. Ενδεικτικά ας δούµε το παρακάτω συγκριτικό πίνακα µεταξύ του παραδοσιακού και του ηλεκτρονικού εµπορίου: Έτος Παραδοσιακές µορφές εµπορίου (δισεκατοµµύρια δολάρια) Ηλεκτρονικό εµπόριο (δισεκατοµµύρια δολάρια) Πηγή:Business Week,Τεύχος : 12/6/1995 *Τα στοιχεία για το 2000,2005 είναι κατ εκτίµηση 3

4 Καθώς το ηλεκτρονικό εµπόριο εξελίσσονταν άρχισαν να εµφανίζονται και διάφορες µορφές συναλλαγών τις οποίες θα παραθέσουµε συνοπτικά: 1) Συναλλαγές µέσω πιστωτικών καρτών(credit card transactions) Είναι ένας από τους πιο διαδεδοµένους και απλούς µεθόδους συναλλαγών αν και πολλοί άνθρωποι είναι διστακτικοί λόγω του ότι φοβούνται την υποκλοπή του κωδικού της κάρτας τους. Για να µπορεί κάποιος έµπορος να δέχεται πληρωµές online µέσω πιστωτικής πρέπει να έχει κάποιο λογαριασµό εµπόρου σε κάποια αντίστοιχη τράπεζα.. 2) Ηλεκτρονικά πορτοφόλια (e-wallets) ηµιουργήθηκαν για να διευκολύνουν τις παραγγελίες µέσω πιστωτικών καρτών. Τα ηλεκτρονικά πορτοφόλια επιτρέπουν στο χρήστη να παρακολουθεί τη πίστωση του λογαριασµού του καθώς και να λαµβάνει πληροφορίες για το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η αποστολή των εµπορευµάτων που έχει αγοράσει. Εταιρίες πιστωτικών καρτών όπως η Visa παρέχει διάφορα τέτοια πορτοφόλια ανάλογα µε τις απαιτήσεις του χρήστη. Τέλος λόγω του ότι κάποιοι vendors δεν αποδεχόταν κάποια ηλεκτρονικά πορτοφόλια η Visa και η Mastercard παρουσίασαν ένα κοινό πρότυπο γλώσσας την Electronic Commerce Modeling Language (ECML) η οποία έχει γίνει αποδεκτή από τη πλειονότητα των Vendors. 3) Εναλλακτικοί τρόποι πληρωµής Υπάρχουν έµποροι οι οποίοι αντί να δέχονται πληρωµή µέσω πιστωτικών καρτών δέχονται checks ή επιταγές µέσω ταχυδροµείου. Επίσης σπανίως δίνεται και η επιλογή της πληρωµής κατά την παράδοση. Κάποιες εταιρίες έχουν δηµιουργήσει τις χρεωστικές κάρτες (debit) που είναι παρόµοιες µε τις πιστωτικές µε τη διαφορά ότι το ποσό της αγοράς αφαιρείται κατευθείαν από το λογαριασµό, ενώ παρέχεται η δυνατότητα οι χρήστες να µπορούν να κάνουν και ανάληψη χρηµάτων από το λογαριασµό από µηχανήµατα αυτόµατης συναλλαγής (ΑΤΜ). 4) Ψηφιακές συναλλαγµατικές µονάδες(digital currency) Υπάρχουν διάφορες µορφές όπως για παράδειγµα το ψηφιακό χρήµα (digital cash).αποθηκεύεται ηλεκτρονικά, χρησιµοποιείται για ψηφιακές συναλλαγές ενώ µπορεί ο χρήστης να καταθέσει ή να κάνει ανάληψη χρηµάτων όπως σ ένα κλασικό λογαριασµό τράπεζας. Αξίζει να σηµειωθεί εδώ ότι το ψηφιακό χρήµα επιτρέπει σε ανθρώπους που δεν διαθέτουν πιστωτικές κάρτες να συναλλάσσονται µέσω διαδικτύου ενώ συµφέρει και λόγω 4

5 του ότι δεν υπάρχουν χρεώσεις συναλλαγής (transaction fees) της πιστωτικής κάρτας. Μία εναλλακτική µορφή ψηφιακού χρήµατος είναι το gift cash το οποίο συνηθέστερα πωλείται µε τη µορφή πόντων η οποία επιτρέπει σε άτοµα που δεν έχουν πιστωτική κάρτα να ψωνίσουν από το διαδίκτυο. Σε κάποιες περιπτώσεις µάλιστα παρέχονται και κάποια δώρα ανάλογα µε τις αγορές του χρήστη τις επισκέψεις σε ιστοσελίδες κλπ. 5)Peer to peer Payments Οι πληρωµές τύπου peer to peer επιτρέπουν on-line πληρωµές µεταξύ χρηστών του διαδικτύου. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να γίνει αυτό και εδώ θα αναφέρουµε ενδεικτικά µερικούς: 1) Το ecash επιτρέπει τη µεταφορά ψηφιακού χρήµατος µεταξύ δύο ατόµων που έχουν λογαριασµό σε τράπεζες που συνεργάζονται µε το ecash µέσω . 2) To Paypal προσφέρει ένα σύστηµα πληρωµών το X payments το όποιο επιτρέπει σ ένα χρήστη να στέλνει χρήµατα σε οποιονδήποτε θέλει αρκεί να έχει διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδροµείου χωρίς να είναι απαραίτητα ήδη καταχωρηµένος στο Paypal.Όποιος θέλει να το χρησιµοποιήσει πρέπει να δηµιουργήσει λογαριασµό στο Paypal να καταχωρήσει το ποσό που θέλει να στείλει και αυτό χρεώνεται στη πιστωτική του κάρτα, ενώ τοποθετούνται σε λογαριασµό του Paypal τα χρήµατα στο όνοµα του αποδέκτη και του στέλνεται ειδοποίηση ότι έχει γίνει η χρέωση µέσω ηλεκτρονικού ταχυδροµείου. Όταν η ειδοποίηση φτάσει τότε ο αποδέκτης µπορεί απλά να κάνει register στο Paypal και να παραλάβει τα χρήµατα µε κατάθεση στη τράπεζά του ή µε αποστολή επιταγής. Το σύστηµα του Paypal είναι πολύ βολικό και εύκολο στη χρήση ενώ είναι ιδανικό για online δηµοπρασίες σε πραγµατικό χρόνο καθώς επιτρέπει τη πληρωµή µέσω πιστωτικής κάρτας. Αυτό πρακτικά σηµαίνει τη δυνατότητα εκκίνησης επεξεργασίας της συναλλαγής µε το που ξεκινήσει η δηµοπρασία ώστε να αποφεύγεται η πλαστογραφία ή να έχει χρησιµοποιηθεί λογαριασµός χρήστη εν αγνοία του. 3)Ένα ακόµα αξιοσηµείωτο σύστηµα peer to peer συναλλαγών είναι το BillPoint που επιτρέπει στους αγοραστές να υποβάλουν ηλεκτρονικές πληρωµές στους λογαριασµούς των ατόµων από τους οποίους έχουν αγοράσει. 6) Έξυπνες κάρτες (Smart Cards) Είναι κάρτες στις οποίες έχει τοποθετηθεί ένα µικροκύκλωµα και στις οποίες µπορεί να αποθηκευτεί πολύ µεγαλύτερη ποσότητα πληροφοριών σε σχέση µε µία πιστωτική κάρτα που απλά διαθέτει µαγνητική ταινία. Οι έξυπνες κάρτες χρησιµοποιούνται π.χ. στην υγεία, 5

6 στις µεταφορές και σε τραπεζικές συναλλαγές. Μάλιστα στην ίδια κάρτα µπορούν να αποθηκεύονται παράλληλα διάφορες πληροφορίες όπως για παράδειγµα για το πρόγραµµα ιατρικής περίθαλψης καθώς και πληροφορίες για τραπεζικές συναλλαγές. ιακρίνονται σε κάρτες µε επαφή (contact) και χωρίς επαφή (contactless).για να διαβαστούν τα δεδοµένα και να ενηµερωθεί µια κάρτα µε επαφή πρέπει να τοποθετηθεί σ έναν οδηγό ανάγνωσης έξυπνων καρτών (smart card reader). Μια κάρτα χωρίς επαφή έχει προσαρτηµένη, πέρα από το µικροκύκλωµα, µια περιελιγµένη κεραία, έτσι ώστε να µπορεί να ανταλλάσσει δεδοµένα. Η κάρτα µη-επαφής επιτρέπει ταχύτερη ανταλλαγή δεδοµένων σε σχέση µε τη κάρτα επαφής. Οι έξυπνες κάρτες δίνουν την δυνατότητα στο χρήστη να πληκτρολογεί κάποιο κωδικό ασφαλείας δίνοντας του έτσι ένα πλεονέκτηµα στο τοµέα της ασφάλειας συγκριτικά µε τις πιστωτικές κάρτες, καθώς υπάρχει και η δυνατότητα επιλογής τα δεδοµένα της κάρτας είτε µόνο να διαβάζονται (read only) είτε να µην επιτρέπεται η πρόσβαση σ αυτά (no access). Επίσης κάποιες εταιρίες όπως η econnect χρησιµοποιούν παρόµοια τεχνολογία συνδυάζοντας τις έξυπνες κάρτες µε συσκευές για να πετύχουν υψηλότερο επίπεδο ασφάλειας για τις συναλλαγές στο διαδίκτυο. Τέλος οικονοµικοί οργανισµοί τις χρησιµοποιούν ώστε να επωφεληθούν τα µέλη τους από αυτές. Η Visa π.χ. έχει λανσάρει τη Visa Card µια έξυπνη κάρτα µε την οποία ο χρήστης µπορεί να καταθέτει χρήµατα και να κάνει συναλλαγές, ενώ µπορεί να τοποθετεί τη κάρτα στον οδηγό ανάγνωσης και να βλέπει πριν εκτελέσει µια συναλλαγή πόσα χρήµατα θα υπάρχουν στο λογαριασµό πριν και µετά τη συναλλαγή. Ένα πλεονέκτηµα αυτών των καρτών είναι ότι ο κάτοχος τους µπορεί, αν τελειώσουν τα χρήµατα στη κάρτα, να µην τις ξαναχρησιµοποιήσει ή να προσθέσει και άλλα λεφτά και να πραγµατοποιήσει νέες συναλλαγές. 7)Μικροπληρωµές (Micropayments) Για κάθε συναλλαγή µε πιστωτική κάρτα που πραγµατοποιεί ένας έµπορος χρεώνεται µε κάποιο ποσό. Αυτό µπορεί να γίνει ασύµφορο αν οι πελάτες του αγοράζουν προϊόντα µικρής αξίας καθώς υπάρχει περίπτωση η χρέωση να είναι πιο ακριβή από την αξία του προϊόντος. Για να επιτραπεί στους εµπόρους και στις εταιρίες γενικότερα να έχουν κέρδος από αυτού του είδους τις συναλλαγές δηµιουργήθηκαν οι µικροπληρωµές,δηλαδή πληρωµές οι οποίες γενικά δε ξεπερνούν τα 10 ευρώ περίπου. Για το σκοπό αυτό δηµιουργ συνεργασίες µεταξύ εταιριών ώστε να είναι δυνατή η παροχή των µικροπληρωµών. Για παράδειγµα ένας λογαριασµός τηλεφώνου είναι ένα άθροισµα µικροπληρωµών οι οποίες χρεώνονται στο τέλος µιας συγκεκριµένης περιόδου ώστε να δικαιολογείται το κόστος 6

7 συναλλαγής. Ορισµένες εταιρίες πάλι συνεργαζόµενες µε εταιρίες παροχής υπηρεσιών χρεώνουν τις µικροπληρωµές στους µηνιαίους λογαριασµούς των πελατών τους. Μια εναλλακτική περίπτωση είναι το echarge το οποίο απαιτεί dial-up σύνδεση και χρεώνει το πελάτη µε τη λήξη της συναλλαγής συνδέοντας τον µε ένα τηλεφωνικό νούµερο ώστε να χρεωθεί η αγορά του σαν κλήση στο τηλεφωνικό λογαριασµό του. Όλοι οι παραπάνω τρόποι χρηµατικών συναλλαγών στο διαδίκτυο για να πετύχουν εµπορικά πρέπει να διασφαλίζουν τη µη διαρροή των προσωπικών δεδοµένων και την προστασία των χρηµάτων των πελατών τους. Κανείς δε θα έδινε π.χ. τον αριθµό της πιστωτικής του κάρτας σε κάποιον άλλο σε µία συναλλαγή αν δεν ήταν σίγουρος ότι : 1. Αυτός που τη λαµβάνει είναι πράγµατι ο έµπορος που κάνει τη συναλλαγή 2. Ο έµπορος που θα λάβει το κωδικό να µην καταχραστεί χρήµατα από το χρήστη 3. Κάποιος τρίτος δε θα µπορεί να κλέψει αυτά τα στοιχεία κ.α. Αυτά αλλά και περισσότερα ακόµα προβλήµατα πρέπει να αντιµετωπιστούν στο ηλεκτρονικό εµπόριο και γι αυτό έχουν δηµιουργηθεί πρωτόκολλα ασφάλειας για τις ατοµικές χρηµατικές συναλλαγές. 7

8 2.Πρωτόκολλα ασφαλείας στο ηλεκτρονικό εµπόριο 2.1 Εισαγωγή Όπως αναφέραµε πιο πάνω η ανάγκη για ασφάλεια στις συναλλαγές µέσω του διαδικτύου έχει οδηγήσει στη δηµιουργία πληθώρας πρωτοκόλλων ηλεκτρονικού εµπορίου. Στο Internet υπάρχουν διάφορα πρωτόκολλα κρυπτογραφίας κάθε ένα από τα οποία ειδικεύεται σε µία διαφορετική λειτουργία. Μερικά έχουν σχεδιαστεί για να προστατεύουν συγκεκριµένες µεθόδούς επικοινωνίας, όπως είναι το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο ( ) και η αποµακρυσµένη πρόσβαση (remote login). Άλλα παρέχουν υπηρεσίες κρυπτογράφησης σε διάφορους τοµείς των επικοινωνιών. Εµείς θα περιγράψουµε εν συντοµία µερικά από τα πιο βασικά πρωτόκολλα ηλεκτρονικού εµπορίου. 2.2 Digicash To Digicash χρησιµοποιεί ένα ανώνυµο πρωτόκολλο ψηφιακού χρήµατος. εν ισχύει η ιδιότητα της ατοµικότητας χρηµάτων (αναφορά της ιδιότητας στο Κεφάλαιο 4) ενώ σε περίπτωση σφάλµατος επικοινωνίας το πρωτόκολλο παύει να διατηρεί και την ανωνυµία. Επίσης χρησιµοποιούνται αρκετά πολύπλοκες κρυπτογραφικές λειτουργίες που καθιστούν τα έξοδα λειτουργίας του υψηλά. Συνεπώς το πρωτόκολλο αυτό δεν είναι κατάλληλο για µικροπληρωµές. 2.3 First Virtual Το πρωτόκολλο First Virtual επιτρέπει στους χρήστες να αγοράζουν ελεύθερα αγαθά. Το πρωτόκολλο ενηµερώνει το χρήστη από το ηλεκτρονικό του ταχυδροµείο για κάθε συναλλαγή που έχει κάνει. Το πρωτόκολλο διατηρεί τον ατοµικότητα χρηµάτων ενώ αποτυγχάνει στην ατοµικότητα των αγαθών γιατί τι θεωρεί ασήµαντη ως ιδιότητα. Σαν παροχή ασφάλειας είναι ανώτερο από το Digicash αλλά παραµένει ευάλωτο σε απάτη ή 8

9 αποτυχίες στην ατοµικότητα του. Τέλος δεν είναι ιδιαίτερα συµφέρον για µικροπληρωµές γιατί µετατρέπει κάθε ηλεκτρονική συναλλαγή σε συναλλαγή πιστωτικής κάρτας..\ 2.4 SSL Το SSL (Secure Sockets Layer) είναι ένα ευέλικτο, γενικού σκοπού σύστηµα κρυπτογράφησης για την προστασία της επικοινωνίας µέσω του Web, το οποίο είναι ενσωµατωµένο και στον Netscape και στον Microsoft browser.κατά τη διάρκεια της συναλλαγής δηµιουργεί ένα ασφαλές κανάλι επικοινωνίας µε τη χρήση κρυπτογραφικών µεθόδων για να µεταφέρει µε ασφάλεια το κωδικό της πιστωτικής κάρτας του πελάτη στον έµπορο. Αυτή η προσέγγιση των συναλλαγών παρέχει ατοµικότητα χρηµάτων εφόσον οι συναλλαγές µέσω πιστωτικής είναι χρηµατικά ατοµικές. Φυσικά ένας τέτοιος τρόπος συναλλαγής µπορεί να οδηγήσει σε απάτη από µέρος του εµπόρου αφού έχει τον κωδικό της πιστωτικής κάρτας του πελάτη. Η ατοµικότητα των αγαθών δεν ισχύει σε αυτό το πρωτόκολλο. Και αυτό το πρωτόκολλο δεν συµφέρει για µικροπληρωµές. 2.5 SST/SEPP/iKP Αυτά είναι τρία πρωτόκολλα το πρώτο της Visa/Microsoft, το δεύτερο της Mastercard και το τρίτο της IBM είναι παραδείγµατα ασφαλών πρωτοκόλλων βασιζόµενων σε συναλλαγές µέσω πιστωτικής κάρτας. Αν και διαφέρουν στα σηµεία έχουν ένα κοινό σηµείο και αυτό είναι η ψηφιακή υπογραφή του χρήστη στην αίτηση αγοράς µαζί µε τη τιµή του προϊόντος. Αυτό µετά ο χρήστης το κρυπτογραφεί χρησιµοποιώντας ένα δηµόσιο κλειδί της τράπεζας. Οµοίως ο έµπορος µε την ίδια διαδικασία ετοιµάζει µια αίτηση πώλησης µαζί µε µία τιµή κα το στέλνει στη τράπεζα. Η τράπεζα συγκρίνει τις τιµές και αν ταιριάζουν η συναλλαγή εκτελείται. Όπως και στο SSL ισχύει η ατοµικότητα χρηµάτων εφόσον οι συναλλαγές µέσω πιστωτικής είναι χρηµατικά ατοµικές. Όµως και τα τρία αυτά πρωτόκολλα είναι καλύτερα από τα προηγούµενα γιατί αποτρέπουν την απάτη του εµπόρου. Επίσης δεν είναι και τα πλέον κατάλληλα πρωτόκολλα για µικροπληρωµές 9

10 2.6 NetBill Το πρωτόκολλο NetBill είναι ένα πρωτόκολλο ηλεκτρονικού χρήµατος και χρησιµοποιείται για την πώληση και παράδοση προϊόντων δικτύου χαµηλού κόστους. Το NetBill θα το αναπτύξουµε παρακάτω λεπτοµερώς καθώς αποτελεί το πρωτόκολλο που θα χρησιµοποιήσουµε για να δείξουµε πως µπορούµε να κάνουµε έλεγχο µοντέλου. Σε όλα τα πρωτόκολλα που αναφέραµε παραπάνω µιλήσαµε για κάποιες ιδιότητες ατοµικότητας τις οποίες διαθέτουν. Παρακάτω θα περιγράψουµε τα χρωµατισµένα δίκτυα Petri τα οποία θα µας βοηθήσουν να αποδείξουµε τέτοιες ιδιότητες ατοµικότητας σε ένα πρωτόκολλο ηλεκτρονικού εµπορίου. 3.Χρωµατισµένα δίκτυα Petri 3.1 Εισαγωγή στα Χρωµατισµένα ίκτυα Petri Τα δίκτυα Petri (Petri Nets/PNs) είναι µια τυπική και γραφικά ελκυστική γλώσσα που είναι κατάλληλη για τη µοντελοποίηση συστηµάτων µε χαρακτηριστικά σύγχρονης και ασύγχρονης εκτέλεσης, κατανοµής και παραλληλίας και µη ντετερµινιστικής/ στοχαστικής συµπεριφοράς. Ουσιαστικά η γλώσσα αυτή, είναι µια γενίκευση της θεωρίας αυτοµάτων, τέτοια ώστε να µπορεί να εκφρασθεί η έννοια των ταυτόχρονα εκτελούµενων γεγονότων. Ως γραφικό εργαλείο, τα δίκτυα Petri µπορούν να χρησιµοποιηθούν σαν βοήθεια οπτικής µορφής παρόµοια µε τα διαγράµµατα ροής και τα µπλοκ διαγράµµατα, ενώ ως µαθηµατικό εργαλείο είναι δυνατό να κατασκευαστούν εξισώσεις κατάστασης, αλγεβρικές εξισώσεις ή άλλα µαθηµατικά µοντέλα που ρυθµίζουν τη συµπεριφορά των συστηµάτων. Τα δίκτυα Petri γεννήθηκαν το 1962, στη Φυσικοµαθηµατική Σχολή του Τεχνικού Πανεπιστηµίου του Ντάρµσταντ στη Γερµανία, από τη διδακτορική διατριβή του Carl Adam Petri, Kommunikation mit Automaten, που είχε ως αντικείµενο την επικοινωνία µεταξύ αυτόµατων µηχανών. Χρησιµοποιώντας ένα δίκτυο, περιέγραψε την τυπική σχέση µεταξύ των γεγονότων σε ένα σύστηµα υπολογιστών. Ήταν η πρώτη φορά που διατυπώθηκε µια γενική θεωρία για τα διακριτά παράλληλα συστήµατα. 10

11 Τα δίκτυα Petri µε το πέρασµα των χρόνων το εύρος της χρήσης των δικτύων Petri επεκτάθηκε καθώς διαπιστωνόταν σιγά σιγά η πολυτιµότητα τους. Έτσι τα δίκτυα Petri στην αρχή χρησιµοποιήθηκαν για την µοντελοποίηση και την ανάλυση συστηµάτων µε ταυτόχρονα γεγονότα, σε εφαρµογές µηχανικών από αναλυτές µε βάσεις µηχανικών,σε Αυτόµατα Συστήµατα Κατεργασιών. Τέλος ανακαλύφθηκε ότι τα δίκτυα Petri ήταν ένα ισχυρό εργαλείο στην περιγραφή συστηµάτων που εξαρτώνται από γεγονότα (event driven systems). Αυτά τα συστήµατα µπορεί να ήταν ασύγχρονα, να περιέχουν σειριακές ή παράλληλες εργασίες, να περιλαµβάνουν συγκρούσεις, αµοιβαίο αποκλεισµό και να µην είναι ντετερµινιστικά 3.2 Ορισµός των Χρωµατισµένων ικτύων Petri Τα χρωµατισµένα δίκτυα Petri µας παρέχουν τις πρωταρχικές έννοιες για τον ορισµό των τύπων όπως (καταχωρήσεις ονοµάτων, κλπ ) καθώς και τη διαχείριση των τιµών των δεδοµένων τους. Έτσι ενώ διατηρούµε τη σχεδιαστική ευκολία του περιβάλλοντος µιας γλώσσας προγραµµατισµού έχουµε τη δυνατότητα να επωφεληθούµε από την εκφραστικότητα και την δυνατότητα φορµαλιστικής ανάλυσης της γλώσσας µοντελοποίησης των CP-nets. Τα δίκτυα Petri µας παρέχουν µια σαφή παράσταση των καταστάσεων και των ενεργειών ενός µοντέλου. Στα CP-nets οι καταστάσεις παριστάνονται µε θέσεις (οι οποίες σχεδιάζονται ως ελλείψεις).για λόγους συµβολισµού γράφουµε τα ονόµατα των θέσεων µέσα στις ελλείψεις. Κάθε θέση έχει ένα συσχετισµένο τύπο δεδοµένων ο οποίος προσδιορίζει το είδος των δεδοµένων τα οποία µπορεί να περιέχει η κατάσταση (ο τύπος των πληροφοριών γράφεται µε πλάγια γράµµατα δίπλα από τις θέσεις). Ο συγκεκριµένος τύπος των δηλώσεων καθορίζει τις λειτουργίες που µπορούν να γίνουν µε τις τιµές των δεδοµένων. Μια κατάσταση ενός CP-Net καλείται µαρκάρισµα (marking) και αποτελείται από ένα αριθµό µαρκών (tokens) τοποθετηµένες σε ξεχωριστές θέσεις. Κάθε µάρκα µεταφέρει µια τιµή, η οποία ανήκει στο τύπο της αντίστοιχης θέσης. Το µαρκάρισµα ενός CP-net είναι µια συνάρτηση η οποία απεικονίζει κάθε θέση σε ένα πολλαπλό σύνολο από µάρκες του ίδιου τύπου. Αναφερόµαστε στις τιµές των µαρκών ως χρώµατα µαρκών και στους τύπους των δεδοµένων τους ως σύνολα χρωµάτων. Οι τύποι ενός δεδοµένου Ψ µπορεί να είναι αυθαίρετα πολύπλοκοι π.χ. µία εγγραφή όπου το 11

12 ένα πεδίο είναι πραγµατικός το άλλο µια συµβολοσειρά και το τρίτο µια λίστα από ακεραίους. Οι ενέργειες ενός CP-net αναπαρίστανται µε τις µεταθέσεις (transitions),οι οποίες παριστάνονται ως ορθογώνια παραλληλόγραµµα. Ένα τόξο που ξεκινάει από µία θέση και πάει σε µια µετάβαση µπορεί να αφαιρέσει µάρκες από τη θέση που ξεκινάει ενώ αν ξεκινάει από µία µετάβαση και πάει προς µια θέση τότε µπορεί να προσθέσει στη θέση που καταλήγει µάρκες. Ο ακριβής αριθµός των µαρκών και οι τιµές των δεδοµένων τους καθορίζονται από τις επιγραφές των τόξων οι οποίες τοποθετούνται δίπλα από τα τόξα. Οι επιγραφές των τόξων (arc inscriptions) µπορεί να περιέχουν µεταβλητές και σταθερές. Για να µιλήσουµε για εκτέλεση µιας µετάβασης πρέπει να καταχωρήσουµε στις εισερχόµενες εκφράσεις τιµές από τους αντίστοιχους τύπους. Ας υποθέσουµε ότι καταχωρούµε στην εισερχόµενη µεταβλητή v κάποιας µετάβασης Τ την τιµή d.το ζευγάρι (T,<v=d>) καλείται στοιχείο καταχώρησης (binding element) και ενεργοποιείται µε ένα µαρκάρισµα M, όπου υπάρχουν αρκετές µάρκες στις αρχικές του θέσεις.σ ένα µαρκάρισµα M είναι πιθανό να υπάρχουν ενεργοποιηµένα περισσότερα του ενός στοιχεία καταχώρησης του Τ. Αν το στοιχείο καταχώρησης εκτελεστεί αφαιρεί µάρκες από τις θέσεις εισόδου και τις τοποθετεί στις θέσεις εξόδου. Πέρα από τις επιγραφές τόξων µπορούµε επίσης να προσθέσουµε µια µπουλιανή έκφραση µε µεταβλητές σε κάθε µετάβαση. Η µπουλιανή έκφραση καλείται φύλακας και καθορίζει ότι δεχόµαστε να περάσουν µόνο συγκεκριµένα στοιχεία καταχωρήσεων για τα οποία η µπουλιανή έκφραση είναι αληθής. Η συµπεριφορά ενός µοντέλου CP-net χαρακτηρίζεται από κάποιες συγκεκριµένες ιδιότητες. Οι ιδιότητες περατότητας (Bounds-related properties) χαρακτηρίζουν το µοντέλο όσων αφορά τον αριθµό των µαρκών που µπορεί να έχουµε σε θέσεις του µοντέλου που µας ενδιαφέρουν. Οι ιδιότητες οικείας κατάστασης (Home properties) παρέχουν πληροφορίες για τα µαρκαρίσµατα η τα σύνολα µαρκαρισµάτων στα οποία είναι πάντα πιθανό να επιστρέψει το µοντέλο. Οι ιδιότητες διάρκειας (Liveness properties) χρησιµεύουν στο να εξετάσουµε εάν ένα σύνολο από στοιχεία καταχώρησης Χ παραµένει ενεργό: Για κάθε επιτρεπτή κατάσταση µαρκαρίσµατος Μ, είναι πιθανό να βρούµε µια 12

13 πεπερασµένη ακολουθία από µαρκαρίσµατα που ξεκινάνε από το Μ και τα οποία περιέχουν στοιχεία του Χ; Οι ιδιότητες δικαιοσύνης (Fairness properties) µας παρέχουν πληροφορίες για το πόσο συχνά τα διαφορετικά στοιχεία καταχώρησης εκτελούνται. Τα CP-nets αναλύονται µε Τη µέθοδο της προσοµοίωσης (simulation) Φορµαλιστικές µεθόδους ανάλυσης όπως τη κατασκευή γραφηµάτων εκτέλεσης (occurrence graphs), τα οποία παριστάνουν όλα τις επιτρεπτές καταστάσεις. Υπολογισµός και ερµηνεία των αµετάβλητων διανυσµάτων (invariants) του συστήµατος (καλούνται αµετάβλητα διανύσµατα θέσης και µετάβασης), Επίδοση µειώσεων η οποία συρρικνώνει το µοντέλο χωρίς να αλλάζει ένα συγκεκριµένο πλήθος ιδιοτήτων Τον έλεγχο των δοµικών ιδιοτήτων (structural properties),ο οποίος εγγυάται συγκεκριµένες ιδιότητες συµπεριφοράς 3.3 CPN Tools Στα CPN Tools, τα CP-nets σχεδιάζονται σ ένα µοντέρνο γραφικό περιβάλλον (GUIbased environment) το οποίο παρέχει διαδραστική ανάδραση (interactive feedback) για τη συµπεριφορά του µοντέλου µέσω της προσοµοίωσης. Τα χρώµατα,οι µεταβλητές,οι δηλώσεις συναρτήσεων και οι επιγραφές δικτύου γράφονται στη γλώσσα CPN-ML η οποία αποτελεί προέκταση της Standard ML και εξαιτίας αυτού του γεγονότος αποτελεί ένα λειτουργικό τρόπο προγραµµατισµού. Στα CPN Tools εργαζόµαστε µε απλά καθώς και µε σύνθετα στοιχεία χρωµατισµένων συνόλων όπως εγγραφές, λίστες και ενώσεις χρωµατισµένων συνόλων. Η εργαλειοθήκη (toolset) παρέχει τις απαραίτητες διευκολύνσεις για την ανάλυση απλών και δικτύων Petri µε χρόνο τα οποία αποτελούνται από κάποιο αριθµό ιεραρχικά συνδεδεµένων σελίδων. Ένα τυπικό µοντέλο αποτελείται από σελίδες µε διαφοροποίηση στη πολυπλοκότητα και τις προγραµµατιστικές απαιτήσεις.. Το companion state space tool επιτρέπει τη δηµιουργία ολόκληρου ή ενός µέρους του χώρου καταστάσεως του µοντέλου (γράφηµα εκτέλεσης) και την υποβολή τυποποιηµένων η µη τυποποιηµένων ερωτηµάτων επί του µοντέλου 13

14 4.Έλεγχος Πρωτοκόλλων Ηλεκτρονικού Εµπορίου Με Χρωµατισµένα Petri Nets 4.1 Περιγραφή του πρωτοκόλλου NetBill Θα κάνουµε µια µη αυστηρή εισαγωγή στο τρόπο ελέγχου ενός πρωτοκόλλου ηλεκτρονικού εµπορίου χρησιµοποιώντας τα χρωµατισµένα δίκτυα Petri και το CPN tools λογισµικό. Στο παράδειγµά µας θα αναφερθούµε στο πρωτόκολλο NetBill το οποίο θα δείξουµε πως µπορούµε να το προσοµοιώσουµε και να ελέγξουµε αν ικανοποιεί τρεις ιδιότητες ατοµικότητας οι οποίες είναι απαραίτητες για να εξασφαλιστεί η προστασία η οποία παρέχει το πρωτόκολλο. Αυτές είναι: Ατοµικότητα χρηµάτων(money atomicity)το πρωτόκολλο δεν πρέπει να δηµιουργεί ή να εξαλείφει χρήµατα κατά τη µεταφορά τους από το ένα άτοµο που συµµετέχει στη συναλλαγή στο άλλο (party) στην άλλη. Ατοµικότητα αγαθών (Goods atomicity):το πρωτόκολλο πρέπει να εξασφαλίζει ότι εφόσον αγοράσει κάποιος ένα εµπόρευµα θα το λάβει αν και µόνο αν ο έµπορος έχει πληρωθεί. Εγγυηµένη παραλαβή (Certified delivery):το πρωτόκολλο πρέπει να εξασφαλίζει ότι ο πωλητής και αγοραστής µπορούν να αποδείξουν ποια προϊόντα έχουν στείλει ή αγοράσει αντίστοιχα. Καταρχάς θα κάνουµε µια σύντοµη αναφορά στο τρόπο λειτουργίας του πρωτοκόλλου. Μια εκτενέστερη περιγραφή µπορεί να βρεθεί στο [1]. Σε µία συναλλαγή µέσω του NetBill συµµετέχουν 3 οντότητες πρόσωπα : ο αγοραστής, ο έµπορος και o server του NetBill. Σχηµατικά θα µπορούσε να παρασταθεί η αλληλεπίδραση µεταξύ τους ως εξής: 14

15 Πελάτης Έµπορος NetBill Μηνύµατα πρωτοκόλλου συναλλαγής Μηνύµατα εκτός πρωτοκόλλου Γενικά µια διαδικασία συναλλαγής µέσω του NetBill περιλαµβάνει τρεις φάσεις:1)διαπραγµάτευση τιµής,2)παράδοση αγαθών και 3) πληρωµή. Στις δύο πρώτες συµµετέχουν µόνο ο πελάτης και ο έµπορος ενώ στη τρίτη φάση και ο server του NetBill.Θα εξηγήσουµε τι συµβαίνει σε κάθε µία από αυτές τις φάσεις εισάγοντας και έναν αριθµό βηµάτων ενδιάµεσα: Φάση 1 ιαπραγµάτευση τιµής Σαν πρώτο βήµα της πρώτης φάσης ο πελάτης δίνει ένα πιστοποιητικό εισιτήριο (identifying ticket) αναγνωρίζεται ως χρήστης του NetBill ενώ µε κάποια επιπλέον στοιχεία (credentials) µπορεί να τύχει και κάποιας έκπτωσης αν ανήκει σε κάποιες ειδικές περιπτώσεις. Ο πελάτης συµπληρώνει και στέλνει στον έµπορο µία Αίτηση Προϊόντος (Product Request Data) και µερικές σηµαίες (flags) οι οποίες έχουν σχέση µε λεπτοµέρειες της συναλλαγής (όπως π.χ. οδηγίες παράδοσης του αγαθού).επίσης µπορεί να στείλει µία προσφορά (Bid) δηλαδή µια τιµή την οποία είναι διατεθειµένος να πληρώσει για το αγαθό. Στο δεύτερο βήµα της πρώτης φάσης ο έµπορος την αποθηκεύει για να τη χρησιµοποιήσει µετέπειτα, δηµιουργεί ένα νέο σύνολο από σηµαίες µε βάση αυτές του πελάτη,συµφωνεί στη τιµή που του ζήτησε ο πελάτης και δηµιουργεί µια ταυτότητα συναλλαγής (Transaction ID) για να υπάρχει µία αναγνώριση της συναλλαγής σε µετέπειτα στάδια γι αυτό και δεν είναι µοναδική. Τα βήµατα 1 και 2 µπορούν να επαναληφθούν µέχρι να επέλθει συµφωνία µεταξύ εµπόρου και πελάτη για τη συναλλαγή. Σε περίπτωση που έχει ξαναγίνει κάποια παλιότερη διαπραγµάτευση δε χρειάζεται να δηµιουργηθεί νέα ταυτότητα συναλλαγής καθώς υπάρχει η παλαιότερη. 15

16 Φάση 2 Η φάση παραλαβής των αγαθών Όταν επιτευχθεί συµφωνία επί της τιµής η συναλλαγή µπαίνει στο τρίτο βήµα. Ο πελάτης κατευθύνει τον έµπορο στο να στείλει τα αγαθά στέλνοντας την ταυτότητα συναλλαγής που είχε χρησιµοποιηθεί προηγουµένως. Στο τέταρτο βήµα ο έµπορος δηµιουργεί ένα µοναδικό συµµετρικά κρυπτογραφηµένο κλειδί (unique symmetric cipher key), κωδικοποιεί τα αγαθά χρησιµοποιώντας το και τα στέλνει στο πελάτη µαζί µ ένα κρυπτογραφηµένο checksum. Υπολογισµένο πάνω στο αγαθό έτσι ώστε αν ο πελάτης παρατηρήσει κάποια ασυνέπεια να µη προχωρήσει τη συναλλαγή. Τέλος ο έµπορος στέλνει και µια ταυτότητα φόρµας ηλεκτρονικής παραγγελίας (Electronic Payment Order ID) µαζί µε τα κρυπτογραφηµένα αγαθά. Η ταυτότητα φόρµας ηλεκτρονικής παραγγελίας είναι µοναδική (globally unique) και θα χρησιµοποιηθεί από τη βάση δεδοµένων του NetBill Server ώστε να αναγνωριστεί αποκλειστικά αυτή η συναλλαγή. Η ταυτότητα φόρµας ηλεκτρονικής παραγγελίας αποτελείται από τρία πεδία: στο ένα καταχωρούνται τα στοιχεία του εµπόρου, στο δεύτερο µια timestamp η οποία δηλώνει το χρόνο και τη λήξη της παραλαβής των αγαθών και τέλος ένα σειριακό αριθµό που εγγυάται τη µοναδικότητα της φόρµας. Η µοναδικότητα της ταυτότητας φόρµας ηλεκτρονικής παραγγελίας αποσκοπεί στο να αποφευχθούν παρατυπίες από εµπόρους οι οποίοι µπορεί να χρησιµοποιήσουν παλιότερες τέτοιες ταυτότητες συναλλαγών ώστε να προβούν σε πολλαπλές αιτήσεις πληρωµής χωρίς να χουν στείλει κάποιο αγαθό. Έχουµε φτάσει λοιπόν στο τέλος της δεύτερης φάσης όπου ο πελάτης έχει λάβει κωδικοποιηµένα τα αγαθά και δε συνεπώς δε µπορεί να τα χρησιµοποιήσει αν δε πληρώσει τον έµπορο ώστε να λάβει το κλειδί Κ που θα τα αποκωδικοποιήσει. Φάση 3- Η πληρωµή Στο πέµπτο βήµα ο χρήστης αποστέλλει στον έµπορο συµπληρωµένη την φόρµα ηλεκτρονικής παραγγελίας (EPO) υπογεγραµµένη. Αν τη στείλει µετά δε µπορεί να αναιρέσει τη διαδικασία συναλλαγής. Εν συντοµία µια φόρµα ηλεκτρονικής παραγγελίας αποτελείται από δύο µέρη. Ένα το οποίο µπορεί να διαβαστεί από τον έµπορο και τον server του NetBill και ένα κρυπτογραφηµένο το οποίο παρέχει οδηγίες πληρωµής και είναι αναγνώσιµο µόνο από τον server του NetBill. Στο έκτο βήµα ο έµπορος λαµβάνει τη φόρµα ηλεκτρονικής παραγγελίας και τη στέλνει στο server του NetBill.Στη φόρµα τώρα έχουν προστεθεί αυτόµατα ο κωδικός λογαριασµού του εµπόρου, το πεδίο memo (memo field), το κλειδί της αποκρυπτογράφησης των αγαθών καθώς την υπογραφή του εµπόρου. 16

17 Αν στείλει ο έµπορος τη φόρµα δε µπορεί να ακυρώσει από δω και µπρος τη συναλλαγή µε το πελάτη. Ο server του NetBill εκτιµάει τη φόρµα και αποφασίζει για το αν η συναλλαγή είναι πραγµατοποιήσιµη η όχι και µετά εκδίδει µια απόδειξη στην οποία αναγράφεται το αποτέλεσµα της συναλλαγής,τα στοιχεία του πελάτη και του εµπόρου, η τιµή και η περιγραφή του/των αγαθών, η φόρµα ηλεκτρονικής παραγγελίας και το κλειδί Κ που χρειάστηκε για να αποκρυπτογραφηθούν τα αγαθά ενώ τέλος υπογράφεται ηλεκτρονικά από το server του NetBill χρησιµοποιώντας τον αλγόριθµο DSA. Αυτή τη στέλνει στον έµπορο µαζί µε µία ενηµέρωση της κατάστασης των χρηµάτων του λογαριασµού του πελάτη και έτσι πραγµατοποιείται και το έβδοµο βήµα. Τέλος στο όγδοο βήµα ο έµπορος στέλνει αυτά που έλαβε στο πελάτη. Ο πελάτης µπορεί να ελέγξει τη ταυτότητα της φόρµας ώστε να βεβαιωθεί ότι δεν έγινε κάποια απάτη στη συναλλαγή καθώς και ενηµερώνεται για τη κατάσταση του λογαριασµού του. 4.2 Η µεταφορά του πρωτοκόλλου σε περιβάλλον CPN Tools Αυτά λοιπόν γίνονται κατά τη διάρκεια µιας συναλλαγής χρησιµοποιώντας το πρωτόκολλο NetBill.Για να µπορέσουµε να φτάσουµε στο στάδιο της προσοµοίωσης θα χρειαστεί να προβούµε σε κάποιες αφαιρέσεις ώστε το µοντέλο να απλοποιηθεί χωρίς όµως να χάσει τη ρεαλιστική του λειτουργία. Ας δούµε µια απλοποιηµένη µορφή της παραπάνω διαδικασίας βασιζόµενοι στα 8 βήµατα που αναφέρθηκαν κατά τη περιγραφή. Συµβολίζουµε ως C τον πελάτη, M τον έµπορο και B το server του NetBill, ενώ µε το συµβολισµό Χ Υ ότι o X στέλνει το προκαθορισµένο µήνυµα στον Υ. 1. C M Αίτηση τιµής 2. M C Συµφωνία τιµής 3. C M Αίτηση αγαθών 4. M C Αποστολή αγαθών κρυπτογραφηµένα µε κλειδί Κ 5. C M Υπογεγραµµένη φόρµα ηλεκτρονικής παραγγελίας (EPO) 6. M B Αποστολή φόρµας ηλεκτρονικής παραγγελίας (περιλαµβάνοντας το κλειδί K) 17

18 7. B M Υπογεγραµµένο αποτέλεσµα (περιλαµβάνοντας το κλειδί K σε περίπτωση επιτυχούς πληρωµής) 8. M C Υπογεγραµµένο αποτέλεσµα (περιλαµβάνοντας το κλειδί K σε περίπτωση επιτυχούς πληρωµής) Αύτη τη µορφή εµείς θα µοντελοποιήσουµε. Το µοντέλο που προτείνουµε περιέχει τοπικά σφάλµατα στις διαδικασίες του πελάτη και του εµπόρου και µη αξιόπιστη επικοινωνία µεταξύ των συµµετεχόντων στη συναλλαγή περιλαµβάνοντας και πιθανά προβλήµατα στη µετάδοση των µηνυµάτων. Υποθέτουµε επίσης ότι ταυτόχρονα γίνεται η χρέωση στο λογαριασµό του πελάτη και η προσθήκη χρηµάτων στο λογαριασµό του εµπόρου στο ίδιο µέρος (NetBill Server) και ενώ παρέχονται και στοιχειώδεις εγγυήσεις ατοµικότητας της συναλλαγής. Συνεπώς παραβλέπουµε τοπικά λάθη στο server του NetBill,καθώς αυτά θα δυσκολέψουν το πρωτόκολλο µας και θα το γεµίσουν µε λεπτοµέρειες που δεν αποτελούν µέρος του πρωτοκόλλου NetBill αλλά έχουν σχέση µε τον παρεχόµενο µηχανισµό επεξεργασίας της συναλλαγής. Αυτό συνεπάγεται µε την ατοµικότητα των χρηµάτων, την οποία θα δείξουµε πως θα την αποδείξουµε εκµεταλλευόµενοι τις παρεχόµενες συναρτήσεις εξερεύνησης του χώρου καταστάσεων και την βιβλιοθήκη CTL (Computation Tree like temporal logic). Στην αρχική σελίδα (σχήµα 4.2) παρουσιάζεται η γενική εικόνα του µοντέλου στην ανώτερη ιεραρχική σελίδα όπου αναπαρίστανται οι τρεις συµµετέχοντες καθώς και τα µηνύµατα που ανταλλάσουν. Επίσης παρακάµπτονται τα 2 πρώτα βήµατα καθώς δεν παίζουν κάποιο ρόλο στη τεκµηρίωση των ιδιοτήτων που θα κάνουµε. Το µοντέλο µας πρέπει να περιέχει όλα τα πιθανά σενάρια εκτέλεσης του πρωτοκόλλου. Θα χρησιµοποιήσουµε µια τροποποιηµένη παρουσίαση όλων των περιπτώσεων απόρριψης της συναλλαγής ορίζοντας τις ως µάρκες τύπου request οι οποίες αντιστοιχούν στα παρακάτω σενάρια εκτέλεσης: 1. Ο C στέλνει στον M µια έγκυρη αίτηση αγαθών (greq=v) 2. Ο C στέλνει στον M µια µη έγκυρη αίτηση αγαθών (greq=v) 3. τα κρυπτογραφηµένα αγαθά που λαµβάνονται από τον C είναι τα επιθυµητά (engoods=v) 4. τα κρυπτογραφηµένα αγαθά που λαµβάνονται από τον επηρεάζονται από κάποιο λάθος στη µετάδοση (engoods=i) 18

19 5. Ο C στέλνει στον M µια έγκυρη φόρµα ηλεκτρονικής (eporeq=v) 6. Ο C στέλνει στον M µια µη έγκυρη φόρµα ηλεκτρονικής (eporeq=i) colset pprmtrs =with START; colset validornot =with v i; colset request =record greq:validornot*engoods:validornot*eporeq:validornot; colset srequest =union reqrec:request; colset lreqq =list srequest; colset result =with nofunds paymentreceipt norecord; var arequest :request; var q :lreqq; var valcode :validornot; var intvar :INT; var res :result; Σχήµα 4.1 : Οι δηλώσεις των τύπων που χρησιµοποιεί το µοντέλο Σχήµα 4.2 Ανώτερη ιεραρχική σελίδα Μια φόρµα ηλεκτρονικής πληρωµής δεν είναι έγκυρη όταν δεν είναι υπογεγραµµένη ή περιέχει µη έγκυρες καταχωρήσεις,όπως για παράδειγµα την καταχώρηση του checksum ενός προϊόντος το οποίο µπορεί να είναι διαφορετικό σε σχέση µε τη κατάλληλη συµβολοσειρά αναγνώρισης η οποία υπάρχει στην θέση output stop.μονοµερείς απορρίψεις του µοντέλου επίσης αναπαρίστανται µε µεταβάσεις όπως για 19

20 παράδειγµα η errorengoods η οποία αντιστοιχεί στις ενέργειες επικύρωσης που πραγµατοποιούνται από τους συµµετέχοντες στο µοντέλο. Ο τερµατισµός της ανταλλαγής µηνυµάτων µεταξύ πελάτη και εµπόρου τερµατίζεται µε κάποιο µήνυµα όπως π.χ. comm err:failed to report end of transaction, Success or No Funds το οποίο εµφανίζεται στη θέση stop,το οποίο στην ουσία είναι µια θέση στην οποία εµφανίζονται όλα τα µηνύµατα που εξηγούν το λόγο αποτυχίας του µοντέλου. Σε περίπτωση τοπικής αποτυχίας, δηλαδή αποτυχία στο τρόπο που λειτουργεί το πρωτόκολλο του εµπόρου ή αποτυχίας στην επικοινωνία µεταξύ των συµµετεχόντων στη συναλλαγή ο πελάτης ενηµερώνεται για το αποτέλεσµα της συναλλαγής στέλνοντας ερώτηµα στο server.το αποτέλεσµα εµφανίζεται στη θέση querybank της top-level ιεραρχικής σελίδας. Στο µοντέλο (σχήµα 4.2) όπως προαναφέραµε υπάρχουν 3 υποσελίδες η οποίες περιγράφουν τι γίνεται ξεχωριστά σε κάθε ένα από τους τρεις συµµετέχοντες στην συναλλαγή. Στο σχήµα 4.3 παρουσιάζεται η υποσελίδα του πελάτη, δηλαδή το ConsumerProcess η οποία αντιστοιχεί στη συνώνυµη της στην ανώτερη ιεραρχική σελίδα. Κάθε θέση που είτε είναι in(put) είτε είναι out(put) εµφανίζεται και στην ανώτερη ιεραρχική σελίδα του µοντέλου. Επειδή επικοινωνούν µεταξύ τους έχουν και τα ίδια ονόµατα µε τις αντίστοιχες στην ανώτερη ιεραρχική σελίδα. Έτσι παραδείγµατος χάριν η θέση stop στην υποσελίδα ConsumerProcess είναι ίδια µε τη θέση stop στην ανώτερη ιεραρχική σελίδα του µοντέλου. Παροµοίως λειτουργούν και οι άλλες δύο υποσελίδες του µοντέλου οι οποίες απεικονίζονται στα σχήµατα 4.4, 4.5. Σχήµα 4.3 Υποσελίδα ConsumerProcess 20

21 goodsrequest arequest receivegoodsreq arequest goodsreqrcvd In request [#greq arequest=v] request arequest arequest arequest valcode epoinput valcode In sendencrgoods abort1 validornot valcode arequest #engoods arequest abort2 errorgoodsreq "aborted by M" encrgoods [#greq arequest=i] "err: invalid EPO" 1`i Out validornot errorepo epo validornot In "err: invalid goods request" 1`v "aborted by M" 1`v abort3 receiveepo "comm err: MtoB" commerrmtob1 1 1 "aborted by M" stop "aborted by M" abort4 1 endorsedpaymentorder STRING Out Out INT fail1 "comm err: BtoM OR M site failure" intvar In bankout INT intvar "comm err: MtoC" commerrmtoc1 intvar Σχήµα 4.4 Υποσελίδα ΜerchantProcess finishtrans intvar endtransaction Out INT Σχήµα 4.5 Υποσελίδα BankProcess Στην υποσελίδα ConsumerProcess η πυροδότηση της µετάβασης grequest τοποθετεί τη µάρκα norecord µε τύπο result στη θέση querybank. Αυτό είναι η µοντελοποίηση της πιθανότητας ο πελάτης να υποβάλει ερωτήµατα στη τράπεζα για το αποτέλεσµα της συναλλαγής. Η µάρκα arequest µε τύπο request µεταφέρεται στη θέση goodsrequest και µετά χρησιµοποιείται µη ντετερµινιστικά για να πυροδοτήσει είτε τη 21

22 µετάβαση commerrctomm1 είτε τη µετάβαση που αντιστοιχεί στην µεταβίβαση της µάρκας στην υποσελίδα του εµπόρου. Υπενθυµίζουµε ότι ο πελάτης µπορεί να απορρίψει τη συναλλαγή µέχρι να στείλει τη φόρµα EPO. Εν δυνάµει µονοµερείς αποφάσεις µαταίωσης από τον πελάτη και τοπικές καταρρεύσεις του συστήµατος στην υποσελίδα του µοντελοποιούνται από τις µεταβάσεις µε όνοµα abort# και τερµατίζουν το πρωτόκολλο τοποθετώντας µια συµβολοσειρά στη θέση stop η οποία επεξηγεί τι έχει οδηγήσει στο τερµατισµό της συναλλαγής. Μονοµερείς µαταιώσεις του µοντέλου επίσης αναπαρίστανται µε µεταβάσεις όπως για παράδειγµα η errorengoods η οποία αντιστοιχεί στις ενέργειες επικύρωσης που πραγµατοποιούνται από τους συµµετέχοντες στο µοντέλο. Αυτή λοιπόν είναι µια περιγραφή του µοντέλου του NetBill.Τώρα θα περάσουµε στη δεύτερη φάση όπου θα εξετάσουµε τις ιδιότητες του µοντέλου. 4.3 Έλεγχος ιδιοτήτων του µοντέλου Τα CPN tools παρέχουν τα κατάλληλα εργαλεία έτσι ώστε στο εξειδικευµένο γραφικό τους περιβάλλον να επιτρέπουν µια βήµα προς βήµα προσοµοίωση του µοντέλου. Σε κάθε βήµα ο αναλυτής διαλέγει ποια µετάβαση να ενεργοποιήσει (παράδειγµα στο σχήµα 4.3 οι µεταβάσεις που είναι µαρκαρισµένες εσωτερικά µε πράσινο χρώµα) και αυτό έχει σαν αποτέλεσµα διαφορετική κατανοµή των µαρκών. Ο έλεγχος του µοντέλου βασίζεται στη δηµιουργία του γραφήµατος εκτέλεσης που παριστά όλες τις δυνατές καταστάσεις του µοντέλου. Αυτός ο τρόπος αντιµετώπισης οδηγεί σε µικρού µεγέθους διαστήµατα καταστάσεων αλλά απαιτεί να γίνει έλεγχος µοντέλου για κάθε δυνατό σενάριο. Σε πολλές περιπτώσεις µάλιστα απαιτείται και η χρήση του γραφήµατος για τα ισχυρά συνεκτικά στοιχεία (strongly connected components).θα ξεκινήσουµε τον έλεγχο του µοντέλου χρησιµοποιώντας τα standard εργαλεία που µας παρέχει το CPN tools και τα οποία βρίσκονται στο state space του Toolbox. 22

23 Statistics State Space Nodes: 59 Arcs: 103 Secs: 0 Status: Full Scc Graph Nodes: 59 Arcs: 103 Secs: 0 Boundedness Properties Best Integers Bounds Upper Lower BankProcess'No_Transaction BankProcess'creditM BankProcess'debitC BankProcess'paymentResult ConsumerProcess'epoInput MerchantProcess'goodsReqRcvd Protocol'bankOut Protocol'ePaymentOrder Protocol'encrGoods Protocol'endTransaction Protocol'endorsedPaymentOrder Protocol'goodsRequest Protocol'prmtrs Protocol'queryBank Protocol'reqQueue Protocol'stop Home Properties Home Markings: None Liveness Properties Dead Markings: 13 [59,658,57,56,55,...] Dead Transitions Instances: None Live Transitions Instances: None Fairness Properties No infinite occurrence sequences. Πίνακας 4.1 Occurrence graphic standard analysis report Στο πίνακα 4.1 υπάρχουν όλα τα αποτελέσµατα τα οποία προκύπτουν από τον έλεγχο µοντέλου για το χώρο καταστάσεων. Βλέπουµε στην αναφορά ότι το µοντέλο έχει πολύ µικρό χώρο καταστάσεων, η αναφορά δηµιουργήθηκε σε κλάσµατα του 23

24 δευτερολέπτου ενώ δεν υπάρχουν οικεία µαρκαρίσµατα (home markings) διαρκείς και νεκρές µεταβάσεις (live and dead transitions).οι αναγνωρισµένες περιπτώσεις ως νεκρά µαρκαρίσµατα δεν ενεργοποιούνται ποτέ εξαιτίας του επιλεγµένου σεναρίου που εκτελείται στο µοντέλο. Εφόσον έχουµε τελειώσει µε τον τυπικό έλεγχο του µοντέλου µπορούµε να περάσουµε στο µη τυπικό όπου εµείς µπορούµε να δηµιουργήσουµε τα δικά µας ερωτήµατα και να τα υποβάλουµε στο CPN βασιζόµενοι σε απλό προγραµµατισµό στη γλώσσα ML.Οι συναρτήσεις που χρησιµοποιούνται στο µοντέλο εµφανίζονται στο πίνακα 4.2. Η συνάρτηση SearchNodes χρησιµοποιείται για να ανιχνεύει το µαρκάρισµα ακριβώς µετά από κάθε εκτέλεση ενός συγκεκριµένου γεγονότος, όπως για παράδειγµα την εκτέλεση της µεταφοράς χρηµάτων από το λογαριασµό του πελάτη στο λογαριασµό του έµπορου. Πρειγραφή συνάρτησης Χρήση Mark.<PageName> <PlaceName> N M Επιστρέφει το σύνολο των µαρκών τα οποία βρίσκονται στη θέση <PlaceName> στην Ν-οστή instance της σελίδας <PageName> στο µαρκάρισµα M SearchNodes ( <search area>, <predicate function>, ιασχίζει τους κόµβους του τµήµατος του γραφήµατος καταστάσεων το οποίο καθορίζεται ως <search area>. Σε κάθε κόµβο ο υπολογισµός ο οποίος καθορίζεται από το <search limit>, <evaluation function> πραγµατοποιείται και τα <evaluation function>, αποτελέσµατα αυτών των υπολογισµών συνδυάζονται µε <start value>, τρόπο που ορίζουµε στο <combination function> για να <combination function>) πάρουµε το τελικό αποτέλεσµα. Το <predicate function> αντιστοιχεί κάθε κόµβο σε µία µπουλιανή τιµή και διαλέγει µόνο αυτούς τους κόµβους οι οποίοι υπολογίζονται ως αληθινοί. Χρησιµοποιούµε τη τιµή EntireGraph στη θέση <search area> για να δώσουµε όλο το σύνολο των κόµβων στο γράφηµα και τι τιµή 1 στη θέση <start value> για να συνεχίσουµε το ψάξιµο µέχρι το πρώτο κόµβο,για τον οποίο η συνάρτηση <predicate function> έχει τιµή αληθής. List.nth(l,n) Επιστρέφει το ν-οστό στοιχείο στη λίστα 1, όπου 0 <= n < µήκος l. Πίνακας 4.2 Συναρτήσεις ερωτηµάτων για το χώρο καταστάσεων Στο πίνακα 4.3 υπάρχουν οι εντολές της CTL που είναι ένας ακόµα τρόπος για να υποβάλουµε ερωτήµατα στο µοντέλο. Αυτές οι εντολές χρειάζονται για να εκφράσουµε τις απαιτούµενες ιδιότητες σε σχέση µε τα µονοπάτια (paths) σ ένα δηµιουργηµένο 24

25 occurrence graph. Ένα µονοπάτι είναι µια ακολουθία από εκτελέσεις καταστάσεων και µεταβάσεων, δηλαδή ένα πέρασµα µέσα από το χώρο των καταστάσεων το οποίο κατευθύνεται από τα τόξα του µοντέλου. Ο τρόπος ελέγχου της CTL για την διαπίστωση της απαιτούµενης ιδιότητας γίνεται µε τη χρήση της συνάρτησης eval_node η οποία ξεκινάει από ένα συγκεκριµένο κόµβο (node) ο οποίος ορίζεται µέσα στη συνάρτηση. Στον Πίνακα 4.4 παραθέτουµε το τρόπο µε τον οποίο ενεργοποιούµε µέσα από τα CPN Tools τη CTL. Σύνταξη state formulae Επεξήγηση NOT(A) Μπουλιανή τιµή η οποία αντιστοιχεί στην άρνηση του Α, όπου το Α είναι µια CTL formula. AND(A 1,A 2 ) Αυτή η φόρµουλα είναι αληθής αν και το A 1 και το A 2 είναι αληθείς. NF(<message>,<node Μια συνάρτηση η οποία χρησιµοποιείται συνήθως για να function>) αναγνωρίζει single states ή ένα υποσύνολο του χώρου καταστάσεων. Χρησιµοποιεί µια συµβολοσειρά και µία συνάρτηση, η οποία δέχεται το χώρο καταστάσεων ενός κόµβου και επιστρέφει µία µπουλιανή τιµή. Η συµβολοσειρά χρησιµοποιείται όταν µια CTL φόρµουλα δίνει ψευδής στον ελεγκτλη µοντέλου. EV(A) FORALL_UNTIL(TT,A) Αυτή η φόρµουλα είναι αληθής αν το A γίνει αληθές τελικά (µέσα σε πεπερασµένο αριθµό βηµάτων) ξεκινώντας από τη κατάσταση που βρισκόµαστε τώρα. Το TT δηλώνει την τιµή της σταθερά αληθής. ALONG(A) NOT(EV(NOT(A))) Αυτή η φόρµουλα είναι αληθής αν υπάρχει ένα µονοπάτι για το οποίο η συνθήκη A ισχύει για κάθε κατάσταση. Το µονοπάτι είναι είτε άπειρο είτε τελειώνει σε µία αδιέξοδη κατάσταση (dead state). POS(A) EXIST_UNTIL(TT,A) Αυτή η φόρµουλα είναι αληθής αν είναι δυνατόν από τη κατάσταση που είµαστε τώρα να φτάσουµε σε µία κατάσταση που η συνθήκη Α είναι αληθής. EXIST_NEXT(A) Αυτή η φόρµουλα είναι αληθής αν και µόνο αν υπάρχει µία άµεσα διαδοχική κατάσταση, από εκεί που είµαστε τώρα, στην οποία η eval_node <formula> <node> συνθήκη Α είναι αληθής. Η συνήθης συνάρτηση ελέγχου µοντέλου µε δύο συνθήκες: η CTL φόρµουλα πού πρέπει να ελεγχθεί και µία κατάσταση από την οποία ο έλεγχος µοντέλου πρέπει να ξεκινήσει. Πίνακας 4.3 Τελεστές της CTL φόρµουλας και συναρτήσεις ελέγχου µοντέλου. use (ogpath^"askctl/bitarray.sml"); use (ogpath^"askctl/askctl.sml"); open ASKCTL; Πίνακας 4.4 Ενεργοποιώντας την CTL 25

26 Τώρα θα παραθέσουµε τα ερωτήµατα µε τα οποία έχουµε αποδείξει ότι το µοντέλο µας έχει τις τρεις ιδιότητες που ζητήσαµε στην αρχή: fun debitdone n = (Mark.BankProcess'debitC 1 n = [1]); val firstdebitstate = List.nth(SearchNodes ( EntireGraph, fn n => (debitdone n), NoLimit, fn n => n, [], op ::),0); fun creditdone n = (Mark.BankProcess'queryBank 1 n = [paymentreceipt]); val nodebit = NOT(NF("Double debit!",debitdone)); val creditstate = NF("No credit!",creditdone); val moneyatomicity = FORALL_NEXT(FORALL_UNTIL(noDebit,creditState)); eval_node moneyatomicity firstdebitstate; Πίνακας 4.5. Έλεγχος ατοµικότητας χρηµάτων : Αληθής fun signedepo n = (Mark.Protocol'ePaymentOrder 1 n = [v]); val dispatchedepostate = List.nth(SearchNodes ( EntireGraph, fn n => (signedepo n), NoLimit, fn n => n, [], op ::),0); fun debitdone n = (Mark.BankProcess'debitC 1 n = [1]); fun notrans n = (Mark.Protocol'queryBank 1 n <>[paymentreceipt]); val debitstate = NF("No debit!",debitdone); val notregistereddecrkey = NF("Found decryption key!",notrans); val nogoodsatomicitya = ALONG(AND(EV(debitState),notRegisteredDecrKey)); eval_node nogoodsatomicitya dispatchedepostate; fun sendepo n = (Mark.Protocol'ePaymentOrder 1 n <> []); val dispatchedepostates = SearchNodes ( EntireGraph, fn n => (sendepo n), NoLimit, fn n => n, [], op ::); val dispatchedepostate1 = List.nth(dispatchedEPOStates,0); val dispatchedepostate2 = List.nth(dispatchedEPOStates,1); fun nodebitdone n = (Mark.BankProcess'debitC 1 n <> [1]); fun succeedtrans n = (Mark.Protocol'queryBank 1 n =[paymentreceipt]); val nodebitfound = NF("Debit found!",nodebitdone); val registereddecrkey = NF("Failed transaction!",succeedtrans); val nogoodsatomicityb = ALONG(AND(EV(registeredDecrKey),noDebitFound)); eval_node nogoodsatomicityb dispatchedepostate1; eval_node nogoodsatomicityb dispatchedepostate2; Πίνακας 4.6. Έλεγχος της µη-ατοµικότητας της παράδοσης των αγαθών : Ψευδής 26

27 fun registerkeystate n = (Mark.Protocol'queryBank 1 n = [paymentreceipt]); val registerkey = POS(EV(NF("No paymentreceipt!",registerkeystate))); fun engoodstransferedstate n = (Mark.Protocol'encrGoods 1 n = [v]); val nogoods = NOT(POS(EV(NF("Encr goods sent!",engoodstransferedstate)))); val noncertifieddelivery = EXIST_NEXT(AND(noGoods,registerKey)); eval_node noncertifieddelivery InitNode; Πίνακας 4.7. Έλεγχος µη εγγυηµένης παραλαβής : Ψευδής Θα περιγράψουµε συνοπτικά τι γίνεται σε κάθε ένα από τα παραπάνω ερωτήµατα. Στο πίνακα 4.5 µας ενδιαφέρει να δείξουµε ότι ανεξάρτητα από αποτυχίες στην επικοινωνία ή απόρριψη της συναλλαγής το πρωτόκολλο δεν δηµιουργεί χρήµατα: για όλα τα µονοπάτια ξεκινώντας από την εκτέλεση της χρέωσης του πελάτη το πρωτόκολλο βάζει τα χρήµατα αυτά στον έµπορο σ ένα πεπερασµένο αριθµό βηµάτων. Στο πίνακα 4.6 µας ενδιαφέρει να δείξουµε ότι το µοντέλο τελειώνει πάντα µε την ένδειξη Success ξεκινώντας από την εκτέλεση µιας επιτυχούς µεταφοράς χρηµάτων ανεξάρτητα από αποτυχίες στην επικοινωνία ή τη µονοµερής απόρριψη της συναλλαγής. Στο 4.7 τέλος µας ενδιαφέρει να δείξουµε ανεξάρτητα από αποτυχίες στην επικοινωνία ή απόρριψη της συναλλαγής ότι δεν είναι δυνατόν να τελειώσει µια επιτυχής συναλλαγή χωρίς ο πελάτης να µην έχει λάβει τη κρυπτογραφηµένη µορφή των προϊόντων µαζί µε ένα κρυπτογραφηµένο checksum.το αποτέλεσµα είναι ψευδές και άρα ισχύει τελικά η ιδιότητα. Σε περίπτωση που η CTL βγάλει ψευδές αποτέλεσµα µπορούµε να χρησιµοποιήσουµε τη συµβολοσειρά που περιλαµβάνεται στο πρώτο µέρος της συνάρτησης NF ώστε να µας τυπώσει ποιος είναι ο λόγος που είναι ψευδές το αποτέλεσµα. 4.4 Ανάλυση αποτυχίας πρωτοκόλλου Η ανάλυση αποτυχίας του πρωτοκόλλου (Protocol Failure Analysis) στοχεύει στην αναγνώριση ξεχωριστών σεναρίων µαταίωσης και στη διαβεβαίωση ότι το πρωτόκολλο είναι ανθεκτικό στην µαταίωση για κάθε ένα σενάριο. Αν και στη περίπτωση µας έχουµε εισάγει στο µοντέλο περιπτώσεις µαταίωσης είτε στις επικοινωνίες είτε περιπτώσεις κατάρρευσης των επιµέρους συστηµάτων συχνά χρειάζεται να επεκτείνουµε το µοντέλο µε επιπρόσθετα σενάρια µαταίωσης τα οποία πιθανώς να παραβιάζουν τις ιδιότητες του µοντέλου. Η ανάλυση αποτυχίας λοιπόν στοχεύει στην διόρθωση του πρωτοκόλλου χωρίς 27

28 να παραβιάζει τις επιθυµητές του ιδιότητες. Αυτό θα το κάνουµε µε έλεγχο του γραφήµατος. Όπως έχουµε ήδη αναφέρει ο έλεγχος µοντέλου αυτού του είδους οδηγεί σε µικρά γραφήµατα καταστάσεων τα οποία µπορούν να απεικονιστούν και σε µια σελίδα Α4.Το CPN Tools εξάγει το γράφηµα σε ένα αρχείο κειµένου βασισµένο στη γλώσσα DOT και το οποίο µπορεί να απεικονιστεί από το κατάλληλο πρόγραµµα. Στο σχήµα 4.6 έχουµε την απεικόνιση του γραφήµατος του µοντέλου. Λόγω περιορισµένου χώρου έχουµε αντικαταστήσει κάθε ονοµασία θέσης µε το συµβολισµό Νi όπου i 1,2,..,59 όσοι δηλαδή και οι κόµβοι του µοντέλου.h ανάλυση αποτυχίας βασίζεται σε ερωτήσεις για τη κατανοµή των µαρκών στα νεκρά µαρκαρίσµατα (αν υπάρχουν αυτά) ή όταν το µοντέλο περιέχει διαρκείς µεταβάσεις (όπως στην περίπτωσή µας) για τα µαρκαρίσµατα από τα οποία δεν είναι δυνατόν να φτάσουµε άλλα. N1 N9 N8 N18 N6 N17 N25 N15 N24 N29 N22 N2 N4 N3 N5 N7 N28 N32 N26 N10 N13 N31 N12 N14 N16 N34 N11 N20 N21 N33 N23 N35 N37 N36 N19 N27 N39 N38 N30 N41 N40 N45 N47 N46 N42 N44 N43 N52 N53 N55 N54 N48 N49 N51 N50 N58 N59 N56 N57 Σχήµα 4.6 Η συνάρτηση ListDeadMarkigs() µας δείχνει τα νεκρά µαρκαρίσµατα του µοντέλου µας. ListDeadMarkigs() -> val it =[59,58,57,56,55, 51,35,33,30,21, 20,19,10]:Node list 28

E-Payments. ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ Άντσος Νίκος Ζώης Απόστολος Μαλακάσης Ευτύχης Μπίλας Αντώνης Ντέμπος Νικηφόρος

E-Payments. ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ Άντσος Νίκος Ζώης Απόστολος Μαλακάσης Ευτύχης Μπίλας Αντώνης Ντέμπος Νικηφόρος E-Payments ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ Άντσος Νίκος Ζώης Απόστολος Μαλακάσης Ευτύχης Μπίλας Αντώνης Ντέμπος Νικηφόρος Μέθοδοι Ηλεκτρονικών Πληρωμών «Έξυπνες κάρτες» (χρεωστικές-πιστωτικές) E-wallets ή E-purses (π.χ. Google-wallet)

Διαβάστε περισσότερα

ELECTRONIC DATA PROCESSING SOURCE SA

ELECTRONIC DATA PROCESSING SOURCE SA EDPS AE ELECTRONIC DATA PROCESSING SOURCE SA 28/09/00 1 ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΕΜΠΟΡΩΝ ΣΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ www.edps.gr 28/09/00 2 Το ηλεκτρονικό εµπόριο ως νέο µέσο συναλλαγής µεταξύ του αγοραστή και

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο του μαθήματος

Περιεχόμενο του μαθήματος ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Απαιτήσεις Λογισμικού Περιπτώσεις χρήσης Δρ Βαγγελιώ Καβακλή Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Εαρινό Εξάμηνο 2012-2013 1 Περιεχόμενο του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σε UML

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σε UML ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σε UML για το µάθηµα ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Ακαδηµαϊκό Έτος 2012-2013 «Αντικειµενοστρεφής Ανάλυση Ηλεκτρονικού Καταστήµατος Προσφορών (e-shop)» Η άσκηση αφορά στη χρήση της

Διαβάστε περισσότερα

8.3.4 Τεχνικές Ασφάλειας Συμμετρική Κρυπτογράφηση Ασυμμετρική Κρυπτογράφηση Ψηφιακές Υπογραφές

8.3.4 Τεχνικές Ασφάλειας Συμμετρική Κρυπτογράφηση Ασυμμετρική Κρυπτογράφηση Ψηφιακές Υπογραφές Κεφάλαιο 8 8.3.4 Τεχνικές Ασφάλειας Συμμετρική Κρυπτογράφηση Ασυμμετρική Κρυπτογράφηση Ψηφιακές Υπογραφές Σελ. 320-325 Γεώργιος Γιαννόπουλος ΠΕ19, ggiannop (at) sch.gr http://diktya-epal-g.ggia.info/ Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΑΣΦΑΛΗ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ. Οδηγίες προς τις Συνεργαζόμενες Τράπεζες

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΑΣΦΑΛΗ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ. Οδηγίες προς τις Συνεργαζόμενες Τράπεζες ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΑΣΦΑΛΗ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Οδηγίες προς τις Συνεργαζόμενες Τράπεζες 1. Εισαγωγή Γνωριμία με τα Ψηφιακά Πιστοποιητικά Η χρήση ηλεκτρονικών

Διαβάστε περισσότερα

3 Αναδροµή και Επαγωγή

3 Αναδροµή και Επαγωγή 3 Αναδροµή και Επαγωγή Η ιδέα της µαθηµατικής επαγωγής µπορεί να επεκταθεί και σε άλλες δοµές εκτός από το σύνολο των ϕυσικών N. Η ορθότητα της µαθηµατικής επαγωγής ϐασίζεται όπως ϑα δούµε λίγο αργότερα

Διαβάστε περισσότερα

1 Συστήματα Αυτοματισμού Βιβλιοθηκών

1 Συστήματα Αυτοματισμού Βιβλιοθηκών 1 Συστήματα Αυτοματισμού Βιβλιοθηκών Τα Συστήματα Αυτοματισμού Βιβλιοθηκών χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση καταχωρήσεων βιβλιοθηκών. Τα περιεχόμενα των βιβλιοθηκών αυτών είναι έντυπα έγγραφα, όπως βιβλία

Διαβάστε περισσότερα

Συχνές ερωτήσεις - απαντήσεις για τη χρήση του λογισµικού

Συχνές ερωτήσεις - απαντήσεις για τη χρήση του λογισµικού Συχνές ερωτήσεις - απαντήσεις για τη χρήση του λογισµικού Πώς µπορώ να αποκτήσω κωδικούς πρόσβασης στο σύστηµα δήλωσης αυθαιρέτων; Οι κωδικοί πρόσβασης στην ηλεκτρονική εφαρµογή για τις δηλώσεις και βεβαιώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 19/5/11 Αµφιθέατρο

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 19/5/11 Αµφιθέατρο ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Θεµα : Τι είναι το SSL και πως χρησιµοποιείται. Τι χρειάζεται για να στηθεί ένα SSL. Οµάδα : Παναγιώτης Καλύβας Καρανίκας Γιώργος Μιχάλης Λιβάνιος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 19/5/11 Αµφιθέατρο Εισαγωγή Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Χρήσης. 1bank Internet Banking για Εταιρικούς Συνδρομητές

Εγχειρίδιο Χρήσης. 1bank Internet Banking για Εταιρικούς Συνδρομητές Εγχειρίδιο Χρήσης 1bank Internet Banking για Εταιρικούς Συνδρομητές 1bank Πίνακας Περιεχομένων Τα κανάλια της 1bank... 3 Αίτηση... 3 Πληροφορίες Λογαριασμών... 4 Λογαριασμοί > Υπόλοιπα... 4 Λογαριασμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΚΕΤΟΥ

ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΚΕΤΟΥ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΚΕΤΟΥ Συµβαλλόµενος Εταιρία (διακριτικός τίτλος): Υπεύθυνος Επικοινωνίας: Επωνυµία Επιχείρησης: Ιδιοκτήτης ιαχειριστής: ιεύθυνση: Τ.Κ., Πόλη: Τηλέφωνα: Φαξ: Email: Νικ. Τσεκλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για αγορές με κάρτες Chip & PIN

Οδηγίες για αγορές με κάρτες Chip & PIN Η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτατα και μαζί της εξελίσσονται και οι συναλλαγές μας. Για την καλύτερη, ευκολότερη και κυρίως ασφαλέστερη χρήση τους, οι κάρτες έγιναν πιο έξυπνες. Ενσωματώνοντας την υπερσύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Η πρακτική εφαρμογή του Ηλεκτρονικού Εμπορίου στο σύγχρονο επιχειρηματικό και καταναλωτικό περιβάλλον δημιούργησε την ανάγκη για ανάπτυξη νέων μορφών πληρωμών, περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικό εμπόριο Απρίλιος 2011

Ηλεκτρονικό εμπόριο Απρίλιος 2011 Ηλεκτρονικό εμπόριο Απρίλιος 2011 Ηλεκτρονικό Εμπόριο 3 Ηλεκτρονικό Εμπόριο τύπου Επιχείρησης - Πελάτη 4 Οργάνωση του ηλεκτρονικού εμπορίου 5 Ιστοσελίδα του Ηλεκτρονικού Καταστήματος 6 Ηλεκτρονικές Πληρωμές

Διαβάστε περισσότερα

Version X. Οδηγίες χρήσης

Version X. Οδηγίες χρήσης Version 1.0.1.X Οδηγίες χρήσης Πρόλογος Η εφαρµογή CallReceiver σχεδιάστηκε για την υποστήριξη ξενοδοχείων ή επιχειρήσεων, όσον αφορά στις τηλεφωνικές κλήσεις που διαχειρίζεται το τηλεφωνικό κέντρο (Τ/Κ).

Διαβάστε περισσότερα

7.11 Πρωτόκολλα Εφαρµογής. 7.11.2 Βασικές και Προηγµένες Υπηρεσίες ιαδικτύου. Ηλεκτρονικό Ταχυδροµείο. Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ

7.11 Πρωτόκολλα Εφαρµογής. 7.11.2 Βασικές και Προηγµένες Υπηρεσίες ιαδικτύου. Ηλεκτρονικό Ταχυδροµείο. Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ 7.11 Πρωτόκολλα Εφαρµογής 104. Αναφέρετε ονοµαστικά τις πιο χαρακτηριστικές εφαρµογές που υποστηρίζει η τεχνολογία TCP/IP οι οποίες είναι διαθέσιµες στο ιαδίκτυο 1. Ηλεκτρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Ηλεκτρονικό Εµπόριο Με έναν απλό ορισµό, θα µπορούσαµε να πούµε πως ηλεκτρονικό εµπόριο είναι η αγοραπωλησία προϊόντων και υπηρεσιών µέσω του Internet. Βέβαια, εάν θέλουµε να είµαστε πιο σωστοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ALPHA ALERTS Η Τράπεζα προσφέρει στον πελάτη κάτοχο των καρτών που εκδίδει (εφεξής «Κάτοχος») την «Υπηρεσία Alpha alerts», η οποία αποτελεί υπηρεσία αποστολής γραπτών ενηµερωτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΚΕΤΟΥ (ΜΗ ΜΕΛΗ)

ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΚΕΤΟΥ (ΜΗ ΜΕΛΗ) ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΚΕΤΟΥ (ΜΗ ΜΕΛΗ) Συµβαλλόµενος Εταιρία (διακριτικός τίτλος): Υπεύθυνος Επικοινωνίας: Επωνυµία Επιχείρησης: Ιδιοκτήτης ιαχειριστής: ιεύθυνση: Τ.Κ., Πόλη: Τηλέφωνα: Φαξ: Email: Νικ.

Διαβάστε περισσότερα

Η Εγγραφή στο Paypal βήμα προς βήμα.

Η Εγγραφή στο Paypal βήμα προς βήμα. Η Εγγραφή στο Paypal βήμα προς βήμα. Η εγγραφή στο paypal είναι εύκολη και δωρεάν. Η διαδικασία εγγραφής περιλαμβάνει μερικά απλά βήματα. Βήμα 1: Πατήστε το πλήκτρο Sign up Επιλέξτε το τύπο του λογαριασμού

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια Υπολογιστικών Συστημάτων

Ασφάλεια Υπολογιστικών Συστημάτων Ασφάλεια Υπολογιστικών Συστημάτων Ενότητα 6: SSL Νικολάου Σπύρος Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ

KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ 1 Γενικά Η ψηφιακή υπογραφή είναι µια µέθοδος ηλεκτρονικής υπογραφής όπου ο παραλήπτης ενός υπογεγραµµένου ηλεκτρονικού µηνύµατος µπορεί να διαπιστώσει τη γνησιότητα του,

Διαβάστε περισσότερα

Δοµές Δεδοµένων και Αλγόριθµοι - Εισαγωγή

Δοµές Δεδοµένων και Αλγόριθµοι - Εισαγωγή Δοµές Δεδοµένων και Αλγόριθµοι - Εισαγωγή Στην ενότητα αυτή θα µελετηθούν τα εξής επιµέρους θέµατα: Εισαγωγή στις έννοιες Αλγόριθµοι και Πολυπλοκότητα, Οργάνωση Δεδοµένων και Δοµές Δεδοµένων Χρήσιµοι µαθηµατικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΧΡΗΣΗΣ ΣΤΟ DYNAMICS NAV INNOVERA ERP

Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΧΡΗΣΗΣ ΣΤΟ DYNAMICS NAV INNOVERA ERP Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΧΡΗΣΗΣ ΣΤΟ DYNAMICS NAV INNOVERA ERP Για να κλείσουµε µία χρήση στο InnovEra ακολουθούµε τα παρακάτω βήµατα: Από το κεντρικό µενού επιλέγουµε διαδοχικά «Οικονοµική ιαχείριση», «Γενική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β)

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Κεφάλαιο 3β Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Ο σκοπός µας εδώ είναι να αποδείξουµε το εξής σηµαντικό αποτέλεσµα. 3.3.6 Θεώρηµα Έστω R µια περιοχή κυρίων ιδεωδών, F ένα ελεύθερο R-πρότυπο τάξης s < και N F. Τότε

Διαβάστε περισσότερα

Αποφασισιµότητα / Αναγνωρισιµότητα. Μη Επιλύσιµα Προβλήµατα. Η έννοια της αναγωγής. Τερµατίζει µια δεδοµένη TM για δεδοµένη είσοδο;

Αποφασισιµότητα / Αναγνωρισιµότητα. Μη Επιλύσιµα Προβλήµατα. Η έννοια της αναγωγής. Τερµατίζει µια δεδοµένη TM για δεδοµένη είσοδο; Αποφασισιµότητα / Αναγνωρισιµότητα Ορέστης Τελέλης telelis@unipi.gr Μη Επιλύσιµα Προβλήµατα Τµήµα Ψηφιακών Συστηµάτων, Πανεπιστήµιο Πειραιώς 2/12/2015 Ο. Τελέλης Πανεπιστήµιο Πειραιώς Αποφασισιµότητα 2/12/2015

Διαβάστε περισσότερα

3. Σηµειώσεις Access. # Εισαγωγή ψηφίου ή κενού διαστήµατος. Επιτρέπονται τα ση-

3. Σηµειώσεις Access. # Εισαγωγή ψηφίου ή κενού διαστήµατος. Επιτρέπονται τα ση- Μάθηµα 3 Προχωρηµένες ιδιότητες πεδίων Μάσκες εισαγωγής Οι ιδιότητες Μορφή και Μάσκα εισαγωγής περιγράφονται µαζί γιατί έχουν κοινά χαρακτηριστικά που αφορούν την εµφάνιση. Με την ιδιότητα Μορφή καθορίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Ο SKROUTZ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ - ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

Ο SKROUTZ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ - ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΕΠΑΛ ΦΑΡΣΑΛΩΝ Ο SKROUTZ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ - ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ Υπεύθυνοι καθηγητές: Αδάμος Δημήτριος, ΠΕ19 Φουρκιώτου Σταματία, ΠΕ18.02 Τμήματα: Β Πληροφορικής Β Οικονομίας - Διοίκησης Τι είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΑ 2 ης ιαβούλευσης

ΠΡΑΚΤΙΚΑ 2 ης ιαβούλευσης ΟΜΑ Α Ε3: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΩΜΕΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 2 ης ιαβούλευσης ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΩΜΕΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ...1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ...3 ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ...3

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 ο. Η ψηφιακή επιχείρηση: Ηλεκτρονικό εμπόριο και ηλεκτρονικό επιχειρείν

Κεφάλαιο 4 ο. Η ψηφιακή επιχείρηση: Ηλεκτρονικό εμπόριο και ηλεκτρονικό επιχειρείν Κεφάλαιο 4 ο Η ψηφιακή επιχείρηση: Ηλεκτρονικό εμπόριο και ηλεκτρονικό επιχειρείν Διδακτικοί στόχοι Να εξηγηθεί πώς το διαδίκτυο μετασχηματίζει τις επιχειρήσεις Να συγκριθούν οι κατηγορίες του ηλεκτρονικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Υπηρεσίες και εφαρμογές Διαδικτύου. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Υπηρεσίες και εφαρμογές Διαδικτύου. Α Γενικού Λυκείου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Υπηρεσίες και εφαρμογές Διαδικτύου. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Υπηρεσίες και εφαρμογές Διαδικτύου. Α Γενικού Λυκείου Α Γενικού Λυκείου 87 Διδακτικές ενότητες 10.1 Υπηρεσίες Διαδικτύου 10.2 Ο παγκόσμιος ιστός, υπηρεσίες και εφαρμογές Διαδικτύου Διδακτικοί στόχοι Σκοπός του κεφαλαίου είναι οι μαθητές να μπορούν να διακρίνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΠΡΑΚΤΟΡΕΣ ΤΗΣ ΟΠΑΠ Α.Ε.

ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΠΡΑΚΤΟΡΕΣ ΤΗΣ ΟΠΑΠ Α.Ε. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΠΡΑΚΤΟΡΕΣ ΤΗΣ. Οι όροι συνεργασίας μεταξύ της Ελληνικά Λαχεία ΑΕ και των Πρακτορείων της ΟΠΑΠ ΑΕ, περιγράφονται αναλυτικά στη σχετική σύμβαση συνεργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ MARKETING ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: κ. A. ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ & κ. Γ.ΣΙΩΜΚΟΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΠΡΑΚΤΟΡΕΣ ΤΗΣ ΟΠΑΠ Α.Ε.

ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΠΡΑΚΤΟΡΕΣ ΤΗΣ ΟΠΑΠ Α.Ε. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΠΡΑΚΤΟΡΕΣ ΤΗΣ. Οι όροι συνεργασίας μεταξύ της Ελληνικά Λαχεία ΑΕ και των πρακτορείων της ΟΠΑΠ ΑΕ, περιγράφονται αναλυτικά στη σχετική σύμβαση συνεργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

SusX - SusCity. Εγχειρίδιο σχεδιασµού παιχνιδιών

SusX - SusCity. Εγχειρίδιο σχεδιασµού παιχνιδιών SusX - SusCity Εγχειρίδιο σχεδιασµού παιχνιδιών Εργαστήριο Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας 2011 Περιεχόµενα Εισαγωγή...3 Λίγα λόγια για το SusCity...3 Σκοπός του εγχειριδίου...3 Η διττή αξιοποίηση του SusCity...3

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Αρχές. Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ

Γενικές Αρχές. Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ 7.1.1. Γενικές Αρχές 1. Τι ονοµάζεται επικοινωνιακό υποδίκτυο και ποιο είναι το έργο του; Το σύνολο όλων των ενδιάµεσων κόµβων που εξασφαλίζουν την επικοινωνία µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν τρεις εναλλακτικές τεχνικές για την ανάλυση της απόδοσης ενός συστήµατος:

Υπάρχουν τρεις εναλλακτικές τεχνικές για την ανάλυση της απόδοσης ενός συστήµατος: ΕΝΟΤΗΤΑ 4 η ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΡΟΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΧΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΩΝ ΙΚΤΥΩΝ PETRI 4.1 Εισαγωγή Η απόδοση αποτελεί συνήθως σηµαντικό παράγοντα στο σχεδιασµό, την ανάπτυξη και την παραµετροποίηση

Διαβάστε περισσότερα

οµή Επιλογής Α. Κατηγορία προβληµάτων Β. Κριτήριο Αλγορίθµου Γ. Τρόπος αναπαράστασης αλγορίθµων . Είδος σταθεράς Ε. Λογική τιµή

οµή Επιλογής Α. Κατηγορία προβληµάτων Β. Κριτήριο Αλγορίθµου Γ. Τρόπος αναπαράστασης αλγορίθµων . Είδος σταθεράς Ε. Λογική τιµή οµή Επιλογής Θέµα Α Α1. Να χαρακτηρίσετε κάθε µία από τις παρακάτω προτάσεις µε Σ αν είναι σωστή ή Λ αν είναι λανθασµένη. 1. Όλες οι δοµές επιλογής κλείνουν µε την εντολή. 2. Η παρακάτω εντολή είναι σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικό εμπόριο. HE 7 Τεχνολογίες ασφάλειας

Ηλεκτρονικό εμπόριο. HE 7 Τεχνολογίες ασφάλειας Ηλεκτρονικό εμπόριο HE 7 Τεχνολογίες ασφάλειας Πρόκληση ανάπτυξης ασφαλών συστημάτων Η υποδομή του διαδικτύου παρουσίαζε έλλειψη υπηρεσιών ασφάλειας καθώς η οικογένεια πρωτοκόλλων TCP/IP στην οποία στηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Παρεχόμενες Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες... 2 2 Απόκτηση Κωδικού Πρόσβασης... 3 3 Πλοήγηση στις Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες...

Περιεχόμενα. 1 Παρεχόμενες Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες... 2 2 Απόκτηση Κωδικού Πρόσβασης... 3 3 Πλοήγηση στις Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες... Περιεχόμενα 1 Παρεχόμενες Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες... 2 2 Απόκτηση Κωδικού Πρόσβασης... 3 3 Πλοήγηση στις Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες... 6 1 Παρεχόμενες Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες Μέσω της διαδικτυακής πύλης του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ. Τι είναι αλγόριθμος

ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ. Τι είναι αλγόριθμος ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ Στο σηµείωµα αυτό αρχικά εξηγείται η έννοια αλγόριθµος και παραθέτονται τα σπουδαιότερα κριτήρια που πρέπει να πληρεί κάθε αλγόριθµος. Στη συνέχεια, η σπουδαιότητα των αλγορίθµων συνδυάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Συγκεντρωτικές καταστάσεις ΜΥΦ

Συγκεντρωτικές καταστάσεις ΜΥΦ ΚΕΦΑΛΑΙΟ E.R.P. 1 Συγκεντρωτικές καταστάσεις ΜΥΦ Οι συγκεντρωτικές καταστάσεις ΜΥΦ έρχονται να αντικαταστήσουν από 1/1/2014 τις ετήσιες καταστάσεις ΚΕΠΥΟ και περιλαµβάνουν: 1. Χονδρικές πωλήσεις, που υποβάλλονται

Διαβάστε περισσότερα

Μηνιαίες Συγκεντρωτικές ΜΥΦ

Μηνιαίες Συγκεντρωτικές ΜΥΦ ΚΕΦΑΛΑΙΟ E.R.P. 1 Μηνιαίες Συγκεντρωτικές ΜΥΦ Οι µηνιαίες συγκεντρωτικές ΜΥΦ έρχονται να αντικαταστήσουν από 1/1/2014 τις ετήσιες καταστάσεις ΚΕΠΥΟ και περιλαµβάνουν: 1. Χονδρικές πωλήσεις, που υποβάλλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 10 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΥΠΟΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Πως ορίζεται ο τμηματικός προγραμματισμός; Τμηματικός προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Τεχνολογίας Λογισμικού και Ανάλυσης Συστημάτων

Εργαστήριο Τεχνολογίας Λογισμικού και Ανάλυσης Συστημάτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ 3 ο ΕΞΑΜΗΝΟ Εργαστήριο Τεχνολογίας Λογισμικού και Ανάλυσης Συστημάτων - 6 ο Εργαστήριο - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Πρέντζα Ανδριάννα ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ: Στουγιάννου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΏΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ GAMBIT

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΏΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ GAMBIT ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Α Κ Α Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ 2 0 1 1-2 0 1 2 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΏΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ GAMBIT Ο συγκεκριµένος οδηγός για το πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

7.6 ιευθυνσιοδότηση. Ερωτήσεις

7.6 ιευθυνσιοδότηση. Ερωτήσεις 7.6 ιευθυνσιοδότηση Ερωτήσεις 1. Να εξηγήσετε τους όρους διεύθυνση, όνοµα και διαδροµή στην τεχνολογία TCP/IP και να εξηγήσετε πώς σχετίζονται αυτοί µεταξύ τους. 2. Τι είναι η φυσική διεύθυνση ή διεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Επιλογή και επανάληψη. Λογική έκφραση ή συνθήκη

Επιλογή και επανάληψη. Λογική έκφραση ή συνθήκη Επιλογή και επανάληψη Η ύλη που αναπτύσσεται σε αυτό το κεφάλαιο είναι συναφής µε την ύλη που αναπτύσσεται στο 2 ο κεφάλαιο. Όπου υπάρχουν διαφορές αναφέρονται ρητά. Προσέξτε ιδιαίτερα, πάντως, ότι στο

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιπτώσεις χρήσης

Οι περιπτώσεις χρήσης 1 Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο Οι περιπτώσεις χρήσης ρ. Πάνος Φιτσιλής 2 Περιεχόµενα Το µοντέλο των περιπτώσεων χρήσης Τα διαγράµµατα των περιπτώσεων χρήσης Λεκτική περιγραφή των περιπτώσεων χρήσης Τρόπος

Διαβάστε περισσότερα

Field Service Management ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ

Field Service Management ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ Field Service Management ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕΝΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ... 4 2. ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΜΕΝΟΥ ΚΑΡΤΕΛΑΣ... 5 3. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΕΛΑΤΗ... 6 4. ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΗ... 6 5. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ/ΔΙΑΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΚΕΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ EZISTORE

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΚΕΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ EZISTORE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (M.I.S.) ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΚΕΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ EZISTORE ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΛΗ42 - ΕΙ ΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΛΗ42 - ΕΙ ΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΛΗ42 - ΕΙ ΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2007-2008 1 ος Τόµος ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2 (ΣΥΝΟΛΟ ΒΑΘΜΩΝ 100) ΥΠΟΕΡΓΑΣΙΑ 2.Α Βαθµοί:....... 60

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο ΟΠΣ - ΠΔΕ

1. Εισαγωγή στο ΟΠΣ - ΠΔΕ 1. Εισαγωγή στο ΟΠΣ - ΠΔΕ 1.1 Εισαγωγή 1.1.1 Σύντομη περιγραφή και σκοπός ΟΠΣ Το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (Ο.Π.Σ.) αποτελεί ένα σύστημα πληροφόρησης και διαχείρισης, η χρήση του οποίου επιβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην εφαρμογή Βασική Σελίδα (Activity) Αναζήτηση Πελάτη... 6 Προβολή Πελάτη... 7 Επεξεργασία Πελάτη... 10

Εισαγωγή στην εφαρμογή Βασική Σελίδα (Activity) Αναζήτηση Πελάτη... 6 Προβολή Πελάτη... 7 Επεξεργασία Πελάτη... 10 Περιεχόμενα Εισαγωγή στην εφαρμογή... 2 Βασική Σελίδα (Activity)... 3 Ρυθμίσεις... 3 Πελάτες... 6 Αναζήτηση Πελάτη... 6 Προβολή Πελάτη... 7 Επεξεργασία Πελάτη... 10 Αποθήκη... 11 Αναζήτηση προϊόντος...

Διαβάστε περισσότερα

χρήστες και υπηρεσίες

χρήστες και υπηρεσίες ιδακτικό υλικό µαθητή χρήστες και υπηρεσίες Από όσα αναφέρθηκαν, γίνεται αντιληπτό ότι όποιος έχει τον κατάλληλο εξοπλισµό και έχει εξασφαλίσει τον τρόπο σύνδεσής του µε το ιαδίκτυο, µπορεί να το χρησιµοποιήσει.

Διαβάστε περισσότερα

Atlantis Orders on android

Atlantis Orders on android Atlantis Orders on android 1 Πίνακας περιεχομένων Σύντομη περιγραφή... 3 Αναλυτικότερα για τις παραγγελίες... 3 Περί συγχρονισμού... 4 Η πρώτη χρήση της συσκευής... 5 Διαχείριση παραγγελιών... 6 Η πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα για την ενίσχυση των επιχειρήσεων λιανεµπορίου

Πρόγραµµα για την ενίσχυση των επιχειρήσεων λιανεµπορίου Πρόγραµµα για την ενίσχυση των επιχειρήσεων λιανεµπορίου Το πρόγραµµα Digi-Retail απευθύνεται σε όλες τις επιχειρήσεις, που ανεξάρτητα από τη νοµική τους µορφή, ασκούν οικονοµική δραστηριότητα στους τοµείς

Διαβάστε περισσότερα

Τι σηµαίνει «πιστοποίηση πληρωτή» σε µια e-commerce πληρωµή?

Τι σηµαίνει «πιστοποίηση πληρωτή» σε µια e-commerce πληρωµή? Ρωτάω και µαθαίνω Τι σηµαίνει «πιστοποίηση πληρωτή» σε µια e-commerce πληρωµή? Πιστοποίηση Πληρωτή (payer authentication) σηµαίνει να µπορεί ένα e-shop να εξακριβώνει την νόµιµη κατοχή της κάρτας από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MATLAB- SIMULINK

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MATLAB- SIMULINK ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MATLAB- SIMULINK SIMULINK ρ. Γεώργιος Φ. Φραγκούλης Καθηγητής ver. 0.2 10/2012 Εισαγωγή στο Simulink Το SIMULINK είναι ένα λογισµικό πακέτο που επιτρέπει τη µοντελοποίηση, προσοµοίωση οίωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΙ Γ Τάξη Ε.Π.Α.Λ.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΙ Γ Τάξη Ε.Π.Α.Λ. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΙ 2016 Γ Τάξη Ε.Π.Α.Λ. ΘΕΜΑ Α Α1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράµµα Σ, αν είναι σωστή, ή το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμικές Ιστοσελίδες Εισαγωγή στην Javascript για προγραμματισμό στην πλευρά του client

Δυναμικές Ιστοσελίδες Εισαγωγή στην Javascript για προγραμματισμό στην πλευρά του client ΕΣΔ 516 Τεχνολογίες Διαδικτύου Δυναμικές Ιστοσελίδες Εισαγωγή στην Javascript για προγραμματισμό στην πλευρά του client Περιεχόμενα Περιεχόμενα Javascript και HTML Βασική σύνταξη Μεταβλητές Τελεστές Συναρτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΤ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 2. Προθεσµία: 15/11/09, 23:59

ΣΕΤ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 2. Προθεσµία: 15/11/09, 23:59 ΣΕΤ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ I, ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2009-20010 Προθεσµία: 15/11/09, 23:59 Στόχοι Χρήση συναρτήσεων Χρήση µονοδιάστατων πινάκων Διαχείριση συµβολοσειρών Φορµαρισµένη έξοδος δεδοµένων

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες αξιοποίησης για τον Εκπαιδευτικό

Οδηγίες αξιοποίησης για τον Εκπαιδευτικό Ανάδοχοι Φορέας Υλοποίησης Έργο ΛΑΕΡΤΗΣ Λογισμικό Δικτύων Οδηγίες αξιοποίησης για τον Εκπαιδευτικό Ερευνητικό Ακαδημαϊκό Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών Ανάδοχος φορέας: CONCEPTUM A.E. 1 Προσομοίωση

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή ClassWeb δίνει στους διδάσκοντες χρήστες του συστήµατος τη δυνατότητα πρόσβασης µέσω του ιαδικτύου σε ποικίλες υπηρεσίες, όπως:

Η εφαρµογή ClassWeb δίνει στους διδάσκοντες χρήστες του συστήµατος τη δυνατότητα πρόσβασης µέσω του ιαδικτύου σε ποικίλες υπηρεσίες, όπως: 1. Υπηρεσία ClassWeb 1.1. Γενικά Η εφαρµογή ClassWeb δίνει στους διδάσκοντες χρήστες του συστήµατος τη δυνατότητα πρόσβασης µέσω του ιαδικτύου σε ποικίλες υπηρεσίες, όπως: εµφάνιση στατιστικών στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ: «Τραπεζική αργία βραχείας διάρκειας»

ΠΡΑΞΗ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ: «Τραπεζική αργία βραχείας διάρκειας» ΠΡΑΞΗ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ: «Τραπεζική αργία βραχείας διάρκειας» (ΦΕΚ Α 65, 28.6.2015), όπως ισχύει (ΦΕΚ Α 66, 30.6.2015 και ΦΕΚ Α 79, 14.7.2015) Συχνές Ερωτήσεις και Απαντήσεις 15 Ιουλίου 2015 1.

Διαβάστε περισσότερα

GoDigital.Store E-Commerce Platform

GoDigital.Store E-Commerce Platform GoDigital.Store E-Commerce Platform Πλήρης διαχείριση καταλόγου και καταστήματος banet Α.Ε. Βαλαωρίτου 20 54625 Θεσσαλονίκη Τ.2310253999 F.2310253998 www.banet.gr info@banet.gr GoDigital.Store Γενική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Θέµα: Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισµού Θέσης Όνοµα: Κατερίνα Σπόντου Επιβλέπων: Ιωάννης Βασιλείου Συν-επιβλέπων: Σπύρος Αθανασίου 1. Αντικείµενο της διπλωµατικής Ο εντοπισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑ Α ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ε3. Ηλεκτρονικές Πληρωµές: Προβλήµατα και Προοπτικές... Γεωργόπουλος ιευθυντής Εναλλακτικών ικτύων NovaBank

ΟΜΑ Α ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ε3. Ηλεκτρονικές Πληρωµές: Προβλήµατα και Προοπτικές... Γεωργόπουλος ιευθυντής Εναλλακτικών ικτύων NovaBank ΟΜΑ Α ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ε3 Ηλεκτρονικές Πληρωµές: Προβλήµατα και Προοπτικές.. Γεωργόπουλος ιευθυντής Εναλλακτικών ικτύων NovaBank 1 Ηοµάδα Εργασίας Ε3 Συντονιστές. Γεωργόπουλος, ιευθυντής Εναλλακτικών ικτύων, NovaBank

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Vcommunity V Community

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Vcommunity V Community ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Υλοποίηση ιαδικτυακού Συστήµατος Ανταλλαγής Προϊόντων και Υπηρεσιών The

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Φοιτητών. 1. Εισαγωγή

Εγχειρίδιο Φοιτητών. 1. Εισαγωγή Εγχειρίδιο Φοιτητών 1. Εισαγωγή Η ηλεκτρονική πλατφόρµα «e-class», αποτελεί ένα ολοκληρωµένο σύστηµα Ασύγχρονης Τηλεκπαίδευσης. Στόχος της είναι παροχή υποδοµών εκπαίδευσης και κατάρτισης ανεξάρτητα από

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακά Πιστοποιητικά Ψηφιακές Υπογραφές

Ψηφιακά Πιστοποιητικά Ψηφιακές Υπογραφές ΤΕΙ Κρητης Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής Εργαστήριο Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων Ψηφιακά Πιστοποιητικά Ψηφιακές Υπογραφές Ψηφιακά Πιστοποιητικά Υποδομή δημόσιου κλειδιού (Public Key Infrastructure

Διαβάστε περισσότερα

Επαλήθευση Πρωτοκόλλων

Επαλήθευση Πρωτοκόλλων Επαλήθευση Πρωτοκόλλων Περίληψη Προδιαγραφή και επαλήθευση Πρωτοκόλλων Μηχανές Πεπερασμένων Καταστάσεων (Finite State Machines) Petri-Nets 1 Μηχανές Πεπερασμένων Καταστάσεων (Finite State Machines) Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΜΗΤΡΩΟΥ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ. Draft version

ΟΓΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΜΗΤΡΩΟΥ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ. Draft version ΟΓΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΜΗΤΡΩΟΥ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Draft version Θεσσαλονίκη, Ιούλιος 2016 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 4 1. ΓΕΝΙΚΑ... 5 1.1. Πρόσβαση... 5 1.2. Χρήστες... 5 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΗΜΑ... 6 2.1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Πρόκειται για µια δυνατότητα που προσφέρεται σήµερα.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Πρόκειται για µια δυνατότητα που προσφέρεται σήµερα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Φανταστείτε ότι στην εταιρεία σας, ανεξαρτήτως µεγέθους ή βιοµηχανικού κλάδου, είσαστε σε θέση να ανταλλάξετε µε τους εµπορικούς σας εταίρους, µεταφορές, τράπεζες ή εκτελωνιστές, τα συνήθη εµπορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΕΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Αρχές Ανάλυσης Αλγορίθµων Κεφάλαιο 2. Ε. Μαρκάκης Επικ. Καθηγητής

ΔΟΜΕΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Αρχές Ανάλυσης Αλγορίθµων Κεφάλαιο 2. Ε. Μαρκάκης Επικ. Καθηγητής ΔΟΜΕΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Αρχές Ανάλυσης Αλγορίθµων Κεφάλαιο 2 Ε. Μαρκάκης Επικ. Καθηγητής Περίληψη Εµπειρική ανάλυση αλγορίθµων Μαθηµατική ανάλυση αλγορίθµων Αύξηση συναρτήσεων Συµβολισµός µεγάλου όµικρον Παραδείγµατα

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρόβληµα Οµοφωνίας Σύγχρονα Συστήµατα Μεταβίβασης Μηνύµατος Μοντέλο Κατάρρευσης (crash model) Οι διεργασίες µπορούν να σταµατούν να εκτελούνται σε

Το Πρόβληµα Οµοφωνίας Σύγχρονα Συστήµατα Μεταβίβασης Μηνύµατος Μοντέλο Κατάρρευσης (crash model) Οι διεργασίες µπορούν να σταµατούν να εκτελούνται σε Οµοφωνία σε σύστηµα µε αϖοτυχίες διεργασιών Παναγιώτα Φατούρου Κατανεµηµένα Συστήµατα 1 Το Πρόβληµα Οµοφωνίας Σύγχρονα Συστήµατα Μεταβίβασης Μηνύµατος Μοντέλο Κατάρρευσης (crash model) Οι διεργασίες µπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ERGO-FINANCES ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΡΓΩΝ

ERGO-FINANCES ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΡΓΩΝ ERGO-FINANCES ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΡΓΩΝ Το πρόγραµµα έχει σχεδιαστεί για την οικονοµική παρακολούθηση των Εργων. Ο χρήστης µπορεί, καταχωρώντας µε απλό τρόπο τις πραγµατοποιούµενες κινήσεις (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ 23/04/2012. Α. Να απαντήσετε με Σ ή Λ στις παρακάτω προτάσεις:

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ 23/04/2012. Α. Να απαντήσετε με Σ ή Λ στις παρακάτω προτάσεις: ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ 23/04/2012 ΘΕΜΑ Α Α. Να απαντήσετε με Σ ή Λ στις παρακάτω προτάσεις: 1. Κάθε βρόγχος που υλοποιείται με την εντολή Για μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτόκολλα Διαδικτύου Μέρος 2ο. Επικοινωνίες Δεδομένων Μάθημα 3 ο

Πρωτόκολλα Διαδικτύου Μέρος 2ο. Επικοινωνίες Δεδομένων Μάθημα 3 ο Πρωτόκολλα Διαδικτύου Μέρος 2ο Επικοινωνίες Δεδομένων Μάθημα 3 ο Internet Protocol (IP) Στο επίπεδο δικτύου της τεχνολογίας TCP/IP, συναντάμε το πρωτόκολλο IP. Η λειτουργία του IP βασίζεται αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικό εμπόριο. HE5 Ηλεκτρονικό κατάστημα Σχεδιασμός και λειτουργίες

Ηλεκτρονικό εμπόριο. HE5 Ηλεκτρονικό κατάστημα Σχεδιασμός και λειτουργίες Ηλεκτρονικό εμπόριο HE5 Ηλεκτρονικό κατάστημα Σχεδιασμός και λειτουργίες Βασικές ερωτήσεις για την δημιουργία ενός ηλεκτρονικού καταστήματος Πως θα προσελκυθούν οι πελάτες; Ποιες είναι οι υπηρεσίες που

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Εγκατάστασης και Χρήσης Ψηφιακών Πιστοποιητικών

Οδηγίες Εγκατάστασης και Χρήσης Ψηφιακών Πιστοποιητικών Οδηγίες Εγκατάστασης και Χρήσης Ψηφιακών Πιστοποιητικών 1. Εγκατάσταση Ψηφιακού Πιστοποιητικού Η εγκατάσταση του ψηφιακού πιστοποιητικού (που αφορά συγκεκριμένο λογαριασμό e-mail σας) πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

for for for for( . */

for for for for( . */ Εισαγωγή Στον Προγραµµατισµό «C» Βρόχοι Επανάληψης Πανεπιστήµιο Πελοποννήσου Τµήµα Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Νικόλαος Δ. Τσελίκας Νικόλαος Προγραµµατισµός Δ. Τσελίκας Ι Ο βρόχος for Η εντολή for χρησιµοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Θεωρητική εισαγωγή

5.1 Θεωρητική εισαγωγή ΨΗΦΙΑΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΣΗ BCD Σκοπός: Η κατανόηση της µετατροπής ενός τύπου δυαδικής πληροφορίας σε άλλον (κωδικοποίηση/αποκωδικοποίηση) µε τη µελέτη της κωδικοποίησης BCD

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1: Εισαγωγή στον Κατανεμημένο Υπολογισμό. ΕΠΛ 432: Κατανεμημένοι Αλγόριθμοι

Διάλεξη 1: Εισαγωγή στον Κατανεμημένο Υπολογισμό. ΕΠΛ 432: Κατανεμημένοι Αλγόριθμοι Διάλεξη 1: Εισαγωγή στον Κατανεμημένο Υπολογισμό ΕΠΛ 432: Κατανεμημένοι Αλγόριθμοι Τι θα δούμε σήμερα Τι είναι ένα Κατανεμημένο Σύστημα; Επικοινωνία, Χρονισμός, Σφάλματα Μοντέλο Ανταλλαγής Μηνυμάτων 1

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµοί κεφαλαίου. Σηµαντικά σηµεία κεφαλαίου

Ορισµοί κεφαλαίου. Σηµαντικά σηµεία κεφαλαίου Ορισµοί κεφαλαίου Αλγόριθµος είναι µια πεπερασµένη σειρά ενεργειών, αυστηρά καθορισµένων και εκτελέσιµων σε πεπερασµένο χρόνο, που στοχεύουν στην επίλυση ενός προβλήµατος. Σηµαντικά σηµεία κεφαλαίου Κριτήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΤ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 2. Προθεσµία: 15/11/10, 23:59

ΣΕΤ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 2. Προθεσµία: 15/11/10, 23:59 ΣΕΤ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ I, ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 Προθεσµία: 15/11/10, 23:59 Στόχοι Πίνακες Συναρτήσεις Συµβολοσειρές Χρήση µεταβλητών και σταθερών Χρήση τελεστών Χρήση δοµών ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΦΟΡΜΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ

Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΦΟΡΜΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΦΟΡΜΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ 1 Περιεχόµενα 1. ΓΕΝΙΚΑ... 3 2. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΦΟΡΜΑΣ... 3 α. Ανάκτηση (downloading) της ηλεκτρονικής φόρµας και αποθήκευση

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Δομές μοντέλων Petri Nets. C.A. Petri

Βασικές Δομές μοντέλων Petri Nets. C.A. Petri Βασικές Δομές μοντέλων Petri Nets C.A. Petri - 1962 Γιατί χρήση Petri model? Φυσικό Πρόβλημα! Μοντέλο Petri abstract Software Simulation ανάλυση σε μοντέλο Petri Net Βασικές δομές μοντέλων Petri Διαδοχική

Διαβάστε περισσότερα

Κρυπτογραφικά Πρωτόκολλα

Κρυπτογραφικά Πρωτόκολλα Κρυπτογραφικά Πρωτόκολλα Παύλος Εφραιµίδης 25/04/2013 1 Κρυπτογραφικά Πρωτόκολλα Bit Commitment Fair Coin Mental Poker Secret Sharing Zero-Knowledge Protocol 2 πρωτόκολλα και υπηρεσίες χρήστης κρυπτογραφικές

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια Στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Λάζος Αλέξανδρος Α.Μ. 3530

Ασφάλεια Στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Λάζος Αλέξανδρος Α.Μ. 3530 Ασφάλεια Στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο Λάζος Αλέξανδρος Α.Μ. 3530 Ηλεκτρονικό Εμπόριο Χρησιμοποιείται για να περιγράψει την χρήση τηλεπικοινωνιακών μέσων (κυρίως δικτύων) για κάθε είδους εμπορικές συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει;

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει; ΜΑΘΗΜΑ 7 Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο Αναδρομή Σ χ ο λ ι κ ο Β ι β λ ι ο ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.2.7: ΕΝΤΟΛΕΣ ΚΑΙ ΔΟΜΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟI 2.2.7.5: Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο 2.2.7.6: Αναδρομή εισαγωγη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Να περιγράψουµε τους τρόπους προδιαγραφών αξιοπιστίας και µέτρησης Να εισάγουµε µονάδες µέτρησης της αξιοπιστίας και την χρησιµότητα τους στις προδιαγραφές αξιοπιστίας

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός αγοράς και χρήσης ηλεκτρονικών βιβλίων

Οδηγός αγοράς και χρήσης ηλεκτρονικών βιβλίων Οδηγός αγοράς και χρήσης ηλεκτρονικών βιβλίων Τα βήµατα για να αγοράσετε, να κατεβάσετε και να χρησιµοποιήσετε ένα ηλεκτρονικό βιβλίο από την ιστοσελίδα www.epikentro.gr είναι τα εξής: 1. Να συνδεθείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΓΛΩΣΣΑ PASCAL

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΓΛΩΣΣΑ PASCAL 8.1. Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΓΛΩΣΣΑ PACAL Πως προέκυψε η γλώσσα προγραμματισμού Pascal και ποια είναι τα γενικά της χαρακτηριστικά; Σχεδιάστηκε από τον Ελβετό επιστήμονα της Πληροφορικής Nicklaus Wirth to

Διαβάστε περισσότερα

winbank wallet App wallet

winbank wallet App wallet winbank App ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΩ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ; Smartphone µε NFC κύκλωµα Λογισµικό OS Android 4.4.2 + - Όχι rooted (σπασµένο) Κωδικούς πρόσβασης στη winbank Χρεωστική κάρτα της Τράπεζας Πειραιώς

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό ιαγώνισµα Πληροφορικής Γ Γυµνασίου Γιώργος Λιακέας Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Ερωτήσεις

Επαναληπτικό ιαγώνισµα Πληροφορικής Γ Γυµνασίου Γιώργος Λιακέας Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Ερωτήσεις Επαναληπτικό ιαγώνισµα Πληροφορικής Γ Γυµνασίου (νέο βιβλίο Πληροφορικής Γυµνασίου Αράπογλου, Μαβόγλου, Οικονοµάκου, Φύτρου) Γιώργος Λιακέας Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Ερωτήσεις 1. Εξηγήσετε και συνδέστε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ Ι ΡΥΜΑΤΑ Μάθηµα: Πληροφορική Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

«ΖΕΥΣ» Εγχειρίδιο Συμμετοχής σε Ψηφοφορία

«ΖΕΥΣ» Εγχειρίδιο Συμμετοχής σε Ψηφοφορία «ΖΕΥΣ» Εγχειρίδιο Συμμετοχής σε Ψηφοφορία 23 Ιουλίου 2013 Εισαγωγή Η «Ψηφιακή Κάλπη ΖΕΥΣ» είναι ένα πληροφοριακό σύστημα για την αδιάβλητη διεξαγωγή απόρρητων ψηφοφοριών με αμιγώς ηλεκτρονικό τρόπο. Τόσο

Διαβάστε περισσότερα