ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΚΑΙ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΚΑΙ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ"

Transcript

1 5 (1), 2008 Κατευθυντήριες Οδηγίες 37 Γαρύφαλλος Γ. Β Ψυχιατρική Κλινική του Α.Π.Θ Εισήγηση στην στρογγύλη τράπεζα: «Μείζων κατάθλιψη», στα πλαίσια του 4ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Ψυχιατρικής στο Γενικό Νοσοκομείο, Θεσσαλονίκη 8-11 Μαρτίου, 2007 Η κατάθλιψη είναι μια νοσολογική οντότητα που εμφανίζει υψηλή συννοσηρότητα με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, σε ποσοστά που κυμαίνονται από 60-76%. Όσον αφορά τις επιμέρους διαγνωστικές κατηγορίες, συνυπάρχει συχνά με αγχώδεις διαταραχές και κυρίως με τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή (ΓΑΔ), αλλά και με σωματόμορφες διαταραχές, διαταραχές πρόσληψης τροφής, κυρίως τη βουλιμία, αλκοολισμό, κατάχρηση ουσιών και εξάρτηση από ουσίες. Υψηλή συννοσηρότητα εμφανίζουν επίσης οι καταθλιπτικές διαταραχές, και κυρίως η δυσθυμία, με διαταραχές προσωπικότητας. Δεν υπάρχουν σαφείς οδηγίες για το αν οι καταθλιπτικοί ασθενείς με ή χωρίς συννοσηρότητα θα πρέπει ν αντιμετωπίζονται διαφορετικά. Στην περίπτωση συννοσηρότητας με αγχώδεις διαταραχές ή θεραπεία εκλογής είναι κάποιο αντικαταθλιπτικό, με προτίμηση στα νεότερα φάρμακα και την υποσημείωση για έναρξη με μικρή δόση και σταδιακή αύξηση αν επιλεγεί αναστολέας επαναπρόσληψης σεροτονίνης. Οι βενζοδιαζεπίνες θα πρέπει ν αποφεύγονται. Στις περιπτώσεις συννοσηρότητας με αλκοόλ και ουσίες η πρώτη προτεραιότητα είναι η ένταξη του ασθενή σε πρόγραμμα απεξάρτησης και στην συνέχεια η έναρξη αντικαταθλιπτικής αγωγής. Στην περίπτωση συνύπαρξης με διαταραχές προσωπικότητας η πρόταση είναι εφαρμογή ψυχοθεραπείας μόνης ή σε συνδυασμό με φαρμακοθεραπεία. Πρόσφατα δεδομένα καταδεικνύουν ότι η συννοσηρότητα της κατάθλιψης με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές συνεπάγεται λιγότερο ευνοϊκή απάντηση στη θεραπεία Λέξεις ευρετηρίου: Κατάθλιψη, Συννοσηρότητα, Θεραπευτικές Οδηγίες ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κατάθλιψη αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και πιο πιεστικά προβλήματα στον τομέα της δημόσιας υγείας 1. Είναι μία νόσος σοβαρή, με επιπτώσεις στην σωματική και κοινωνική λειτουργικότητα του ατόμου, χειρότερες από τις επιπτώσεις πολλών χρονίων σωματικών παθήσεων. Σύμφωνα με την Π.Ο.Υ. υπάρχει πρόβλεψη ότι η κατάθλιψη το 2020 θα αποτελεί τη δεύτερη αιτία αναπηρίας μετά την ισχαιμική καρδιοπάθεια 2. Είναι νόσος συχνή και υποτροπιάζουσα. Η πιθανότητα εμφάνισης 2 ου μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου μετά το 1 ο είναι 50-60%, 3 ου μετά το 2 ο 70% και 4 ου μετά το 3 ο, 90% 3. Σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες σε διάφορες χώρες ο επιπολασμός της μείζονος κατάθλιψης κυμαίνεται για διάρκεια 12 μηνών από 5,2-10,7%, ενώ για όλη την διάρκεια της ζωής από 13,3%-17,1% 1,4-9. Εκτός από τη μείζονα κατάθλιψη, στο φάσμα των καταθλιπτικών διαταραχών ανήκει και η δυσθυμία. Ο επιπολασμός της στην κοινότητα είναι περίπου 1,5% σε ετήσια βάση και 2,5% ως διάγνωση για όλη την ζωή 8,9. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να αναφερθούν και η ελάσσων κατάθλιψη και η υποτροπιάζουσα βραχεία καταθλιπτική διαταραχή, που δεν υπάρχουν ως επίσημες διαγνώσεις στο DSM-IV αλλά περιέχονται στο παράρτημα του εγχει- ριδίου, στις διαγνωστικές εκείνες κατηγορίες που είναι υπό διερεύνηση για την ένταξή τους ή όχι σε μελλοντικές διαγνωστικές κατατάξεις. Για να τεθεί η διάγνωση της ελάσσονος καταθλιπτικής διαταραχής θα πρέπει να πληρούνται τουλάχιστον 2, αλλά λιγότερα από 5 συμπτώματα της μείζονος κατάθλιψης, με την προϋπόθεση όμως ένα τουλάχιστον να είναι από τα «βασικά» συμπτώματα, δηλαδή καταθλιπτική διάθεση ή απώλεια ευχαρίστησης/ ενδιαφέροντος και με διάρκεια όπως η μείζων κατάθλιψη ( από 2 εβδομάδες). Ο επιπολασμός της στην κοινότητα κυμαίνεται από 1,5% έως 1,8% και μέχρι 10% ως διάγνωση για όλη τη ζωή 10,11. Για να τεθεί η διάγνωση της υποτροπιάζουσας βραχείας καταθλιπτικής διαταραχής θα πρέπει να πληρούνται όλα τα κριτήρια της μείζονος κατάθλιψης πλην της διάρκειας. Η διάρκεια είναι τουλάχιστον 2 μέρες αλλά λιγότερο από 2 εβδομάδες και τα καταθλιπτικά επεισόδια θα πρέπει να εμφανίζονται τουλάχιστον 1 φορά το μήνα για 12 συνεχείς μήνες χωρίς να υπάρχει σύνδεση με τον καταμήνιο κύκλο. Ο επιπολασμός στην κοινότητα κυμαίνεται μεταξύ 5% - 7% 12,13. Σημαντικά είναι τα ποσοστά καταθλιπτικών διαταραχών σε ασθενείς που προσέρχονται στην πρωτοβάθμια περίθαλψη και κυμαίνονται μεταξύ 20-30% 14-16, με τη μείζονα κατά-

2 38 5 (1), 2008 θλιψη να εμφανίζεται ως τρέχουσα διάγνωση σε ποσοστό 2-13%, τη δυσθυμία σε ποσοστό 2-4%, την ελάσσονα κατάθλιψη μεταξύ 3,4-5,4%. Οι καταθλιπτικές διαταραχές αποτελούν επίσης, μαζί με τις αγχώδεις, την πλειοψηφία των κλινικών συνδρόμων σε δείγματα εξωτερικών ψυχιατρικών ασθενών με ποσοστά που κυμαίνονται μεταξύ 35-55% Σε παλαιότερη έρευνά μας σε εξωτερικούς ασθενείς που προσήλθαν σε Κ.Ψ.Υ. το 33% είχε κάποια καταθλιπτική διαταραχή και το 27% κάποια αγχώδη 19. ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ Η εμφάνιση του DSM-III το 1980 αποτελεί τομή όσον αφορά τα ψυχιατρικά διαγνωστικά συστήματα. Ένας από τους νεωτερισμούς που προσέφερε είναι ότι λόγω του πολυαξονικού συστήματος μας εισήγαγε στην «εποχή» της συννοσηρότητας. Εν τούτοις αρκετά αργότερα και προς το τέλος της δεκαετίας του 80, με την αναθεώρηση του DSM-ΙΙΙ και την καθιέρωση του DSM-III-R, άρχισαν οι ερευνητές να μελετούν εντονότερα το φαινόμενο της συννοσηρότητας. Ο βασικός λόγος για την καθυστέρηση αυτή ήταν ότι το DSM-ΙΙΙ είχε ιεραρχικό σύστημα ταξινόμησης και πολλά κριτήρια αποκλεισμού σύμφωνα με τα οποία η παρουσία για παράδειγμα ενός μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου απέκλειε την δυνατότητα καταγραφής ταυτόχρονα μιας αγχώδους διαταραχής π.χ. διαταραχής πανικού. Η συνύπαρξη περισσοτέρων του ενός κλινικών συνδρόμων στο ίδιο άτομο έχει σημαντικές κλινικές προεκτάσεις, ως προς τη βαρύτητα της συμπτωματολογίας, την πορεία, την πρόγνωση, την απάντηση στη θεραπεία, ενώ παράλληλα δίνει χρήσιμες πληροφορίες και ανοίγει προοπτικές έρευνας ως προς τη φύση και την αιτιολογία των κλινικών συνδρόμων. Ένα άλλο πεδίο ενδιαφέροντος αποτελεί η σχέση κλινικών συνδρόμων και διαταραχών προσωπικότητας. Και το πεδίο αυτό δεν έχει απλά θεωρητικό ενδιαφέρον αλλά κυρίως πρακτικό μιας και η παρουσία διαταραχής προσωπικότητας συνεπάγεται βαρύτερη συμπτωματολογία, περισσότερες υποτροπές, φτωχότερη πρόγνωση και λιγότερο ευνοϊκό θεραπευτικό αποτέλεσμα. Η κατάθλιψη είναι μια νοσολογική οντότητα που εμφανίζει υψηλή συννοσηρότητα με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές. Σε επιδημιολογική έρευνα στο γενικό πληθυσμό στις ΗΠΑ οι Kessler και συν. 20 βρίσκουν ότι περίπου το 60% των ασθενών με μείζονα κατάθλιψη, ως διάγνωση σ όλη τη διάρκεια της ζωής, εμφάνιζαν επίσης κάποια άλλη ψυχιατρική διαταραχή. Σε νεότερη έρευνα και σε μεγαλύτερο αριθμό ατόμων οι ίδιοι ερευνητές βρίσκουν ποσοστό συννοσηρότητας για τη μείζονα κατάθλιψη σε διάρκεια 12 μηνών 76% 8. Σε έρευνα σε δείγμα εξωνοσοκομειακών και ενδονοσοκομειακών ασθενών με πρόσφατο επεισόδιο μείζονος κατάθλιψης βρέθηκε ποσοστό συνύπαρξης με άλλα κλινικά σύνδρομα 79% 21, ενώ σε άλλη μελέτη το ποσοστό ήταν κάπως μικρότερο, 64% 22. Σε πρόσφατη επίσης επιδημιολογική μελέτη σε πολύ μεγάλο (43.093) αριθμό ασθενών προκύπτει υψηλή συννοσηρότητα της μείζονος κατάθλιψης με διάφορες διαγνωστικές κατηγορίες 1. Για παράδειγμα το 41,4% των καταθλιπτικών εμφανίζει κάποια αγχώδη διαταραχή ως διάγνωση για όλη τη ζωή, ενώ για περίοδο 12 μηνών η αναλογία ήταν 36,1%. Από τις επιμέρους αγχώδεις διαταραχές η συννοσηρότητα με τη διαταραχή πανικού ± αγοραφοβία ήταν 13,9% και 10,4%, για την κοινωνική φοβία 12,8% και 10,4% για την ειδική φοβία 20,4% και 17,5% και για τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή (ΓΑΔ) 15% και 13,5% αντίστοιχα. Πέρα από τα παραπάνω ποσοστά, επεξεργασία των δεδομένων σε σχέση και με την αναλογία εμφάνισης των επιμέρους αγχωδών διαταραχών στο γενικό πληθυσμό, δείχνει ότι η μεγαλύτερη σύνδεση της μείζονος κατάθλιψης είναι με τη ΓΑΔ και η μικρότερη με την ειδική φοβία, με την κοινωνική φοβία και την διαταραχή πανικού να βρίσκονται σε ενδιάμεση θέση. Παρόμοια δεδομένα προκύπτουν και από την άλλη επιδημιολογική μελέτη των Kessler και συν 9, με την προσθήκη ότι μαζί με την ειδική φοβία ή μικρότερη σύνδεση υπήρχε με την ψυχαναγκαστική καταναγκαστική διαταραχή (ΨΚΔ). Τα παραπάνω στοιχεία καταδεικνύουν ότι θα πρέπει η συννοσηρότητα της κατάθλιψης να εξετάζεται με κάθε αγχώδη διαταραχή ξεχωριστά και όχι με όλες συνολικά 1. Υψηλή συννοσηρότητα με τις αγχώδεις διαταραχές παρουσιάζει και η δυσθυμία όπου και στην περίπτωση αυτή η μεγαλύτερη συσχέτιση αφορά στη ΓΑΔ 9. Η μεγάλη συννοσηρότητα κατάθλιψης και ΓΑΔ έχει οδηγήσει σε υποθέσεις ότι οι δύο διαταραχές μπορεί να μοιράζονται μια κοινή γενετικά καθοριζόμενη νευροβιολογική προδιάθεση. Τα στοιχεία αυτά προκύπτουν από οικογενειακές μελέτες και μελέτες με διδύμους Και σε ασθενείς προσερχόμενους στην πρωτοβάθμια περίθαλψη η κατάθλιψη συνυπάρχει συχνά με αγχώδεις διαταραχές. Σύμφωνα με μεγάλη πολυκεντρική μελέτη της Π.Ο.Υ. το 40% των ασθενών με κατάθλιψη είχαν και κάποια αγχώδη διαταραχή, ενώ η ύπαρξη κατάθλιψης εμφανιζόταν στο 45% των ασθενών με αγχώδη διαταραχή 26. Αντίστοιχα είναι τα δεδομένα που προκύπτουν και από έρευνες που αναφέρονται σε ασθενείς που προσέρχονται σε ψυχιατρικές υπηρεσίες. Η ύπαρξη οποιασδήποτε αγχώδους διαταραχής σε καταθλιπτικούς ασθενείς κυμαίνονταν από 42-57% 18,21,27,28. Σε μια παλαιότερη έρευνά μας βρέθηκε ότι το ποσοστό αγχώδους διαταραχής σε καταθλιπτικούς ήταν 33% ενώ αντίστροφα το ποσοστό κατάθλιψης σε ασθενείς με αγχώδεις διαταραχές 40% 29. Από τις επιμέρους διαγνωστικές κατηγορίες η διαταραχή πανικού συνυπάρχει σε αναλογία 8-17%, η κοινωνική φοβία σε

3 5 (1), 2008 Γαρύφαλλος Γ. 39 ποσοστό 15-33%, η ΓΑΔ σε ποσοστό 15-20%, η ΨΚΔ σε 4-10% και η διαταραχή μετά ψυχοτραυματικό στρες 11-13%, ενώ η ειδική φοβία στο 2-25% 18,21,27,28. Η υψηλή συννοσηρότητα κατάθλιψης και αγχωδών διαταραχών φαίνεται και από το αν διερευνήσει κανείς το θέμα, όπως ήδη προαναφέρθηκε, και από την αντίστροφη οπτική γωνία. Για παράδειγμα στη διαταραχή πανικού ή συνύπαρξη κατάθλιψης κυμαίνεται από 16-54% Σε πρόσφατη επιδημιολογική μελέτη στην κοινότητα τα ποσοστά μείζονος κατάθλιψης σε άτομα με διαταραχή πανικού ήταν 34% και 38% όταν υπήρχε αγοραφοβία για διαγνώσεις σ όλη τη ζωή, ενώ τα αντίστοιχα της δυσθυμίας 9% και 14% αντίστοιχα 33. Αντίστοιχα για την κοινωνική φοβία τα ποσοστά, ως διάγνωση σ όλη την ζωή, κυμαίνονται από 33%-70%. Οι ασθενείς με ΓΑΔ εμφάνιζαν δυσθυμία σε ποσοστό 8-47% και μείζονα κατάθλιψη σε ποσοστό 23-62% ως διαγνώσεις σ όλη τη ζωή Τέλος όσον αφορά την ΨΚΔ τα ποσοστά της κατάθλιψης είναι 19-43% ως τρέχουσα διάγνωση και 24-70% ως διάγνωση σ όλη τη ζωή 41,42. Στις περισσότερες περιπτώσεις η έναρξη της κατάθλιψης έπεται της έναρξης των αγχωδών διαταραχών. Για παράδειγμα ο πανικός ή και άλλες αγχώδεις διαταραχές οδηγούν σε κατάθλιψη μέσω βιολογικών ή/ και ψυχολογικών μηχανισμών 43. Η κατάθλιψη συχνά συνδυάζεται και με τις σωματόμορφες διαταραχές με ποσοστά που κυμαίνονται από 61-87%, ως διαγνώσεις σ όλη τη ζωή 44,45. Η μεγαλύτερη συνύπαρξη είναι με τη σωματοποιητική διαταραχή και η μικρότερη με την διαταραχή μετατροπής 45. Μεγάλα ποσοστά κατάθλιψης εμφανίζουν επίσης ασθενείς με διαταραχή πρόσληψης τροφής που κυμαίνονται από 57% για τη νευρογενή ανορεξία περιοριστικού τύπου, σε 66% για εκείνη με τύπο υπερφαγίας/κάθαρσης μέχρι το 100% στα άτομα με βουλιμία 46. Στενή σχέση υπάρχει επίσης μεταξύ κατάθλιψης και αλκοολισμού. Σε παλαιότερη επιδημιολογική μελέτη στις ΗΠΑ, αναφέρεται ότι το 30% των ατόμων με διάγνωση κατάθλιψης σ όλη τη ζωή είχαν επίσης διάγνωση αλκοολισμού σ όλη τη ζωή, και ότι αντίστροφα το 40% των ατόμων με διάγνωση εξάρτησης από αλκοόλ είχαν διάγνωση κατάθλιψης σ όλη τη ζωή 47. Δεδομένα από νεότερη επιδημιολογική μελέτη αναφέρουν ότι σε βάση 12 μηνών, ο επιπολασμός του αλκοολισμού σε ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη ήταν 14%, 6% για την κατάχρηση και 8% για την εξάρτηση, ενώ σε βάση για όλη τη διάρκεια της ζωής 40%, 19% για κατάχρηση και 21% για εξάρτηση 1. Από άλλη μελέτη, σε εθνικό επίπεδο, στον Καναδά, προκύπτει ότι άτομα που κατανάλωσαν πάνω από 5 ποτά τουλάχιστον για μια φορά τον προηγούμενο χρόνο, είχαν αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση μείζονος κατάθλιψης σε σχέση με εκείνα που δεν είχαν καταναλώσει καθόλου ή είχαν καταναλώσει λιγότερο αλκοόλ 48. Σε μελέτες σε κλινικά δείγματα τα ποσοστά αλκοολισμού σε καταθλιπτικούς ασθενείς κυμαίνονται από 8-25% 18,21,49. Αυξημένη είναι και η συνοσηρότητα της κατάθλιψης με τη χρήση ουσιών. Σε παλαιότερη μελέτη αναφέρεται ότι σε χρήστες κοκαΐνης που ζήτησαν βοήθεια, το 5% περίπου είχε μείζονα κατάθλιψη ως τρέχουσα διάγνωση και το 31% ως διάγνωση σ όλη τη ζωή. Στο 1/3 η κατάθλιψη προηγούνταν της χρήσης κοκαΐνης και στα 2/3 έπονταν 50. Σύμφωνα με την επιδημιολογική μελέτη που αναφέρθηκε παραπάνω η χρήση ουσιών, σε βάση 12 μηνών, ήταν περίπου 4,5%, 2% για την κατάχρηση και 2,5% για την εξάρτηση, ενώ σε βάση για όλη τη διάρκεια της ζωής 17%, 11,5% για την κατάχρηση και 5,5% για την εξάρτηση 1. Μετά από επεξεργασία των δεδομένων σε σχέση με την αναλογία εμφάνισης της χρήσης ουσιών στο γενικό πληθυσμό, η μείζων κατάθλιψη συνδέεται περισσότερο με την εξάρτηση παρά με την κατάχρηση ουσιών κάτι το οποίο ισχύει και για τον αλκοολισμό 1. Σε πρακτικό επίπεδο τα παραπάνω ευρήματα καταδεικνύουν την ανάγκη ενδελεχούς διερεύνησης για ανίχνευση συννοσηρότητας αλκοολισμού και χρήσης ουσιών, ιδίως εξάρτησης, σε ασθενείς που παρουσιάζονται με κατάθλιψη 1. Συχνή είναι η συννοσηρότητα της κατάθλιψης και με διαταραχές προσωπικότητας. Στην επιδημιολογική μελέτη που αναφέρθηκε προηγούμενα, το ποσοστό διαταραχών προσωπικότητας σε ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη ήταν 38%, με πιο συχνές την εξαρτημένη, αποφευκτική, παρανοειδή, σχιζοειδή και δραματική. Στην μόνη άλλη επιδημιολογική μελέτη που υπάρχει αναφέρεται απλώς ότι υπάρχει υψηλή συσχέτιση διαταραχών προσωπικότητας και συναισθηματικών διαταραχών γενικά 51. Μελέτες σε κλινικά δείγματα αναφέρουν ποσοστά συννοσηρότητας μείζονος κατάθλιψης και διαταραχών προσωπικότητας 39%-50% 21,52-54 και συχνότερες διαταραχές προσωπικότητας την εξαρτημένη αποφευκτική, παθητική - επιθετική, δραματική και σχιζότυπη. Όπως προκύπτει από διάφορες έρευνες η δυσθυμία συνδυάζεται πιο συχνά με διαταραχές προσωπικότητας σε σύγκριση με τη μείζονα κατάθλιψη, σε ποσοστά που φθάνουν και το 70% Τα ευρήματα επικυρώνονται και από αντίστοιχα οικογενειακών μελετών, που αναφέρουν ότι υπάρχει μεγαλύτερη οικογενής προδιάθεση για την σύνδεση διαταραχών προσωπικότητας με δυσθυμία απ ότι με τη μείζονα κατάθλιψη 55. Σε μια μελέτη μας 54, το ποσοστό διαταραχών προσωπικότητας στη μείζονα κατάθλιψη ήταν 41% παρόμοιο με το 38% της επιδημιολογικής μελέτης των Ηasin και συν. 1, ενώ της δυσθυμίας 70%. Αξίζει να σημειωθεί όμως, ότι υπήρχε διαφορά μεγάλη μεταξύ δυσθυμικών με πρώιμη έναρξη (83%) και εκείνων με όψιμη έναρξη (54%) κάτι το οποίο επικυρώνεται και από άλλες αναφορές 56. Οι πιο συχνές διαταραχές προσωπικότητας ήταν η μεταιχμιακή και η δραματική, εύρημα σύμφωνο με άλλες έρευ-

4 40 5 (1), 2008 νες 53 αλλά και με οικογενειακές μελέτες που βρίσκουν ότι η δυσθυμία με πρώιμη έναρξη και η μεταιχμιακή διαταραχή προσωπικότητας καθώς και οι προσωπικότητες της ομάδας Β συνολικά μοιράζονται κοινούς οικογενείς αιτιολογικούς παράγοντες 56,57. Όπως προαναφέρθηκε, η συνύπαρξη δύο ή περισσότερων κλινικών συνδρόμων έχει σημαντικές επιπτώσεις σε πολλά επίπεδα. Το ίδιο ισχύει και για την κατάθλιψη. Η συννοσηρότητα στην κατάθλιψη συνεπάγεται βαρύτερη συμπτωματολογία, χειρότερη πρόγνωση, χρονιότερη πορεία, λιγότερο καλή κοινωνική και επαγγελματική λειτουργικότητα, μεγαλύτερο κίνδυνο για απόπειρα αυτοκτονίας, μεγαλύτερη πιθανότητα για νοσοκομειακή νοσηλεία, πιο παρατεταμένο χρόνο ανάρρωσης 58,61. Σημαντικές είναι οι επιπτώσεις και από την ύπαρξη διαταραχών προσωπικότητας σε καταθλιπτικούς ασθενείς. Η συνύπαρξη συνεπάγεται βαρύτερη συμπτωματολογία, χειρότερη πρόγνωση, χειρότερη επαγγελματική και κοινωνική λειτουργικότητα, περισσότερες υποτροπές, λιγότερο καλή απάντηση στην θεραπεία 52,62,63. Για την τελευταία παράμετρο όμως, πλέον πρόσφατα δεδομένα αναφέρουν ότι η αρνητική επίδραση των διαταραχών προσωπικότητας στο αποτέλεσμα της φαρμακοθεραπείας είναι μικρή 64. Σε μια ανασκόπηση 65 αναφέρεται ότι η ύπαρξη διαταραχής προσωπικότητας δεν αποτελεί εμπόδιο για καλό θεραπευτικό αποτέλεσμα ενώ σε μια πιο πρόσφατη μεταανάλυση έξι τυχαιοποιημένων μελετών με ομάδα ελέγχου, η διαφορά ύφεσης μεταξύ καταθλιπτικών με και χωρίς διαταραχή προσωπικότητας που ελάμβαναν φαρμακοθεραπεία ήταν μόνο 3% 66. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Δεν υπάρχουν μελέτες και οδηγίες για το αν οι ασθενείς με κατάθλιψη και ή χωρίς συννοσηρότητα, κυρίως όσον αφορά τις αγχώδεις διαταραχές θα πρέπει να αντιμετωπίζονται διαφορετικά 61. Αγχώδεις διαταραχές Οι οδηγίες της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Εταιρείας 67 αναφέρουν ότι και στις περιπτώσεις συνύπαρξης κατάθλιψης με αγχώδεις διαταραχές, η θεραπεία εκλογής είναι κάποιο αντικαταθλιπτικό φάρμακο, κάνουν όμως κάποιες επισημάνσεις: 1) Παρότι υπάρχουν κάποια στοιχεία ότι οι αναστολείς της ΜΑΟ είναι πιο αποτελεσματικοί από άλλες ομάδες αντικαταθλιπτικών, εντούτοις, λόγω των γνωστών περιπλοκών προτείνουν να μην ξεκινά κανείς με τα φάρμακα αυτά 2) Οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και τα τρικυκλικά μπορεί αρχικά αντί να βελτιώνουν, να επιδεινώνουν τα συμπτώματα πανικού και τα αγχώδη συμπτώματα γενικά. Για το λόγο αυτό προτείνονται αρχικά μικρές δόσεις με σταδιακή αύξησή τους. 3) Η μπουπροπιόνη δεν συστήνεται διότι είναι αναποτελεσματική τουλάχιστον στη διαταραχή πανικού. 4) Η αλπραζολάμη μπορεί κάποιες φορές να βοηθά σε συνδυασμό με κάποιο αντικαταθλιπτικό. Γενικά όμως οι βενζοδιαζεπίνες δεν θα πρέπει να χορηγούνται, ειδικά στους ασθενείς με σοβαρή κατάθλιψη και ως πρώτη θεραπευτική αντιμετώπιση. 5) Για τη συννοσηρότητα με ψυχαναγκαστική καταναγκαστική διαταραχή προτείνονται αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και χλωριμιπραμίνη. Στις πιο πρόσφατες συμπληρωματικές οδηγίες προστίθεται στην φαρμακευτική φαρέτρα και η ντουλοξετίνη ως κατάλληλο φάρμακο για ασθενείς με κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές 68. Ανάλογες είναι και οι οδηγίες της Καναδικής Ψυχιατρικής Εταιρείας 58, που τονίζουν την προτίμηση στα νεότερα αντικαταθλιπτικά σε σχέση με τα τρικυκλικά και τους αναστολείς της ΜΑΟ. Η διαφορά είναι ότι προτείνουν αρχικά τον συνδυασμό αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης με βενζοδιαζεπίνες διότι μειώνεται έτσι η πιθανότητα διακοπής της θεραπείας και βελτιώνεται η θεραπευτική απάντηση. Η πρόταση αυτή ενισχύεται και από άλλη σχετικά πρόσφατη ανασκόπηση 60. Η Καναδική Εταιρεία προτείνει επίσης την εφαρμογή, εναλλακτικά, της Γνωστικής Συμπεριφορικής Θεραπείας για ασθενείς που δεν προτιμούν το φάρμακο ή έχουν ιστορικό παρενεργειών από τη λήψη του παρότι σημειώνουν ότι τα μέχρι τώρα δεδομένα δεν είναι απόλυτα πειστικά. Στο θέμα αυτό υπάρχουν και άλλες αναφορές που επισημαίνουν ότι στις περιπτώσεις συννοσηρότητας κατάθλιψης και αγχωδών διαταραχών χρειάζεται εφαρμογή της ψυχοθεραπείας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα 59. Πέρα από τις οδηγίες υπάρχουν δεδομένα από πιο πρόσφατες μελέτες. Η εσιταλοπράμη βελτιώνει σημαντικά τόσο το άγχος όσο και την κατάθλιψη σε ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη και ΓΑΔ μετά 12 εβδομάδες 69. Η βενλαφαξίνη, σε διπλή-τυφλή μελέτη 12 εβδομάδων σε ασθενείς με κατάθλιψη, ΓΑΔ ή κοινωνική φοβία και σωματόμορφη διαταραχή, βελτιώνει επίσης το άγχος, την κατάθλιψη και σε ένα βαθμό τα σωματικά συμπτώματα, κυρίως τον πόνο 70. Η σερτραλίνη έχει ίση αποτελεσματικότητα με την ιμιπραμίνη, σε ασθενείς με κατάθλιψη και διαταραχή πανικού, αλλά καλύτερη συμμόρφωση και λιγότερες παρενέργειες 71. Η φλουοξετίνη, σε μελέτη 8 εβδομάδων, επιφέρει πλήρη ύφεση της κατάθλιψης σε ποσοστό 46% και των αγχωδών διαταραχών σε ποσοστό 49%. Οι ασθενείς με ΨΚΔ ήταν εκείνοι που παρουσίαζαν το λιγότερο ευνοϊκό αποτέλεσμα. Η παροξετίνη και η μοκλομπεμίδη βελτιώνουν στους 4 μήνες το άγχος και την κατάθλιψη σε ασθενείς με αγχώδεις διαταραχές, με την παροξετίνη να είναι πολύ πιο αποτελεσματική στη διαταραχή πανικού 73.

5 5 (1), 2008 Γαρύφαλλος Γ. 41 Ενδιαφέρουσες είναι δύο άλλες μελέτες από τις οποίες φαίνεται ότι οι αγχώδεις διαταραχές, τουλάχιστον αυτές στις οποίες αναφέρονται, υφίενται αργότερα από την κατάθλιψη. Στη μία από αυτές φαίνεται ότι τα συμπτώματα της κατάθλιψης υποχώρησαν πολύ πιο γρήγορα από εκείνα της κοινωνικής φοβίας γενικευμένου τύπου με τη λήψη σιταλιπράμης 74. Από τη δεύτερη προκύπτει ότι σε ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη και ΓΑΔ, μετά από τη λήψη βενλαφαξίνης, τα καταθλιπτικά συμπτώματα υποχώρησαν σημαντικά στις 8 εβδομάδες, ενώ τα αγχώδη στις Αλκοόλ και ουσίες Παρότι τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη θεραπευτική αντιμετώπιση της συννοσηρότητας χρήσης ουσιών ή αλκοόλ και κατάθλιψης, εντούτοις και σήμερα ακόμη δεν υπάρχει επαρκής γνώση για το ποιες θεραπευτικές προσεγγίσεις και πότε είναι οι καλύτερες για την ύφεση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, τη μείωση της χρήσης ουσιών ή αλκοόλ και την αποφυγή των υποτροπών 58,76. Στις οδηγίες της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας 67, γίνονται κάποιες επισημάνσεις. Κατ αρχήν τονίζεται, λόγω της συχνής συνύπαρξης των δύο καταστάσεων, η ανάγκη σε κάθε ασθενή που προσέρχεται με κατάθλιψη να διερευνάται ενδελεχώς μέσω και συγγενών αν χρειάζεται, η πιθανότητα χρήσης ουσιών ή αλκοόλ. Αυτό διότι οι ασθενείς αυτοί χρειάζονται συχνότερα νοσοκομειακή νοσηλεία, εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονίας και μειωμένη συμμόρφωση στη θεραπεία από τους ασθενείς που η κατάθλιψή τους δεν συνδυάζεται με τις παραπάνω διαταραχές. Η πρόταση που δίνεται είναι ότι στις περιπτώσεις συννοσηρότητας η πρώτη προτεραιότητα είναι να βρεθεί ένα πρόγραμμα απεξάρτησης στο οποίο να ενταχθεί ο ασθενής και η αντικαταθλιπτική αγωγή ν αρχίζει αργότερα. Είναι δύσκολο να ανιχνευθεί ποιοι ασθενείς θα πρέπει να λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά νωρίτερα. Ενδείξεις προς την κατεύθυνση αυτή αποτελούν: η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού κατάθλιψης, η έναρξη της κατάθλιψης πριν από την έναρξη χρήσης ουσιών ή αλκοόλ καθώς και ιστορικό καταθλιπτικών επεισοδίων σε περιόδους αποχής. Για τους ασθενείς αυτούς η έναρξη αντικαταθλιπτικής αγωγής νωρίς έχει σημασία διότι η ύφεση της κατάθλιψης επιφέρει μείωση στην κατανάλωση των ουσιών. Άλλες επισημάνσεις που γίνονται είναι η αποφυγή συγχορήγησης αναστολέων της ΜΑΟ με ψυχοδιεγερτικά φάρμακα διότι προκαλούνται τοξικές αλληλεπιδράσεις. Επίσης δεν συνιστάται η χορήγηση βενζοδιαζεπινών, εκτός αν δίνεται στα πλαίσια της απεξάρτησης. Οι βενζοδιαζεπίνες εξάλλου έχει αναφερθεί ότι συμβάλλουν στην εμφάνιση καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Τέλος επισημαίνεται ότι επειδή οι αλκοολικοί και οι ασθενείς με κατάχρηση ουσιών έχουν μεγάλες πιθανότητα να πάσχουν από ηπατική δυσλειτουργία θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή και παρακολούθηση ώστε να αποφευχθεί είτε τοξίκωση είτε ανεπαρκής θεραπεία. Σε ανάλογο μοτίβο κινούνται και οι επισημάνσεις μέσα από τις οδηγίες της Καναδικής Ψυχιατρικής Εταιρείας 58. Κάποιες επιπρόσθετες ειδικές επισημάνσεις αποτελούν, η αποφυγή χορήγησης αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης σε άτομα που λαμβάνουν Εcstasy, διότι αυξάνει ο κίνδυνος για σεροτονινεργικό σύνδρομο. Επίσης, η κάνναβις μέσω των ισοενζύμων του κυττοχρώματος Ρ450 μειώνει τα επίπεδα των αντικαταθλιπτικών. Η φλουοξετίνη και παροξετίνη είναι ισχυροί αναστολείς του ισοενζύμου CYP2D6. Η συγχορήγηση με κωδεΐνη έχει ως αποτέλεσμα την μείωση της μετατροπής της κωδεΐνης στον ενεργό μεταβολίτη της την μορφίνη, και εμφάνιση οξέος στερητικού συνδρόμου οπιοειδών. Τέλος, δεν συνιστάται η χορήγηση μπουπροπιόνης διότι ο κίνδυνος εμφάνισης επιληπτικών κρίσεων αυξάνει στους ασθενείς με χρήση ουσιών. Πέρα από τις οδηγίες θα αναφερθούμε και σ ορισμένες μελέτες οι περισσότερες από τις οποίες έχουν δημοσιευθεί μετά τη δημοσίευση των οδηγιών. Όσον αφορά κατ αρχάς τον αλκοολισμό, αναφέρεται θετική επίδραση της φλουοξετίνης, τόσο στη μείωση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων όσο και στην μείωση κατανάλωσης αλκοόλ, σε σχέση με το placebo μετά 12 εβδομάδες 77. Αντίστοιχα καλά αποτελέσματα αναφέρονται και για την μιρταζαπίνη σε ανοιχτή μελέτη 8 εβδομάδων σε μεγάλο αριθμό ασθενών 78, καθώς και για την βενλαφαξίνη σε ανοιχτή πολυκεντρική μελέτη 24 εβδομάδων όπου επιπρόσθετα αναφέρεται και βελτίωση στις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις 79. Σε διπλή-τυφλή μελέτη 6 εβδομάδων σε αλκοολικούς που είχαν απεξαρτηθεί, βρέθηκε θετική επίδραση της σερτραλίνης σε σχέση με το placebo, στη μείωση καταθλιπτικών συμπτωμάτων 80. Από την άλλη μεριά βέβαια δύο άλλες μελέτες δεν βρίσκουν υπεροχή της σερτραλίνης έναντι του placebo, ούτε ως προς το αντικαταθλιπτικό αποτέλεσμα ούτε ως προς εκείνο της χρήσης του αλκοόλ 81,82. Σχετικά πρόσφατα, υπάρχει αναφορά για θετική επίδραση της λαμοτριγίνης στα καταθλιπτικά συμπτώματα που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια απόσυρσης από το αλκοόλ 83. Τέλος, αναφέρεται ότι προσθήκη ναλτρεξόνης σε αντικαταθλιπτική θεραπεία, σε ασθενείς που συνέχιζαν να πίνουν υπερβολικά, επέφερε σημαντική μείωση στην κατανάλωση ποτού και μικρή περαιτέρω βελτίωση της κατάθλιψης χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες 84. Χρειάζεται προσοχή και περαιτέρω διερεύνηση διότι αναφέρεται ότι η ναλτρεξόνη μπορεί να επιδεινώσει σοβαρά, συμπτώματα κατάθλιψης 85. Πολύ λίγες μελέτες αναφέρονται στη θεραπεία της κατάθλιψης σε ασθενείς με εξάρτηση από οπιούχα. Σε μια από

6 42 5 (1), 2008 αυτές, διπλή-τυφλή μελέτη με placebo, οι Nunes και συν. 86 αναφέρουν ότι η χορήγηση ιμιπραμίνης βελτίωνε τα καταθλιπτικά συμπτώματα σε ασθενείς υπό μεθαδόνη ενώ υπήρχε και μείωση της επιθυμίας για την ουσία σ εκείνους στους οποίους η διάθεση είχε βελτιωθεί. Αντίθετα σε άλλη έρευνα, διπλή-τυφλή φλουοξετίνης- placebo, το αντικαταθλιπτικό δεν βελτίωνε ούτε τα καταθλιπτικά συμπτώματα ούτε τη χρήση της ουσίας 87. Όσον αφορά την εξάρτηση από κοκαΐνη, δύο διπλέςτυφλές μελέτες με placebo, δε βρίσκουν βελτίωση από την φλουοξετίνη ούτε ως προς την κατάθλιψη, ούτε ως προς τη χρήση της κοκαΐνης Αντίθετα, σε μία μικρή «ανοιχτή» μελέτη, σε άτομα με κατάχρηση κοκαΐνης και μείζονα κατάθλιψη, αναφέρεται βελτίωση της κατάθλιψης και μείωση στη χρήση της ουσίας μετά χορήγηση βενλαφαξίνης 90. Παλαιότερη επίσης έρευνα υποστηρίζει τη θετική επίδραση της ιμιπραμίνης τόσο στην κατάθλιψη, 47% των ασθενών εμφάνιζε μείωση 50% στην κλίμακα Hamilton της κατάθλιψης έναντι 26% του placebo, όσο και στην αποχή από την ουσία, 26% έναντι 13%, μετά από 12 εβδομάδες 91. Συμπερασματικά, τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα έχουν μία μέτρια θετική επίδραση στους ασθενείς με κατάθλιψη και χρήση διαφόρων ουσιών. Χρειάζονται περαιτέρω μελέτες για τη διερεύνηση του θέματος, με καλύτερη μεθοδολογία, κυρίως όσον αφορά τη διάγνωση της κατάθλιψης σε τέτοιες περιπτώσεις, ούτως ώστε να διαχωρίζονται οι ασθενείς που θα επωφεληθούν από τη θεραπεία. Σε πρόσφατη μετα-ανάλυση συστήνεται η διάγνωση και η απόφαση για θεραπεία να λαμβάνεται μετά από απόχη για χρονικό διάστημα τουλάχιστον μίας εβδομάδας 76. Όσον αφορά τις διαταραχές πρόσληψης τροφής, γενικά τα τρικυκλικά και οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (φλουοξετίνη) έχουν αποδειχθεί μέτρια αποτελεσματικά, σε μικρά δείγματα, για την νευρογενή ανορεξία με ή χωρίς κατάθλιψη, αλλά δεν έχει διερευνηθεί το θέμα συστηματικά σε μεγάλα δείγματα με συννοσηρότητα κατάθλιψης 58. Υπάρχουν επίσης αναφορές μεμονωμένων περιπτώσεων όπως για παράδειγμα μια πρόσφατη που καταγράφει θετικό αποτέλεσμα μετά από λήψη μιρταζαπίνης σε συνδυασμό με μικρές δόσεις ολανζαπίνης 92. Βελτίωση βουλιμίας και κατάθλιψης αναφέρεται επίσης μετά από χορήγηση φλουοξετίνης ή αναστολέων της ΜΑΟ 58. Στις περιπτώσεις συνύπαρξης κατάθλιψης και διαταραχών προσωπικότητας, οι επισημάνσεις της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας ως προς την φαρμακοθεραπεία, είναι η χρησιμοποίηση αναστολέων της ΜΑΟ ή αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης και όχι τρικυκλικών σε ασθενείς με μεταιχμιακή διαταραχή προσωπικότητας με την αιτιολόγηση ότι οι ασθενείς αυτοί εμφανίζουν συχνότερα κατάθλιψη με άτυπα στοιχεία 67. Οι οδηγίες της Καναδικής Ψυχιατρικής Εταιρείας αναφέρονται επίσης στη χρήση των αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης για τους μεταιχμιακούς ασθενείς αλλά και στην χορήγηση κάποιων αντιψυχωσικών 2ης γενιάς για την αντιμετώπιση του θυμού και τις διαπροσωπικής ευαισθησίας 58. Σε ασθενείς με ελαφρά ή μέτρια κατάθλιψη η θεραπευτική πρόταση είναι η εφαρμογή ψυχοθεραπείας ιδίως αν συνυπάρχει διαταραχή προσωπικότητας 67. Οι ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις που προτείνονται είναι: Διαπροσωπική θεραπεία. Γνωστική Συμπεριφορική θεραπεία (ΓΣΘ), και τελευταία το Σύστημα Γνωστικής Συμπεριφορικής Ανάλυσης που διαφέρει από την ΓΣΘ στο ότι δίνει πρωταρχική έμφαση στις διαπροσωπικές διαντιδράσεις, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων με τον θεραπευτή 68. Σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να εφαρμοσθεί και ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία συμπεριλαμβανομένης και της ψυχανάλυσης σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας 67. Σε μία μεγάλη μελέτη 662 ασθενών, η πλειονότητα των οποίων (59%) είχε και συνοδό διαταραχή προσωπικότητας, η Γνωστική Συμπεριφορική Ανάλυση εμφάνιζε το ίδιο ποσοστό απάντησης με την νεφαζοδόνη 93. Σε μελέτη μας σε 137 καταθλιπτικούς ασθενείς, που οι περισσότεροι (55%) είχαν και διαταραχή προσωπικότητας, η Γνωστική Αναλυτική Ψυχοθεραπεία είχε θετικά αποτελέσματα σε επανεκτίμηση 2 και 12 μηνών μετά το τέλος της θεραπείας όπως αυτά εκτιμήθηκαν με συνέντευξη, ειδικό ερωτηματολόγιο (PtQ) και ψυχομετρικές δοκιμασίες (ΜΜΡΙ, EPQ) 94. O συνδυασμός φαρμακοθεραπείας και ψυχοθεραπείας μάλλον προκρίνεται τόσο από τις πιο πρόσφατες οδηγίες της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας 68 όσο και από σχετικά πρόσφατη μετα-ανάλυση 95. Στην περίπτωση ύπαρξης καταθλιπτικών συμπτωμάτων στην σχιζοφρένεια οι οδηγίες της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Ετιαρείας 96 είναι η αναμονή της δράσης των αντιψυχωσικών, και κυρίως εκείνων των 2ης γενιάς, που φαίνεται ότι δρουν ευνοϊκά και στην ύφεση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Στην περίπτωση που υπάρχει ταυτόχρονα ένα πλήρες μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο, που δεν βελτιούται με την αντιψυχωσική αγωγή, θα σκεφθεί κανείς να προσθέσει αντικαταθλιπτικό με προτίμηση στα νεότερα αντικαταθλιπτικά και κυρίως στους αναστολείς επανα-πρόσληψης σεροτονίνης 97. Στην περίπτωση αυτή χρειάζεται προσοχή λόγω φαρμακολογικών αλληλεπιδράσεων μιας και ορισμένοι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης όπως η φλουοξετίνη, παροξετίνη, και φλουβοξαμίνη, επειδή είναι αναστολείς των ενζύμων του κυττοχρώματος Ρ450, αυξάνουν τα επίπεδα των αντιψυχωσικών στο πλάσμα, π.χ. η φλουβοξαμίνη τα επίπεδα κλοζαπίνης μέχρι και 75%. Αυξημένος κίνδυνος υπάρχει επίσης για εμφάνιση επιληπτικών κρίσεων από την συγχορήγηση μπουπροπιόνης και κλοζαπίνης 58. Η συννοσηρότητα της κατάθλιψης με άλλα κλινικά σύνδρομα συνεπάγεται λιγότερο ευνοϊκή απάντηση στη θερα-

7 5 (1), 2008 Γαρύφαλλος Γ. 43 πεία. Πρόσφατη μεγάλη μελέτη (STAR*D) σε ασθενείς με χρόνια ή υποτροπιάζουσα κατάθλιψη, που οι περισσότεροι εμφάνιζαν συννοσηρότητα και που έλαβαν σιταλοπράμη, αναφέρει ότι οι ασθενείς που εμφάνιζαν συννοσηρότητα με άλλα κλινικά σύνδρομα και κυρίως με αγχώδεις διαταραχές και κατάχρηση ουσιών εμφάνιζαν μικρότερα ποσοστά ύφεσης μετά 12 εβδομάδες θεραπείας 98. Υπήρχε μάλιστα μια κλιμακούμενη μείωση των ποσοστών ύφεσης από το 34% σ όσους δεν εμφάνιζαν συννοσηρότητα, στο 29% όταν συνυπήρχε μία ακόμη διάγνωση, στο 27% όταν υπήρχαν δύο, στο 17% για τις 3 και στο 15% για 4 διαγνώσεις. Στην προέκταση της ίδιας μελέτης, ο σχεδιασμός ήταν εάν οι ασθενείς δεν απαντούσαν ή δεν συνέχιζαν για διαφόρους λόγους π.χ. ανεπιθύμητες ενέργειες από την σιταλοπράμη, να προχωρήσουν στη λήψη άλλων φαρμάκων μόνα τους ή σε συνδυασμό και αν πάλι δεν υπήρχε αποτέλεσμα σε επόμενο βήμα μέχρι την συμπλήρωση 4 «βημάτων». Τα άλλα φάρμακα ήταν π.χ. σερτραλίνη, βενλαφαξίνη, μιρταζαπίνη ή συνδυασμός τους, μπουπροπιόνη, νορτριπτυλίνη, ενίσχυση με λίθιο ή Τ3 κλπ 99. Οι ασθενείς που χρειάσθηκαν περισσότερα θεραπευτικά βήματα ήταν εκείνοι που εμφάνιζαν συννοσηρότητα με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές. Από άλλες μικρότερες έρευνες καταδεικνύεται επίσης ότι σε περιπτώσεις συννοσηρότητας π.χ. με αγχώδεις διαταραχές, υπάρχει καθυστερημένη απάντηση όπως για παράδειγμα φαίνεται από μία έρευνα συγκριτική μεταξύ φλουοξετίνης, βενλαφαξίνης και placebo100 ή από παλαιότερη μελέτη από την οποία προκύπτει ότι ο χρόνος ανάρρωσης ήταν διπλάσιος σε καταθλιπτικούς με συνυπάρχουσα αγχώδη διαταραχή101. Υπάρχουν βέβαια και αντίθετες απόψεις, που υποστηρίζουν ότι τουλάχιστον όσον αφορά τη ΓΑΔ, η παρουσία της δεν επηρεάζει την απάντηση στην θεραπεία της κατάθλιψης 64. Συνοψίζοντας, η κατάθλιψη εμφανίζει υψηλή συννοσηρότητα με άλλα κλινικά σύνδρομα, κυρίως αγχώδεις διαταραχές αλλά και με διαταραχές προσωπικότητας. Η συνύπαρξη αυτή έχει σημαντικές επιπτώσεις σε πολλά επίπεδα και επίσης παρουσιάζει έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον. Οι θεραπευτικές οδηγίες που υπάρχουν είναι μάλλον αποσπασματικές. Χρειάζονται περισσότερες ερευνητικές προσπάθειες στο μέλλον, που θα οδηγήσουν στη δημιουργία πιο συγκροτημένων θεραπευτικών οδηγιών, για το ποιες είναι οι βέλτιστες θεραπευτικές προσεγγίσεις για τους ασθενείς αυτούς. Abstract DEPRESSION AND COMORBIDITY. THERAPEUTIC GUIDELINES Garyfallos G. B Psychiatric Department, Aristotle University of Thessaloniki Depression manifests high comorbidity with other psychiatric disorders, ranging from 60-76%. It coexists frequently with anxiety disorders, mainly with generalized anxiety disorder (GAD), but also with somatoform disorders, eating disorders, mainly bulimia, alcohol and substance abuse and dependence. Additionally, depressive disorders, mainly dysthymia, highly comorbid with personality disorders. There are not specific guidelines of whether the treatment of depressed patients with and without comorbidity should differ. In the case of comorbidity with any anxiety disorder, the treatment choice is an antidepressant drug preferably one of the newer agents. Selective-Serotonin Reuptake Inhibitors (SSRIs) may initially worsen rather alleviate anxiety symptoms; these medications should therefore be introduced at a low dose and slowly increased. Benzodiazepines should not be used, in general, especially in patients with more severe forms of depression. If the patient is found to have an alcohol or substance use disorder, a program to secure abstinence should be regarded as a principal priority in the treatment. It is advisable to detoxify patients before initiating antidepressant therapy. In the case of comorbidity with personality disorders, the treatment choice is psychotherapy alone or in combination with pharmacotherapy. Recent data indicate that comorbidity of depression with other psychiatric disorders is related to less favorable treatment response. Key words: Depression, Comorbidity, Therapeutic Guidelines Bιβλιογραφία 1. Hasin D, Goodwin R, Stinson F, Grant B Epidemiology of major depressive disorder. Arch. Gen. Psychiatry, 2006; 62: Murray C, Lopez A, Global burden of disease: a comprehensive assessment of mortality and morbidity from diseases, injuries and risk factors in 1990 and projected to Vol. I, Harvard, WHO, 1996.

8 44 5 (1), American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Ed 4, Washington DC, American Psychiatric Press, Bijl R, Ravelli A, van Zessen G. Prevalence of psychiatric disorder in the general population: results of the Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study (NEMESIS). Soc. Psychiatry Psychiatr. Epidemiol. 1998, 33: Szadoczky E, Papp Z, Vitrai J, et al. The prevalence of major depressive and bipolar disorders in Hungary. J. Affect. Disord. 1998, 50: Kessler R, McGonagle M, Zhao S et al. Lifetime and 12-month prevalence of DSM-III-R psychiatric disorders in the United States: results from the National Comorbidity Survey. Arch. Gen. Psychiatry 1994, 51: Jacobi F, Wittchen H, Holting C et al. Prevalence, comorbidity and correlates of mental disorders in the general population: results from the German Health interview and examination Survey (GHS). Psychol. Med. 2004, 34: Kessler R, Chiu W, Demler O, Walters E, Prevalence, severity and comorbidity of 12-month DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Arch. Gen. Psychiatry 2005, 62: Kessler R, Berglund P, Demler O et al. Lifetime prevalence and age-onset distributions of DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Arch. Gen. Psychiatry 2005, 62: Judd L, Akiskal H, Paulus M. The role and clinical significance of subsyndromal depressive symptoms in unipolar major depressive disorder J. Affect. Disord. 1997, 45: Lepine J, Gastpar M, Mendlewicz J, Tylee A. Depression in the community: the first pan-european study. DEPRES. Int. Clin. Psychopharmacol. 1997, 12: Angst J, Merikangas K, Scheidegger R, Wicki W, Recurrent brief depression: a new subtype of affective disorder. J Affect. Disord. 1990, 19: Maier W, Gänsicke, Weiffenbach O. The relationship between major and subthreshold variants of unipolar depression. J. Affect. Disord. 1997, 45: Üstun T, Sartorius N Mental illness in General Health Care: an international study, Chichester, Wiley, Tiemens B, Ormel J, Simon G, Occurrence, recognition and outcome of pshycological disorders in primary care. Am. J. Psychiatry 1996, 153: Salokangas R, Poutanen O. Risk factors of depression in primary care. Findings of the TADEP project. J. Affect. Disord. 1998, 48: Alnaes K, Torgersen S, DMS-III symptom disorders (Axis I) and personality disorders (Axis II) in an outpatient population. Acta Psychiatr. Scand. 1988, 78: Sanderson W, Beck A, Beck J. Syndrome comorbidity with major depression or dysthymia: prevalence and temporal relationships. Am J. Psychiatry 1990, 147: Γαρύφαλλος Γ. Αδαμοπούλου Α, Αλεκτορίδης Π, Γκουζέπας Ι,. Κλινικά σύνδρομα (άξονας Ι) και διαταραχές προσωπικότητας (άξονας ΙΙ) κατά DSM-III-R σε πληθυσμό εξωτερικών ψυχιατρικών ασθενών. Ελληνική Ιατρική, 1991, 57: Kessler R, Nelson C, McGonagle K et al. Comorbidity of DSM- III-R major depressive disorder in the general population Br. J. Psychiatry, 1996; 168: Melartin T, Rytsala H, Keskela U et al. Current comorbidity of psychiatric disorders among DSM-IV major depressive disorder in psychiatry care in the Vantaa Depression Study. J Clin Psychiatry 2002, 63: Zimmerman M, Chelminski I, McDermut W. Major depressive disorder and Axis I diagnostic comorbidity. J. Clin. Psyciatry, 2002; 63: Kendler K, Neale M, Kessler R et al. Major depression and generalized anxiety disorder. Same genes (partly) different environments? Arch. Gen. Psychiatry, 1992; 49: Roy M, Neale M, Pedersen N et al. A twin study of generalized anxiety disorder and major depression. Psychol. Med. 1995, 25: Kendler K, Walters E, Neale M et al. The structure of the genetic and environmental risk factors fo six major psychiatric disorders in women. Arch. Gen. Psychiatry 1995; 52: Lecrubier Y, Üstun T. Panic and depression: a worldwide primary care perspective. Int Clin Psychopharmacol 1998; 12 (suppl 4): Fava M, Rankin M, Wright E et al. Anxiaty disorders in major depression. Compr. Psychiatry 2000; 41: Zimmerman M, McDermut W, Mattia J. Frequency of anxiety disorders in psychiatric outpatients with major depressive disorder Am J. Psychiatry 2000, 157: Garyfallos G, Adamopoulou A, Voiki M, et al. DSM-III-R personality disorders among patients with depressive and/or anxiety disorders J. Pers. Disord. 1994; 8: Brown, T, Barlow D. Comorbidity among anxiety disorders: implications for treatment and DSM-IV. J Consult. Clin. Psychology 1992, 60: Massion A, Warshaw M, Keller M, Quality of life and psychiatric morbidity in panic disorder and generalized anxiety disorder. Am J. Psychiatry 1993, 150: Γαρύφαλος Γ, Αδαμοπούλου Α, Βοηκλή Γ και συν. Διαταραχή πανικού: Συννοσηρότητα με άλλες ψυχιατρικές διαγνώσεις. Ανακοίνωση στο 15ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχιατρικής, Λήμνος, Απρίλιος 29-Μάιος 3, Κessler R, Chiu W.T. Jin R et al. The epidemiology of panic attacks, panic disorder and agoraphobia in the National Comorbidity Survey Replication. Arch. Gen. Psychiatry, 2006; 63: Van Ameringen M, Mancini C, Styan G, Domison D, Relationship of social phobia with other psychiatric illness. J. Affect. Disord. 1991, 21: Γαρύφαλλος Γ, Αδαμοπούλου Α, Ντώνιας Σ και συν. Κοινωνική φοβία; Συννοσηρότητα με άλλες ψυχιατρικές διαγνώσεις. Εγκέφαλος, 1995; 32: Brawman-Mintzer O, Lydiard B, Emmanuel N et al. Psychiatric comorbidity in patientws with generalized anxiety disorder. Am J. Psychiatry 1993; 150: Scheibe G, Albus M. Differentiation of DSM-III-R anxiety disorder by severity of illness and symptom onset sequences. Psychopathology 1994; 25: Garyfallos G, Adamopoulou A, Karastergiou A et al. Psychiatric

9 5 (1), 2008 Γαρύφαλλος Γ. 45 comorbidity in Greek patients with generalized anxiety disorder. Psychopathology 1999, 32: Lensi P, Cassano G, Correddu G et al. Obsessive compulsive disorder: familial developmental history, symptomatology, comorbidity and course with special reference to gender-related differences. Br. J. Psychiatry, 1996, 169: Nelson E, Rice J. Stability of diagnosis of obsessive compulsive disorder in the epidemiologic catchment area study. Am. J. Psychiatry, 1999, 154: Γαρύφαλλος Γ, Αδαμοπούλου Α, Βοηκλή Γ και συν. Ψυχαναγκαστική καταναγκαστική διαταραχή: Συννοσηρότητα με άλλες ψυχιατρικές διαγνώσεις. Ανακοίνωση στο 16ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχιατρικής. Πάφος, Μάιος 5-9, Νestadt G, Bienvenue J. Cai G et al. Incidence of obsessivecompulsive disorder in adults. J. Nerv. Ment. Dis. 1998; 186: Wittchen H. Critical issues in the evaluation of comorbidity of psychiatric disorders. Br. J. Psychiatry, 1996; 168(suppl 30): Rief W, Schaefer S, Hiller W, Fichter M. Lifetime diagnosis in patients with somatoform disorders: which care first? Eur. Arch. Psychiatry Clin. Neurosci. 1992, 241: Garyfallos G, Adamopoulou A, Karastergiou A, et al. Somatoform disorders: Comorbidity with other DSM-III-R psychiatric diagnoses in Greece. Compr. Psychiatry, 1999; 40: Andersen A, Yager J. Eating disorders. In: In Sadock B, Sadock V (eds) Comprehensive textbook of Psychiatry. Eight th edition. Lippincot Williams and Wilkins, Philadelphia, 2005, p.p.: Regier D, Farmer M, Rao D et al. Comorbidity of mental disorders with alchohol and other drug use. JAMA 1990; 264: Patten S, Charney D, Alcohol consumption and major depression in the Canadian population. Can. J. Psychiatry, 1998; 43: McDermut W, Mattia J, Zimmerman M. Comorbidity burden and ist impact on psychosocial morbidity in depressed outpatients. J. Affect. Disord. 2001, 65: Rounsaville S, Anton K, Carrol D et al. Psychiatric diagnosis of treatment-seeking cocaine abusers. Arch. Gen. Psychiatry, 1991; 48: Jackson H, Burgess P. Personality disorders in the community: Results from the Australian National Survey of Mental Health and Wellbeing. Soc. Psychiatry Psychiatr. Epidemiol. 2002, 37: Sanderson W, Wetzler S, Beck A, Betz F. Prevalence of personality disorders in patients with major depression and dysthymia. Psychiatry Res. 1992, 42: Pepper C, Klein D, Anderson R, et al. DSM-III-R Axis II comoridity in dysthymia and major depression. Am. J. Psychiatry, 1995, 152: Garyfallos G, Adamopoulou A, Karastergiou A, et al. Personality disorders in dysthymia and major depression. Acta Psychiatr. Scand. 1999, 99: Klein D, Riso L, Donaldson S et al. Family study of early onset dysthymia Arch. Gen. Psychiatry, 1995, 52: Klein D, Hayden E. Dysthymic disorder: Current status and future directions. Curr. Opin. Psychiatry, 2000; 13: Riso L, Klein D, Ferro T et al. Understanding the comorbidity between early-onset dysthymia and cluster B personality disorders: a family study. Am. J. Psychiatry, 1996; 153: Enns M, Swenson R, McIntyre R, et al. Clinical guidelines for the treatment of depressive disorders. VII comorbidity. Can. J. Psychiatry, 2001; 46(suppl 1): Stein D, Hollander E. Anxiety disorders comorbid with depression, London, M. Dunitz, Möller H. Anxiety association with comorbid depression. J. Clin. Psychiatry 2002, 63(suppl 14): Zimmerman M, Anxiety disorders in depressed outpatients: prevalence, detection and clinical significance J. Clin Psychiatry 2006; 67: Favarelli C, Ambonetti A, Pallonti S, Pazzagli A, Depressive relapses and incomplete recovery from index episode. Am. J. Psychiatry 1986, 143: Shea T, Pilkonis P, Beckam E. Personality disorders and treatment outcome in the NIMH Treatment of Depression Collaborative Research Program. Am. J. Psychiatry, 1990, 147: Krishnan R. Comorbidity and depression treatment. Biol. Psychiatry, 2003; 53: Mulder R. Personality pathology and treatment outcome in major depression: a review Am. J. Psychiatry, 2002, 159: Kool S, Schoevers R, de Maat S et al. Efficacy of pharmacotherapy in depressed patients with and without personality disorders: a systematic review and meta-analysis. J. Affect. Disord. 2005; 88: Karasu B, Gelenberg A, Merriam A, Wang P. Practice guideline for the treatment of patients with major depressive disorder 2nd ed. A.P.A Fochtmann L, Gelenberg A. Guideline Watch: Practice guideline for the treatment of patients with major depressive disorder 2nd ed. A.P.A Mohamed S. Osatuke K, Aslam M, Kasckow J. Escitalopram for comorbid depression and anxiety in elderly patients: A 12 week, ope-label flexible dose, pilot trial. Am J. Geriartr. Pharmacother. 2006; 4: Kroenke K, Messina N, Benattia I, et al. Venlafaxine extended release in the short-term treatment of depressed and anxious primary care patients with multisomatoform disorder. J. Clin. Psychiatry, 2006; 67: Lepola U, Arato M, Zhu Y, Austin C. Sertraline versus imipramine treatment of comorbid panic disorder and major depressive disorder. J. Clini Psychiatry, 2003; 64: Sonawalla S, Farabaugh A, Johnson M et al. Fluoxetine treatment of depressed patients with comorbid anxiety disorders. J. Psychopharmacol. 2002, 16: Pini S, Amador X, Dell Osso L et al. Treatment of depression with comorbid anxiety dissorders: differential efficacy of paroxetine versus moclobemide. Int. Clin Psychopharmacol, 2003; 18: Schneier F, Blanco C, Campeas R et al. Citolapram treatment of social anxiety disorder with comorbid major depression Depress. Anxiety 2003, 17: Perugi G, Frare F, Toni C et al. Open-label evaluation of

10 46 5 (1), 2008 venlafaxine sustained release in outpatients with generalized anxiety disorder with comobrid major depression or dysthymia: effectiveness, tolerability and predictors of response. Neuropsychobiology, 2002; 46: Nunes E, Levin F. Treatment of depression in patients with alcohol or other durg dependence JAMA, 2004; 291: Cornenilius J. Bukstein O, Birmaher B et al. Fluoxetine in adolescents with major depression and alcohol use disorder: an open-label trial. Add. Behav. 2001, 26: Yoon S, Pae C, Kim D et al. Mirtazapine for patients witha alcohol dependence and comorbid depressive disorders: a multicentre open label study. Prog. Neuropharmacol. Biol. Psychiatry, 2006; 30: Garcia Portilla M, Bascaran M, Saiz P et al. Effectiveness of venlafaxine in the treatment of alcohol dependence with comorbid depression. Actas Esp. Psiquiatr. 2005, 33: (summary in English) 80. Roy A Placebo-controlled study of sertraline in depressed reently abstinent alcoholics. Biol. Psychiatry, 1998, 44: Pettinati H, Volpicelli J, Luck G et al. Double-blind clinical trial of setraline treatment for alcohol dependence. J. Clin. Psychiatry, 2001; 21: Moak D, Anton R, Latham R et al. Sertaline and cognitive behavioural therapy for depressed alcoholics: results of a placebo controlled trial. J. Clin. Psychoparmacol. 2003; 23: Brady K, Verduin M. Pharmacotherapy of comorbid mood, anxiety and substance use disorders. Subst. Use and Misuse, 2005; 40: Salloum I, Cornelius J, Thase M et al. Naltrexone utility in depressed alcoholics. Psychopharmacol. Bull. 1998, 34: Kolodziej M, Weiss R. Comorbid alcohol dependence and depression. Curr. Opin. Psychiatry, 2000, 13: Nunes E, Quitkin F, Donovan S et al. Imipramine treatment of opiate-dependent patients with depressive disorders: a placebo controlled trial. Arch. Gen. Psychiatry, 1998; 55: Petrakis I, Carrol K, Nich C et al. Fluoxetine treatment of depressive disorders in methadone-maintained opiate addicts. Drug Alcohol Depend. 1998; 50: Cornelius J, Salloum I, Thase M et al. Fluoxetine versus placebo in depressed alcoholic cocaine abusers. Psychopharmacol. Bull. 1998; 34: Schmitz J, Averill, P. Stotts A. et al. Fluoxetine treatment of cocaine dependent patients with major depression. Drug Alcohol Depend.2001, 63; McDowell D, Levin F, Seracini A, Nunes E. Venlafaxine treatment of cocaine abusers with depressive disorders. Am. J. Drug Alcohol Abuse, 2000; 26: Nunes E, McGrath F, Quitkin F, et al. Imipramine treatment of cocaine abuse : possible boundaries of efficacy. Drug Alcohol Depend. 1995; 39: Wang T, Chou Y, Shiah I. Combined treatment of olanzapine and mirtazapine in anorexia nervosa associated with major depression. Prog. Neuropsychopharmacol. Biol. Psychiatry, 2006; 30: Keller M. McCullough J, Klein D. et al. A comparison of nefazodone, the conginitive behavioral analysis system of psychotherapy and their combination for the treatment of chronic depression, N. Engl. J. Med. 2000; 342: Garyfallos G, Adamopoulou A, Karastergiou A. et al. Evaluation of CAT outcome in patients with depressive disorders. Hell. Psychiatry Gen. Hosp. 3: Pampallona S, Ballini P, Tibaldi G. et al. Combined pharmacotherapy and psychological treatment for depression: a systematic review. Arch. Gen. Psychiatry, 2004, 61: Lehman A, Lieberman J. et al. Practice guideline fort the treatment of patients with schizophrenia. Am. J. Psychiatry, 2004, 162 (suppl): Kane J, Leucht S, Carpenter D, Docherty J. Optimizing pharmacologic treatment of psychotic disorders. J. Clin. Psychiatry, 2004, 64 (suppl 12): Trivedi M, Rush J, Wisniewski S, et al. Evaluation of outcomes with citalopram for depression using measurement based care in STAR-D: implications for clinical practice. Am. J. Psychiatry, 2006, 163: Rush J, Trivedi M, Wisniewski S et al. Acute and longer-term outcomes in depressed outpatients requiring one or several treatment steps: A STAR-D report. Am. J. Psychiatry, 2006, 163: Silverstone P, Salinas E. Efficacy of venlafaxine extended release in patients with major depressive disorder and comorbid generalized anxiety disorders. J. Clin. Psychiatry, 2001; 62: Clayton P, Grove W, Coryell W, et al. Follow-up and family study of anxious depression. Am. J. Psychiatry, 1991: 148: Αλληλογραφία Γαρύφαλλος Γεώργιος Σόλωνος Θεσσαλονίκη Τηλ.: Fax:

Έχουν αναπτυχθεί δύο συστήματα ταξινόμησης και διάγνωσης ψυχικών διαταραχών βάσει κριτηρίων, τα οποία συνήθως χρησιμοποιούνται σε όλο τον κόσμο:

Έχουν αναπτυχθεί δύο συστήματα ταξινόμησης και διάγνωσης ψυχικών διαταραχών βάσει κριτηρίων, τα οποία συνήθως χρησιμοποιούνται σε όλο τον κόσμο: Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Σύσταση 6: Σε άτομα με μέτρια και σοβαρή κατάθλιψη οι Γενικοί Ιατροί και οι άλλοι Ιατροί στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας συστήνεται να χορηγούν αντικαταθλιπτική

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Αναγνώριση Ανίχνευση της κατάθλιψης σε ομάδες υψηλού κινδύνου Σύσταση 1: Συστήνεται στους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία: Συσχέτιση διαταραχών προσωπικότητας και διατροφής.

Πτυχιακή εργασία: Συσχέτιση διαταραχών προσωπικότητας και διατροφής. Πτυχιακή εργασία: Συσχέτιση διαταραχών προσωπικότητας και διατροφής. Εισηγήτρια: Χαρωνιτάκη Α. Επιµέλεια: Χαρκουσέλη Βήτα ΣΗΤΕΙΑ 2014 ΠΕΡΙΛΗΨΗ.. 3 ABSTRACT.....4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ...10

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Βασιλική Σπανού Ιωάννα Καζάνη Νικόλαος Τριπόδης 0 Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Συγγραφείς:

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών)

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών) ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών) Ιωάννης Λιάππας, Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Θωμάς Παπαρρηγόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 7 ο - Άρθρο 2.1 β

Τεύχος 7 ο - Άρθρο 2.1 β Τεύχος 7 ο - Άρθρο 2.1 β Η ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (APA) ΔΙΝΕΙ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΕΝΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΙΖΟΝΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Μετάφραση-επιμέλεια: Τσίντου Μαγδαληνή* Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή) ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ- ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ 24-27 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΠΕΜΠΤΗ 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 10:00 11:00 ΔΙΑΛΕΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008 Αντικαταθλιπτικά ΚΤ 2008 Vincent van Gogh, 1890 ιαταραχές σε Συναίσθηµα Όρεξη Ύπνο Ενεργητικότητα lipido Μονοπολική Μείζων κατάθλιψη θλίψη -

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 21 (2), 2010 107. Γ. Μπαλτά, Θ. Παπαρρηγόπουλος. 1η Ψυχιατρική Κλινική, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκομείο, Αθήνα

ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 21 (2), 2010 107. Γ. Μπαλτά, Θ. Παπαρρηγόπουλος. 1η Ψυχιατρική Κλινική, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκομείο, Αθήνα ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 21 (2), 2010 107 Ανασκόπηση Review : Γ. Μπαλτά, Θ. Παπαρρηγόπουλος 1η Ψυχιατρική Κλινική, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκομείο, Αθήνα Ψυχιατρική 2010, 21:107 114 Από τα επιδημιολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ Συντονιστής: Ελευθέριος Λύκουρας Καθηγητής Ψυχιατρικής, ΕΚΠΑ Μέλη: Παναγιώτης Φερεντίνος Λέκτορας Ψυχιατρικής, ΕΚΠΑ Θεόδωρος Μουγιάκος Ψυχίατρος, Αρχίατρος 414

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχολογική πλευρά του ευερέθιστου εντέρου

Η ψυχολογική πλευρά του ευερέθιστου εντέρου Η ψυχολογική πλευρά του ευερέθιστου εντέρου Βασίλης Αλε6ίζος Αναπλ. Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών συνδρομή ευερέθιστου εντέρου αντιπροσωπεύει την πιο συνήθη γαστρεντερική διαταραχή. Χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Ταχυκαρδία Ιδρώτας Τρεμούλα Κοντανάσαιμα Υπέρπνοια Ρίγη Εξάψεις Ναυτία Κράμπες στην κοιλιά Πόνος στο στήθος Πονοκέφαλος Ζάλη Τάση για λιποθυμία Σφίξιμο στον

Διαβάστε περισσότερα

17 HAMD CGI - SI CGI - GI. 119. 10. Pvnoos RS Goenjian A Tashjian M et al. Post - traumat- 11. 17 2005 27 78-91. 2. 2003 24 4 487-489. 145-147.

17 HAMD CGI - SI CGI - GI. 119. 10. Pvnoos RS Goenjian A Tashjian M et al. Post - traumat- 11. 17 2005 27 78-91. 2. 2003 24 4 487-489. 145-147. 69 54-57. 9. Bromet E Dew MA. Review of psychiatric epidemiolonic research on disasters. Epidemion Rev. 995 7 3-9. 0. Pvnoos RS Goenjian A Tashjian M et al. Post - traumat-. Galea S Nandi A Vlahov D. The

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Εισαγωγή Ψυχική διαταραχή : αφορά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο σκέπτεται, συμπεριφέρεται προς τους άλλους, και σχετίζεται με τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

Γενετική των συναισθηματικών διαταραχών

Γενετική των συναισθηματικών διαταραχών Γενετική των συναισθηματικών διαταραχών Γιώργος Ν. Παπαδημητρίου Αναπλ. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκομείο συναισθηματική διαταραχή εκδηλώνεται είτε με

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Καταθλιπτικής Διαταραχής και της Δυσθυμίας

Πρακτικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Καταθλιπτικής Διαταραχής και της Δυσθυμίας Πρακτικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Κοινής Συναίνεσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για την Θεραπεία της Καταθλιπτικής Διαταραχής και της Δυσθυμίας Ιωάννης Ζέρβας, Αναπλ Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ, Ρωσσέτος Γουρνέλλης,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

INCIDENCE AND ASSOCIATED FACTORS OF MINOR AND MAJOR DEPRESSION WITH CHF

INCIDENCE AND ASSOCIATED FACTORS OF MINOR AND MAJOR DEPRESSION WITH CHF INCIDENCE AND ASSOCIATED FACTORS OF MINOR AND MAJOR DEPRESSION WITH CHF G. G i a m o u z i s, A. C h r o u b - p a p a v a i o u, D. M a s t r o g i a n n i s, E. P e t r o u, G. K a r a y a n n i s, K.

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους Πέτρος Σκαπινάκης, Στέφανος Μπέλλος, Μυρτώ Σαμαρά, Βενετσάνος Μαυρέας Ψυχιατρική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Η ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΠΑΧΟΥΣ ΤΟΥ ΕΝ

Διαβάστε περισσότερα

International Society on Brain and Behavior

International Society on Brain and Behavior International Society on Brain and Behavior Θεσσαλονίκη,. 2015 ΠΡΟΣ: Υπόψιν: Αγαπητέ/ή, Με ιδιαίτερη χαρά σας ενημερώνουμε για την πραγματοποίηση του 7th Congress on BRAIN & BEHAVIOR της International

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικοί παράγοντες κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες κινδύνου (άγχος, κατάθλιψη, κοινωνική τάξη, συμπεριφορά τύπου Α). Ψυχιατρικές διαταραχές Ψυχοκοινωνικά προβλήματα (ψυχολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Εφηβεία και χρήση αλκοόλ Νάνσυ Σταματοπούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Αν. Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2013-2014 Πάτρα, 2013 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής:

Διαβάστε περισσότερα

υσκολία στη Θεραπεία: Συννοσηρότητα µε χρήση ουσιών, αλκοόλ, ψυχική

υσκολία στη Θεραπεία: Συννοσηρότητα µε χρήση ουσιών, αλκοόλ, ψυχική υσκολία στη Θεραπεία: Συννοσηρότητα µε χρήση ουσιών, αλκοόλ, ψυχική διαταραχή ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΓΡΙΝΑΚΗΣ ψυχίατρος ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΟ ΨΥΧΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΕΘΕΑ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΛΚΟΟΛΟΓΙΚΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας ΕΝΟΤΗΤΑ IV: ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Κυριάκος Σουλιώτης

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Διπλωματική εργασία στο μάθημα «ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι

Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι Η συχνότητα εµφάνισης της κατάθλιψης αυξάνει µε την ηλικία, όπως δείχνουν διεθνείς στατιστικές. Επιπλέον µόνο ένα µικρό ποσοστό των ηλικιωµένων καταθλιπτικών που δεν ξεπερνά το

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα Καταθλιπτικών Διαταραχών σε Αντιπροσωπευτικό Πληθυσμό της Πάτρας

Συχνότητα Καταθλιπτικών Διαταραχών σε Αντιπροσωπευτικό Πληθυσμό της Πάτρας ACHAIKI IATRIKI Volume 31, Issue 2, October 2012 115 Κλινική Μελέτη Clinical Study Συχνότητα Καταθλιπτικών Διαταραχών σε Αντιπροσωπευτικό Πληθυσμό της Πάτρας Frequency of Depressive Disorders in a Representative

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους Κατευθυντήριες Οδηγίες Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση των Διαταραχών Άγχους σε ενηλίκους Πέτρος Σκαπινάκης, Στέφανος Μπέλλος, Μυρτώ Σαμαρά, Βενετσάνος Μαυρέας Ψυχιατρική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Η εμπειρία από τη μελέτη της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) ενηλίκων στην Ελλάδα

Η εμπειρία από τη μελέτη της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) ενηλίκων στην Ελλάδα 60 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 23, ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι, 2012 Η εμπειρία από τη μελέτη της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) ενηλίκων στην Ελλάδα Α. Πεχλιβανίδης A Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ, Αιγινήτειο Νοσοκομείο,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΒΑΡΙΑ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΜΕΝΟΥΝ ΣΕ ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ.

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΒΑΡΙΑ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΜΕΝΟΥΝ ΣΕ ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ. 1 Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΙΑΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΒΑΡΙΑ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΜΕΝΟΥΝ ΣΕ ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ. Γεωργία Γκαντώνα, Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Επιληψία είναι μία νόσος με πολλαπλά αίτια και η διάγνωση τίθεται όταν ο ασθενής εμφανίσει δύο επεισόδια μη προκλητών επιληπτικών κρίσεων ή ένα επεισόδιο

Διαβάστε περισσότερα

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος Στερητικά Συμπτώματα Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Εκδηλώσεις αμέσως μετά τη διακοπή του καπνίσματος Στερητικές εκδηλώσεις - ταξινόμηση Εργαλεία διάγνωσης και καταγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Ψυχογενής Ανορεξία (ΨΑ) Ψυχογενής Βουλιμία (ΨΒ) Επεισοδιακή Υπερφαγία (ΕΥ) 15% ΨΑ ΨΒ 1 % ΨΒ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego Συγγραφείς & έτος 2004 Kathleen Meeske et al. 2009 Sung L. et al Σκοπός & επιμέρους στόχοι Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να εξετάσει την ποιότητα ζωής και τα επίπεδα κούρασης παιδιών που διαγνώστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματικές διαταραχές Μάθημα 1 Ψυχιατρική. Δρ. Μιχαήλ Χατζούλης Δρ.Γιώργος Αρ. Αλεβιζόπουλος Τομέας Ψυχικής Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ

Συναισθηματικές διαταραχές Μάθημα 1 Ψυχιατρική. Δρ. Μιχαήλ Χατζούλης Δρ.Γιώργος Αρ. Αλεβιζόπουλος Τομέας Ψυχικής Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ Συναισθηματικές διαταραχές Μάθημα 1 Ψυχιατρική Δρ. Μιχαήλ Χατζούλης Δρ.Γιώργος Αρ. Αλεβιζόπουλος Τομέας Ψυχικής Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ Κατάθλιψη Συχνή και σοβαρή ψυχική διαταραχή με κεντρικά χαρακτηριστικά:

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 25 Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής Από το: Goodman, R., Scott S. (2012). Eating Disorders In R. Goodman, S. Scott (Eds.), Child Psychiatry (pp. 199-203). Oxford, Wiley-Blackwell, Μετάφραση στα ελληνικά:

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Σημείωση: Αυτές οι τροποποιήσεις πρόκειται να ενσωματωθούν στην έγκυρη Περίληψη των Χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της διατροφής

Ψυχολογία της διατροφής ΚαλλιOΠη ΕμμανουηλIδου Ψυχολογία της διατροφής Πώς οι διατροφικές συνήθειες αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος Εισαγωγή Η διατροφή στη ζωή μας Πώς σχετίζεται η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης Τρίμηνη, ηλεκτρονική έκδοση του Τμήματος Νοσηλευτικής Α, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Φούκα Γεωργία 2 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (3), 2007. Οι υποθέσεις του «συνεχούς» και του «φάσματος» των καταθλιπτικών διαταραχών. Α. Παναγιωτακοπούλου, Μ.-Ε.

ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (3), 2007. Οι υποθέσεις του «συνεχούς» και του «φάσματος» των καταθλιπτικών διαταραχών. Α. Παναγιωτακοπούλου, Μ.-Ε. ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (3), 2007 27 27 Ανασκόπηση Review Οι υποθέσεις του «συνεχούς» και του «φάσματος» των καταθλιπτικών διαταραχών Α. Παναγιωτακοπούλου, Μ.-Ε. Κονταξάκη Α Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική, Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΑΝΙΚΟΥ- ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΑΝΙΚΟΥ- ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Κατευθυντήριες Οδηγίες 61 Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΑΝΙΚΟΥ- ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Αν. Διευθυντής, Κέντρο Ψυχικής Υγείας Κεντρικού Τομέα ΨΝΘ, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΣΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 1., Παπαδόπουλος Π., Νταϊλιάνης Κ., Παναγούλιας Ευστ. Κ.Ψ.Υ. Περιστερίου: οι 6 πρώτοι μήνες 12ο Πανελλήνιο Ψυχιατρικό Συνέδριο Βόλος, 18-21 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα