Eλλειμματικής Προσοχής Yπερκινητικ τητας και Mαθησιακές Δυσκολίες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Eλλειμματικής Προσοχής Yπερκινητικ τητας και Mαθησιακές Δυσκολίες"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 H Προσχολική Περίοδος: Διαταραχή Eλλειμματικής Προσοχής Yπερκινητικ τητας και Mαθησιακές Δυσκολίες π ƒ ªª º πoà È Ù Ú ÏÏÂÈÌÌ ÙÈÎ ÚÔÛÔ ÀappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfi- ÙËÙ OÚÈÛÌfi Î È X Ú ÎÙËÚÈÛÙÈÎ ÓÓÔÛËÚfiÙËÙ ÓÔ ÚÔ Ï Ì Ù ÍÂÏÈÎÙÈÎ ÔÚ ÈÙÈÔÏÔÁ O YappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfi ÚÔÚÌËÙÈÎfi T appleô ÂÚÈÂÎÙÈÎfi MÔÓÙ ÏÔ O T appleô ŒÏÏÂÈ Ë ÚÔÛÔ Ú Ì ÛË ª ıëûè Î ÛÎÔÏ Â OÚÈÛÌfi Î È X Ú ÎÙËÚÈÛÙÈÎ ÓÔ ÚÔ Ï Ì Ù : ÏÏ ÌÌ Ù ÛÙÈ KÔÈÓˆÓÈÎ ÂÍÈfiÙËÙÂ Ó ÁÓˆÛÙÈÎ ÛÎÔÏ Â Ú Ì ÛË XÚ ÛË ÙË T ÓÔÏÔÁ πως μ λις είδαμε στο Kεφάλαιο 5, η πρωτοβουλία μπορεί να λοξοδρομήσει κατά τη νηπιακή ηλικία, να γίνει υπέρμετρη και να οδηγήσει στην εναντιωματική διαταραχή. Ωστ σο, η πρωτοβουλία εμπεριέχει χι μ νο την εμπιστοσ νη στον εαυτ και την αυτονομία, αλλά επίσης και την περιέργεια και την εξερε νηση. πως μας δίδαξε ο Piaget, ακ μη και τα βρέφη επιλ ουν προβλήματα και έμμεσα αναρωτιο νται «τι είναι αυτ ;» και «πώς δουλε ει αυτ ;», ώσπου, απ το τέλος του πρώτου χρ νου, να αρχίσουν να πειραματίζονται ενεργά με το φυσικ και κοινωνικ τους περιβάλλον. Με παρ μοιο τρ πο, τα νήπια έχουν μια εξαιρετική ικαν τητα να εστιάζουν την προσοχή τους αποκλειστικά σε έργα που σχετίζονται με την εξερε νηση. Στη συνέχεια, το σχολείο προσθέτει το στοιχείο του καθήκοντος στην εγγενή περιέργεια, η οποία με τη σειρά της μετασχηματίζεται στο έργο της μάθησης συγκεκριμένων γνωστικών αντικειμένων (βλ. Κεφάλαιο 2). Ωστ σο, αυτή η ικαν τητα συγκέντρωσης στο έργο κατά τη νηπιακή και προσχολική ηλικία μπορεί να περιοριστεί σημαντικά απ την υπερκινητικ τητα και τα ελλείμματα στην προσοχή, τα οποία εμποδίζουν τα παιδιά να διατη- 253

2 H Προσχολική Περίοδος ρήσουν τη συγκέντρωση της προσοχής τους σε συγκεκριμένα έργα (βλ. Taylor, 1995, για μια γενική συζήτηση της ανάπτυξης της προσοχής και των δυσλειτουργιών της). ταν αρχίζει η σχολική φοίτηση, μια διαφορετική παρέκκλιση μπορεί να κάνει την εμφάνισή της σε έξυπνα και κινητοποιημένα παιδιά: η ανικαν τητα επίτευξης εν ς κατάλληλου επιπέδου σε ένα ή περισσ τερα σχολικά μαθήματα, πως η ανάγνωση ή η αριθμητική. Αυτή η παρέκκλιση ονομάζεται μαθησιακή δυσκολία (ΜΔ). Σ αυτ το κεφάλαιο, θα συζητήσουμε κατ αρχάς τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής υπερκινητικ τητας και στη συνέχεια θα εξετάσουμε τις μαθησιακές δυσκολίες και τις συνέπειές τους. È Ù Ú ÏÏÂÈÌÌ ÙÈÎ ÚÔÛÔ ÀappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfiÙËÙ OÚÈÛÌfi Î È X Ú ÎÙËÚÈÛÙÈÎ OÚÈÛÌfi Θα ξεκινήσουμε παρουσιάζοντας και συζητώντας τα κριτήρια του DSM-IV για τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής υπερκινητικ τητας (ΔΕΠ-Υ), επειδή αυτά αντανακλο ν την ταραγμένη ιστορία του εγχειρήματος να οριστεί αυτή η μορφή ψυχοπαθολογίας (βλ. Πίνακα 6.1) Αξίζει να επισημανθεί τι υπάρχουν τρεις κ ριοι τ ποι της ΔΕΠ-Υ: ο πρώτος σχετίζεται με την έλλειψη προσοχής, ο δε τερος με την υπερκινητικ τητα παρορμητικ τητα και ο τρίτος με ένα συνδυασμ των δ ο. Τα παιδιά που εντάσσονται στον τ πο της έλλειψης προσοχής αδυνατο ν να διατηρήσουν τη συγκέντρωση της προσοχής τους σ ένα κατάλληλο για την ηλικία τους επίπεδο. Οι γονείς και οι δάσκαλοι συνήθως παραπονιο νται τι τα παιδιά δεν μπορο ν να συγκεντρωθο ν, τι η προσοχή τους διασπάται ε κολα, τι ξεκινο ν τη μία δραστηρι τητα μετά την άλλη και τι τείνουν να ξεχνο ν και να ονειροπολο ν. ταν τα παιδιά παρουσιάζουν υπερκινητικ τητα, βρίσκονται συνέχεια «σε κίνηση», σαν να είναι «κουρδισμένα». Αυτή η τάση για συνεχή δραστηρι τητα μπορεί να εκδηλώνεται με σκαρφάλωμα ή άσκοπο τρέξιμο, με υπερβολική ομιλητικ τητα ή με το να σηκώνονται συνέχεια και με ακατάλληλο τρ πο απ τη θέση τους κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Η παρορμητικ τητα είναι το να δρα κανείς χωρίς να σκέφτεται. Τα παιδιά μπορεί να δίνουν βεβιασμένες απαντήσεις χωρίς να πάρουν το χρ νο τους για να σκεφτο ν τη λ ση εν ς προβλήματος, μπορεί να διακ πτουν ή να παρεμβαίνουν σε συζητήσεις και παιγνίδια, ή μπορεί να μην έχουν υπομονή να περιμένουν τη σειρά τους. λα τα συμπεριφορικά κριτήρια διαβαθμίζονται ανάλογα με τις κατάλληλες συμπεριφορές για κάθε ηλικία, αφο πολλές απ τις παραπάνω συμπεριφορές απαντώνται σε παιδιά μικρ τερης ηλικίας με φυσιολογική ανάπτυξη (βλ. Barkley, 1996, για μια λεπτομερή παρουσίαση της ΔΕΠ-Υ. Για μια πιο σ ντομη περίληψη της διαταραχής, βλ. Cantwell, 1996).

3 6. H Προσχολική Περίοδος 255 Παλαι τερα οι διαγνώσεις στηρίζονταν στην πιο προφανή εκδήλωση της διαταραχής, την υπερκινητικ τητα. Για παράδειγμα, το DSM-II (American Psychiatric Association, 1968) ον μαζε τη διαταραχή «υπερκινητικές αντιδράσεις της παιδικής ηλικίας», και ριζε ως χαρακτηριστικά της την υπερκινητικ τητα, τη διάσπαση της προσοχής, την ανησυχία και το μικρ χρ νο συγκέντρωσης της προσοχής. Κατοπινή έρευνα, και ειδικά η έρευνα της Virginia Douglas, υπέδειξε τι το κ ριο έλλειμμα αφορά στην προσοχή και χι στην κινητική δραστηρι τητα (βλ. Douglas, 1983, για μια συζήτηση της έρευνάς της). Αυτή η έρευνα οδήγησε στη διατ πωση της κ ριας διάγνωσης της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής στο DSM-III (American Psychiatric Association, 1980), η οποία μπορεί να περιλαμβάνει ή να μην περιλαμβάνει την υπερκινητικ τητα. Πιο πρ σφατες μελέτες αμφισβήτησαν τον κεντρικ ρ λο της ελλειμματικής προσοχής, ενώ παράλληλα έδειξαν τι η υπερκινητικ τητα και η παρορμητικ τητα είναι τ σο στενά συσχετιζ μενες που θα πρέπει να συνδυαστο ν σε μια ενιαία κατηγορία. Έτσι προέκυψε η τριμερής διάγνωση στο DSM-IV, ΔΕΠ-Υ Τ που Έλλειψης Προσοχής, ΔΕΠ-Υ Τ που Υπερκινητικ τητας Παρορμητικ τητας και ΔΕΠ-Υ Συνδυασμένου Τ που, που περιλαμβάνει και τις δ ο μορφές συμπεριφοράς. Τρία άλλα χαρακτηριστικά της ταξιν μησης του DSM χρήζουν προσοχής: (1) οι συγκεκριμένοι χρ νοι που ορίζουν την ηλικία έναρξης, (2) η διάρκεια των συμπτωμάτων και (3) η σημασία του πλαισίου. Ηλικία έναρξης Η ηλικία έναρξης των συμπτωμάτων ορίζεται στο DSM-IV πριν απ τα 7 χρ νια. Ωστ σο, η εξέταση εν ς κλινικο δείγματος 380 ατ μων 4 έως 17 ετών έδειξε τι τα παιδιά που πληρο ν αυτ το κριτήριο ανήκουν κυρίως στον υπερκινητικ -παρορμητικ τ πο. Η εξέταση βρήκε τι 43% των παιδιών που ανήκουν στον τ πο έλλειψης προσοχής και 18% των παιδιών που ανήκουν στο συνδυασμένο τ πο εμφάνισαν συμπτώματα μετά την ηλικία των 7 ετών. Έτσι τα κριτήρια του DSM-IV μειώνουν την ακρίβεια του προσδιορισμο αυτών των δ ο υποομάδων (βλ. Applegate et al., 1997). Αξίζει επίσης να επισημανθεί τι η περίοδος έναρξης επηρεάζει τον τρ πο εκδήλωσης της ψυχοπαθολογίας, αν και δε γνωρίζουμε γιατί συμβαίνει αυτ. Διάρκεια των συμπτωμάτων σον αφορά στη διάρκεια των συμπτωμάτων, υπάρχουν στοιχεία που υποδεικν ουν τι η περίοδος των 6 μηνών που ορίζεται απ το DSM-IV είναι υπερβολικά σ ντομη, ειδικά για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας. Μελέτες δείχνουν τι μία περίοδος 12 μηνών είναι πιο κατάλληλη για τη διάρκεια των συμπτωμάτων στα παιδιά προσχολικής ηλικίας (βλ. Barkley, 1996). Πλαίσιο Τα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ μπορεί να εμφανίζονται μ νο σε ένα

4 H Προσχολική Περίοδος πλαίσιο, πως το σχολείο ή το σπίτι, ή να εκτείνονται σε λα τα πλαίσια. Για παράδειγμα, ένας κλινικ ς παιδοψυχολ γος, αφο διαβάσει την έκθεση παραπομπής εν ς υπερκινητικο παιδιο, μπορεί να ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει το «τέρας» που περιγράφει η μητέρα του και αντ αυτο να δει ένα παιδί που είναι πρ τυπο συνεργατικ τητας στο πλαίσιο της εξέτασης. π 6.1 ÚÈÙ ÚÈ ÙÔ DSM-IV ÁÈ ÙË È Ù Ú ÏÏÂÈÌÌ ÙÈÎ ÚÔÛÔ ÀappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfiÙËÙ. Ù (1)  Ù (2): (1) ŒÏÏÂÈ Ë appleúôûô : ŒÍÈ ( appleâúèûûfiùâú ) applefi Ù apple Ú Î Ùˆ Û ÌappleÙÒÌ Ù ÏÏÂÈ Ë appleúôûô Ô Ó ÂappleÈÌ ÓÂÈ ÁÈ ÙÔ Ï ÈÛÙÔÓ 6 Ì Ó Û ıìfi ÛappleÚÔÛ ÚÌÔÛÙÈÎfi Î È Î Ù ÏÏËÏÔ ÁÈ ÙÔ ÂÍÂÏÈÎÙÈÎfi Âapple appleâ Ô: Ó ÂÓ Î Ù Ê ÚÓÂÈ Ó ÂappleÈÎÂÓÙÚˆı Û ÏÂappleÙÔÌ ÚÂÈ ΠÓÂÈ Ï ıë appleúôûâí ÛÙÈ Û ÔÏÈÎ ÂÚÁ Û Â, ÛÙË Ô ÏÂÈ Û ÏÏÂ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ Ó ÛÎÔÏ ÂÙ È Ó È ÙËÚ ÛÂÈ ÙË Û ÁÎ ÓÙÚˆÛË ÙË appleúôûô ÙÔ Û ÚÁ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ apple ÈÁÓÈ ÈÔ Ó Ê ÓÂÙ È Ó ÌËÓ ÎÔ ÂÈ, fiù Ó Î appleôèô ÙÔ ÌÈÏ Ó ÂÓ ÎÔÏÔ ıâ Ô ËÁ  ÌÂ Û Ó appleâè Î È ÂÓ Î Ù Ê ÚÓÂÈ Ó Ù Ê ÚÂÈ Û apple Ú ÙÈ Û ÔÏÈÎ ÂÚÁ Û Â Î È Ù Î ı ÎÔÓÙ ÛÙÔ Ûapple ÙÈ ÛÙË Ô ÏÂÈ (fi È ÂÍ ÈÙ ÂÓ ÓÙÈˆÌ - ÙÈÎ Û ÌappleÂÚÈÊÔÚ appleôù ÛÙËÓ Î Ù ÓfiËÛË ÙˆÓ Ô ËÁÈÒÓ) Ó ÛÎÔÏ ÂÙ È Ó ÔÚÁ ÓÒÛÂÈ ÚÁ Î È Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ Ó appleôêâ ÁÂÈ, ÓÙÈapple ıâ Â Ó È appleúfiı ÌÔ Ó ÂÌappleÏ Î Û ÚÁ appleô apple ÈÙÔ Ó ÓÔËÙÈÎ appleúôûapple ıâè (fiappleˆ ÙÈ Û ÔÏÈÎ ÂÚÁ Û Â ) Ó ÓÂÈ appleú ÁÌ Ù appleô Â Ó È apple Ú ÙËÙ ÁÈ ÚÁ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ (apple.. apple ÈÁÓ - È, Ô ËÁ  ÁÈ Û ÔÏÈÎ ÂÚÁ Û Â, ÌÔÏ È, È Ï ÂÚÁ Ï ) Ó appleôûapple Ù È Â ÎÔÏ applefi Â͈ÙÂÚÈÎÔ ÂÚÂıÈÛÌÔ Ó ÍÂ Ó ÙÈ Î ıëìâúèó Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ (2) ÀappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfiÙËÙ ÚÔÚÌËÙÈÎfiÙËÙ : ŒÍÈ ( appleâúèûûfiùâú ) applefi Ù apple Ú Î Ùˆ Û - ÌappleÙÒÌ Ù appleâúîèóëùèîfiùëù apple ÚÔÚÌËÙÈÎfiÙËÙ Ô Ó ÂappleÈÌ ÓÂÈ ÁÈ ÙÔ Ï ÈÛÙÔÓ 6 Ì - Ó Û ıìfi ÛappleÚÔÛ ÚÌÔÛÙÈÎfi Î È Î Ù ÏÏËÏÔ ÁÈ ÙÔ ÂÍÂÏÈÎÙÈÎfi Âapple appleâ Ô. ÀappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfiÙËÙ Ó ÎÔ Ó Ó ÚÈÎ Ù ÚÈ Î È Ù applefi È ÙÔ ÛÙÚÈÊÔÁ Ú ÂÈ ÛÙË ı ÛË ÙÔ Ó ÛËÎÒÓÂÙ È applefi ÙË ı ÛË ÙÔ Î Ù ÙË È ÚÎÂÈ ÙÔ Ì ı Ì ÙÔ Û ÏÏ Π٠- ÛÙ ÛÂÈ, fiappleô Ó Ì ÓÂÙ È Ó apple Ú Ì ÓÂÈ Î ıèûùfi Ó ÛÙÚÈÊÔÁ ÚÓ ÛÎ ÚÊ ÏÒÓÂÈ appleâú ÔÏÈÎ Û Π٠ÛÙ ÛÂÈ fiappleô Ùfi Â Ó È Ó ÚÌÔÛÙÔ (ÛÙÔ ÂÊ Ô Î È ÙÔ ÂÓ ÏÈΠÙfi ÌappleÔÚÂ Ó appleâúèôú ÂÙ È Û appleôîâè- ÌÂÓÈÎfi ÛıËÌ ÓËÛ ) Ó ÛÎÔÏ ÂÙ È Ó apple ÍÂÈ Ó ÂÌappleÏ Î Û ÁˆÁÈÎ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ Û μú ÛÎÂÙ È Û Ó «Û ΠÓËÛË» Î È Û Ó ÂÓÂÚÁÂ Û Ó Ó Â Ó È «ÎÔ Ú ÈÛÌ ÓÔ» Ó ÌÈÏ appleâú ÔÏÈÎ ÚÔÚÌËÙÈÎfiÙËÙ Ó ÓÂÈ Â È ÛÌ Ó apple ÓÙ ÛÂÈ, appleúèó ÎfiÌË ÔÏÔÎÏËÚˆıÂ Ë ÂÚÒÙËÛË Ó ÛÎÔÏ ÂÙ È Ó appleâúèì ÓÂÈ ÙË ÛÂÈÚ ÙÔ Ó È ÎfiappleÙÂÈ ÙÔ ÏÏÔ (apple.. apple ÚÂÌ ÓÂÈ ÛÂ Û ËÙ ÛÂÈ Û apple ÈÁÓ È )

5 6. H Προσχολική Περίοδος 257 μ. appleôè applefi Ù Û ÌappleÙÒÌ Ù appleâúîèóëùèîfiùëù apple ÚÔÚÌËÙÈÎfiÙËÙ ÏÏÂÈ Ë appleúô- ÛÔ appleô appleúôî ÏÔ Ó ÎappleÙˆÛË ÙË ÏÂÈÙÔ ÚÁÈÎfiÙËÙ Û Ó apple ÚfiÓÙ appleúèó applefi ÙËÓ ËÏÈ- Î ÙˆÓ 7 ÂÙÒÓ. appleôèô ıìfi ÎappleÙˆÛË ÙË ÏÂÈÙÔ ÚÁÈÎfiÙËÙ ÂÍ ÈÙ ÙˆÓ Û ÌappleÙˆÌ ÙˆÓ Â Ó È apple - ÚÒÓ ÛÂ Ó appleâúèûûfiùâú appleï ÛÈ (apple.. ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÙË Ô ÏÂÈ Î È ÛÙÔ Ûapple ÙÈ) ˆ ÈÎfi appleô Û ÂÙ È ÛÙÔÓ Ù appleô: È Ù Ú ÏÏÂÈÌÌ ÙÈÎ ÚÔÛÔ / ÀappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfiÙËÙ, Ó ÛÌ ÓÔ Δ appleô : Ó appleïëúô ÓÙ È Î È Ù ÎÚÈÙ ÚÈ 1 Î È Ù ÎÚÈÙ ÚÈ 2 Î Ù ÙÔ ÙÂÏÂ Ù Ô 6 Ì ÓÂ È Ù Ú ÏÏÂÈÌÌ ÙÈÎ ÚÔÛÔ / ÀappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfiÙËÙ, Ú ˆ Δ appleô ŒÏÏÂÈ Ë ÚÔ- ÛÔ : Ó appleïëúâ Ù È ÙÔ ÎÚÈÙ ÚÈÔ 1, ÏÏ fi È ÙÔ ÎÚÈÙ ÚÈÔ 2 Î Ù ÙÔ ÙÂÏÂ Ù Ô 6 Ì ÓÂ È Ù Ú ÏÏÂÈÌÌ ÙÈÎ ÚÔÛÔ / ÀappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfiÙËÙ, Ú ˆ Δ appleô ÀappleÂÚÎÈÓËÙÈÎfi- ÙËÙ - ÚÔÚÌËÙÈÎfiÙËÙ : Ó appleïëúâ Ù È ÙÔ ÎÚÈÙ ÚÈÔ 2, ÏÏ fi È ÙÔ ÎÚÈÙ ÚÈÔ 1 Î Ù ÙÔ ÙÂÏÂ Ù Ô 6 Ì Ó : È ÁÓˆÛÙÈÎfi Î È Ù ÙÈÛÙÈÎfi Á ÂÈÚ ÈÔ ÙˆÓ æ ÈÎÒÓ È Ù Ú ÒÓ, Δ Ù ÚÙË ŒÎ ÔÛË, ÙfiappleÈÓ Â. appleèappleôï ÛÌfi Ο επιπολασμ ς της ΔΕΠ-Υ υπολογίζεται συχνά στο 3-5% του σχολικο πληθυσμο. Υπάρχουν επίσης στοιχεία που υποδεικν ουν τι μειώνεται με την ηλικία, ειδικά στα αγ ρια. Δεν είναι, ωστ σο, ξεκάθαρο κατά π σο πρ κειται για πραγματική μείωση ή για επίπλαστη μείωση, που οφείλεται στη φ ση του εργαλείου αξιολ γησης. Τα κριτήρια, παραδείγματος χάριν, ενδέχεται να μην είναι τ σο κατάλληλα για τους εφήβους σο είναι για τα παιδιά της μέσης παιδικής ηλικίας (βλ. Barkley, 1996). È Ê ÏÈÎ È ÊÔÚ Ο καθορισμ ς των διαφυλικών διαφορών περιπλέκεται απ τις στρεβλώσεις που οφείλονται στις παραπομπές. Αφο τα αγ ρια εμφανίζουν συχν τερα απ τα κορίτσια τα συνοδά προβλήματα της εναντιωματικ τητας και της διαταραγμένης συμπεριφοράς, είναι πιο πιθαν να παραπεμφθο ν για διάγνωση της ΔΕΠ-Υ. Παραδείγματος χάριν, η αναλογία αγοριών και κοριτσιών σ ένα κλινικ δείγμα είναι απ 6:1 έως 9:1 υπέρ των αγοριών, ενώ η αναλογία είναι αντίστοιχα 2:1 έως 3:1 σ ένα μη κλινικ δείγμα. Στη βιβλιογραφία, δεν φαίνεται να υπάρχει συμφωνία σχετικά με το κατά π σο η περαιτέρω επεξεργασία των κριτηρίων θα μπορο σε να εξουδετερώσει τις διαφυλικές διαφορές (βλ. Arnold, 1996, για μια λεπτομερή συζήτηση των ζητημάτων που σχετίζονται με τις διαφυλικές διαφορές).

6 H Προσχολική Περίοδος ÔÈÓˆÓÈÎÔÔÈÎÔÓÔÌÈÎ Î Ù ÛÙ ÛË Î È Ê Ï Δεν υπάρχουν ξεκάθαρες ενδείξεις τι είτε η κοινωνικοοικονομική κατάσταση είτε η φυλή επηρεάζουν τον επιπολασμ της ΔΕΠ-Υ. Κάποιες μελέτες βρίσκουν μεγαλ τερα ποσοστά της ΔΕΠ-Υ σε παιδιά χαμηλ τερης κοινωνικοοικονομικής κατάστασης και σε παιδιά αφρικανικής αμερικανικής καταγωγής. Αυτ, ωστ σο, μπορεί να οφείλεται στην α ξηση των συννοσηρών συνθηκών της επιθετικ τητας και των προβλημάτων της συμπεριφοράς στους πληθυσμο ς αυτο ς, παρά στην ίδια τη ΔΕΠ-Υ (βλ. Barkley, 1996). ÓÓÔÛËÚfiÙËÙ Η συννοσηρ τητα επηρεάζει πολλά απ τα κλινικώς σημαντικά χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ, πως επίσης και τη σ νδεσή τους με άλλες διαταραχές. Στη σ νοψη που ακολουθεί θα συνδυάσουμε τις μελέτες σχετικά με τη διαταραχή της συμπεριφοράς με τις μελέτες σχετικά με την επιθετικ τητα, αφο οι επιπτώσεις των δ ο είναι παρ μοιες. λες οι συγκρίσεις γίνονται με παιδιά που έχουν μ νο ΔΕΠ-Υ (η συννοσηρ τητα της ΔΕΠ-Υ και των μαθησιακών δυσκολιών δε θα συζητηθεί εδώ, αλλά θα εξεταστεί αργ τερα, στην εν τητα αυτο του κεφαλαίου που συζητά τις μαθησιακές δυσκολίες.) Η παρουσίασή μας ακολουθεί τους Jensen, Martin,& Cantwell (1997), εκτ ς απ σημεία που γίνεται αναφορά σε άλλη πηγή. ΔΕΠ-Υ + Διαταραχή της συμπεριφοράς Υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξ της ΔΕΠ-Υ και των διαταραχών διαταρακτικής συμπεριφοράς. Απ την ηλικία των 7 ετών 35-60% των παιδιών που παραπέμπονται με ΔΕΠ-Υ λαμβάνουν επίσης τη διάγνωση της εναντιωματικής-προκλητικής διαταραχής και 30-50% θα λάβουν και την επιπρ σθετη διάγνωση της διαταραχής της συμπεριφοράς κατά τη μέση παιδική ηλικία και την εφηβεία. Ο συνδυασμ ς ΔΕΠ-Υ και διαταραχής της συμπεριφοράς χαρακτηρίζεται απ μικρ τερη ηλικία έναρξης και απ υψηλ τερη αναλογία αγοριών-κοριτσιών σε σ γκριση με τη ΔΕΠ-Υ αυτή καθ εαυτήν. Γενικά, πρ κειται για περισσ τερο σοβαρά επίπεδα διαταραχής, που επηρεάζουν αρνητικά ένα μεγάλο ε ρος μεταβλητών στα ίδια τα παιδιά, στις σχέσεις τους με τους γονείς τους και στην επίδοσή τους στο σχολείο (βλ. Kuhne, Schachar, & Tannock, 1997). ΔΕΠ-Υ + Αγχώδης διαταραχή Η επικάλυψη μεταξ της ΔΕΠ-Υ και των αγχωδών διαταραχών χαρακτηρίζει 25-40% του κλινικο πληθυσμο. Η παρουσία μιας αγχώδους διαταραχής, σε αντίθεση με την παρουσία διαταραχής της συμπεριφοράς, τείνει να μετριάζει παρά να εντείνει το βαθμ της διαταραχής. Πιο συγκεκριμένα, στα παιδιά με συνδυασμ ΔΕΠ-Υ και αγχώδους διαταρα-

7 6. H Προσχολική Περίοδος 259 χής παρατηρείται μείωση της συμπεριφοράς εξωτερίκευσης γενικά και της παρορμητικ τητας ειδικ τερα. Αυτ, με τη σειρά του, συντελεί στην εκδήλωση λιγ τερο σοβαρών συμπτωμάτων της ΔΕΠ-Υ. ΔΕΠ-Υ + Μαθησιακές δυσκολίες (ΜΔ) 19-26% των παιδιών με ΔΕΠ-Υ τείνουν να παρουσιάζουν και μαθησιακές δυσκολίες. Η σημασία της αναγνώρισης της συννοσηρ τητας Ο κίνδυνος της αποτυχίας να ληφθεί υπ ψη η συννοσηρ τητα είναι τι η ΔΕΠ-Υ θα θεωρηθεί υπε θυνη για διαταραχές που, στην ουσία, οφείλονται στη συννοσηρή ψυχοπαθολογία. Για παράδειγμα, οι Satterfield & Schnell (1997) βρήκαν τι ο κίνδυνος να εξελιχθο ν τα υπερκινητικά παιδιά σε νεαρο ς παραβάτες συνδε ταν με την παράλληλη παρουσία προβληματικής συμπεριφοράς κατά την παιδική ηλικία και σοβαρής αντικοινωνικής συμπεριφοράς κατά την εφηβεία. Η υπερκινητικ τητα απ μ νη της δεν αυξάνει την πιθαν τητα κατοπινής εγκληματικής συμπεριφοράς. ÓÔ ÚÔ Ï Ì Ù Οικογενειακές σχέσεις Το DSM-IV χαρακτηρίζει τη ΔΕΠ-Υ ως μια «διαταραχή διαταρακτικής συμπεριφοράς», επειδή τα συμπτώματά του η επιθετικ τητα, η εναντιωματικ τητα, η παρείσφρηση και η έλλειψη οργάνωσης διαταράσσουν το συνηθισμένο δο ναι-λαβείν της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. πως είναι αναμεν μενο, τέτοιου είδους συμπτώματα έχουν αρνητικ αντίκτυπο στις οικογενειακές σχέσεις (η παρουσίασή μας ακολουθεί τον Barkley, 1996, εκτ ς απ σημεία που αναφέρεται άλλη πηγή). Οι μητέρες ανταποκρίνονται λιγ τερο στα παιδιά τους με ΔΕΠ-Υ και τα ενισχ ουν λιγ τερο, και είναι πιο αρνητικές και πιο κατευθυντικές, ταν απαντο ν σε αυτά. Ενώ τα παιδιά είναι κάπως λιγ τερο προβληματικά για τους πατέρες τους, παρατηρο νται επίσης αυξημένα επίπεδα σ γκρουσης μεταξ του πατέρα και του παιδιο. Υπάρχουν επίσης στοιχεία που υποδεικν ουν τι δεν είναι η ΔΕΠ-Υ αυτή καθ εαυτήν, αλλά η εναντιωματική προκλητική διαταραχή και η διαταραχή της συμπεριφοράς που τη συνοδε ουν, που συνδέονται με τις περισσ τερες διαπροσωπικές συγκρο σεις κατά την παιδική ηλικία και την εφηβεία. Το ίδιο μοτίβο συννοσηρ τητας συνδέεται με μεγαλ τερο ποσοστ γονεϊκής ψυχοπαθολογίας, συζυγικών συγκρο σεων και διαζυγίου συγκριτικά με την αποκλειστική παρουσία της ΔΕΠ-Υ (βλ. Anastopoulos et al., 1992). Το μ νιμο πρ βλημα με τις διαδράσεις αφορά την κατε θυνση της επίδρασης. Αποτελο ν οι αρνητικές γονεϊκές συμπεριφορές την αιτία των συμπτωμάτων της ΔΕΠ-Υ ή μήπως αποτελο ν αντίδραση σ αυτά τα συμπτώματα; Τα δεδομένα υποδεικν ουν το δε τερο, τι δηλαδή οι γονείς αντιδρο ν στη συμπε-

8 H Προσχολική Περίοδος ριφορά του παιδιο τους. Τα δεδομένα προέρχονται κυρίως απ έρευνες που χρησιμοποιο ν διεγερτικά φάρμακα με στ χο τη βελτίωση της συμμ ρφωσης και τη μείωση της αρνητικ τητας, της ομιλητικ τητας και γενικά της υπερβολικής συμπεριφοράς των παιδιών. Σ αυτές τις συνθήκες, οι γονείς γίνονται επίσης λιγ τερο αρνητικοί και κατευθυντικοί (βλ. Barkley, 1996). Σχέσεις με συνομηλίκους Η ενοχλητική, παρεισφρητική και απρ σεκτη συμπεριφορά των παιδιών με ΔΕΠ-Υ αυξάνει σημαντικά τις πιθαν τητες κοινωνικής απομ νωσης και απ ρριψης απ τους συνομηλίκους (βλ. Hinshaw et al., 1997). Επιπλέον, ο χρ νος που χρειάζονται οι συνομήλικοι για να προσέξουν και να αντιδράσουν αρνητικά σε παιδιά με ΔΕΠ-Υ που μ λις γνωρίζουν είναι οδυνηρά σ ντομος, και μετριέται σε λεπτά και ώρες. Η γονεϊκή συμπεριφορά διαδραματίζει επίσης ένα ρ λο στη σχέση των παιδιών με τους συνομηλίκους τους. Ο Hinshaw και οι συνεργάτες του (1997) βρήκαν τι η αυστηρή διαπαιδαγώγηση, με το συνδυασμ των σταθερών ορίων, της κατάλληλης αντιπαράθεσης, των λογικών επιχειρημάτων, της ζεστασιάς και της υποστήριξης, βελτίωνε σημαντικά τις κοινωνικές ικαν τητες των παιδιών με ΔΕΠ-Υ. Σχολικά προβλήματα Η πλειοψηφία των παιδιών που παραπέμπονται κλινικά με ΔΕΠ-Υ παρουσιάζουν δυσκολίες στις σχολικές τους επιδ σεις, ενώ περίπου ένα τέταρτο απ αυτά παρουσιάζει συννοσηρές μαθησιακές δυσκολίες, πως αναφέραμε και προηγουμένως. Είναι ενδιαφέρον τι οι χαμηλ τερες βαθμολογίες σε τυποποιημένες δοκιμασίες επιτε ξεων απαντώνται ακ μη και κατά την προσχολική περίοδο (Mariani & Barkley, 1997). Οι χαμηλές σχολικές επιτε ξεις φαίνεται να αποτελο ν φυσική συνέπεια για τα παιδιά με τον τ πο έλλειψης προσοχής της ΔΕΠ-Υ, εξαιτίας της δυσκολίας στη διατήρηση της προσοχής, της διάσπασης της προσοχής, της αδυναμίας να ακολουθήσουν οδηγίες με συνέπεια και των προβλημάτων στην οργάνωση. Υπάρχει επίσης μια μικρή αλλά σημαντική σχέση μεταξ χαμηλο δείκτη νοημοσ νης και του υπερκινητικο -παρορμητικο τ που της ΔΕΠ-Υ, η οποία με τη σειρά της συμβάλλει στις χαμηλ τερες σχολικές επιδ σεις (βλ. Barkley, 1996). ÍÂÏÈÎÙÈÎ ÔÚÂ Επιμένοντας στη θέση μας τι η ψυχοπαθολογία είναι η φυσιολογική εξέλιξη που έχει λοξοδρομήσει, θα παρουσιάσουμε πρώτα σχετικ υλικ που αφορά τη φυσιολογική εξέλιξη. Αυτ το υλικ, με τη σειρά του, θα χρησιμε σει ως σημείο εκκίνησης για την παρουσίαση των αποκλίσεων που εκδηλώνονται στα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ. Η νηπιακή/προσχολική περίοδος Ο Campbell (1990) επισημαίνει τι η φυσιο-

9 6. H Προσχολική Περίοδος 261 λογική ανάπτυξη περνά ανεπαίσθητα στη ΔΕΠ-Υ, ειδικά κατά τα πρώτα 6 χρ νια της ζωής. Παραδείγματος χάριν, είναι αναμεν μενο τα νήπια να τρέχουν παντο και να ασχολο νται με τα πάντα, και εάν συνδυάζουν υψηλά επίπεδα ενεργητικ τητας με την αποφασιστικ τητα να κάνουν αυτ που θέλουν ταν το θέλουν, δεν είναι ε κολο να προσδιορίσει κανείς αν είναι διαταραγμένα ή χι, αφο πρ κειται για κατάλληλες για την ηλικία τους συμπεριφορές. Επιπλέον, η ρευστ τητα της πρώιμης ανάπτυξης καθιστά δ σκολη την πρ βλεψη κατά π σο ένα παιδί θα «ξεπεράσει» τη συμπεριφορά, ταν αυτή αρχίσει να αποκλίνει. Τα φυσιολογικά παιδιά προσχολικής ηλικίας αναμένεται να είναι αρκετά προσανατολισμένα προς το έργο που καλο νται να φέρουν σε πέρας, ώστε να τελειώνουν,τι αρχίζουν και να ελέγχουν κατά π σο το κάνουν σωστά. Είναι επίσης αρκετά συνεργάσιμα, ώστε να αναλαμβάνουν έργα που τους δίνονται απ άλλους και να συμμετέχουν σε δραστηρι τητες με συνομηλίκους. πως και κατά τη νηπιακή ηλικία, οι αποκλίσεις απ τις αναμεν μενες συμπεριφορές μπορεί να αποτελο ν τμήμα της φυσιολογικής ανάπτυξης και να εμφανίζονται εξαιτίας προσωρινών δυσκολιών στην προσαρμογή ή του χαρακτήρα ή των μη ρεαλιστικών απαιτήσεων των ενηλίκων. Οι κυρι τερες ενδείξεις της διαταραχής σχετίζονται με τη σοβαρ τητα, τη συχν τητα, την έκταση και τη χρονι τητα των προβληματικών συμπεριφορών (Campbell, 1990). Ας εξετάσουμε τώρα την ίδια τη ΔΕΠ-Υ. Πριν απ την ηλικία των 3 ετών τα νήπια εκδηλώνουν ένα αδιαφοροποίητο σ μπλεγμα συμπεριφορών, το οποίο έχει ονομαστεί υποελεγχ μενο μοτίβο συμπεριφοράς. Ωστ σο, περίπου στην ηλικία των 3 ετών αυτ το μοτίβο αρχίζει να διαφοροποιείται, ώστε καθίσταται δυνατ να διαφοροποιηθο ν απ τη μια πλευρά η υπερκινητική και η παρορμητική συμπεριφορά και απ την άλλη η επιθετική και η εναντιωματική συμπεριφορά. Επομένως, η ηλικία των 3 με 4 ετών αποτελεί το κατώτατο ριο για την ανίχνευση της ΔΕΠ-Υ (Barkley, 1996). Τα υπερκινητικά και τα παρορμητικά παιδιά προσχολικής ηλικίας, των οποίων ο έλεγχος εξακολουθεί να είναι δ σκολος για ένα ή περισσ τερα χρ νια, είναι πολ πιθαν να παρουσιάσουν ΔΕΠ-Υ κατά τη μέση παιδική ηλικία (Campbell, 1990). Η ΔΕΠ-Υ, με τη σειρά της, είναι πιο πιθαν να επιμένει εάν ο γονέας και το παιδί εγκλωβιστο ν σ ένα μοτίβο αρνητισμο και κατευθυντικ τητας απ την πλευρά της μητέρας και εναντιωματικ τητας απ την πλευρά του παιδιο. Πράγματι, το γονεϊκ στρες φτάνει στα υψηλ τερά του επίπεδα κατά την προσχολική περίοδο (Campbell et al., 1991). Η μέση παιδική ηλικία Κατά τη μέση παιδική ηλικία, τα πρ τυπα του αυτοελέγχου, του προσανατολισμο προς το έργο, του ελέγχου των κατάλληλων και ανάρμοστων συμπεριφορών και της συνεργασίας εντ ς της οικογένειας και με συνομηλίκους έχουν πάρει ξεκάθαρη μορφή, ώστε η διαφορά μεταξ της φυ-

10 H Προσχολική Περίοδος σιολογικής διαφοροποίησης της συμπεριφοράς και της ΔΕΠ-Υ να καθίσταται πιο άμεσα ορατή. Έτσι, ένας συνδυασμ ς διαταρακτικής συμπεριφοράς στο σπίτι και το σχολείο που επιμένει, μαζί με αποδιοργάνωση και ανικαν τητα να ακολουθεί κανείς ρουτίνες, εγείρουν σοβαρές ανησυχίες για την παρξη ψυχοπαθολογίας (Campbell, 1990). Η υπερκινητική-παρορμητική συμπεριφορά τείνει να επιμένει καθ λη τη διάρκεια της μέσης παιδικής ηλικίας. Επιπλέον, παρατηρο νται δ ο νέες εξελίξεις. Η πρώτη είναι η εμφάνιση προβλημάτων διατήρησης της προσοχής, δηλαδή της ικαν τητας να παραμένει κανείς συγκεντρωμένος σ ένα έργο έως την ολοκλήρωσή του. Αυτά τα προβλήματα εμφανίζονται περίπου στην ηλικία των 5 με 7 ετών (Loeber et al., 1992). Η αδυναμία συγκέντρωσης της προσοχής προκαλεί δυσκολίες στην ολοκλήρωση των έργων, λήθη, φτωχή οργάνωση και διάσπαση της προσοχής. λα τα παραπάνω, με τη σειρά τους, μπορο ν να επηρεάσουν αρνητικά τη λειτουργικ τητα του παιδιο στο σπίτι και το σχολείο (βλ. Barkley, 1996). Υπάρχουν στοιχεία που υποδεικν ουν τι η αδυναμία συγκέντρωσης της προσοχής παραμένει σταθερή κατά την περίοδο της μέσης παιδικής ηλικίας, ενώ η υπερκινητική-παρορμητική συμπεριφορά μειώνεται (Hart et al., 1995). πως έχουμε ήδη επισημάνει, δεν είναι ξεκάθαρο εάν η τελευταία επίδραση αποτελεί ένα γνήσιο εξελικτικ φαιν μενο ή εάν πρ κειται για ένα τεχνητ αποτέλεσμα του γεγον τος τι λο και πιο ανάρμοστες συμπεριφορές χρησιμοποιο νται για να προσδιορίσουν την υπερκινητικ τητα και την παρορμητικ τητα, π.χ., ανάρμοστο άσκοπο τρέξιμο και σκαρφάλωμα (Barkley, 1996). Η δε τερη σημαντική εξέλιξη κατά τη μέση παιδική ηλικία είναι ο αυξημένος επιπολασμ ς συννοσηρών διαταραχών (Barkley, 1996). Στην αρχή της μέσης παιδικής περι δου, μπορεί να εμφανιστεί εναντιωματική προκλητική διαταραχή σ ένα σημαντικ αριθμ παιδιών, και κατά την ηλικία των 8 με 12 ετών αυτές οι πρώιμες μορφές εναντιωματικ τητας και εχθρικ τητας συχνά εξελίσσονται σε συμπτώματα διαταραχής της συμπεριφοράς σε έως και τα μισά απ αυτά τα παιδιά (Hart et al., 1995). Αυτή η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα πιθανή μεταξ των μεγαλ τερων παιδιών που παρουσιάζουν ΔΕΠ-Υ που εκτείνεται μεταξ πλαισίων παρά ΔΕΠ-Υ που περιορίζεται σε συγκεκριμένα πλαίσια (McArdle, O Brien, & Kolvin, 1995). Εφηβεία Η προηγο μενη πεποίθηση τι η ΔΕΠ-Υ ξεπερνιέται στην εφηβεία έχει αποδειχθεί λανθασμένη. Μεταξ 50% και 80% των παιδιών που έχουν παραπεμφθεί κλινικά συνεχίζει να παρουσιάζει ΔΕΠ-Υ κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Ενώ ντως η εφηβεία σηματοδοτεί τη μείωση των συμπτωμάτων της υπερκινητικ τητας και της παρορμητικ τητας, η ίδια μείωση παρατηρείται και στα φυσιολογικά υποκείμενα ελέγχου. Ενδέχεται επίσης να παρατηρηθεί αλλαγή στην εκδήλωση των συμπτωμάτων. Για παράδειγμα, η έντονη κινητική συμπεριφορά μπορεί να μετατραπεί σε εσωτερικ αίσθημα ανησυχίας ή σε επικίν-

11 6. H Προσχολική Περίοδος 263 δυνη συμπεριφορά, κι έτσι π.χ. τα ατυχήματα με το ποδήλατο να αντικατασταθο ν απ αυτοκινητιστικά δυστυχήματα (Cantwell, 1996). Συνοψίζοντας, οι έφηβοι με ΔΕΠ-Υ είναι σημαντικά πιο διαταραγμένοι απ αυτο ς χωρίς ΔΕΠ-Υ και πρέπει να αντιμετωπίσουν τις υπαρκτές προκλήσεις των φυσιολογικών αλλαγών, της σεξουαλικής προσαρμογής, της αποδοχής απ τους συνομηλίκους και των επαγγελματικών επιλογών υπ το βάρος των πολλαπλών προβλημάτων που προέρχονται απ προηγο μενες εξελικτικές περι δους. Επομένως, μια σχετική α ξηση των προβληματικών συμπεριφορών είναι αναμεν μενη. Οι Klein και Mannuzza (1991), στην ανασκ πησή τους των διαχρονικών ερευνών, βρήκαν τι μια σημαντική υποομάδα (25%) των εφήβων με ΔΕΠ-Υ εμπλέκονταν σε αντικοινωνικές δραστηρι τητες, πως κλοπές και εμπρησμο ς. Μεταξ 57% και 70% των ατ μων που ανήκαν σε αυτή την ομάδα έτειναν να μένουν στην ίδια τάξη και η ομάδα συνολικά ήταν 8 φορές πιο πιθαν να αποβληθεί απ το σχολείο ή να το εγκαταλείψει, σε σ γκριση με τη φυσιολογική ομάδα ελέγχου (Barkley, 1990). Ενήλικη ζωή Ο Cantwell (1996) υπολογίζει τι περίπου 30% των εφήβων «ξεπερνο ν» τη ΔΕΠ-Υ, 40% εξακολουθο ν να εκδηλώνουν συμπτώματα ανησυχίας, έλλειψης προσοχής και παρορμητικ τητας, ενώ 30% αναπτ σσουν επιπρ σθετες διαταραχές. Για παράδειγμα, διαχρονικές έρευνες παιδιών με ΔΕΠ-Υ δείχνουν τι ως ενήλικες εκδηλώνουν περισσ τερο ΔΕΠ-Υ, διαταραχές της συμπεριφοράς, αντικοινωνικές διαταραχές και κατάχρηση ουσιών σε σ γκριση με τη φυσιολογική ομάδα ελέγχου (Klein & Mannuzza, 1991). Παρ τι ο κίνδυνος εκδήλωσης αντικοινωνικής συμπεριφοράς αυξάνεται στην ενήλικη ζωή, αυτ ισχ ει μ νο γι αυτο ς που παρουσιάζουν και ΔΕΠ-Υ και διαταραχή της συμπεριφοράς ή άλλες αντικοινωνικές συμπεριφορές. Δεν υπάρχει άμεση σ νδεση μεταξ της ΔΕΠ-Υ και της εγκληματικ τητας. Παρ τι δεν έχουν καταγραφεί γνωστικά ελλείμματα στους ενήλικες, διαπιστώνονται σημαντικά προβλήματα στη σχολική επίδοση και το εκπαιδευτικ ιστορικ. Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ ολοκληρώνουν περίπου δ ο χρ νια λιγ τερα εκπαίδευσης σε σ γκριση με τις ομάδες ελέγχου. πως είναι αναμεν μενο, στη συνέχεια κατέχουν θέσεις εργασίας με χαμηλ τερο κ ρος. Ωστ σο, το ποσοστ απασχ λησής τους δεν διαφέρει σημαντικά απ αυτ των ομάδων ελέγχου (Mannuzza et al., 1997). ÂÚ ÏË Ë ÙË EÍÂÏÈÎÙÈÎ ÔÚÂ Κατά την προσχολική περίοδο η υπερκινητική-παρορμητική συμπεριφορά και η επιθετική και εναντιωματική συμπεριφορά διαφοροποιο νται απ το γενικευμένο μοτίβο της ανεξέλεγκτης συμπεριφοράς. Συνεπώς, η ηλικία των 3 με 4 ετών αποτελεί το κατώτατο ριο για τη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ. ταν η ΔΕΠ-Υ

12 H Προσχολική Περίοδος επιμένει κατά την προσχολική περίοδο, αυξάνεται η πιθαν τητα να συνεχιστεί και στη μέση παιδική ηλικία. Στην αρχή της μέσης παιδικής ηλικίας εμφανίζεται επιπλέον και ο τ πος έλλειψης προσοχής της ΔΕΠ-Υ. Επίσης, κατά την ίδια περίοδο προστίθεται και η συννοσηρή εναντιωματική-προκλητική διαταραχή, ενώ η διαταραχή της συμπεριφοράς ενδέχεται να προστεθεί αργ τερα. Παρ τι η έλλειψη προσοχής παραμένει συνεχής καθ λη τη διάρκεια της μέσης παιδικής ηλικίας, η υπερκινητικ τητα και η παρορμητικ τητα μειώνονται. Η ΔΕΠ-Υ επιμένει κατά την εφηβεία και την ενήλικη ζωή. Ενώ η υπερκινητικ τητα μπορεί να μειωθεί στα άτομα με ΔΕΠ-Υ, εξακολουθεί να είναι σημαντικά υψηλ τερη σε σ γκριση με τις ομάδες ελέγχου χωρίς ΔΕΠ-Υ, και η κινητική συμπεριφορά αντικαθίσταται απ αισθήματα ανησυχίας. Ο έφηβος με ΔΕΠ-Υ τείνει να εμπλέκεται σε αντικοινωνική συμπεριφορά και να έχει χαμηλή σχολική επίδοση. Οι ενήλικοι τείνουν να έχουν προβλήματα με τον αλκοολισμ και την κατάχρηση ουσιών, πως επίσης και με αντικοινωνική συμπεριφορά. Ωστ σο, η αντικοινωνική συμπεριφορά σχετίζεται με τη συννοσηρή διαταραχή της συμπεριφοράς παρά με την ίδια την υπερκινητικ τητα. Παρ τι τα ποσοστά επαγγελματικής απασχ λησης των ενηλίκων με ΔΕΠ-Υ δεν διαφέρουν απ τα αντίστοιχα ποσοστά ενηλίκων χωρίς ΔΕΠ-Υ, τα άτομα με ΔΕΠ-Υ κατέχουν επαγγελματικές θέσεις χαμηλ τερου κ ρους. ÈÙÈÔÏÔÁ ÂÓÈÎ fiïè Στην παρουσίασή μας δε θα συζητήσουμε το διαπροσωπικ περιβάλλον, αφο οι γενετικές μελέτες δείχνουν τι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, πως η σχέση γονέων-παιδιών, εξηγο ν μ νο 10-15% της διακ μανσης στη συμπτωματολογία της ΔΕΠ-Υ. Ενώ αυτ το μικρ ποσοστ σημαίνει τι το διαπροσωπικ περιβάλλον διαδραματίζει έναν πολ μικρ ρ λο στην αιτιολογία, αυτ δε σημαίνει τι το περιβάλλον πρέπει να θεωρηθεί ως ασήμαντο. πως ήδη συζητήσαμε, η σχέση γονέων-παιδιο παίζει σημαντικ ρ λο στη σοβαρ τητα και την επιμονή της ΔΕΠ-Υ και, πως θα δο με αργ τερα, είναι σημαντικ για την αντιμετώπισή του (μπορείτε να βρείτε λεπτομέρειες για την παρουσίασή μας στο Barkley, 1996, 1997a). ΔÔ OÚÁ ÓÈÎfi ÂÚÈ ÏÏÔÓ Μη επικυρωμένες υποθέσεις Θα επισημάνουμε εδώ έναν αριθμ οργανικών υποθέσεων, οι οποίες ήταν κάποτε δημοφιλείς, αλλά δεν έτυχαν υποστήριξης, ταν ελέγχθηκαν απ αντικειμενικές μελέτες. Μια σημαντική αιτιολογική υπ θεση περίπου 30 χρ νια πριν υποστήριζε

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 2 K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 Copyright 1989, 1993,. ËÌËÙÚÔappleÔ ÏÔ - æˆìôappleô ÏÔ ISBN 960-431-204-9 Φωτοστοιχειοθεσία-Eκτ πωση: Bι λιοπωλείο: Π. ZHTH

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΩΝ «Η ΕΘΝΙΚΗ» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1891 ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΡ.Μ.Α.Ε.: 12840/05 B 86/20 Α.Φ.Μ.: 094003849 Δ.Ο.Υ.: ΜΕΓΑΛΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΛΕΩΦ.

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ.

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ. χωνευτοί σ. 56 Nedbox χωνευτοί από 12 έως 56 στοιχεία σ. 58 από 1 έως 6 στοιχεία σ. 62 XL 3 160 από 48 έως 144 στοιχεία και ερµάρια διανοµής ισχύος XL 3 σ. 68 Ράγες, πλάτες στήριξης και µετώπες σ. 77 0

Διαβάστε περισσότερα

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple ÓÂ ÛÙË μã Ù ÍË

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË μã Ù ÍË ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË μã Ù ÍË Δ Àƒ π ø ø º π π π ª Δ ƒàªª π μàƒπ π ø π π π ª Δ Δƒ À π ƒ Àà ƒ ªÀ π π ª ª Δπ ø, π Δ Ã π, ø ƒ ºπ, ƒ Δ ƒ Δπ Δ Δ, ƒπ π ª ª ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Με το πέρασμα του χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

Î È appleúô Ï Ì Ù ÓÙ ÍË 36

Î È appleúô Ï Ì Ù ÓÙ ÍË 36 ƒπ ÃOª ƒo O π O ª πøª 9 º πo ƒøδo: Δ À ƒª Δ π ÀΔπ π π π 1.1 ÓÓÔÈ ÙÔ appleâúì ÛÔ 16 1.2 ÀappleÂÚÌ Û, ÎÔÈÓˆÓ Î È ÂÎapple  ÛË 18 1.3 ÂˆÚ Â Ì ıëûë Î È appleâúì Û 27 1.4 ÚfiÙ apple Ú ÛË appleôïôáèûùòó Î È

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder,ADHD) στην Εφηβεία Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Μαρία Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø Η βασική απαίτηση για ένα σύστηµα διαχείρισης ποιότητας είναι ότι ο οργανισµός θα πρέπει να προσδιορίσει και να διαχειριστεί την οικογένεια των απαραίτητων διεργασιών

Διαβάστε περισσότερα

π Oƒπ O ªº π π ƒ Ã π ø ø π ø π Oƒπ π π ªπO O π Oπà π 137

π Oƒπ O ªº π π ƒ Ã π ø ø π ø π Oƒπ π π ªπO O π Oπà π 137 È Ù Ú È ÁˆÁ 6 ƒ π à O ª π ø π 136 π Oƒπ O ªº π π ƒ Ã π ø ø π ø π Oƒπ π π ªπO O π Oπà π 137 π ƒ Ã π ø π ºÀ O 137 π π π O π π ø π ƒπ ƒπ π ƒ Ã π ø 138 π π π Àª ƒπºoƒ 139 π π π π ƒ Ã π ø 140 µèïáèî apple Ú

Διαβάστε περισσότερα

λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να

λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να αντλήσουν πληροφορίες προκειµένου να αποκτήσουν γνώσεις για τον εαυτ τους και τους άλλους.

Διαβάστε περισσότερα

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ /

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ / Επαγγελµατικό προφίλ: ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΟΡΟΦΩΝ (ΟΡΟΦΟΚΟΜΟΣ) Επίπεδο: 2 εξιότητες Θέµατα Συνδεδεµένες δεξιότητες C1 ΗΓΕΙΤΑΙ, ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2011

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2011 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ µ Àª È Ó Í applefiï ÙÔ Á Ú ˆ, ÌË ÌÂ Ï appleâè Î È ÁÂÏ Ì È Ï ÁÔ Ï ÓÈ ÚË, Û Ó Ú Î È Û Ó ÚÎ ÚË... I ÓÔ ÚÈÔ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

Διαβάστε περισσότερα

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple ÓÂ ÛÙË ã Ù ÍË

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË ã Ù ÍË ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË ã Ù ÍË Δ Àƒ π ø ø º π π π ª Δ ƒàªª π μàƒπ π øπ π π ª Δ Δƒ À π ƒ Àà ƒ ªÀ π π ª ª Δπ ø, π Δ Ã π, ø ƒ ºπ, ƒ Δ ƒ Δπ Δ Δ, ƒπ π ª ª ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Το καλοκαίρι έχει έρθει

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

6. Aπόκριες 7. Πάσχα

6. Aπόκριες 7. Πάσχα TÈ Ù ÍË Â Ó È ÌÔ Ô appleôïèùèûìfi ; 1. O πολιτισµός του τόπου µας 2. Mια επίσκεψη στο µουσείο 3. Tι συµβαίνει στην περιοχή µας; 4. Kάθε τόπος τα έθιµά του και ο χρόνος τα δικά του... 5. Tο βιβλίο των παροιµιών

Διαβάστε περισσότερα

ταν τα παιδιά μιλο ν για τον π λεμο και την ειρήνη... 1

ταν τα παιδιά μιλο ν για τον π λεμο και την ειρήνη... 1 KEΦAΛAIO 2 ταν τα παιδιά μιλο ν για τον π λεμο και την ειρήνη... 1 Oπ M ƒπ πoà B ø πo OÀ ÂÚ ÏË Ë Hπαρο σα μελέτη έχει ως στ χο τη διερε νηση των τρ πων με τους οποίους τα παιδιά προσχολικής και σχολικής

Διαβάστε περισσότερα

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet. www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.gr www.ebusinessforum.gr www.sch.gr www.ika.gr www.ekt.gr www.ktpae.gr

Διαβάστε περισσότερα

ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι

ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ................................................... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ Α. Η αξιολ γηση της ψυχολογικής και σχολικής λειτουργικ τητας µε τη χρήση τυποποιηµένων

Διαβάστε περισσότερα

Aries Dual ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙÂ ÂÚ Ô C 145-01 BRAND NAME

Aries Dual ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô C 145-01 BRAND NAME GR Aries Dual ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô BRAND NAME C 145-01 apple ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô Aries Dual π º π À π Ã π À ƒ π π ªπ Àæ π Ï ËÙ ARIES DUAL LINE ÛÙËÓ Î ÔÛË CTFS Ó ÎÂÈ ÛÙËÓ Î ÙËÁÔÚ ÙÚÈÒÓ ÛÙÂÚÈÒÓ ( ) Ë ÔappleÔ

Διαβάστε περισσότερα

1Ô: PO XO IKH K AI Y H KAI ºY IK I THM

1Ô: PO XO IKH K AI Y H KAI ºY IK I THM 1Ô: PO XO IKH K AI Y H KAI ºY IK I THM διαδικασιών στις Φυσικές Επιστήμες επιβάλλει χι την προσκ λληση σε ιδέες δήθεν γενικο κ ρους, αλλά τη συνεχή αμφισβήτηση κάθε βεβαι τητας. Υπ αυτήν την έννοια, η

Διαβάστε περισσότερα

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 ª ƒ ƒπ À ª ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ª º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 π º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 À ƒ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ƒø π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ƒ π Ã O ª ÛÙ Ì Ù Î È appleôû ÛÙ Ì Ù 117 115 º π 5

Διαβάστε περισσότερα

11ο. Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής. 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο

11ο. Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής. 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Περιφερικό Τμήμα Κρήτης 11ο Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο ΟΡΓΑΝΩTIKH KAI EΠIΣTHMONIKH EΠITPOΠH Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή

kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 8 8 kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 9 1. È Ù Î È appleò ÌÂÏÂÙÔ ÌÂ ÙËÓ πûùôú ÙÔ Ì ıëì Ùfi ı appleïëúôêôúëıô ÌÂ: τι είναι η Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ÎÔÏÔ ıòóù ÙËÓ ÏË ÙÔ Û ÔÏÈÎÔ È Ï Ô

ÎÔÏÔ ıòóù ÙËÓ ÏË ÙÔ Û ÔÏÈÎÔ È Ï Ô Á appleëùô ÁÔÓÂ Ô È Ï Ô Ùfi ÂÈ ÛÎÔapplefi Ó Ê ÚÂÈ ÙÔ Ì ıëù ÙË µã ËÌÔÙÈÎÔ Û Âapple Ê ÌÂ È ÊÔÚ Â Ë ÎÂÈÌ ÓˆÓ Î È Ù Ùfi ÚÔÓ Ó ÙÔ ÔËı ÛÂÈ Ó Ó appleù ÍÔ Ó ÙËÓ ÈÎ ÓfiÙËÙ ÙÔ Ó apple Ú ÁÔ Ó Î È ÔÈ ÈÔÈ Ó ÏÔÁ ÎÂ

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ, Â ÙÂÚË /Í ÓË )

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) π Δ ªπ ÀΔπ ª π TMHMA NH π ø ø ƒ Δ ƒπ ø π ƒ ƒ ªª Δø ø π π π π À ƒπ È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) ƒ ƒ ªª Àªº I º øƒπ 4, 5 Î È 6 ÂappleÙÂÌ Ú Ô 2009 E πδƒ π Δ ªO π πδƒo Úfi ÚÔ

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ 1. ÈÛ ÁˆÁ Οπως ήδη τον ορίσαμε, κοινωνικ ς θεσμ ς είναι ένα παγιωμένο πλέγμα σχέσεων μεταξ κοινωνικών ρ λων. Η παρξή του συνδέεται με την επιδίωξη εν ς (τουλάχιστον) κοινωνικά

Διαβάστε περισσότερα

Στην εν τητα αυτή θα περιγράψουµε το κοινωνικ και οικονοµικ πλαίσιο

Στην εν τητα αυτή θα περιγράψουµε το κοινωνικ και οικονοµικ πλαίσιο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κοινωνικ Περιβάλλον και Υγεία Στην εν τητα αυτή θα περιγράψουµε το κοινωνικ και οικονοµικ πλαίσιο µελέτης της υγείας. Επίσης θα περιγραφεί και θα συζητηθεί η σχέση µεταξ της υγείας και της κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί Πλαίσιο; Οι διακρίσεις μας!

Γιατί Πλαίσιο; Οι διακρίσεις μας! ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Γιατί Πλαίσιο; 1. Ασυναγώνιστη υποστήριξη. Service Η/Υ μέσα σε 4 ώρες σε 20 σημεία στην Ελλάδα. 12ωρη δωρεάν τηλεφωνική υποστήριξη. Συναρμολόγηση Η/Υ στα μέτρα σας. ιαρκής αναβάθμιση Η/Υ 4ωρη

Διαβάστε περισσότερα

ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ :

ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ : ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ : Í ÙË appleôùâïâûì ÙÈÎ È Â ÚÈÛË ÎÚ ÛÂˆÓ ÛÙÈ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ Τι θα έκανες αν αύριο υπέβαλλε την παραίτησή του ο καλύτερος συνεργάτης σου; Αν το κτίριο των γραφείων όπου εργάζεσαι έπιανε

Διαβάστε περισσότερα

HMHTPHΣ TZIOBAΣ O ΘEOTOKAΣ, H EΥΡΩΠΗ KAI H ΓENIA TOY 30

HMHTPHΣ TZIOBAΣ O ΘEOTOKAΣ, H EΥΡΩΠΗ KAI H ΓENIA TOY 30 HMHTPHΣ TZIOBAΣ O ΘEOTOKAΣ, H EΥΡΩΠΗ KAI H ΓENIA TOY 30 Συµπληρώνονται φέτος 100 χρόνια από τη γέννηση του Γιώργου Θεοτοκά στην Kωνσταντινούπολη το 1905 από Xιώτες γονείς και σχεδόν 40 χρόνια από το θάνατό

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής. και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου. Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ

Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής. και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου. Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ Η περίπτωση του Ορέστη Προνήπιο Χωρίς προβλήματα στο νοητικό επίπεδο. Έχει πολύ καλό γνωστικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΥΠΟ ΟΧΗ C10 ΑΝΑΧΩΡΗΣΕΙΣ C11 ΧΕΙΡΙΖΕΤΑΙ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΩΜΑΤΙΩΝ C9 ΑΦΙΞΕΙΣ C8 ΦΡΟΝΤΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟ ΟΧΗ

ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΥΠΟ ΟΧΗ C10 ΑΝΑΧΩΡΗΣΕΙΣ C11 ΧΕΙΡΙΖΕΤΑΙ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΩΜΑΤΙΩΝ C9 ΑΦΙΞΕΙΣ C8 ΦΡΟΝΤΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟ ΟΧΗ Επαγγελµατικό Προφίλ: ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΜΙΚΡΟΥ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΟΥ Επίπεδο: 3 Ικανότητες Θέµατα C1 ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ M2 Συνδεδεµένες δεδιότητες M1 ιοίκηση ξενοδοχείου C1 Βασικές εφαρµογές ηλεκτρονικών υπολογιστών C2 ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ Εισαγωγικό Μάθημα 1 ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ύλη και ενέργεια Σ αυτό και στο επόμενο μάθημα, θα κάνουμε μια γενική αναφορά στα αντικείμενα μελέτης δύο βασικών φυσικών επιστημών, της φυσικής και της χημείας.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD

ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD Με προσυναρμολογημένο πολλαπλό προσαρμογέα Επανακλειόμενη, μεμονωμένη συσκευασία Δυνατότητα συνδυασμού διαφόρων μηκών Χαμηλό κόστος αποθήκευσης και ελάχιστες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ)

Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ) Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ) Το 2005 ήταν χρονιά προκλήσεων και αυξηµένων απαιτήσεων για το ΕΤΙ. Το εκπαιδευτικό πρόγραµµα εµπλουτίστηκε µε νέα θεµατολογία, σηµαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Σχετικά µε την τροποποίηση της χρήσης των αντληθέντων κεφαλαίων σύµφωνα µε την Απόφαση 64 του ιοικητικού Συµβουλίου του Χρηµατιστηρίου Αξιών Αθηνών Αθήνα, Ιούλιος

Διαβάστε περισσότερα

ª π ª À ÃO π À π æàão O π

ª π ª À ÃO π À π æàão O π 46 και κάτι τ σο απλ σο µια αλλαγή στη διάταξη των καθισµάτων). Μια σ ντοµη επισκ πηση του ρ λου σας ως εκπαιδευτικο -επιστήµονα θα περιλαµβάνει τα ακ λουθα τέσσερα βήµατα: 1. Εντοπισµ ς του προβλήµατος.

Διαβάστε περισσότερα

ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙˆÓ ËÌÔÙÈÎÒÓ ÚÔÛ ÔÏÈÎÒÓ ÓÙÚˆÓ ÙÔ ƒ Ù ÈÔ Ì ÏÈ ÙË πù Ï

ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙˆÓ ËÌÔÙÈÎÒÓ ÚÔÛ ÔÏÈÎÒÓ ÓÙÚˆÓ ÙÔ ƒ Ù ÈÔ Ì ÏÈ ÙË πù Ï ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙˆÓ ËÌÔÙÈÎÒÓ ÚÔÛ ÔÏÈÎÒÓ ÓÙÚˆÓ ÙÔ ƒ Ù ÈÔ Ì ÏÈ ÙË πù Ï 2 37 Τ ο Ρέτζιο Εµίλια είναι µια π λη της Β ρειας Ιταλίας µε 130.000 κατοίκους, της οποίας το δηµοτικ εκπαιδευτικ σ στηµα προσχολικής αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α 2 Ô. º π. Πραγματικοί αριθμοί

ΜΕΡΟΣ Α 2 Ô. º π. Πραγματικοί αριθμοί ΜΕΡΟΣ Α º π Ô Πραγματικοί αριθμοί ΕΙΣΑΩΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ª ÚÈ ÙÒÚ Ô ÌÂ Û Ó ÓÙ ÛÂÈ Ê ÛÈÎÔ, Î Ú ÈÔ Î È ÚËÙÔ ÚÈıÌÔ. ÙÔ ÙÂÏÂ Ù Ô Â ÌÂ ÂÍÂÙ ÛÂÈ ÙË ÂÎ ÈÎ ÙÔ apple Ú ÛÙ ÛË, Ë ÔappleÔ Ù Ó ÁÓˆÛÙ ÛÂ appleï appleâúèô

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής: Καμούτσα Ιωάννα, 2219. Κοτσίφη Μαρία,2361. Νικολακοπούλου Θεώνη,2218. Επιβλέπων: Μιχάλης Μιχαήλ, Κοινωνικός Λειτουργός.

Εισηγητής: Καμούτσα Ιωάννα, 2219. Κοτσίφη Μαρία,2361. Νικολακοπούλου Θεώνη,2218. Επιβλέπων: Μιχάλης Μιχαήλ, Κοινωνικός Λειτουργός. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «Αντιλήψεις εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σε σχέση με την διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής

Διαβάστε περισσότερα

Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 1. Δ ÛÔ Ï ÈÙÛ ÓÔ - apple ÁÚËÁÔÚ Ô ÏÒÛÛ ËÌÔÙÈÎÔ. ª ı Óˆ Ó È ˆ Î È Ó ÁÚ Êˆ  ÎÔÏ Î È ÁÚ ÁÔÚ

Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 1. Δ ÛÔ Ï ÈÙÛ ÓÔ - apple ÁÚËÁÔÚ Ô ÏÒÛÛ ËÌÔÙÈÎÔ. ª ı Óˆ Ó È ˆ Î È Ó ÁÚ Êˆ  ÎÔÏ Î È ÁÚ ÁÔÚ Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 1 Δ ÛÔ Ï ÈÙÛ ÓÔ - apple ÁÚËÁÔÚ Ô ÏÒÛÛ ËÌÔÙÈÎÔ ª ı Óˆ Ó È ˆ Î È Ó ÁÚ Êˆ  ÎÔÏ Î È ÁÚ ÁÔÚ ø Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 9 ÚÔapple Ú ÛΠÛÙÈÎ ª ı Ì Ù Mathimata

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ, Â ÙÂÚË /Í ÓË )

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) π Δ ªπ ÀΔπ ª π TMHMA NH π ø ø ƒ Δ ƒπ ø π ƒ ƒ ªª Δø ø π π π π À ƒπ È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) ƒ ƒ ªª Àªº I º øƒπ 4, 5 Î È 6 ÂappleÙÂÌ Ú Ô 2009 E πδƒ π Δ ªO π πδƒo Úfi ÚÔ

Διαβάστε περισσότερα

Yπεύθυνη και συνεπής

Yπεύθυνη και συνεπής Π ε λ ά τ η ς, Π ο ι ό τ η τ α, Έ ρ ε υ ν α, Α ν ά π τ υ ξ η Yπεύθυνη και συνεπής Καινοτομία Yψηλή προστιθέμενη αξία Aνάπτυξη ανθρωπίνου δυναμικού Ο σεβασμός στο περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (ΕΛΕΓΕΙΑ)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (ΕΛΕΓΕΙΑ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (ΕΛΕΓΕΙΑ) 10ο Περιφερικό Τμήμα Κρήτης Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής 23 24 Οκτωβρίου 2010 12 Aquila Rithymna Beach ***** Ρέθυμνο Θα δοθούν Μόρια Συνεχιζόμενης

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Σημείωση: Αυτές οι τροποποιήσεις πρόκειται να ενσωματωθούν στην έγκυρη Περίληψη των Χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Pictor Dual C 146-01. Επίτοιχοι λέβητες αερίου θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού χρήσης BRAND NAME

Pictor Dual C 146-01. Επίτοιχοι λέβητες αερίου θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού χρήσης BRAND NAME GR Pictor Dual Επίτοιχοι λέβητες αερίου θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού χρήσης BRAND NAME C 146-01 Επίτοιχοι λέβητες αερίου Pictor Dual π º π À π Ã π À ƒ π π ªπ Àæ π È Ï ËÙ PICTOR DUAL LINE ÛÙÈ

Διαβάστε περισσότερα

C 213-02. made in Italy. Tahiti Dual. Επίτοιχοι λέβητες αερίου μόνο για θέρμανση ή και με στιγμιαία παραγωγή ζεστού νερού χρήσης

C 213-02. made in Italy. Tahiti Dual. Επίτοιχοι λέβητες αερίου μόνο για θέρμανση ή και με στιγμιαία παραγωγή ζεστού νερού χρήσης C 213-02 made in Italy Tahiti Dual Επίτοιχοι λέβητες αερίου μόνο για θέρμανση ή και με στιγμιαία παραγωγή ζεστού νερού χρήσης GR apple ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô Tahiti Dual π ªπ π º π À π Ã π À ƒ π Àæ π È Ï ËÙÂ

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτες Ύλες Χρ νος Παραγωγής (min ανά 12-άδα) Μείγμα Πλαστικο

Πρώτες Ύλες Χρ νος Παραγωγής (min ανά 12-άδα) Μείγμα Πλαστικο Γραμμικ ς Προγραμματισμ ς 7 Μια βιοτεχνία παιγνιδιών διαθέτει σε πανελλήνια βάση δ ο διαφορετικά είδη νεροπίστολων, το Space Ray και το Super X-Ray. Τα δ ο παιγνίδια, αποδείχτηκαν ιδιαίτερα δημοφιλή μεταξ

Διαβάστε περισσότερα

την ποιότητα με αποδείξεις θωρακισμένες πόρτες Αντιδιάρρηξη Θερμομόνωση Ηχομόνωση Ανεμοπερατότητα Υδατοστεγάνωση Εξοικονόμηση ενέργειας Ποιότητα

την ποιότητα με αποδείξεις θωρακισμένες πόρτες Αντιδιάρρηξη Θερμομόνωση Ηχομόνωση Ανεμοπερατότητα Υδατοστεγάνωση Εξοικονόμηση ενέργειας Ποιότητα την ποιότητα με αποδείξεις θωρακισμένες πόρτες Αντιδιάρρηξη Θερμομόνωση Ηχομόνωση Ανεμοπερατότητα Υδατοστεγάνωση Εξοικονόμηση ενέργειας Ποιότητα Η METAL SYSTEM στη συνεχή προσπάθεια της να πρωτοστατεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ! Kωδ. αρ. 0893 140 Βιομηχανικό καθαριστικό 500ml. Kωδ. αρ. 0890 25 Ενεργό καθαριστικό υαλοπινάκων 500ml

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ! Kωδ. αρ. 0893 140 Βιομηχανικό καθαριστικό 500ml. Kωδ. αρ. 0890 25 Ενεργό καθαριστικό υαλοπινάκων 500ml Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ! Οι αναγνώστες των γερμανικών περιοδικών Auohaus & Auo Service Praxis επέλεξαν τη Würh ως την καλύτερη μάρκα στο χώρο προϊόντων περιποίησης. Αποκτήστε τώρα κι εσείς την ποιότητα της

Διαβάστε περισσότερα

ø Ó ÒÛÂÙÂ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE

ø Ó ÒÛÂÙ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE ø Ó ÒÛÂÙ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE Àªμ À π ƒ Ã π Δƒø Δ ƒ Δπ À ªπ π Δ ƒ ø π Δ À ƒπ ƒ π π Δ ª ƒ ƒ ª πδàãπ Δ Δ πƒ π Ως διευθυντής, η επαγγελματική

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Διαλεκτική Συμβουλευτική. με γονείς

Διαλεκτική Συμβουλευτική. με γονείς ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Διαλεκτική Συμβουλευτική με Γονείς Δ À K º π À Ο σκοπ ς αυτο του κεφαλαίου είναι να γίνει μια γενική ανασκ πηση της διαλεκτικής συμβουλευτικής με γονείς, καθώς και της εμπειρικής τεκμηρίωσης

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Ιουλιέττα Καλλή-Λαούρη, M.D., Ph.D. Παιδοψυχίατρος, Ψυχοθεραπεύτρια Παιδιών & Εφήβων 1 ο Παγκύπριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας Δημοσκοπική Έρευνα Εισαγωγή Στην εφηβική ηλικία μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές πρόσληψης της τροφής, για παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

Oδηγός για Γονείς AÚ. EÁÁÚ Ê 2652. Την επανεκτύπωση αυτού του φυλλαδίου χορήγησε:

Oδηγός για Γονείς AÚ. EÁÁÚ Ê 2652. Την επανεκτύπωση αυτού του φυλλαδίου χορήγησε: parent booklet greek 7:parent booklet greek copy 8/2/10 08:54 Page 1 Oδηγός για Γονείς Aπό το Σύνδεσμο Στήριξης ΔEΠ-ΔEΠY Κύπρου T. K. 12187, 2341 Λευκωσία, Kύπρος Tηλ: +357-22446592 Φαξ: +357-22446593

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Eπαινος. και τιμωρία Τα διλήμματα τους

Eπαινος. και τιμωρία Τα διλήμματα τους Eπαινος τιμωρία διλήμμα ς Η πειθαρχία σ κογένεια Παγιώ Ν. Καρδαράς Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Απτυξιακής Κνωνικής Παιδιατρικής Η παραβατική παραβατική παραβατική παραβατική παραβατική παραβατική

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

2012-2013. Το Ηλεκτρονικό παιχνίδι

2012-2013. Το Ηλεκτρονικό παιχνίδι 2012-2013 Το Ηλεκτρονικό παιχνίδι «Μπορείς ν ανακαλύψεις περισσότερα για έναν άνθρωπο μέσα σε μία ώρα παιχνιδιού απ ότι μέσα σ ένα χρόνο συζήτησης» Πλάτων 427-347 π.χ. Ερευνητική Εργασία Β Τάξης 1ου Γενικού

Διαβάστε περισσότερα

º ø 36 π MEGASTORE K. ΑΠΟΘΗΚΕΣ - ΕΚΘΕΣΗ. 17ο χλμ Λεωφ. Μαραθώνος, Παλλήνη. 17ο χλμ Λεωφ. Σπατών, Παλλήνη

º ø 36 π MEGASTORE K. ΑΠΟΘΗΚΕΣ - ΕΚΘΕΣΗ. 17ο χλμ Λεωφ. Μαραθώνος, Παλλήνη. 17ο χλμ Λεωφ. Σπατών, Παλλήνη MEGASTORE 17ο χλμ Λεωφ. Μαραθώνος, Παλλήνη ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΑΠΟ ΑΤΤΙΚΗ ΟΔΟ ΜΕ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ: Έξοδος Νο 15 (Παλλήνη), αριστερά για 2.5 km. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΑΠΟ ΑΤΤΙΚΗ ΟΔΟ ΜΕ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑ: Έξοδος

Διαβάστε περισσότερα

À ø ƒø ø ƒπ ª π ø πø π π ø ƒπ ªø

À ø ƒø ø ƒπ ª π ø πø π π ø ƒπ ªø º π 6 À ø ƒø ø ƒπ ª π ø πø π π ø ƒπ ªø Οαριθµ ς είναι έννοια πολ πλοκη και πολ πλευρη. Η βαθιά καταν ηση του αριθµο, µια σχεσιακή καταν ηση, έχει να κάνει µε πολλές διαφορετικές ιδέες, σχέσεις και δεξι

Διαβάστε περισσότερα

ÓfiÙËÙ 1 ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô

ÓfiÙËÙ 1 ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ÓfiÙËÙ ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô Ì Ì È: ÀappleÂÓı ÌÈÛË ã T ÍË È Ó ÂappleÈÏ ÛÔ ÌÂ Ó appleúfi ÏËÌ, ÙÔ È Ô ÌÂ appleúôûâîùèî ÒÛÙÂ Ó Î Ù ÓÔ ÛÔ - ÌÂ ÙÈ appleïëúôêôú

Διαβάστε περισσότερα

Ó Ë Ó ÚÔÓÈ ı ÙË È ÊËÌ ÙÂ;

Ó Ë Ó ÚÔÓÈ ı ÙË È ÊËÌ ÙÂ; Ó Ë Ó ÚÔÓÈ Ù Ó appleúô fió appleò ı ÙË È ÊËÌ ÙÂ; ΤΙ ΩΡΑΙΑ ΠΟΥ ΘΑ ΗΤΑΝ ΝΑ ΕΚΡΥΒΕ ΤΟ 2011 ΠΟΛΛΑ ΚΙ ΟΜΟΡΦΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ, ΝΑ ΗΤΑΝ Η ΧΡΟΝΙΑ-ΟΡΟΣΗΜΟ ΣΤΗ ΝΕΩΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ, ΟΠΩΣ Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ŒÓ ı Ì Ì ÂÚˆÙ ÛÂÈ Î È apple ÓÙ ÛÂÈ

ŒÓ ı Ì Ì ÂÚˆÙ ÛÂÈ Î È apple ÓÙ ÛÂÈ Ï ÛÛÈÓfi Û ÔÏÂ Ô ŒÓ ı Ì Ì ÂÚˆÙ ÛÂÈ Î È apple ÓÙ ÛÂÈ ı Ï ÛÛÈÓfi ıfi ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÌÔ! Ù appleô Î Ù Ï applefiùâ apple Ú Û ÎÈ Ùfi ÙÔ Î ÏÔÎ ÚÈ. Ú - Û Ì ÎÈfiÏ ÛÙÔ Û ÔÏ Ô. ΔÔ Ì Ïfi ÌÔ fiìˆ Â Ó È ÛÙË ı Ï ÛÛ

Διαβάστε περισσότερα

ÔÌË Î È ÏÂÈÙÔ ÚÁÈ ÙÔ ÌÓËÌÔÓÈÎÔ Û ÛÙËÌ ÙÔÛ

ÔÌË Î È ÏÂÈÙÔ ÚÁÈ ÙÔ ÌÓËÌÔÓÈÎÔ Û ÛÙËÌ ÙÔÛ Î Â Ê Ï È Ô 22 2 ÔÌË Î È ÏÂÈÙÔ ÚÁÈ ÙÔ ÌÓËÌÔÓÈÎÔ Û ÛÙËÌ ÙÔÛ appleâúèâ fiìâó appleâúèâ fiìâó Kˆ ÈÎÔappleÔ ËÛË - appleôı ÎÂ ÛË - Ó appleï ÛË 38 ˆ ÈÎÔappleÔ ËÛË 39 appleôı ÎÂ ÛË 40 Ó appleï ÛË ( Ó Û ÚÛË) 40

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Υποθέστε ότι έχουμε μερικά ακίνητα φορτισμένα σώματα (σχ.). Τα σώματα αυτά δημιουργούν γύρω τους ηλεκτρικό πεδίο. Αν σε κάποιο σημείο Α του ηλεκτρικού πεδίου τοποθετήσουμε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ Στό χος του Ο λο κλη ρω μέ νου Προ γράμ μα τος για τη βιώ σι μη α νά πτυ ξη της Πίν δου εί ναι η δια μόρ φω ση συν θη κών α ει φό ρου α νά πτυ ξης της ο ρει νής πε ριο χής, με τη δη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ)

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Καθηγητής: Ζαφειριάδης

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

EappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ Î È OÚÁ ÓÈÛÌÔ

EappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ Î È OÚÁ ÓÈÛÌÔ 1 EappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ Î È OÚÁ ÓÈÛÌÔ 1.1 EÈÛ ÁˆÁÈÎ ÓÓÔÈ 1.2 H ÂappleÈ Â ÚËÛË 1.3 ÂÈÙÔ ÚÁ  ÙË ÂappleÈ Â ÚËÛË 1.4 H ÂappleÈ Â ÚËÛË Î È ÙÔ appleâúè ÏÏÔÓ ÙË 1.5 H appleôùâïâûì ÙÈÎfiÙËÙ ÙˆÓ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂˆÓ 1.1

Διαβάστε περισσότερα

No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ!

No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ! No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ! I V I L P R N G V I R V E R R O D U I N G P R O D U C T S R E V E R F O E V O R E R T C T S O U R F U T U R E U R R F U U T U R E I S F O R E V E R V E R E O R E S F R 1

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

ƒπ ƒ º À À Ã πª ƒ º ƒπ π Ã

ƒπ ƒ º À À Ã πª ƒ º ƒπ π Ã È ÛÙ ÚÔÛÂÎÙÈÎ Ù ÙÔ È ÏÈ Ú ÎÈ Ô ËÁÈÒÓ ˉÚ ÛË ÚÈÓ ÂÁÎ Ù ÛÙ ÛÂÙÂ Î È ˉÚËÛÈÌÔ ÔÈ ÛÂÙ ÙË Û ÛÎÂ. ª ÓÔÓ ÙÛÈ ı ÂÙ ˉÂÙÂ Ù Î Ï ÙÂÚ ÔÙÂÏ ÛÌ Ù Î È ÙË Ì ÁÈÛÙË ÛÊ ÏÂÈ Î Ù ÙË ˉÚ ÛË. ƒπ ƒ º À À (βλ. σχέδιο στο εξώφυλλο)

Διαβάστε περισσότερα

ΠEPIEXOMENA. Συγγραφείς του τόμου... 13 Πρόλογος... 15 Eισαγωγή... 19 ΤΟ ΓΝΩΣΙΑΚΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

ΠEPIEXOMENA. Συγγραφείς του τόμου... 13 Πρόλογος... 15 Eισαγωγή... 19 ΤΟ ΓΝΩΣΙΑΚΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠEPIEXOMENA Συγγραφείς του τόμου... 13 Πρόλογος... 15 Eισαγωγή... 19 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΓΝΩΣΙΑΚΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΝΩΣΙΑΚΟΥ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ... 27 M. Zαφειροπούλου Eισαγωγή...

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

πρόγραμμα εκπαίδευσης

πρόγραμμα εκπαίδευσης πρόγραμμα εκπαίδευσης στις μαθησιακέςδυσκολίες Υπεύθυνη: Δρ. Κατερίνα Μανιαδάκη Ψυχολόγος Επίκ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Αθήνας Κάθε Τετάρτη, 20.30-22.00 με έναρξη στις 3 Μαρτίου 2010 και διάρκεια 8 μήνες Ψυχολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο. 1.1. Ανδρικές ταυτ τητες στην εφηβεία: Μια φεµινιστική προσέγγιση

Εισαγωγή. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο. 1.1. Ανδρικές ταυτ τητες στην εφηβεία: Μια φεµινιστική προσέγγιση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Εισαγωγή 1.1. Ανδρικές ταυτ τητες στην εφηβεία: Μια φεµινιστική προσέγγιση Β. ΕΛΗΓΙΑΝΝΗ-ΚΟΥΪΜΤΖΗ &. ΣΑΚΚΑ 1.2. Σχεδιάζοντας µια ευρωπαϊκή έρευνα για τα αγ ρια στην εφηβεία. ΣΑΚΚΑ & Β. ΕΛΗΓΙΑΝΝΗ-ΚΟΥΪΜΤΖΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συστη ματα επιισκέψιμων οροφών & Betoboard

Συστη ματα επιισκέψιμων οροφών & Betoboard Συστη ματα επιισκέψιμων οροφών & Betoboard Ô ˆ ÈÎfi Â Ô ÂÚÈÁÚ Ê Â Ô ª ÎÔ Ï ÙÔ ÈÌ Á µ ÚÔ (kg) 5.1 Ï Î ÔÚÔÊ Πλάκες ορυκτών ινών AMF* ( κατηγορία ακαυστότητας Α2 - s1,d0 ) Σύστημα C - Εμφανές σύστημα Σειρά

Διαβάστε περισσότερα