Η µετα-ανάλυση αποτελεί µία ερευνητική µεθοδολογία µέσω της οποίας αναγνωρίζονται, αξιολογούνται

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η µετα-ανάλυση αποτελεί µία ερευνητική µεθοδολογία µέσω της οποίας αναγνωρίζονται, αξιολογούνται"

Transcript

1 ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68(2): ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΜΕ ΠΑΡΑΘΕΣΗ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ. Χ. ΤΣΙΑΡΑ*,. ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ**, Π. ΠΟΘΑΚΟΣ***,. ΗΜΗΤΣΑΣ- ΗΜΟΠΟΥΛΟΣ***, Γ. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ**** Π Ε Ρ Ι Λ Η Ψ Η Η µετα-ανάλυση αποτελεί µία ερευνητική µεθοδολογία µέσω της οποίας αναγνωρίζονται, αξιολογούνται και συντίθενται οι επιµέρους µελέτες που έχουν πραγµατοποιηθεί σε ένα συγκεκριµένο επιστη- µονικό πεδίο. Στοχεύει στον υπολογισµό ενός συνολικού εκτιµητή της επίδρασης µίας θεραπευτικής µεθόδου ή της σχέσης ενός παράγοντα µε ένα νόσηµα και στη διερεύνηση της ετερογένειας των µελετών που έχουν συµπεριληφθεί, µε τη χρήση ειδικών στατιστικών µεθόδων. Στον τοµέα της περιοδοντολογίας, έχουν δηµοσιευτεί αρκετές µελέτες, οι οποίες διερευνούν µέσω αυτής της µεθόδου, την επίδραση παραγόντων στην εκδήλωση της περιοδοντικής νόσου, την αποτελεσµατικότητα θεραπειών για την αντιµετώπισή της, καθώς και τη σχέση µεταξύ της περιοδοντίτιδας ή της θεραπείας της και της εµφάνισης ή εξέλιξης άλλων νοσηµάτων. Η µετα-ανάλυση αποτελεί ένα χρήσιµο εργαλείο σύνθεσης της υπάρχουσας γνώσης. Για να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία των συµπερασµάτων στα οποία καταλήγει, είναι αναγκαία η πιστή τήρηση των οδηγιών που τη διέπουν από το στάδιο του σχεδιασµού της έως και τη συγγραφή του άρθρου. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ο όρος«µετα-ανάλυση» επινοήθηκε το 1976 από τον ψυχολόγο Gene Glass, ο οποίος προσπάθησε να διαχωρίσει τη συγκεκριµένη µεθοδολογία από την πρωτογενή και δευτερογενή ανάλυση των ερευνητικών δεδοµένων 1. Στη συνέχεια, ο Βρετανός ιατρός και επιδηµιολόγος Archie Cochrane διαπίστωσε την ύπαρξη δυσκολιών στην άµεση πρόσβαση σε αξιόπιστες ανασκοπήσεις των διαθέσι- * Νοσηλεύτρια ΠΕ, Γραφείο HIV λοίµωξης και Σ.Μ.Ν., Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσηµάτων. ** Ιατρός, Γραφείο HIV λοίµωξης και Σ.Μ.Ν., Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσηµάτων. *** Οδοντίατρος. **** Οδοντίατρος, Γραφείο HIV λοίµωξης και Σ.Μ.Ν., Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσηµάτων. ΟΡΟΙ ΕΥΡΕΤΗΡΙΑΣΜΟΥ: Μετα-ανάλυση, Συστηµατική ανασκόπηση, Περιοδοντική νόσος. µων επιστηµονικών δεδοµένων, ώστε να είναι εφικτή η λήψη τεκµηριωµένων αποφάσεων στον το- µέα της φροντίδας υγείας 2. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, η µετα-ανάλυση άρχισε να χρησιµοποιείται µε αυξηµένη συχνότητα στο πεδίο των τυχαιοποιηµένων κλινικών δοκιµών για καρδιαγγειακά νοσήµατα 3, για ογκολογικές παθήσεις 4 και για την περιγεννητική φροντίδα 5, ενώ την επό- µενη δεκαετία το ίδρυµα «Cochrane Collaboration» προώθησε τη διενέργεια µετα-αναλύσεων σε όλους τους τοµείς της φρο-ντίδας υγείας 6. Παρά τις αµφισβητήσεις που έχουν διατυπωθεί για την επιστηµονική της αξιοπιστία 7-13, η µετα-ανάλυση φαίνεται να κερδίζει την εµπιστοσύνη της επιστηµονικής κοινότητας, αφού ο αριθµός των ερευνητών που χρησιµοποιούν τη συγκεκριµένη µεθοδολογία αυξάνεται συνεχώς 14. Ως µετα-ανάλυση ορίζεται η ερευνητική µεθοδολογία αναγνώρισης, αξιολόγησης και σύνθεσης των πρωτογενών µελετών που έχουν πραγµατοποιηθεί σε ένα συγκεκριµένο επιστηµονικό πεδίο, η οποία στοχεύει στον υπολογισµό ενός συνολικού εκτιµητή της επίδρασης µίας θεραπείας ή της σχέσης ενός παράγοντα µε ένα νόσηµα και στη

2 64 Χ. ΤΣΙΑΡΑ,. ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ, Π. ΠΟΘΑΚΟΣ,. ΗΜΗΤΣΑΣ- ΗΜΟΠΟΥΛΟΣ, Γ. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68 διερεύνηση της ετερογένειας των δηµοσιευµένων µελετών που έχουν συµπεριληφθεί στην ανάλυση 15. Στον τοµέα της περιοδοντολογίας, υπάρχουν αρκετές δηµοσιευµένες µελέτες που διερευνούν µέσω αυτής της τεχνικής, την επίδραση παραγόντων στην εµφάνιση της περιοδοντικής νόσου 16-20, την αποτελεσµατικότητα θεραπειών στην αντιµετώπισή της 21,22, καθώς και τη σχέση µεταξύ της περιοδοντίτιδας ή της θεραπείας της και της εµφάνισης ή εξέλιξης άλλων νοσηµάτων ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗΣ Το 1996 µία διεθνής οµάδα επιστηµόνων ανέπτυξε ένα σύνολο οδηγιών µε την ονοµασία QUOROM (QUality Of Reporting Of Meta-analyses) για τη συγγραφή άρθρων µετα-αναλύσεων τυχαιοποιηµένων κλινικών µελετών 27, ενώ αργότερα συντάχθηκε ένα αντίστοιχο κείµενο για τη µετα-ανάλυση επιδηµιολογικών ερευνών παρατήρησης (Meta-analysis Of Observational Studies in Epidemiology - MOOSE) 28. Το 2005, οι οδηγίες QUOROM, αφού αναθεωρήθηκαν και εµπλουτίστηκαν, µετονοµάστηκαν σε PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic reviews and Meta- Analyses). Αν και οι οδηγίες PRISMA εστιάζουν στις τυχαιοποιηµένες κλινικές δοκιµές, µπορούν να χρησιµοποιηθούν για τη συγγραφή συστηµατικών ανασκοπήσεων και µετα-αναλύσεων ερευνών παρατήρησης, όπως είναι οι προοπτικές και οι µελέτες ασθενών-µαρτύρων 29. ΒΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗΣ Η µετα-ανάλυση δεν είναι µία απλή διαδικασία 30, µέσω της οποίας συντίθενται αυθαίρετα τα δεδοµένα των επιµέρους µελετών, αλλά διέπεται από κανόνες οι οποίοι πρέπει να εφαρµόζονται από την αρχική φάση του σχεδιασµού έως και το τελικό στάδιο της συγγραφής του άρθρου. Η αξιοπιστία των συµπερασµάτων που προκύπτουν εξαρτάται σε µεγάλο βαθµό από την πιστή τήρηση των οδηγιών. Σχεδιασµός µετα-ανάλυσης Πριν από την πραγµατοποίηση µίας µετα-ανάλυσης, είναι απαραίτητο 15 : 1. Να οριστεί µε σαφήνεια το αντικείµενο της έρευνας. 2. Να συνταχθεί το ερευνητικό πρωτόκολλο, το οποίο αποτελεί τόσο ένα λεπτοµερές προσχέδιο της έρευνας που θα διενεργηθεί, όσο και ένα µόνιµο αρχείο των αρχικών στόχων, µεθόδων και διαδικασιών της µετα-ανάλυσης. 3. Να εκτιµηθούν εξαρχής οι απαραίτητοι πόροι (υλικοί και ανθρώπινοι), δηλαδή οι ανάγκες: α) ερευνητικού προσωπικού, β) µέσων όπως, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, λογισµικά και γραφική ύλη, και γ) προµήθειας δηµοσιευµένων µελετών ή πρωτογενών δεδοµένων. 4. Να εξασφαλισθεί έγκριση χρήσης µη δηµοσιευµένων ή πρωτογενών στοιχείων, στην περίπτωση διενέργειας µετα-ανάλυσης ατοµικών δεδοµένων (individual level meta-analysis). Στη συνέχεια, παρουσιάζονται τα απαραίτητα βήµατα για την πραγµατοποίηση µίας µεταανάλυσης, βάσει των οδηγιών PRISMA 29,31 και MOOSE 28 και των συστάσεων άλλων δηµοσιευµένων άρθρων 15,30,32,33. Επιπλέον, για να διευκολυνθεί η κατανόηση της διαδικασίας, παρατίθεται παράδειγµα από δηµοσιευµένη εργασία 18, στην οποία εξετάζεται η επίδραση των πολυµορφισµών IL-1A G[4845]T, IL-1A C[-889]T, IL-1B C[3953/4]T, IL- 1B T[-511]C, IL-6 G[-174]C και TNFA G[-308]A στην εµφάνιση επιθετικής ή χρόνιας περιοδοντικής νόσου. Περιγραφή προβλήµατος και διατύπωση στόχων Η σαφής διατύπωση των ερωτηµάτων που φιλοδοξεί να απαντήσει µία µετα-ανάλυση είναι ιδιαίτερα σηµαντική. Πιο συγκεκριµένα, µία συστη- µατική ανασκόπηση µε στατιστική σύνθεση των επιµέρους δεδοµένων έχει δύο στόχους: α) τον υπολογισµό του συνολικού εκτιµητή της επίδρασης µίας παρέµβασης ή της έκθεσης σε έναν παράγοντα στην πορεία ή την εµφάνιση ενός νοσήµατος και β) τη διερεύνηση της ετερογένειας των µελετών που εισήχθησαν στη µετα-ανάλυση. Για παράδειγµα, στη µελέτη των Nikolopoulos και συν. 18 πραγµατοποιήθηκε µετα-ανάλυση ερευνών ασθενών-µαρτύρων προκειµένου: α) να υπολογιστεί συνολικά η επίδραση των πολυµορφισµών IL-1A G[4845]T, IL-1A C[-889]T, IL-1B C[3953/4]T, IL-1B T[-511]C, IL-6 G[-174]C και TNFA G[- 308]A στην εκδήλωση περιοδοντίτιδας και β) να διερευνηθεί η ετερογένεια των δηµοσιευµένων

3 ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗΣ 65 µελετών για το ρόλο των προαναφερθέντων γενετικών πολυµορφισµών στην εµφάνιση περιοδοντικής νόσου. Αναζήτηση της σχετικής βιβλιογραφίας Η εφαρµογή συστηµατικών και ξεκάθαρων διαδικασιών για την αναγνώριση των κατάλληλων µελετών, διαφοροποιεί τη µετα-ανάλυση από την ποιοτική βιβλιογραφική ανασκόπηση. Η διαδικασία εντοπισµού των ενδεδειγµένων εργασιών ξεκινά συνήθως µε την ανασκόπηση των προσωπικών βιβλιογραφικών αρχείων της ερευνητικής οµάδας και ολοκληρώνεται µε την αναζήτηση σε ηλεκτρονικές βάσεις δεδοµένων (ΜEDLINE, Google Scholar, SCOPUS, ISI Web of Science). Κατόπιν ανάγνωσης των τίτλων και των περιλήψεων των ανευρεθέντων άρθρων, ακολουθεί η διαδικασία της αρχικής διαλογής, κατά την οποία αποκλείονται οι µελέτες που δεν έχουν σχέση µε το αντικείµενο της µετα-ανάλυσης. Από τα εναποµείναντα άρθρα επιλέγονται εκείνα, που κατόπιν ελέγχου των πλήρων κειµένων τους, είναι εµφανές ότι περιέχουν τα κατάλληλα δεδοµένα. Εν συνεχεία, πραγ- µατοποιείται ανασκόπηση των βιβλιογραφικών αναφορών των σχετικών άρθρων και των ποιοτικών ανασκοπήσεων, προκειµένου να ανευρεθούν κατάλληλες µελέτες, εκτός από αυτές που εντοπίστηκαν κατά την ηλεκτρονική αναζήτηση. προκειµένου να εντοπισθούν όσο το δυνατόν περισσότερα άρθρα που διερευνούσαν τη σχέση µεταξύ των γενετικών πολυµορφισµών των κυτταροκινών και της εκδήλωσης περιοδοντικής νόσου, πραγµατοποιήθηκε αναζήτηση της σχετικής βιβλιογραφίας στην ηλεκτρονική βάση δεδοµένων Medline, έως τον Οκτώβριο του Κατά τη διάρκεια της αναζήτησης χρησιµοποιήθηκαν ως όροι ευρετηριασµού οι αγγλικές λέξεις periodontitis ή periodontal disease και interleukin ή IL ή tumor necrosis factor-a ή TNF-A. Επίσης, εκτός της εκτενούς ηλεκτρονικής έρευνας, ανασκοπήθηκαν οι βιβλιογραφικές αναφορές των ανευρεθέντων άρθρων και των περιλήψεων από πρακτικά συνεδρίων, έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα µη εισαγωγής σχετικών µελετών που δεν αναγνωρίστηκαν µέσω της αναζήτησης στη βάση δεδοµένων Medline. Ορισµός και έλεγχος κριτηρίων εισαγωγής µελετών Οι µελέτες που εισάγονται σε µία µετα-ανάλυση αξιολογούνται βάσει συγκεκριµένων κριτηρίων, τα οποία πρέπει να έχουν οριστεί και περιγραφεί εκ των προτέρων στο πρωτόκολλο της µετα-ανάλυσης 33. Βασικά κριτήρια εισαγωγής µελετών σε µία µετα-ανάλυση είναι: α) Το είδος του ερευνητικού σχεδιασµού (πειραµατικές τυχαιοποιηµένες και µη, ασθενών-µαρτύρων ή προοπτικές µελέτες). β) Το έτος δηµοσίευσης. γ) Η γλώσσα γραφής. δ) Οι πολλαπλές δηµοσιεύσεις (στην περίπτωση περισσοτέρων της µίας δηµοσιεύσεων για την ίδια έρευνα, πρέπει να επιλέγεται ένα µόνο άρθρο βάσει συγκεκριµένων κριτηρίων, όπως είναι το µέγεθος δείγµατος, ο χρόνος δηµοσίευσης ή η λεπτοµερής παρουσίαση των αποτελεσµάτων). ε) Το µέγεθος δείγµατος και ο χρόνος παρακολούθησης. στ) Η οµοιότητα των παρεµβάσεων (θεραπευτικών και µη), της έκθεσης ή των µελετώµενων εκβάσεων. ζ) Η πληρότητα των πληροφοριών. Η διαδικασία αναζήτησης της βιβλιογραφίας και της επιλογής των σχετικών µελετών, είναι απαραίτητο να παρουσιάζεται σε ένα διάγραµµα ροής (εικ. 1), και να παρέχεται επαρκής αιτιολόγηση για τις έρευνες που εξαιρέθηκαν σε κάθε στάδιο 29,31. Στη µετα-ανάλυση των Nikolopoulos και συν. 18 επιλέχθηκαν επιδηµιολογικές µελέτες (ασθενών- µαρτύρων), οι οποίες πληρούσαν τα κάτωθι κριτήρια: α) διερευνούσαν την επίδραση των πολυ- µορφισµών των γονιδίων που κωδικοποιούν τις κυτταροκίνες IL-1, IL-6 ή TNF-A στην εµφάνιση της περιοδοντικής νόσου και β) παρείχαν επαρκή στοιχεία για τον υπολογισµό ενός εκτιµητή της επίδρασης των γενετικών πολυµορφισµών µε τη µορφή σχετικού λόγου συµπληρωµατικών πιθανοτήτων (OR). Εξαγωγή στοιχείων Τα δεδοµένα που θα αντληθούν από τις επιλεγόµενες µελέτες σε µία µετα-ανάλυση, καταγράφονται σε ειδικά διαµορφωµένα ηλεκτρονικά αρχεία (όπως για παράδειγµα, φύλλα excel). Οι συλλεγόµενες πληροφορίες αφορούν στο είδος της πρωτογενούς µελέτης, στο έτος δηµοσίευσης, στον αριθµό των συµµετεχόντων, στα δηµογραφικά στοιχεία (όπως ηλικία και φύλο), σε διάφορες κλινικές και διαγνωστικές παραµέτρους, στις χορηγούµενες θεραπείες, στο είδος της έκθεσης, στη διάρκεια παρακολούθησης και στην τελική έκ-

4 66 Χ. ΤΣΙΑΡΑ,. ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ, Π. ΠΟΘΑΚΟΣ,. ΗΜΗΤΣΑΣ- ΗΜΟΠΟΥΛΟΣ, Γ. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68 Αριθµός άρθρων που βρέθηκαν µέσω αναζήτησης σε βάσεις δεδοµένων Ι Α Γ Ρ Α Μ Μ Α Ρ Ο Η Σ Αριθµός άρθρων που βρέθηκαν µέσω άλλων πηγών Αριθµός άρθρων µετά από αφαίρεη εκείνων που βρέθηκαν περισσότερες από µία φορές Αριθµός άρθρων (περιλήψεων ή πλήρων κειµένων) που ανασκοπήθηκαν Αριθµός άρθρων (πλήρων κειµένων) που αξιολογήθηκαν για το εάν πληρούν τα κριτήρια εισαγωγής στη µελέτη Αριθµός µελετών που περιλήφθησαν στην ποιοτική σύνθεση Αριθµός µελετών που περιλήφθησαν στη µέτα-ανάλυση Εικ. 1. ιάγραµµα ροής 1,2. Αριθµός άρθρων που εξαιρέθηκαν Αριθµός άρθρων (πλήρων κειµένων) που εξαιρέθηκαν διότι δεν πληρούσαν τα κριτήρια εισαγωγής στη µελέτη 1. MOHER D, LIBERATI A, TETZLAFF J, ALTMAN DG, The PRISMA GROUP. Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. J Clin Epidemiol 2009,62: LIBERATI A, ALTMAN DG, TETZLAFF J, MULROW C, GOTZSCHE PC, IOANNIDIS JP et al. The PRISMA statement for reporting systematic reviews and meta-analyses of studies that evaluate health care interventions: explanation and elaboration. J Clin Epidemiol 2009,62: e1-34 περιοχή διεξαγωγής της µελέτης, β) ο αριθ- µός των ασθενών και των µαρτύρων, καθώς και ο αριθµός αυτών στους οποίους διενεργήθηκε η εργαστηριακή εξέταση προσδιορισµού των γονοτύπων, γ) ο µελετώµενος πολυµορφισµός και το είδος της νόσου (επιθετική ή χρόνια περιοδοντίτιδα), δ) η συχνότητα εµφάνισης των γονοτύπων και των αντίστοιχων αλληλοµόρφων στους ασθενείς και τους µάρτυρες, ε) οι τεχνικές γονοτυπικού ελέγχου και στ) τα χαρακτηριστικά των συµµετεχόντων (ηλικία, φύλο, βαρύτητα νόσου, καπνιστικές συνήθειες, πληροφορίες σχετικά µε την εφαρµογή ή όχι τεχνικών εξοµοίωσης ασθενών και µαρτύρων, ύπαρξη ή όχι συστηµατικού ή άλλου υποκείµενου νοσήµατος). βαση. Τα δεδοµένα εξάγονται ανεξάρτητα από δύο ερευνητές, οι οποίοι αφού συµπληρώσουν τις ειδικές φόρµες, ελέγχουν εάν τα στοιχεία που συγκέντρωσαν συµπίπτουν. Εάν υπάρξει ασυµφωνία για τα στοιχεία κάποιων µελετών, διενεργείται ανασκόπηση των εργασιών αυτών από έναν τρίτο ερευνητή, και η διαφορά λύνεται κατόπιν συζήτησης και συναίνεσης. σε ειδικά διαµορφωµένες φόρµες κατεγράφησαν: α) το όνοµα του πρώτου συγγραφέα του κάθε άρθρου, ο τίτλος του επιστηµονικού εντύπου που περιείχε τη δηµοσιευµένη εργασία, το έτος δηµοσίευσης, η εθνικότητα των ατόµων που συµµετείχαν στην πρωτογενή έρευνα και η γεωγραφική Στατιστική ανάλυση υπολογισµού της συνολικής εκτίµησης της επίδρασης ενός παράγοντα ή µίας παρέµβασης Ο υπολογισµός του συνολικού εκτιµητή πραγ- µατοποιείται µέσω κατάλληλης στατιστικής τεχνικής, η επιλογή της οποίας έως κάποιο βαθµό, καθορίζεται από την ύπαρξη ή όχι οµοιογένειας µεταξύ των πρωτογενών µελετών. Ειδικότερα, εάν οι πρωτογενείς έρευνες σε µία µετα-ανάλυση θεωρούνται οµοιογενείς, υιοθετείται µοντέλο σταθερών επιδράσεων (fixed effects model), ενώ εάν διαπιστωθεί η ύπαρξη ετερογένειας, τότε επιλέγεται µοντέλο τυχαίων επιδράσεων (random effects model). Όταν χρησιµοποιείται µοντέλο σταθερών επιδράσεων, τα συµπεράσµατα στα οποία

5 ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗΣ 67 καταλήγει η µετα-ανάλυση αφορούν αποκλειστικά στον πληθυσµό των πρωτογενών µελετών που περιλήφθησαν σε αυτήν, ενώ κατά την εφαρµογή του µοντέλου τυχαίων επιδράσεων, θεωρείται ότι οι µελέτες που εισάγονται στην ανάλυση αποτελούν τυχαίο δείγµα από έναν υποθετικό πληθυσµό µελετών και συνεπώς είναι εφικτή η γενίκευση των αποτελεσµάτων 15. Ας υποθέσουµε ότι σε µία µετα-ανάλυση εισάγονται k πρωτογενείς µελέτες και ας συµβολίσουµε µε i µία από αυτές, όπου i = 1,2.k. Σε κάθε µελέτη i, η πραγµατική τιµή της επίδρασης του µελετώµενου παράγοντα κινδύνου ή µίας θεραπείας συµβολίζεται µε θ i, η εκτιµώµενη τιµή της επίδρασης αυτής από τα δεδοµένα της µελέτης µε y i, η µεταβλητότητα (διακύµανση) του y i µε v i, και το ειδικός βάρος της µελέτης i µε w i =1/v i. Το y i, δηλαδή η εκτίµηση που παρέχει η µελέτη για την πραγµατική θ i δράση του παράγοντα ή της παρέµβασης που εξετάζεται, ενδέχεται να είναι ο παρατηρούµενος φυσικός λογάριθµος (log) του σχετικού λόγου συµπληρωµατικών πιθανοτήτων (OR), όταν ο δείκτης µέτρησης της τελικής έκβασης είναι µία διχότοµη µεταβλητή ή η παρατηρούµενη διαφορά των µέσων τιµών στην περίπτωση που υπάρχουν συνεχείς µεταβλητές. Στο πλαίσιο µίας µετα-ανάλυσης, ο συνολικός εκτιµητής της δράσης ενός παράγοντα ή µίας προληπτικής/θεραπευτικής παρέµβασης, θα µπορούσε να είναι ο µέσος όρος των επιδράσεων που ΑΡΘΡΟ 1 (1992) ΑΡΘΡΟ 2 (1996) ΑΡΘΡΟ 3 (1998) ΑΡΘΡΟ 4 (1999) ΑΡΘΡΟ 5 (2000) ΑΡΘΡΟ 6 (2002) ΑΡΘΡΟ 7 (2003) ΑΡΘΡΟ 8 (2005) ΑΡΘΡΟ 9 (2006) ΑΡΘΡΟ 10 (2006) ΑΡΘΡΟ 11 (2006) ΑΡΘΡΟ 12 (2007) ΑΡΘΡΟ 13 (2008) ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΕΚΤΙΜΗΤΗΣ 0, Σ Χ Ε Τ Ι ΚΟ Σ Κ Ι Ν Υ Ν Ο Σ Εικ. 2. ιάγραµµα ευρηµάτων επιµέρους µελετών και συνολικής ανάλυσης (forest plot). έχουν υπολογιστεί από τις πρωτογενείς µελέτες. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, µικρές και µεγάλες έρευνες συµµετέχουν ισότιµα στον προσδιορισµό της συνολικής εκτίµησης, γεγονός που δεν είναι αποδεκτό επιστηµονικά. Συνεπώς, είναι αναγκαίο να λαµβάνεται υπόψη το µέγεθος δείγµατος των επιστηµονικών µελετών και κατ επέκταση η µεγαλύτερη ακρίβεια που συνεπάγεται η µελέτη µεγαλύτερου αριθµού ατόµων, υπολογίζοντας ένα σταθµισµένο µέσο όρο των επιµέρους επιδράσεων. Όταν εφαρµόζεται µοντέλο σταθερών επιδράσεων, ο συνολικός εκτιµητής της µελετώ- µενης επίδρασης ισούται µε Σ(w i x y i ) / Σw i και έχει διακύµανση 1 / Σw 34 i. Στο µοντέλο τυχαίων επιδράσεων εφαρµόζεται ο τύπος Σ(w i * x y i ) / Σw i * µε διακύµανση 1 / Σw i *, όπου w i *=1 / (v i + τ 2 ) 34. Το τ 2, το οποίο ουσιαστικά αποτελεί µέτρο της διασποράς των αποτελεσµάτων των επιµέρους µελετών, υπολογίζεται συνήθως µέσω της µεθόδου Der Simonian και Laird 35. Σε περίπτωση ύπαρξης οµοιογένειας µεταξύ των πρωτογενών ερευνών, το τ 2 προσεγγίζει το µηδέν και η τιµή του συνολικού εκτιµητή της επίδρασης είναι ίδια, ανεξάρτητα από την επιλογή του µοντέλου. Συνήθως, τα ευρήµατα των επιµέρους µελετών και της συνολικής ανάλυσης παρουσιάζονται σε ειδικά διαγράµµατα (εικ. 2). ο συνολικός εκτιµητής της επίδρασης των γενετικών πολυµορφισµών στην εµφάνιση περιοδοντικής νόσου και τα αντίστοιχα 95% διαστήµατα εµπιστοσύνης (.Ε.) υπολογίστηκαν και µε τα δύο µοντέλα. Ειδικότερα, η χρήση του µοντέλου τυχαίων επιδράσεων ανέδειξε την ύπαρξη στατιστικά σηµαντικής σχέσης µεταξύ των πολυ- µορφισµών IL-1A C[- 889]T και IL-1B C[3953/4]T και της χρόνιας περιοδοντίτιδας, ενώ η επίδραση του πολυµορφισµού IL-1B T[-511]C ήταν ασθενής. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι στη σύγκριση των γο-

6 68 Χ. ΤΣΙΑΡΑ,. ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ, Π. ΠΟΘΑΚΟΣ,. ΗΜΗΤΣΑΣ- ΗΜΟΠΟΥΛΟΣ, Γ. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68 νοτύπων ΤΤ και CT έναντι του CC, για τον πολυ- µορφισµό IL-1A C[-889]T το συνολικό OR ήταν 1,639 µε 95%.Ε. 1,206-2,229, ενώ για τον πολυµορφισµό IL-1B C[3953/4]T υπολογίστηκε στο 1,498 µε 95%.Ε. 1,164-1,928. Όσον αφορά στην επιθετική µορφή της περιοδοντικής νόσου, κανένας από τους µελετώµενους πολυµορφισµούς δεν φάνηκε να σχετίζεται µε την εµφάνισή της. Επιπλέον στατιστικές αναλύσεις ιερεύνηση ετερογένειας Σε µία µετα-ανάλυση, ο όρος «ετερογένεια» αναφέρεται στη µεταβλητότητα των αποτελεσµάτων των πρωτογενών µελετών, που µπορεί να οφείλεται σε κλινικές ή µεθοδολογικές διαφορές ή δύναται να αποδοθεί στην τύχη 36. Η εκτίµηση της στατιστικής ετερογένειας µπορεί να γίνει µε ειδικούς ελέγχους, όπως είναι οι στατιστικές συναρτήσεις Cochrane s Q και I 2 37,38. Η διαπίστωση ετερογένειας µεταξύ των µελετών που περιλαµβάνονται σε µία µετα-ανάλυση, δεν πρέπει να α- ντιµετωπίζεται µόνο ως πρόβληµα, αλλά και ως η απαρχή της διερεύνησης των αιτιών για τις οποίες η επίδραση της έκθεσης σε έναν παράγοντα ή η αποτελεσµατικότητα µίας προληπτικής ή θεραπευτικής παρέµβασης παρουσιάζει διακυµάνσεις µεταξύ των µελετών 39. η ύπαρξη στατιστικής ετερογένειας διερευνήθηκε µε τη χρήση των στατιστικών συναρτήσεων Cochrane s Q και I 2. Στις αναλύσεις της επιθετικής περιοδοντίτιδας, δεν παρατηρήθηκε σηµαντική ετερογένεια και το I 2 κυµαινόταν από 0% έως 47,8%. Στη µετα-ανάλυση για τη χρόνια περιοδοντίτιδα, υπήρχαν ενδείξεις ετερογένειας στις αναλύσεις των πολυµορφισµών IL-1A C[-889]T, IL-1B C[3953/4]T και IL-1B T[-511]C (I 2 : 62,80%, 52,40% και 69,10%, αντίστοιχα). Εκτίµηση σφάλµατος δηµοσίευσης Το συστηµατικό σφάλµα δηµοσίευσης µπορεί να οφείλεται τόσο στην τάση των ερευνητών να υποβάλουν περισσότερο συχνά εργασίες προς δη- µοσίευση όταν αυτές εµπεριέχουν στατιστικά ση- µαντικά αποτελέσµατα, όσο και στην τακτική των εκδοτών επιστηµονικών εντύπων να επιλέγουν αντίστοιχα άρθρα 40,41. Η εισαγωγή µόνο δηµοσιευµένων ερευνών σε µία µετα-ανάλυση µπορεί να προκαλέσει την εµφάνιση συστηµατικών σφαλ- µάτων, διότι αυτές οι µελέτες ίσως να µην είναι αντιπροσωπευτικές του συνόλου της επιστηµονικής έρευνας στο µελετώµενο θέµα. Μία γραφική τεχνική για την εκτίµηση του σφάλ- µατος δηµοσίευσης είναι το διάγραµµα δίκην «καπνοδόχου» (funnel plot), στον οριζόντιο άξονα (x) του οποίου παρουσιάζεται συνήθως η εκτίµηση της επίδρασης του µελετώµενου παράγοντα ή της παρέµβασης που έχει υπολογιστεί από τις επιµέρους µελέτες και στον κάθετο άξονα (y) το µέγεθος του δείγµατος της κάθε µελέτης (ή κάποιος δείκτης µεταβλητότητας της εκτίµησης) 42. Στην περίπτωση απουσίας σφάλµατος δηµοσίευσης, στην κορυφή του σχήµατος παρατηρούνται οι µελέτες µε µεγάλο αριθµό συµµετεχόντων, οι οποίες προσεγγίζουν µε µεγαλύτερη ακρίβεια το συνολικό εκτιµητή της επίδρασης, ενώ στη βάση βρίσκονται διάσπαρτες εκατέρωθεν µικρές µελέτες. Όταν υπάρχει σφάλµα δηµοσίευσης, η δοµή του σχή- µατος διαταράσσεται σηµαντικά. Εκτός της γραφικής αξιολόγησης της πιθανής παρουσίας του σφάλµατος δηµοσίευσης, υπάρχουν και ειδικές για το σκοπό αυτό στατιστικές τεχνικές, όπως η µέθοδος των Begg και Mazumdar 43 και η µέθοδος παλινδρόµησης του Egger 44. η εκτίµηση του σφάλµατος δηµοσίευσης πραγµατοποιήθηκε µε την εφαρµογή της µεθόδου των Begg και Mazumdar και της µεθόδου παλινδρόµησης του Egger. Στην πλειοψηφία των αναλύσεων δεν παρατηρήθηκε η ύπαρξη συστηµατικού σφάλ- µατος δηµοσίευσης. ιαστρωµάτωση Η διαστρωµάτωση αποτελεί διαδικασία κατά την οποία πραγµατοποιείται διαχωρισµός σε κατηγορίες και ανάλυση των µελετών, ανάλογα µε το σχεδιασµό τους (για παράδειγµα µελέτες ασθενών-µαρτύρων και προοπτικές µελέτες) ή τα χαρακτηριστικά των ατόµων που συµµετέχουν σε αυτές, ώστε να υπολογιστεί ένα συνολικό µέτρο της επίδρασης για κάθε κατηγορία ξεχωριστά 15. Με τον τρόπο αυτό, ενδέχεται να εντοπισθούν επιδράσεις, οι οποίες δεν ήταν ορατές ή σαφείς στο πλαίσιο της συνολικής ανάλυσης. η επίδραση των προαναφερθέντων γενετικών πολυµορφισµών στην εµφάνιση επιθετικής ή χρόνιας περιοδοντίτιδας, εκτιµήθηκε ξεχωριστά, ανάλογα µε τη φυλή στην οποία άνηκαν τα µελετώ- µενα άτοµα και την ύπαρξη ή όχι ισορροπίας Hardy-Weinberg του κάθε πολυµορφισµού (Hardy-Weinberg Equilibrium / HWE) στον πληθυσµό των µαρτύρων. Για παράδειγµα, όσον αφορά στον πολυµορφισµό IL-1A C[-889]T, διαπιστώθηκε

7 ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗΣ 69 η ύπαρξη στατιστικά σηµαντικής σχέσης µεταξύ του αλληλοµόρφου Τ και της χρόνιας περιοδοντίτιδας στον πληθυσµό των καυκάσιων (OR: 1,314, 95%.Ε.: 1,031-1,674), ενώ το αποτέλεσµα αυτό δεν επιβεβαιώθηκε σε ασιατικούς πληθυσµούς (OR: 1,055, 95%.Ε.: 0,426-2,612), παρατήρηση που θα µπορούσε να οδηγήσει στο συµπέρασµα ότι η επίδραση του συγκεκριµένου αλληλοµόρφου παρουσιάζει φυλετικές διακυµάνσεις. Ανάλυση ευαισθησίας Η ανάλυση ευαισθησίας πραγµατοποιείται προκειµένου να διερευνηθεί η ισχύς των συµπερασµάτων της µετα-ανάλυσης υπό διαφορετικές υποθέσεις 39. Η ανάλυση ευαισθησίας γίνεται εισάγοντας και αφαιρώντας από την ανάλυση µελέτες µε αντιφατικά αποτελέσµατα ή µε µεγάλο δείγ- µα, χρησιµοποιώντας διαφορετικά µέτρα εκτίµησης της επίδρασης από µελέτες που δίνουν περισσότερα από ένα και εφαρµόζοντας τόσο µοντέλα σταθερών όσο και τυχαίων επιδράσεων 15. Η σταθερότητα των αποτελεσµάτων στις αναλύσεις ευαισθησίας προσδίδει σε αυτά µεγαλύτερη επιστηµονική αξιοπιστία. στο πλαίσιο της ανάλυσης ευαισθησίας, διερευνήθηκε η σταθερότητα των αποτελεσµάτων αφαιρώντας συγκεκριµένες µελέτες και χρησιµοποιώντας µοντέλα σταθερών και τυχαίων επιδράσεων. Αθροιστική µετα-ανάλυση (Cumulative meta-analysis) Η αθροιστική µετα-ανάλυση αποτελεί διαδικασία κατά την οποία, η διενέργεια της µετα-ανάλυσης επαναλαµβάνεται κάθε φορά που µία καινούργια µελέτη είναι διαθέσιµη στην επιστηµονική κοινότητα. Η συγκεκριµένη τεχνική επιτρέπει την αναδροµική αναγνώριση του χρονικού ση- µείου κατά το οποίο η επίδραση µίας θεραπείας ή της έκθεσης σε κάποιο παράγοντα προσέγγισε για πρώτη φορά τα αποδεκτά επίπεδα σηµαντικότητας 14. ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΤΟΜΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ (INDIVIDUAL LEVEL META-ANALYSIS) Στη µετα-ανάλυση µε χρήση ατοµικών δεδο- µένων, ο συνολικός εκτιµητής της επίδρασης υπολογίζεται µέσω επεξεργασίας των ατοµικών στοιχείων των ατόµων που µετέχουν στις επιλεγείσες µελέτες, τα οποία ανακτώνται από τους ερευνητές, και όχι µέσω της σύνθεσης των συνολικών µέτρων σχέσης που παρέχονται στα δηµοσιευµένα άρθρα 45. Η συγκεκριµένη µέθοδος πλεονεκτεί της παραδοσιακής τεχνικής σύνθεσης των δηµοσιευµένων εκτιµήσεων, καθώς οι εξεταζόµενες µεταβλητές ορίζονται και κωδικοποιούνται οµοιόµορφα, οι συγχυτικοί παράγοντες σταθµίζονται µε κοινές στατιστικές µεθόδους, διενεργούνται ευκολότερα αναλύσεις σε επίπεδο υπο-οµάδων, αυξάνεται η στατιστική ισχύς της ανάλυσης ευαισθησίας και διαµορφώνονται νέες επιστηµονικές υποθέσεις, οι οποίες δεν είχαν αξιολογηθεί στις πρωτογενείς µελέτες. Στα βασικά µειονεκτήµατα της συγκεκριµένης µεθόδου εντάσσονται ο αυξηµένος χρόνος διεξαγωγής και το υψηλό κόστος υλοποίησης του όλου εγχειρήµατος 46,47. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η συστηµατική ανασκόπηση και η µετα-ανάλυση έχουν ως στόχο τη σύνθεση των διαθέσιµων επιστηµονικών δεδοµένων σε κάποιο ερευνητικό πεδίο. Και στις δύο περιπτώσεις αξιολογούνται ποιοτικά τα στοιχεία που προέκυψαν από την αναζήτηση της σχετικής βιβλιογραφίας, αλλά η µεταανάλυση παρέχει τη δυνατότητα ποσοτικού συνδυασµού των αποτελεσµάτων των επιµέρους µελετών µε τη χρήση στατιστικών µεθόδων. Η τεχνική της µετα-ανάλυσης υπερτερεί ένα-ντι της συστηµατικής ανασκόπησης, αφού δίνει τη δυνατότητα ποσοτικής σύνθεσης των αποτελεσµάτων µικρών, ανεξάρτητων αλλά σχετικών µελετών, αυξάνοντας συνεπώς τη στατιστική ισχύ για την ανάδειξη ακόµα και ασθενών αλλά δυνητικά σηµαντικών επιδράσεων ενός παράγοντα ή µίας παρέµβασης. Επίσης, µέσω της µετα-ανάλυσης, είναι δυνατή η διερεύνηση των διαφορών που υπάρχουν µεταξύ των πρωτογενών ερευνών που έχουν περιληφθεί σε αυτήν, δηλαδή η εκτίµηση της ετερογένειάς τους. Τα αποτελέσµατα µίας µετα-ανάλυσης, βέβαια, εξαρτώνται άµεσα από την ποιότητα των πρωτογενών µελετών που έχουν επιλεγεί, κάτι που ση- µαίνει ότι, εάν στις τελευταίες υπάρχουν συστη- µατικά σφάλµατα, αυτά θα συνεχίσουν να υπάρχουν και στη µετα-ανάλυση. Επιπλέον, η ακρίβεια των συµπερασµάτων στα οποία καταλήγει η µετα-ανάλυση, δύναται να επηρεαστεί και από άλ-

8 70 Χ. ΤΣΙΑΡΑ,. ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ, Π. ΠΟΘΑΚΟΣ,. ΗΜΗΤΣΑΣ- ΗΜΟΠΟΥΛΟΣ, Γ. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68 λους παράγοντες, όπως είναι το συστηµατικό σφάλµα δηµοσίευσης. Εν κατακλείδι, η µετα-ανάλυση αποτελεί ένα χρήσιµο εργαλείο σύνθεσης της υπάρχουσας γνώσης πάνω σε συγκεκριµένα επιστηµονικά πεδία και συµβάλει στην άσκηση της «επί ενδείξεων βασιζόµενης ιατρικής και οδοντιατρικής», κατά την οποία η λήψη αποφάσεων για τη βέλτιστη φροντίδα του κάθε ασθενή, στηρίζεται όχι µόνο στην ατοµική γνώση και εµπειρία του ειδικού, αλλά και στo σύνολο της έρευνας που έχει πραγµατοποιηθεί. SUMMARY C. TSIARA, D. PARASKEVA, P. POTHAKOS, D. DIMITSAS-DIMOPOULOS, G. NIKOLOPOULOS A REVIEW OF META-ANALYSIS METHODOLOGY, USING AN EXAMPLE FROM THE FIELD OF PERIODONTOLOGY. STOMATOLOGIA 2011,68(2): Meta-analysis is a method to identify, evaluate and combine the existing research evidence. Usually, in a meta-analysis, a summary effect estimate is calculated and the between studies heterogeneity is explored. Meta-analysis has been used in the field of periodontology to assess the effect of several factors on the risk of developing periodontal disease, to evaluate the efficacy of different treatments, and to examine the relationship between periodonditis and other diseases. Meta-analysis is a useful research tool but its validity depends on strict scientific rules. KEY WORDS: Meta-analysis, Systematic review, Periodontal disease. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. GLASS GV. Primary, secondary and meta-analysis of research. Educ Res 1976,5: COCHRANE AL : a critical review, with particular reference to the medical profession. In: Medicines for the Year Office of Health Economics, London, YUSUF S, PETO R, LEWIS J, COLLINS R, SLEIGHT P. Beta blockade during and after myocardial infarction: an overview of the randomized trials. Progr Cardiovasc Dis 1985,17: EARLY BREAST CANCER TRIALISTS' COLLABORATIVE GROUP. Effects of adjuvant tamoxifen and of cytotoxic therapy on mortality in early breast cancer. An overview of 61 randomized trials among 28,896 women. N Engl J Med 1988,319: CHALMERS I, ENKIN M, KEIRSE M. Effective Care During Pregnancy and Childbirth. Oxford University Press, Oxford, BERO L, RENNIE D. The Cochrane collaboration. Preparing, maintaining and disseminating systematic reviews of the effects of health care. JAMA 1995,274: LELORIER J, GRÉGOIRE G, BENHADDAD A, LAPIERRE J, DERDERIAN F. Discrepancies between metaanalyses and subsequent large randomized, controlled trials. N Engl J Med 1997,337: LIBERATI A. "Meta-analysis: statistical alchemy for the 21st century": discussion. A plea for a more balanced view of meta-analysis and systematic overviews of the effect of health care interventions. J Clin Epidemiol 1995,48: BAILAR JC 3rd. The promise and problems of metaanalysis. N Engl J Med 1997,337: DICKERSIN K, BERLIN JA. Meta-analysis: state-of-thescience. Epidemiol Rev 1992,14: THOMPSON SG, POCOCK SJ. Can meta-analyses be trusted? Lancet 1991,338: CHALMERS TC. Problems induced by meta-analyses. Stat Med 1991,10: KASSIRER JP. Clinical trials and meta-analysis. What do they do for us? N Engl J Med 1992,327: EGGER M, SMITH GD. Meta-Analysis. Potentials and promise. BMJ 1997,315: PETITTI DB. Meta-analysis, Decision Analysis, and Cost-Effectiveness Analysis. 2nd ed. Oxford University Press, New York, CHAFFEE BW, WESTON SJ. Association between chronic periodontal disease and obesity: a systematic review and meta-analysis. J Periodontol 2010,81: SHIAU HJ, REYNOLDS MA. Sex differences in destructive periodontal disease: a systematic review. J Periodontol 2010,81: NIKOLOPOULOS GK, DIMOU NL, HAMODRAKAS SJ, BAGOS PG. Cytokine gene polymorphisms in periodontal disease: a meta-analysis of 53 studies including 4178 cases and 4590 controls. J Clin Periodontol 2008,35: DIMOU NL, NIKOLOPOULOS GK, HAMODRAKAS SJ, BAGOS PG. Fcgamma receptor polymorphisms and their association with periodontal disease: a metaanalysis. J Clin Periodontol 2010,37:

9 ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗΣ DENG H, LIU F, PAN Y, JIN X, WANG H, CAO J. BsmI, TaqI, ApaI, and FokI polymorphisms in the vitamin D receptor gene and periodontitis: a meta-analysis of 15 studies including 1338 cases and 1302 controls. J Clin Periodontol 2011,38: ATIEH MA. Photodynamic therapy as an adjunctive treatment for chronic periodontitis: a metaanalysis. Lasers Med Sci 2010,25: Del FABBRO M, BORTOLIN M, TASCHIERI S, WEINSTEIN R. Is Platelet Concentrate Advantageous for the Surgical Treatment of Periodontal Diseases? A Systematic Review and Meta-Analysis. J Periodontol [Epub ahead of print] 23. BLAIZOT A, VERGNES JN, NUWWAREH S, AMAR J, SIXOU M. Periodontal diseases and cardiovascular events: meta-analysis of observational studies. Int Dent J 2009,59: GARCIA R. Periodontal treatment could improve glycaemic control in diabetic patients. Evid Based Dent 2009,10: TEEUW WJ, GERDES VE, LOOS BG. Effect of periodontal treatment on glycemic control of diabetic patients: a systematic review and meta-analysis. Diabetes Care 2010,33: VERGNES JN. Treating periodontal disease may improve metabolic control in diabetics. Evid Based Dent 2010,11: MOHER D, COOK DJ, EASTWOOD S, OLKIN I, RENNIE D, STROUP DF. Improving the quality of reports of meta-analyses of randomised controlled trials: the QUOROM statement. Quality of Reporting of Meta-analyses. Lancet 1999,354: STROUP DF, BERLIN JA, MORTON SC, OLKIN I, WILLIAMSON GD, RENNIE D et al. Meta-analysis of observational studies in epidemiology: a proposal for reporting. Meta-analysis Of Observational Studies in Epidemiology (MOOSE) group. JAMA 2000,283: MOHER D, LIBERATI A, TETZLAFF J, ALTMAN DG, The PRISMA GROUP. Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. J Clin Epidemiol 2009,62: BERMAN NG, PARKER RA. Meta-analysis: neither quick nor easy. BMC Med Res Methodol 2002,2: LIBERATI A, ALTMAN DG, TETZLAFF J, MULROW C, GOTZSCHE PC, IOANNIDIS JP et al. The PRISMA statement for reporting systematic reviews and meta-analyses of studies that evaluate health care interventions: explanation and elaboration. J Clin Epidemiol 2009,62: e LEONARD EE, WYND CA. Meta-analysis as a tool for evidence-based practice: an example using the Rice meta-analysis of smoking cessation interventions. Appl Nurs Res 2008,21: CHUNG KC, BURNS PB, KIM HM. A practical guide to meta-analysis. J Hand Surg Am 2006,31: NORMAND SL. Meta-analysis: formulating, evaluating, combining, and reporting. Stat Med 1999,18: Der SIMONIAN R, LAIRD N. Meta-analysis in clinical trials. Control Clin Trials 1986,7: THOMPSON SG. Why sources of heterogeneity in meta-analysis should be investigated. BMJ 1994,309: COCHRAN WG. The combination of estimates from different experiments. Biometrics 1954,10: HIGGINS JPT, THOMPSON SG. Quantifying heterogeneity in a meta-analysis. Stat Med 2002,21: EGGER M, SMITH GD, PHILLIPS AN. Meta-analysis: principles and procedures. BMJ 1997,315: EASTERBROOK PJ, BERLIN JA, GOPALAN R, MATTHEWS DR. Publication bias in research. Lancet 1991,337: IOANNIDIS JPA. Effect of the statistical significance of results on the time to completion and publication of randomized efficacy trials. JAMA 1998,279: LIGHT RJ, PILLEMER DB. Summing up: The Science of Reviewing Research. Harvard University Press, Boston, BEGG CB, MAZUMDAR M. Operating characteristics of a rank correlation test for publication bias. Biometrics 1994,50: EGGER M, DAVEY SMITH G, SCHNEIDER M, MINDER C. Bias in meta-analysis detected by a simple, graphical test. BMJ 1997,315: FRIEDENREICH CM. Methods for pooled analysis of epidemiologic studies. Epidemiology 1993,4: IOANNIDIS JP, ROSENBERG PS, GOEDERT JJ, O'BRIEN TR. For the International Meta-analysis of HIV Host Genetics. Commentary: Meta-analysis of individual participants' data in genetic epidemiology. Am J Epidemiol 2002,156: STEWART LA, TIERNEY JF. To IPD or not to IPD? Advantages and disadvantages of systematic reviews using individual patient data. Eval Health Prof 2002,25: ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ: Χ. Τσιάρα Αριστείδου Αγ. Ανάργυροι ΑΘΗΝΑ

Οι Μετα-αναλύσεις. αναλύσεις. Μπεττίνα Χάιδιτς. Λέκτορας Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ haidich@med.auth.gr

Οι Μετα-αναλύσεις. αναλύσεις. Μπεττίνα Χάιδιτς. Λέκτορας Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ haidich@med.auth.gr Οι Μετα-αναλύσεις αναλύσεις Μπεττίνα Χάιδιτς Λέκτορας Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ haidich@med.auth.gr Εισαγωγή Κεντρικό ρόλο στην αποδεικτική ιατρική Μέθοδος συνολικής εποπτείας των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος Καθηγητής Βιοστατιστικής Επιδημιολογίας ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΑΓΩΓΗΣ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μετα-ανάλυσηανάλυση. Μετα-ανάλυση

Μετα-ανάλυσηανάλυση. Μετα-ανάλυση ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Φωτεινή Κ. Κάββουρα fainiakav@gmail.com Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Συστηματική Ανασκόπηση- Μετα-ανάλυσηανάλυση 1. Διαμόρφωση του ερωτήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ. Π.Μ.Σ.: Έρευνα στη Γυναικεία Αναπαραγωγή. Αλέξανδρος Γρυπάρης, PhD

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ. Π.Μ.Σ.: Έρευνα στη Γυναικεία Αναπαραγωγή. Αλέξανδρος Γρυπάρης, PhD ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ Π.Μ.Σ.: Έρευνα στη Γυναικεία Αναπαραγωγή Αλέξανδρος Γρυπάρης, PhD Μετα-ανάλυση o Η χρήση των άρθρων ανασκόπησης (reviews) και της µετα-ανάλυσης έχει γίνει ένα σηµαντικό κοµµάτι της επιδηµιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Τα λάθη στο δείγµα και τη στατιστική ανάλυση Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Επικουρος Καθηγητής Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο Ηρακλείου Πανεπιστήµιο Κρήτης, Τµήµα Ιατρικής Σύγκρουση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθένας στο αντικείμενο του επιστημονικού του ενδιαφέροντος

Ο καθένας στο αντικείμενο του επιστημονικού του ενδιαφέροντος «Κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες: από την Ανάπτυξη έως την Εφαρμογή» Ομάδα Ανάπτυξης Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών (ΟΑΚΚΟ) Τομέα Επείγουσας και Εντατικής Νοσηλευτικής του Εθνικού Συνδέσμου Νοσηλευτών

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση

Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ APPLIED MEDICAL RESEARCH ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2009, 26(6):826-841 Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 1. Εισαγωγή 2. Συστηματική ανασκόπηση 2.1. Διατύπωση επιστημονικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Γιατί κάνουμε ανασκόπηση στη βιβλιογραφία; 1. Γιαναπροσδιορίσουμεκενάστηνέρευνατου γνωστικού μας αντικειμένου 2. Για να εντοπίσουμε νέες τάσεις στην έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΩΣ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Όνομα φοιτήτριας ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΜΑΡΚΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Κ. Αζναουρίδης, Π. Πιέτρη, Ν. Ιωακειμίδης, Π. Ξαπλαντέρης, Χ. Στεφανάδης

Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Κ. Αζναουρίδης, Π. Πιέτρη, Ν. Ιωακειμίδης, Π. Ξαπλαντέρης, Χ. Στεφανάδης Σχέση ανάμεσα στον εμβολιασμό έναντι του πνευμονιόκοκκου και την εμφάνιση καρδιαγγειακών συμβάντων: μετα-ανάλυση και συστηματική ανασκόπηση προοπτικών μελετών Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ»

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ» Πολίνα Πολυδώρου Λεμεσός 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τεκμήρια και αποδείξεις στην ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009

Τεκμήρια και αποδείξεις στην ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009 Τεκμήρια και αποδείξεις στην ιατρική πράξη ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009 Ιατρική πράξη ξηβασισμένη σε τεκμήρια Συστηματική αποτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων, αντί για πίστη στη γνώμη των «εμπειρογνωμόνων» και την «παράδοση»

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : Επιλογή θέματος Unsolicited review γενικό μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ

ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ Τα δηµογραφικά δεδοµένα τα οποία προέρχονται από τις απογραφές πληθυσµού, τις καταγραφές της φυσικής και µεταναστευτικής κίνησης του πληθυσµού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ 1 ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. Θ. "Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ", 2 Α' ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. ΚΑΒΑΛΑΣ, 3ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΔΠΘ, Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

STADYING CASES. Case Reports. Case Reports. Case reports Case-series studies Case-control studies. Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού

STADYING CASES. Case Reports. Case Reports. Case reports Case-series studies Case-control studies. Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού STADYING CASES Case reports Case-series studies Case-control studies Case Reports Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού Case Reports Ηλεπτοµερής παρουσίαση µιας περίπτωσης νοσήµατος η µικρής οµάδας οµοειδών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής

Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής ηµήτριος Γ. Πύρρος, MD, EMDM /ντης Ιατρικών Υπηρεσιών, ΚΥ ΕΚΑΒ President-elect, elect, WADEM Ορισµοί Υπάρχουν τουλάχιστον 50 ορισµοί για

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες ασθενών-μαρτύρων

Μελέτες ασθενών-μαρτύρων Μελέτες ασθενών-μαρτύρων Η πρώτη ΜΑΜ δημοσιεύθηκε το 1920 και αφορούσε τη σχέση καπνιστικής συνήθειας και επιθηλιώματος των χειλιών (μορφή καρκίνου του δέρματος) Το 1950, δημοσιεύθηκαν οι πρώτες 4 μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ/ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ/ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Προς: ΣΦΕΕ Θεσσαλονίκη, 1 Απριλίου 2014 Αξιότιμοι κύριοι, Η Ελληνική Εταιρεία Γενικής Ιατρικής διοργανώνει την εκδήλωση «Φιλίππειο Εργαστήριο της Έρευνας» από 3 6 Απριλίου 2014 στο Santa Beach Hotel στην

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και μεθοδολογία της συστηματικής ανασκόπησης της βιβλιογραφίας

Αρχές και μεθοδολογία της συστηματικής ανασκόπησης της βιβλιογραφίας Επίκαιρο Θέμα EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2006,17(4):289-297 Αρχές και μεθοδολογία της συστηματικής ανασκόπησης της βιβλιογραφίας Φ. Β. Καρaσσα Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και τυχαίο σφάλμα στις επιδημιολογικές μελέτες

Αιτιότητα και τυχαίο σφάλμα στις επιδημιολογικές μελέτες Αιτιότητα και τυχαίο σφάλμα στις επιδημιολογικές μελέτες Αιτιότητα Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2007 "Ευτυχισμένος είναι αυτός που κατόρθωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013

Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013 Κλέα Κατσουγιάννη Καθηγήτρια Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013 Μεταβλητότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Περιγραφική και ημιπειραματική έρευνα Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Σποραδικές παρατηρήσεις Σειρά παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες ασθενών-μαρτύρων (case-control studies) Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2010

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ

ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ Α. Διαμαντάρας, Ε. Ντουβέλης, Θ. Θωμόπουλος, Χ. Εμμανουήλ, Ε. Πετρίδου Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Διαφορικός Λογισμός 1. Ισχύει f (g())) ) f ( = f (g())g () όπου f,g παραγωγίσιµες συναρτήσεις 2. Αν µια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιµη σε ένα διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Γεσθημανή Μηντζιώρη MD, MSc, PhD Μονάδα Ενδοκρινολογίας της Αναπαραγωγής, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2

ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2 1 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2 Β. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ 1. Γενικά Έννοιες.. 2 2. Πρακτικός Οδηγός Ανάλυσης εδοµένων.. 4 α. Οδηγός Λύσεων στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Αζθαλείρ ππακηικέρ πος πποάγοςν ηον θςζικό ηοκεηό

Αζθαλείρ ππακηικέρ πος πποάγοςν ηον θςζικό ηοκεηό Αζθαλείρ ππακηικέρ πος πποάγοςν ηον θςζικό ηοκεηό N o 3: Σςνεσόμενη ςποζηήπιξη με ηην παποςζία αγαπημένος ή θιλικού πποζώπος ή βοηθού μηηπόηηηαρ ησλ Jeanne Green, MT, CD(DONA), LCCE, FACCE, θαη Barbara

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Έρευνας Αγοράς σε Ιατρούς και Φαρμακοποιούς σχετικά με την Επικοινωνία των ΦΕ

Αποτελέσματα Έρευνας Αγοράς σε Ιατρούς και Φαρμακοποιούς σχετικά με την Επικοινωνία των ΦΕ Αποτελέσματα Έρευνας Αγοράς σε Ιατρούς και Φαρμακοποιούς σχετικά με την Επικοινωνία των ΦΕ Αντώνης Ευαγγελίδης Νew Business Development & Training Manager VIANEX/MSD Πρόεδρος Δ.Σ. ΕΕΦΑΜ Αποτελέσματα έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΠΙΚΤΗΤΗΣ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (AIDS) Αλέξης Δημήτρη Α.Φ.Τ: 20085675385 Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Αναλογία Λόγος Πηλίκο Αναλογία Proportion Αναλογία (Proportion) Ο αριθµητής ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ στον παρανοµαστή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΥΨΗΛΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ στις αναπτυγμένες χώρες ΥΨΗΛΟ ΚΟΣΤΟΣ ΣΥΧΝΗ ΑΙΤΙΑ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ και ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ και ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Τμήμα Πληροφορικής Εργαστήριο «Θεωρία Πιθανοτήτων και Στατιστική» ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ και ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Περιεχόμενα 1. Συσχέτιση μεταξύ δύο ποσοτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφή επιστηµονικών εργασιών ρ Τζωρτζίνα Τζανακάκη Τοµέας ηµόσιας Υγείας ιπλωµατική εργασία Επιστηµονική δηµοσίευση Παρουσίαση διπλωµατικής εργασίας Παρουσιάσεις εργασιών (συνέδρια κλπ) Τι είναι έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων.

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων. ειγµατοληψία Καθώς δεν είναι εφικτό να παίρνουµε δεδοµένα από ολόκληρο τον πληθυσµό που µας ενδιαφέρει, διαλέγουµε µια µικρότερη οµάδα που θεωρούµε ότι είναι αντιπροσωπευτική ολόκληρου του πληθυσµού. Τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Τριανταφυλλίδου Ιωάννα Μαθηματικός

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Τριανταφυλλίδου Ιωάννα Μαθηματικός ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕ ΤΟ SPSS To SPSS θα: - Κάνει πολύπλοκη στατιστική ανάλυση σε δευτερόλεπτα -

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist MSc, PT Συνήθης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ Λεμεσός 2012 i ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κατανομή συχνοτήτων. Μέτρα κεντρικής τάσης. Μέτρα διασποράς. Σφάλματα μέτρησης. Εγκυρότητα. Ακρίβεια

Κατανομή συχνοτήτων. Μέτρα κεντρικής τάσης. Μέτρα διασποράς. Σφάλματα μέτρησης. Εγκυρότητα. Ακρίβεια Ενότητα 2α: Τρόποι παρουσίασης επιδημιολογικών δεδομένων Εγκυρότητα, ακρίβεια Ροβίθης Μιχαήλ 2006 Τρόποι παρουσίασης επιδημιολογικών δεδομένων Κατανομή συχνοτήτων Μέτρα κεντρικής τάσης Μέτρα διασποράς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ

ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ Παναγιώτα Κουρίδου Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Διαβητική Νεφροπάθεια. Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Διαβητολογίας Α ΠΡΠ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Διαβητική Νεφροπάθεια. Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Διαβητολογίας Α ΠΡΠ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Διαβητική Νεφροπάθεια Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Διαβητολογίας Α ΠΡΠ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Ο ΣΔ αποτελεί τη συχνότερη αιτία ΧΝΝ τελικού σταδίου Seminars in Dialysis 23: 129 133, 2010 Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Φιλίππου Άντρη Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος

1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος Έλεγχοι Υποθέσεων 1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος µ = 100 Κάθε υπόθεση συνοδεύεται από µια εναλλακτική: Ο

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ι. Ντότης- Ημερίδα Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ 2013 Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ιωάννης Ντότης Παιδίατρος Εντατικολόγος Επιμελητής Α Π/Δ Κλινική Ι. Ντότης- Ημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας Σπάρτη και Μονεμβασιά 2015 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ Καλογήρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Σελίδα 1/5 Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών

Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ (ΜΟ.ΔI.Π.) Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΝΕΟΓΝΩΝ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΝΕΟΓΝΩΝ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 17 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2004), σελ. 399-408 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΝΕΟΓΝΩΝ Γεωργία Στεφάνου και Τάσος Χριστοφίδης Τµήµα Μαθηµατικών και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η Διερεύνηση των Επιδράσεων που Επιφέρει ο Βελονισμός στους Καρκινοπαθείς Ευάγγελος Μπέρος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα. Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Prevora

Επιστημονικά πορίσματα. Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Prevora ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΝΩΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ, ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα