το Πρακτικά Συνεδρίου (Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, Οκτωβρίου 1996), Θεσσαλονίκη 1997, σ Βλ. ό.π., σ. 423.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "το 1995. Πρακτικά Συνεδρίου (Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, 23-25 Οκτωβρίου 1996), Θεσσαλονίκη 1997, σ. 426. 2 Βλ. ό.π., σ. 423."

Transcript

1 1 Η Θεσσαλονίκη στο πεζογραφικό έργο των Ν. Γ. Πεντζίκη, Γ. Ιωάννου και Αλ. Ναρ. Η πόλη ως παράγοντας διαμόρφωσης της λογοτεχνικής ταυτότητας των συγγραφέων. Οπως θα δείξω, οι τρεις συγγραφείς του τίτλου αποκτούν τη λογοτεχνική τους ταυτότητα από την πόλη και της προσδίδουν μιαν άλλη ιδεατή ταυτότητα μέσα από το έργο τους. Οι συγγραφείς και η μεταξύ τους σχέση: Και οι τρεις γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στη Θεσσαλονίκη Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης ( ), Γιώργος Ιωάννου ( ), Αλμπέρτος Ναρ ( ). Διαφέρουν χρονολογικά κατά μία λογοτεχνική γενιά. Και οι τρεις δημιούργησαν όλο (Πεντζίκης, Ναρ) ή το σημαντικότερο μέρος του έργου τους στη γενέθλια πόλη (ο Ιωάννου από το 1971 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, αλλά εξακολούθησε να γράφει για τη Θεσσαλονίκη). Και οι τρεις έχουν ενταφιαστεί στη Θεσσαλονίκη (η σωρός του Ιωάννου μεταφέρθηκε από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη, όπου πραγματοποιήθηκε και η νεκρώσιμη ακολουθία). Οι δύο πρώτοι είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι, ενώ ο τρίτος, Εβραίος. Ο Ιωάννου γνωρίζει καλά το έργο του Πεντζίκη και έχει, σύμφωνα με τις δημοσιευμένες κριτικές, επηρεαστεί από το έργο του. Ο Π. Μουλλάς, π.χ., θεωρεί τον Ιωάννου μαθητή του Πεντζίκη, 1 ενώ ο Γ. Παγανός διευκρινίζει πως «είναι μεν επηρεασμένος από τον Πεντζίκη, αλλά ταυτόχρονα δεν παύει να είναι κι ένας ρεαλιστής πεζογράφος». 2 Ο Ναρ όχι μόνο γνώριζε το έργο του Ιωάννου, αλλά διατηρούσε και προσωπική σχέση μαζί του. Ας θυμηθούμε ότι ο Ναρ πρωτοεμφανίζεται στα γράμματα το 1985 με το βιβλίο Οι συναγωγές της Θεσσαλονίκης, τα τραγούδια μας, με πρόλογο του Ιωάννου. Τα βιβλία στα οποία βασίζεται η παρούσα μελέτη (μόνο λογοτεχνικά) είναι το Μητέρα Θεσσαλονίκη (1970) του Πεντζίκη, τα Για ένα φιλότιμο (1964), Η σαρκοφάγος (1971), Η μόνη κληρονομιά (1974), Το δικό μας αίμα (1978) και Η πρωτεύουσα των προσφύγων (1984) του Ιωάννου, τα Σε αναζήτηση ύφους (1991, 2η έκδ. εμπλουτισμένη, 1997) και Σαλονικάι, δηλαδή Σαλονικιός (1999) του Ναρ. Περιοριστήκαμε μόνο στο Μητέρα Θεσσαλονίκη του Πεντζίκη, διότι στη συλλογή αυτή μικρών σε έκταση πεζών ο συγγραφέας συγκεντρώνει όλη την κοσμοθεωρία του για τη γενέθλιά του πόλη (άρχισε να τα δημοσιεύει σε διάφορα περιοδικά από το 1935 έως το 1962), χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η Θεσσαλονίκη δεν είναι συνεχώς παρούσα φανερά ή υπαινικτικά και στο υπόλοιπο έργο του. Τι εννοούμε, όμως, όταν λέμε ότι οι συγγραφείς αυτοί απέκτησαν τη λογοτεχνική τους ταυτότητα από τη Θεσσαλονίκη; Ενδεικτικά αναφέρω κάποια κοινά στοιχεία στο έργο τους, που προσδίδουν την ταυτότητα. Και οι τρεις γράφουν για τη Θεσσαλονίκη: Τοπιογραφία της πόλης (μνημεία, κτίρια, δρόμοι, ρυμοτομία παλαιά και νεότερη). Ιστορία της πόλης (αρχαία, βυζαντινή, πρόσφατη λείπει και από τους τρεις η οθωμανική ιστορική περίοδος της Θεσσαλονίκης, κάτι που θα σχολιάσουμε στη συνέχεια). Ιδιαιτερότητες της πόλης (τοποθεσία, κλίμα, γραφικότητες, παραδόσεις). Άνθρωποι (μυθικά και ιστορικά πρόσωπα, πρόσωπα της εκκλησίας, της πολιτικής, της λογοτεχνίας, του πανεπιστημίου, απλοί άνθρωποι). Εθνοτικές ομάδες *Ευχαριστώ τον συγγραφέα Περικλή Σφυρίδη για τις πληροφορίες που μου έδωσε σχετικά με τους τρεις συγγραφείς του τίτλου, τους οποίους γνώριζε προσωπικά. 1 Βλ. Π. Σφυρίδης (επιμ.), Παραμυθία Θεσσαλονίκης. Η πεζογραφία στη Θεσσαλονίκη από το 1912 έως το Πρακτικά Συνεδρίου (Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, Οκτωβρίου 1996), Θεσσαλονίκη 1997, σ Βλ. ό.π., σ. 423.

2 2 πληθυσμού (Έλληνες και Ισραηλίτες κυρίως, κάποιες αναφορές σε Φραγκολεβαντίνους, ελάχιστες ή καθόλου σε Τούρκους). Τα κείμενα και των τριών έχουν τη μορφή αφηγήσεων, όπου κυρίαρχο ρόλο παίζει η μνήμη των συγγραφέων, η οποία βασίζεται άλλοτε σε άμεσο εμπειρικό υλικό (προσωπικά βιώματα) κι άλλοτε σε έμμεσο (συνήθως σε γνώσεις από την ανάγνωση βιβλίων). Βέβαια, η αξιοποίηση του εμπειρικού αυτού υλικού δεν γίνεται τυχαία στους τρεις αυτούς συγγραφείς. Είναι επιλεκτική για να εξυπηρετήσει τους συγγραφικούς στόχους του καθενός που, φυσικά, στα επιμέρους δεν συμπίπτουν. Ο χρόνος: Και οι τρεις χρησιμοποιούν τον χρόνο ελεύθερα, με άλματα συνήθως από το παρόν στο εγγύς ή απώτερο παρελθόν της πόλης. Συνήθως, η αφήγηση αρχίζει από κάποια παρατήρηση που αφορά το παρόν της Θεσσαλονίκης (παρόν της πόλης που ταυτίζεται με τον χρόνο της συγγραφής του κειμένου), και από κει και πέρα το κουβάρι του χρόνου ξετυλίγεται προς τα πίσω, για να σταματήσει εκεί που επιθυμεί ο κάθε συγγραφέας, ανάλογα με το θέμα που πραγματεύεται. Το λογοτεχνικό κλίμα των κειμένων τους: Και στους τρεις παρατηρείται μια εσωστρέφεια, κυρίαρχη στον Πεντζίκη, αρκετά έντονη στον Ιωάννου, κάπως πιο ξεθυμασμένη στον Ναρ. Αλλά ας δούμε αναλυτικότερα τι από τη Θεσσαλονίκη με τη συνεχή ζωή εικοσιτριών αιώνων επιλέγει ο κάθε συγγραφέας για να δημιουργήσει τη λογοτεχνική του ταυτότητα. Το τι επιλέγουν έχει άμεση σχέση με το τι επιδιώκει να αναδείξει από την πόλη και το ιστορικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης ο καθένας από τους τρεις αυτούς συγγραφείς μέσα στο έργο του. Με άλλα λόγια, τι τον ενδιαφέρει να διαφυλάξει ως πολύτιμη κληρονομιά από τη λήθη που φέρνει ο χρόνος, και μάλιστα σε μια εποχή, αυτήν του 20ού αι., που χαρακτηρίζεται από πρωτοφανείς αλλαγές. Είναι γνωστό ότι τον Πεντζίκη τον ενδιέφερε πάνω απ όλα η Ορθοδοξία. Βαθύτατα θρησκευόμενο άτομο, έβλεπε τη Θεσσαλονίκη ως μια πόλη συνέχεια της ορθόδοξης παράδοσης και αυτή την πίστη του θέλει να διασώσει με το έργο του. Ο Π. Σφυρίδης δίνει το πεζογραφικό στίγμα του Πεντζίκη ως εξής: «Μ αυτόν, λοιπόν, τον μοντέρνο άφηγηματικό λόγο, που έχει ως πρότυπο το έργο του Τζόυς, ο Πεντζίκης, ως πιστός ορθόδοξος χριστιανός, επιχειρεί μια λογοτεχνική ενδοσκόπηση στα βήματα των μεγάλων πατέρων της Ορθοδοξίας και του Συναξαριστή, όπου ιδιαίτερο ρόλο έχουν η μνήμη, η αποθησαυρισμένη πολύμορφη γνώση, η βυζαντινή παράδοση και τα θαύματα. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι στο έργο του επιχειρεί μια λογοτεχνική εκφορά της Ορθοδοξίας, την οποία μπολιάζει με μια κοσμική οξυδερκή παρατήρηση που δίνει ιδιαίτερη σημασία σε πράγματα, πρόσωπα και ασήμαντα γεγονότα του καθημερινού βίου. Ξεχωριστή θέση έχουν οι αναφορές του στη γενέθλια πόλη [ ] και το πλησίον Άγιον Όρος». 3 Ο αφηγητής στο πεζό «Ένδον πόλη» του Πεντζίκη νιώθει μόνος στην κάμαρή του. Ακούει όμως τον λόγο ενός μοναχού: Δεν είμαστε μόνοι στην έρημο. Πρέπει να θυμούμαστε και θυμούμαστε. Σχετιζόμαστε με τη μνήμη σε πλήρη ομολογία του εαυτού μας γυμνού Πάντα θυμούμαστε, αντέχοντας την γεμάτη οδύνη βάσανο της μνήμης [ ]. Η εκκλησία είναι το σώμα, όπου εισέρχουμαι μετά την εξιστόρηση του πρακτικού βίου. Ακολουθώ κατόπι τα παραδείγματα. οσίων, αγίων, ενδόξων, θεοφόρων πατέρων, μαρτύρων [ ]. Ολοκλήρου του βίου των παθών, θαυμάτων, θαυμασίων και της Ανάστασης, που την ονομάζουμε οι Χριστιανοί και «Λαμπρή», για να καταλήξει σε ύμνο μιας πόλης που την αποκαλεί Λαμπρή πρωτεύουσα, κι αμέσως μετά συνεχίζει: Οι λόγοι του μοναχού 3 Βλ. Π. Σφυρίδης, «Η μεταπολεμική πεζογραφία της Θεσσαλονίκης», στο ένθετο «Βιβλιοθήκη», εφ. Ελευθεροτυπία (αφιέρωμα στη λογοτεχνία της Θεσσαλονίκης), , σσ ο ίδιος, Παραφυάδες ΙΙ. Κείμενα λογοτεχνίας και βιβλιοκρισίες , εισ.-επιμ. ανθολ. Σ. Σταυρακοπούλου, Αθήνα, Καστανιώτης, 2008, σσ

3 3 μού φέρνουν στο νου την πατρίδα μου Θεσσαλονίκη. Στην κάμαρή μου δεν νιώθω πια έρημος. Ηγέρθην από το στρώμα του θανάτου. Μητέρα πόλη, με τα πρόσωπα που σε κατοικούν, κατοίκησαν και θα κατοικήσουν, αδελφώνω και υπάρχω (σσ ). 4 Ποια, όμως, είναι η «Λαμπρή πρωτεύουσα»; Προφανώς η μητρόπολη της Ορθοδοξίας, η Κωνσταντινούπολη, η οποία, όμως, σήμερα είναι τουρκική. Έτσι, τα σκήπτρα της Ορθοδοξίας τα παίρνει η Θεσσαλονίκη με τις βυζαντινές εκκλησίες και το βυζαντινό παρελθόν της. Γι αυτό αποσιωπάται το γεγονός ότι η Θεσσαλονίκη βρισκόταν υπό τουρκική κατοχή (ήταν, δηλαδή, πόλη οθωμανική) για 482 χρόνια. Ο Πεντζίκης ασπάζεται το ιδεολόγημα της συνέχειας του ελληνικού έθνους. Κι αν τα μνημεία της Αθήνας παραπέμπουν ευθέως στο αρχαίο παρελθόν του έθνους, που θα σβήσει κατά τη ρωμαϊκή κατοχή, το έθνος θα συνεχίσει τη ζωή του μέσα από την Ορθοδοξία στο Βυζάντιο και από κει είναι η Θεσσαλονίκη που θα το «αναστήσει» στο νέο ελληνικό κράτος. Το δηλώνει με σαφήνεια: Το δράμα του θανάτου και της ανάστασης του Ελληνισμού ολόκληρο περιλαμβάνεται μέσα στην εκκλησία μας. Όταν σκεφτούμε έτσι, βλέπουμε ποια μπορεί να ναι η αισθητική πειθαρχία που χρειάζονται τα μάτια μας για να δούνε. Να δούμε την πόλη των πολλών και ωραίων ναών, όπως συνήθως χαρακτηρίζεται, την πόλη του Αγίου Δημητρίου, όπως επίσης η Θεσσαλονίκη ονομάζεται» (σ. 43). Κάτω, λοιπόν, από αυτό το πρίσμα, ο Πεντζίκης δημιουργεί τη λογοτεχνική του ταυτότητα από τη γενέθλια πόλη. Και πράγματι, δεν υπάρχουν βυζαντινές εκκλησίες, κάστρα, νεότερα μνημεία, δρόμοι, σύγχρονα κτίρια, ιστορικά γεγονότα, πρόσωπα του μύθου και της ιστορίας που να μην τα μνημονεύσει στα κείμενα της Μητέρας Θεσσαλονίκης. Και σε αυτό τον διευκολύνει η συνειρμική αφηγηματική τεχνική που επέλεξε για το έργο του. Πρέπει να σημειώσουμε επίσης ότι δεν τον ενδιαφέρουν τα γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας της πόλης. Ο Μακεδονικός Αγώνας, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, η Μικρασιατική Καταστροφή, ο ερχομός των προσφύγων από την Ιωνία και από άλλες «χαμένες πατρίδες», η γερμανική Κατοχή και ο Εμφύλιος, δεν υπάρχουν στα κείμενα. Φαίνεται ότι τα πράγματα που γίνονται η αφορμή για να γράψει τα κείμενα δεν προσγειώνουν τη μνήμη του στο πρόσφατο ιστορικό παρελθόν, όπως συμβαίνει με τους Ιωάννου και Ναρ, όπως θα δούμε παρακάτω, αλλά την ενεργοποιούν σε συμβάντα του αρχαίου και κυρίως του βυζαντινού απόμακρου βίου. Στο κείμενο «Θεσσαλονίκη και ζωή» αναφέρει ότι ο ιστορικός βίος της πόλης αρχίζει το 315 π.χ., με την αναγκαστική συνοίκηση από τον Κάσσανδρο του πληθυσμού 26 πολισμάτων, τα οποία δημιούργησαν την πόλη που της έδωσε το όνομα της συζύγου του Θεσσαλονίκης. Μας πληροφορεί επίσης ότι υπό τον χορό των ανθρωπόμορφων θεών, που μελετήθηκε η προέλευση και η εξέλιξή τους, ο χορός των πόλεων που γίνονται αγάλματα, στα μέτρα της μορφής του ανθρώπου, είναι ένας χαρακτήρας που θα παραμείνει βασικός στη διαμόρφωση της ελληνικής σκέψης. Παρατηρεί ότι παρά την έλευση στη Θεσσαλονίκη του Αποστόλου Παύλου, ο οποίος απηύθυνε στους κατοίκους της δύο από τις ωραιότερές του επιστολές και ο οποίος ζήτησε να καταρρίπτονται τα είδωλα ως ασαφή, γιατί δεν αντιπροσωπεύουν μιαν ενότητα που ένα μεγαλύτερο πλήθος ψυχές ζητούσε, η ανθρωπόμορφη αντίληψη της πόλης διατηρήθηκε [ ] μόνον ότι ερμηνεύθηκε πως το κάλλος το ανθρώπινο, όση και αν λάβει ισχύ, δεν έχει ποτέ σημασία μόνο του, αλλά πάντα μονάχα εν ονόματι της ομοίωσής του προς τον Θεό, που είναι εικόνα του, ώστε μ αυτήν να παρουσιαστεί και ο ίδιος ο Παντοκράτωρ, όταν κατήλθε επί γης. Έτσι, οι Θεσσαλονικείς εξακολουθούν να βλέπουν σαν μητέραάνθρωπο την πόλη τους, δίχως να αμαρτάνουν, με μια μόνο διαφορά ότι αυτή δεν 4 Τα παραθέματα είναι από το Μητέρα Θεσσαλονίκη, ειδική έκδοση σε 200 αντίτυπα εκτός εμπορίου, που κυκλοφόρησαν οι «Αγροτικές Συνεταιριστικές Εκδόσεις» για τον εορτασμό των 2300 χρόνων από την ίδρυση της Θεσσαλονίκης.

4 4 υπήρχε παρά χάρις στο τέκνο της, τον κλεινό Δημήτριο, που σαν άνθρωπος μαρτύρησε, αναπαριστώντας με τον αληθινό αγώνα του πνεύματος τη δοκιμασία του επί γης βίου του Θεανθρώπου (σ. 39). Για την επιλογή αυτή του Πεντζίκη, για την οποία κατηγορήθηκε για ελιτισμό και εσωστρέφεια (όπως και άλλοι συγγραφείς των Μακεδονικών Ημερών και του Κοχλία), έχουν ακουστεί διάφορα. Θα σταθώ μόνο σε μια παρατήρηση του Αλ. Κοσματόπουλου, ο οποίος θεωρείται και ίσως είναι ο πιστότερος μαθητής του Πεντζίκη. Ο Κοσματόπουλος διατύπωσε την άποψη ότι στη Θεσσαλονίκη υπάρχει η παράδοση του ησυχασμού, ανεξάρτητα κατά πόσον ή κάτω από ποιες μορφές επιβιώνει στις μέρες μας. Και ησυχασμός είναι η παραίτηση από κάθε μορφή εξουσίας. 5 Σε αναφορά του ο Πεντζίκης για τον δεύτερο πολιούχο της Θεσσαλονίκης, κύριο εκπρόσωπο των Ησυχαστών, τον Μεγάλο Γρηγόριο Παλαμά, γράφει πως αυτός για το φως μιλώντας της Αγίας Μεταμόρφωσης, που έκαστος όσο ηδύνατο το είδε, διδάσκει πως ο άνθρωπος μπορεί να το δει χάρις σε άσκηση επίπονη εν τω στοχασμώ του θανάτου» (σ. 81). 6 Μ άλλα λόγια, συγκέντρωση εις εαυτόν και στην Ορθοδοξία και σ ό,τι από την ιστορία έχει σχέση με αυτήν. Ο Ιωάννου δημιουργεί τη λογοτεχνική του ταυτότητα με το υλικό κυρίως των προσωπικών του βιωμάτων. Έχει ζήσει στην προπολεμική Θεσσαλονίκη με τους μαχαλάδες και τα τουρκόσπιτα. Έχει βιώσει τα γεγονότα του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου και τη γερμανική Κατοχή στη Θεσσαλονίκη, όπου το 1943 συντελέστηκε και «Το ξεκλήρισμα των Εβραίων». 7 Εντάχθηκε στην Χριστιανική Κίνηση των Κατηχητικών της Θεσσαλονίκης για να επιβιώσει από την πείνα της Κατοχής με τα συσσίτιά τους. 8 Γνώρισε από κοντά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης 9 και τον Εμφύλιο από γεγονότα που διαδραματίστηκαν μέσα στην πόλη. 10 Ήταν παρών στην πόλη τις δεκαετίες 1950 και 1960 που η «αντιπαροχή» τής άλλαξε τη μορφή. 11 Γόνος προσφύγων από την Ανατολική Θράκη, δεν θέλει μόνο να διασώσει τον αγώνα επιβίωσης των προσφύγων στη γενέθλια πόλη, 12 αλλά να μιλήσει και για τον αέρα ενός άλλου ανώτερου πολιτισμού που έφεραν οι πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη που τους θεωρεί «Βυζαντινούς υπηκόους» μας 13 αλλάζοντας και το κοινωνικό της πρόσωπο και την πνευματική της προσωπικότητα. Αυτά είναι τα θέματα που επιλέγει και πραγματεύεται ο Ιωάννου, και η μνήμη του, με τα μπρος πίσω μέσα στον χρόνο, αντιπαραθέτει το παλιό με το καινούριο, αναπολώντας το παλιό με νοσταλγία, αλλά βλέποντας και το καινούριο ως μια κοινωνική και ιστορική αναγκαιότητα. Πρόδηλο είναι ότι οι αναφορές Πεντζίκη και Ιωάννου συμπίπτουν σε πολλά: μνημεία, κτίρια, τόπους, ιστορικά και άλλα γεγονότα, πρόσωπα, αλλά και στο ιδεολόγημα της συνέχειας του Βυζαντίου στο νεοελληνικό κράτος μέσα από τη Θεσσαλονίκη. Το πώς, όμως, εξιστορούνται αυτά έχει να κάνει από ποια σκοπιά τα προσεγγίζει ο καθένας, σύμφωνα με τις πεποιθήσεις και τον χαρακτήρα του. Ο 5 Βλ. Παραμυθία Θεσσαλονίκης, ό.π (σημ. 1), σ Για περισσότερα βλ. Ν. Γ. Πεντζίκης, Προς Εκκλησιασμόν. Κείμενα θεώρησης, Θεσσαλονίκη, «Αγροτικές Συνεταιριστικές Εκδόσεις», Βλ. Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, Αθήνα, «Ερμής», Βλ. «Ο Χριστός αρχηγός μας» στο: Γ. Ιωάννου, Η πρωτεύουσα των προσφύγων, Αθήνα, Κέδρος, Βλ. «Θεσσαλονίκη: 25 Μαρτίου 1944» στο: Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, ό.π. (σημ. 7). 10 Βλ. «Παραπεταμένη απελευθέρωση», «Τα ίχνη της πυρκαγιάς», κ.ά. στο: Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, ό.π. (σημ. 7), και διάσπαρτες αναφορές στο: Γ. Ιωάννου, Η πρωτεύουσα των προσφύγων, ό.π. (σημ. 8). 11 Βλ. «Εις τόπον λεγόμενον Λιθόστρωτον», «Για τις περιβόητες πολυκατοικίες», κ. ά., στο: Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, ό.π. (σημ. 7). 12 Βλ. «Η παρέλαση των προσφύγων» στο: Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, ό.π. (σημ. 7). 13 Βλ. ό.π., σ. 83.

5 5 Ιωάννου, που ανδρώθηκε μέσα στα κατηχητικά, είναι κι αυτός εμποτισμένος 14 από χριστιανική πίστη. Το δηλώνει ρητά: Είμαι θρήσκος και θέλω αυτό να το ομολογήσω σε πρώτο πρόσωπο. Μερικοί φίλοι με θρησκευτική βαθύτητα με βρίσκουν ελαφρό στα θρησκευτικά μου. Αλλά ελαφρός ξελαφρός, είμαι πολύ σταθερός σ αυτά τα ρηχά, ίσως, αισθήματα». 15 Τι εννοεί, όμως, όταν λέει πως κάποιοι που έχουν βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα τον κατηγορούν ότι το δικό του είναι ελαφρό; Ποιο είναι το βαθύ και ποιο το ελαφρό; Δεν μπορώ να μην σκεφτώ ότι στους πρώτους με το βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα ανήκει ο Πεντζίκης και, όπως θα δούμε παρακάτω, σ αυτόν ίσως αναφέρεται μεταξύ άλλων. Ο Πεντζίκης είναι χαρακτηριστική περίπτωση πιστού του δόγματος. Ασπάσθηκε την Ορθοδοξία από μια εσωτερική υπαρξιακή ανάγκη να ηρεμήσει μέσα σ ένα κατακερματισμένο κόσμο που τον θεωρούσε αφιλόξενο. Βρήκε τη γαλήνη όπως ο ίδιος κατ επανάληψη δήλωνε και έγραφε μέσα στην πίστη, συμφιλιώνοντας τη ζωή με τον θάνατο. Ένιωθε πεθαμένος και αναστήθηκε (Ο πεθαμένος και η ανάσταση). Δεν ερευνά την αλήθεια των όσων η Ορθοδοξία διδάσκει και επαγγέλλεται. Πιστεύει στα θαύματα και διαβάζει καθημερινά τον «Συναξαριστή», απ όπου εμπνέεται για τη λογοτεχνία και τη ζωγραφική (με έναν δικής του έμπνευσης αντιγραφικό κώδικα, την ψηφαρίθμηση, η οποία, κατά τον Σφυρίδη, τον οδηγεί σε έκσταση). 16 Ο Ιωάννου εντάχθηκε στη Χριστιανική Κίνηση τον καιρό της γερμανικής Κατοχής, για να τον γράψουν στα συσσίτια των Κατηχητικών και να επιβιώσει από την πείνα σε μια ηλικία (δεκαπέντε χρονών) που από τη μια μεριά ήταν επιρρεπής σε μια «κατήχηση» και από την άλλη, ανοιχτός σε ερωτηματικά και αμφισβητήσεις. Φαίνεται, όμως, πως και οι ιθύνοντες την Κατηχητικών τότε, άνθρωποι της «Ζωής» (Φραγκόπουλος, Χατζηανδρέου) δεν ήταν φανατικοί. Γράφει: Τώρα που το σκέφτομαι, βρίσκω ότι μας κρατούσαν όσο μπορούσαν πιο μακριά από την ορθόδοξη παράδοση, την προερχόμενη από τον μοναχισμό. Ουδέποτε έγινε λόγος για συναξάρια, για βίους αγίων, για συλλογές θαυμάτων, για θαυματουργές εικόνες, για υπερφυσικές εμφανίσεις, εκτός, βέβαια, από αυτές που βεβαιώνονται από τη Γραφή. Το ότι στους πρώτους κατατάσσει τον Πεντζίκη προκύπτει αβίαστα με τα όσα λέει παρακάτω: Μου αρέσουν οι θεωρίες του ησυχασμού, μου είναι όμως αδύνατο να συμφωνήσω με τον φίλο συγγραφέα Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη, που βεβαιώνει με πάθος ότι αρκεί να διαβάσει μερικές σελίδες από τον Συναξαριστή, για να του φύγει ο πονοκέφαλος. Λυπούμαι, αλλά ούτε η μεγαλοσύνη του ούτε η γνώση του της φαρμακευτικής είναι δυνατόν να με πείσουν. Ο πονοκέφαλος, για την ώρα, θεραπεύεται μόνο με ασπιρίνη. 17 Κάτω από αυτό το πρίσμα, πρέπει να θεωρήσουμε τον Ιωάννου ως πιστό που απλώς αποδέχεται μια λαϊκή χριστιανική παράδοση. Αναφέρει κι αυτός στα κείμενά του θαύματα που, κατά την παράδοση, πραγματοποίησε ο πολιούχος της πόλης Άγιος Δημήτριος, αλλά αφήνει να εννοηθεί ότι δεν τα πολυπιστεύει, αφού ταυτίζει τον Βαρδάρη με τον Άγιο. Γράφει: Δεν ξέρω τι ακριβώς υπάρχει πια και τι δεν υπάρχει Μόλις τώρα, όμως, άρχισα κι εγώ να υποψιάζομαι πως αυτός ο Βαρδάρης δεν μπορεί να είναι άσχετος με τον Άγιο Δημήτριο. Ίσως μάλιστα να είναι ένα και το αυτό, ο ίδιος ο θαυματουργός Άγιος. Και κάποτε θα φυσήξει. Και θα φυσήξει όπως φύσαγε Γράφει στο «Ο Χριστός αρχηγός μας», ό.π. (σημ. 8), σ. 130: «Αμέσως πρέπει να πω πως η είσοδός μου αυτή στην Αδελφοσύνη στάθηκε αποφασιστική για τη διαμόρφωσή μου και τη ζωή μου. Η ζωή μου θα ήταν διαφορετική δεν ξέρω αν καλύτερη ή χειρότερη εάν δεν έμπαινα εκεί». 15 Βλ. «Κάτω απ τις πυκνές δεντροστοιχίες» στο: Γ. Ιωάννου, Η πρωτεύουσα των προσφύγων, ό.π. (σημ. 8), σ Βλ. Π. Σφυρίδης, «Η κοσμοθεωρία του Ν. Γ. Πεντζίκη από τον πεζό λόγο στη ζωγραφική δημιουργία», Νέα Εστία 1817 (Δεκ. 2008) Βλ. Γ. Ιωάννου, Η πρωτεύουσα των προσφύγων, ό.π. (σημ. 8), σσ Βλ. «Η πλατεία του Αγίου Βαρδαρίου» στο: Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, ό.π. (σημ. 7), σ. 43.

6 6 Είπαμε ότι ο Πεντζίκης πιστεύει στα θαύματα. Μιλώντας για την εκστρατεία του Βούλγαρου Ιωαννίτζη ή Σκυλογιάννη εναντίον της Θεσσαλονίκης, που είχε φτάσει έξω από την πόλη και ετοιμαζόταν να την κατακτήσει, γράφει: Έτσι, λοιπόν, απ εκείνο το σημείο, πρόφτασε να δει ο Σκυλογιάννης τη Θεσσαλονίκη που δοκιμάζονταν για τις αμαρτίες των ανθρώπων της. Αλλά το ίδιο βράδυ, ο πολιούχος Άγιος Δημήτριος, που τόσες φορές σκόρπισε τη λαίλαπα των εναντίων και λύτρωσε την Μητέρα του πόλη, αυτοπροσώπως ντυμένος στα λευκά, υπό την μορφή του στρατηγού των βαρβάρων Μαναστρά, μπαίνει μέσα στο αντίσκηνο του Σκυλογιάννη και τον καταβάλλει με το δόρυ του. Να τον θυμόσαστε, στερεώνοντας την πίστη σας στον Μεγάλο Άγιο». 19 Η διαφορετική πρόσληψη της Ορθοδοξίας στους δύο αυτούς συγγραφείς τούς οδηγεί και σε διαφορετική σκοπιά από την οποία αφηγούνται ίδια γεγονότα. Έτσι, όταν ο Πεντζίκης αναφέρεται στη σφαγή εφτά χιλιάδων κατοίκων της Θεσσαλονίκης από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο, γράφει πως το αυτοκρατορικό του, όμως, ανάστημα σέρνοντας μετανιωμένος στην εκκλησία, διδάχτηκε πως η βία τίποτα καλό δεν αποκαθιστά, 20 εστιάζοντας την προσοχή του στη μετάνοια του αυτοκράτορα, ενώ ο Ιωάννου αντίστοιχα δηλώνει: Πάντως, εφτά χιλιάδες Θεσσαλονικείς, όσοι λένε, πως είχαν σφαγεί στον Ιππόδρομο και επί του κτήνους εκείνου, του αυτοκράτορος Θεοδοσίου, που οι Θεσσαλονικείς, σοφά ποιούντες, δεν του έχουν αφιερώσει κανένα δρόμο, ενώ η Εκκλησία τον έχει, δυστυχώς, ανακηρύξει Άγιο. 21 Το ίδιο συμβαίνει όταν οι δύο αυτοί συγγραφείς αναφέρονται όχι σε ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορία της Θεσσαλονίκης, αλλά σε τόπους ή σε μνημεία της πόλης. Π.χ., όταν αναφέρονται στο Μικρό Καράμπουρνου, το γνωστό Καραμπουρνάκι, ο μεν Πεντζίκης αναρωτιέται αν εκεί υπήρχε το αρχαίο πόλισμα Αλία, γιατί από μικρό θυμάμαι εκεί κάτι λευκά, λαμπρά μάρμαρα, κάτι που συνάδει με τις έρευνες του αρχαιολόγου καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κ. Ρωμαίου, ότι πιθανόν επί του γηλόφου, στην άκρη από το Καραμπουρνάκι, να ταν το κεφαλοχώρι όλων των παλαιών οικισμών που συνοικίσθησαν αποτελώντας τη Θεσσαλονίκη, 22 ενώ ο Ιωάννου για τον ίδιο τόπο γράφει ότι εκεί είχαν στήσει την καραντίνα και τα στρατόπεδα για τους πρόσφυγες, Πόντιους και Μικρασιάτες, το 22. Κόσμος και κοσμάκης, τουρκομερίτες και τουρκόγλωσσοι ακόμα Γιουνάνιδες, διέσχισε στεριές και θάλασσες, γλίτωσε από το μαχαίρι, και ήρθε για ν αφήσει την τελευταία του πνοή εδώ, κάτω από πλούσιο παλιολλαδίτικο βρισίδι. 23 Η εξήγηση είναι απλή. Εκτός των άλλων, που ήδη έχουμε επισημάνει, ο Πεντζίκης είναι γηγενής Θεσσαλονικιός, ενώ ο Ιωάννου έχει προσφυγική καταγωγή. Ένα ακόμα παράδειγμα, που αφορά ένα μνημείο της Θεσσαλονίκης, το γνωστό ως «κινηματογράφος Αλκαζάρ». Ο Πεντζίκης παρατηρεί: Σε διαφορετικά επίπεδα ο χρόνος χρησιμοποιεί ένα και το αυτό ακίνητο, που αν δεν είναι βέβαιο πως αρχικά ήταν ναός, ακολούθως έγινε τζαμί, καφενείο, φαρμακείο, τηλεφωνικό κέντρο, αποθήκη καπνών, εστιατόριο, γραφείο, καμπαρέ και κινηματογράφος, 24 για να επισημάνει τη μακρόχρονη συνέχεια ζωής στην πόλη. Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο Ιωάννου, το Αλκαζάρ τζαμί στην Τουρκοκρατία, βυζαντινή εκκλησία παλιότερα, σινεμά τώρα, αλλά συνεχίζει με ερωτικά υπονοούμενα πως μέσα στον λαϊκό αυτόν κινηματογράφο νιώθεις πραγματικά μια εκκλησιαστική ανακούφιση και τον πλησίον 19 Βλ. «Άποψη από βορειοδυτικά» στο: Ν. Γ. Πεντζίκης, Μητέρα Θεσσαλονίκη, Αθήνα, «Κέδρος», 1987, σ Βλ. «Μητέρα Θεσσαλονίκη» στο ομώνυμο βιβλίο, ό.π., σ Βλ. «Με τα σημάδια της απάνω μου» στο: Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, ό.π. (σημ. 7), σσ Βλ. «Πανόραμα και ιστορία» στο: Ν. Γ. Πεντζίκης, Μητέρα Θεσσαλονίκη, ό.π. (σημ. 19), σσ. 57, Βλ. «Με τα σημάδια της απάνω μου», ό.π. (σημ. 21), σ Βλ. «Θεσσαλονίκη και ζωή» στο: Ν. Γ. Πεντζίκης, Μητέρα Θεσσαλονίκη, ό.π. (σημ. 19), σ. 46.

7 7 σου πολύ κοντά σου. 25 Ο Ιωάννου τονίζει το ερωτικό στοιχείο του μνημείου που έγινε κινηματογράφος, κάτι που βρίσκουμε και στο πεζογράφημά του «Τα λαϊκά σινεμά» στο Για ένα φιλότιμο, το βιβλίο με το οποίο άνοιξε την αυλαία της γόνιμης πεζογραφικής του πορείας. Και αυτός ο ερωτισμός προς τον Άλλο, που φυσικά οφείλεται στην ερωτική ιδιαιτερότητα του Ιωάννου, διακρίνεται στα περισσότερα κείμενα του έργου του, ενώ ο ερωτισμός του Πεντζίκη αφορά αποκλειστικά την Ορθοδοξία και τη Θεσσαλονίκη. Γράφει: Συμφωνώ μ ό,τι υποθέτω πως θέλεις να πεις: ότι δηλαδή όλες οι περιπέτειες, ακόμα κι αυτό το ταξίδι στον Θερμαϊκό, είναι έρωτας. Έτσι είναι. 26 Είναι και αυτή μια ακόμα αιτία, που, μαζί με τις άλλες, διαφοροποιεί τη λογοτεχνική ταυτότητά τους την οποία δημιούργησαν από την πόλη. Ο Ναρ, γιος επιζώντων του Ολοκαυτώματος και μελετητής της ιστορίας και του πολιτισμού των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, δημιούργησε τη λογοτεχνική του ταυτότητα ως ο συγγραφέας μιας μακράς πορείας ζωής των ομοεθνών του στη γενέθλια πόλη. Αρχίζει κι αυτός την εξιστόρηση από τον τόπο, όπως και οι δύο προηγούμενοι συγγραφείς, για να περάσει αμέσως στην ιστορία, απώτερη και πρόσφατη, της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, που πριν από την απελευθέρωση της πόλης από τον τουρκικό ζυγό, το 1912, ήταν η πολυπληθέστερη. Με τα κείμενά του (που ο ίδιος τα χαρακτηρίζει «διηγήματα»), ο Ναρ «επιτυγχάνει να εισαγάγει μια νέα τοπιογραφία της Θεσσαλονίκης, η οποία οδηγεί τον αναγνώστη σε μια διαφορετική περιδιάβαση της πόλης», όπως σημειώνει η Φρ. Αμπατζοπούλου. 27 Και πράγματι, οι ίδιοι δρόμοι και οι γειτονιές, με τα εξωτικά, πλην λησμονημένα ονόματα Πλάσα, Πούλια, Ρόγος, Μεϊντάν ντι Λουμπέν, Μαδρεσίκα ντελ Άγουα, μαζί με τις συναγωγές των Εβραίων, που οι Έλληνες τις έλεγαν και τις ήξεραν ως «χάβρες», ναοί στο σχήμα του ουρανού, τις χαμένες πατρίδες τις πρώτες μνημονεύοντας Αραγκόν, Καστίλλια, Μαγιόρκα, Ιταλία, Σιτσίλια, Λισσαβώνα, μαζί με κάποιες στοές παλαιικές που επιμένουν να αντιστέκονται. Κι ακόμα εκεί οι αγορές οι πολυσύχναστες, που σήμερα ιδιαίτερα σε θέλγουν, 28 αναβιώνουν μιαν άλλη Θεσσαλονίκη, μέσα στην οποία ο Ναρ βρίσκει το πρόσωπό του. Στο διήγημά του «Η πόλη μου, οι ρίζες μου» ο Ναρ, μιλώντας σε δεύτερο πρόσωπο, κάτι σαν το «Εις αυτόν» του Ιωάννου, θεωρώντας τον εαυτό του ως φορέα μνήμης όλων των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, ανατρέχει γραμμικά στον χρόνο, παρακολουθώντας όλη την ιστορική διαδρομή και παράδοση των ομοεθνών του, με αρχή τους Εβραίους που ήταν εγκαταστημένοι στην πόλη (μπορεί και από την ίδρυσή της σ αυτούς ήρθε να μιλήσει και έστειλε επιστολές ο Απόστολος Παύλος), τους αυτόχθονες, που ήταν Ιουδαίοι καλοί, Ιουδαίοι αγνοί, Ιουδαίοι πιστοί προπάντων, αλλά, καθώς το απαιτούν οι περιστάσεις, και της ελληνικής λαλιάς ειδήμονες. Ακολούθως, αναφέρεται στους Ασκεναζίμ που ήρθαν επί τουρκοκρατίας από τη Μεσευρώπη, τους Σεφαρδίμ από την Ιβηρική χερσόνησο, κι άλλους από την Ιταλία και την Πορτογαλλία, για να θεμελιώσουν στη Θεσσαλονίκη τη νέα Ιερουσαλήμ, που φάνταζε στις ακτές του Θερμαϊκού να ξαναγεννιέται. Θα βρει τη λύτρωσή του από τα εφήμερα στα άδυτα εδάφια των μυστικών ερμηνευτών της Καβάλα και του Ζοχάρ και στα έθιμα των παλιών παραμυθιών και των χλωμών θρύλων, στις περίτεχνες ντοπιολαλιές και στα τραγούδια της μονάκριβης εβραϊκής παράδοσης. Στη συνέχεια, όταν η πόλη θα επεκταθεί έξω από τα κάστρα, δηλαδή στις αρχές του 20ού αι., θα 25 Βλ. «Η πλατεία του Αγίου Βαρδαρίου» στο: Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, ό.π. (σημ. 7), σ Βλ. Ν. Γ. Πεντζίκης, Μητέρα Θεσσαλονίκη, ό.π. (σημ. 19), σ Βλ. Φρ. Αμπατζοπούλου, «Η γενοκτονία των Εβραίων στην πεζογραφία της Θεσσαλονίκης», στο: Παραμυθία Θεσσαλονίκης, ό.π. (σημ.1), σ Βλ. «Η πόλη μου, οι ρίζες μου» στο: Αλ. Ναρ, Σε αναζήτηση ύφους, Θεσσαλονίκη, «Τα τραμάκια», 1991, σσ

8 8 ενωθεί με τους σιωνιστές της Μισζραχή και της Καδίμα, με τους νεωτεριστές του κύκλου της Αλλιάνς, με τους σοσιαλιστές της Φεντερασιόν, και θα ζήσει με τη δική του ζωή τις ζωές όλων αυτών που προηγήθηκαν. Παρατηρούμε ότι η οπτική γωνία, από την οποία προσεγγίζει την ιστορία και τις παραδόσεις των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, συμπίπτει με εκείνη των Πεντζίκη και Ιωάννου. Όταν, όμως, στα κείμενά του «Επεισόδιον», «Το παλιό τρελοκομείο», «Άσμα ασμάτων», «Συναξάρι της Αδέλας και του Μορίς», «Ανεξόφλητο χρέος» 29 αναφέρεται στην εξόντωση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και στους επιζήσαντες από τα στρατόπεδα του θανάτου, η οπτική γωνία αλλάζει από εκείνη του Ιωάννου (ο Πεντζίκης, είπαμε, δεν αναφέρεται στους Εβραίους και το ξεκλήρισμά τους). Κι αυτό γιατί ο Ιωάννου στα δύο κείμενά του, «Το ξεκλήρισμα των Εβραίων» 30 και «Εν ταις ημέραις εκείναις» 31 (το πρώτο πεζογράφημα, το δεύτερο χρονικό), αφηγείται τα γεγονότα ως παρατηρητής, ο οποίος και ως ένα βαθμό συμπάσχει, αλλά από το εγκαταλειμμένο διαμέρισμα των Εβραίων συγκατοίκων τους παίρνουν οι δικοί του ένα μονό κρεβάτι και στο κρεβάτι αυτό, που ανεβάσαμε σε λίγο, κοιμόμουν ώσπου έγινα μεγάλος. 32 Ο Ναρ, ως γιος επιζώντων του Ολοκαυτώματος, μπορεί να μην έζησε προσωπικά τα τραγικά αυτά γεγονότα (όπως άλλοι Θεσσαλονικείς Εβραίοι που κατόρθωσαν να επιβιώσουν και τα εξιστόρησαν), αλλά διαμόρφωσαν έκδηλα τον ψυχικό του κόσμο μέσα από τις αφηγήσεις των γονιών του και από προφορικές μαρτυρίες άλλων Εβραίων της Θεσσαλονίκης για το Ολοκαύτωμα, που τις κυκλοφόρησε σε βιβλίο (μαζί με την Έρικα Κούνιο Αμαρίλιο) το Και κάτι ακόμα, το σπουδαιότερο: Ο Ναρ ανήκει στη πρώτη γενιά Εβραίων της Θεσσαλονίκης μετά το Ολοκαύτωμα, και μάλιστα είναι γόνος δύο επιζώντων. Η περίπτωσή του παραπέμπει στο γνωστό βιβλίο του Πεντζίκη Ο πεθαμένος και η ανάσταση. «Θέλω να υπογραμμίσω», γράφει πάλι η Αμπατζοπούλου, «ότι η αξία των πεζογραφημάτων του Αλμπέρτου Ναρ δεν έγκειται μόνο στο ότι συνιστούν μια διαφορετική εκδοχή της λογοτεχνικής αναπαράστασης της γενοκτονίας από τη σκοπιά των επιζώντων, αλλά ότι εγγράφονται στην πλέον αξιόλογη λογοτεχνική παράδοση της Θεσσαλονίκης και την εμβολιάζουν με ένα προσωπικό ύφος που σηματοδοτεί τα ζητήματα του προσδιορισμού της ταυτότητας». 33 Στα κείμενα «Τοπίο του είναι» 34 του Πεντζίκη και «Με τα σημάδια της απάνω μου» 35 του Ιωάννου, οι δύο συγγραφείς ταυτίζουν το σώμα τους με τη Θεσσαλονίκη. Μπορούμε μάλιστα να ισχυριστούμε ότι το κείμενο του Ιωάννου μιμείται αυτό του Πεντζίκη. Γράφει ο Πεντζίκης: Έτσι, τώρα, τσακίζοντας τη ζωική δυσκαμψία μου, νιώθω να είμαι όχι απλώς ο χάρτης ή το παραστατικό σχήμα της Θεσσαλονίκης, παρά αυτή ταύτη η έκταση που καταλαμβάνει η πόλη πάνω στην επιφάνεια της γης, καμπυλωμένος σαν τόξο γύρω από τη μητρική θάλασσα, περικλείοντας στη μοναδική μου γέννηση, απειρία γεννήσεων και θανάτων. Το ίδιο και ο Ιωάννου αρχίζει το κείμενό του ως εξής: Παρομοιάζω το σώμα μου με την πόλη αυτή είναι, άλλωστε, η γενέτειρα μου και προς αυτήν πάντοτε κατατείνω. Ακολούθως, και οι δύο ταυτίζουν τα διάφορα μέρη του σώματός τους με τόπους της πόλης. Ο Ναρ στο κείμενό του «Οι 29 Τα τέσσερα πρώτα στη συλλογή Σε αναζήτηση ύφους,ό.π., και το πέμπτο στο: Αλ. Ναρ, Σαλονικάι, δηλαδή Σαλονικιός, Αθήνα, «Νεφέλη», Βλ. Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, ό.π. (σημ. 7), σσ Βλ. «Εν ταις ημέραις εκείνες» στο: Γ. Ιωάννου, Η πρωτεύουσα των προσφύγων, ό.π. (σημ. 8), σσ Βλ. ό.π., σ Βλ. Φρ. Αμπατζοπούλου, «Η γενοκτονία των Εβραίων», ό.π. (σημ. 27), σ Βλ. Ν. Γ. Πεντζίκης, Μητέρα Θεσσαλονίκη, ό.π. (σημ. 19), σσ Βλ. Γ. Ιωάννου, «Με τα σημάδια της απάνω μου», ό.π. (σημ. 21 ), σσ

9 9 μυστικές κρυψώνες σου», 36 περιδιαβαίνοντας ανά την πόλη, όπου θεωρεί «μυστικές κρυψώνες» διάφορα γνωστά μέρη της παλαιάς Θεσσαλονίκης, που τώρα ή δεν υπάρχουν ή άλλαξαν όψη, ώστε να μην αναγνωρίζονται πλέον (Χρυσή και Ληταία Πύλη, Ραμόνα, κ.ά.), μιλάει για τα σημάδια καταστροφής της Θεσσαλονίκης, που τα αισθάνεται πάνω στο ίδιο του το σώμα (προφανώς υπονοείται εδώ και το ξεκλήρισμα των Εβραίων), για να καταλήξει: Όμως, εσύ θα το καταπιείς ακόμα κι αυτό, γιατί μονάχα έτσι θα ενσωματωθείς και θα χωνευθείς, χους εκ χοός και σαρξ εκ σαρκός της γενέθλιας πόλης. Εδώ πια δεν μιλάμε για τη λογοτεχνική ταυτότητα που δημιούργησαν οι τρεις αυτοί συγγραφείς από τη Θεσσαλονίκη, αλλά για μια προσπάθεια να αναδειχθούν ως μοναδικοί λογοτεχνικοί εκφραστές του μεγαλείου της γενέθλιας πόλης τους. Διακατέχονται από ένα αίσθημα ιδιοκτησίας της Θεσσαλονίκης. Ο Ιωάννου το δηλώνει ρητά: Ναι, είμαι ο μέγας δουξ της Θεσσαλονίκης. Και αλλού: Ομολογώ ότι κατέχομαι από το σύμπλεγμα του ιδιοκτήτη αυτής της πόλης ή του ιδιοκτήτη της ιδέας αυτής της πόλης, και αυτό μου δίνει τη δύναμη, και το δικαίωμα ίσως, να φέρομαι με άνεση απέναντι σ αυτήν. Μιλώ σκληρά, μιλώ επικριτικά, μιλώ με παροξυσμό και πάθος για τη Θεσσαλονίκη. Και ξαφνιάζομαι όταν και άλλοι, όπως ο Νίκος Πεντζίκης ή ο Κωστής Μοσκώφ, παρουσιάζουν τα ίδια περίπου συμπτώματα. 37 Στα κείμενα αυτά οι τρεις συγγραφείς δεν μυθοποιούν απλώς τη Θεσσαλονίκη, αλλά και το λογοτεχνικό τους εγώ, εκμεταλλευόμενοι τον μύθο που οι ίδιοι δημιούργησαν για τη γενέθλιά τους πόλη. Και τον μύθο αυτό ή την «πλαστή» ταυτότητα, αν προτιμάτε τον δημιούργησαν με γνώμονα τις προσωπικές τους επιλογές. Ας δούμε, όμως, ανακεφαλαιώνοντας, σε τι αποβλέπει η μυθοποίηση της Θεσσαλονίκης σε καθένα από τους τρεις αυτούς συγγραφείς χωριστά. Ο Πεντζίκης είναι φανατικός ορθόδοξος και γηγενής. Η μυθοποίηση, επομένως, που επιχειρεί έχει σκοπό να αναδείξει τη Θεσσαλονίκη ως κιβωτό της Ορθοδοξίας και ως την πιο όμορφη πόλη του κόσμου. Διαβάζουμε: Ο Άγιος μεγαλομάρτυς Δημήτριος ο Μυροβλήτης μαζί με την πυκνή φάλαγγα των άλλων αγίων, που διήνυσαν εδώ στη Θεσσαλονίκη τον βίο τους, μαζί δε με τη Θεοτόκο Μητέρα-Κόρη, μεσολαβώντας βοηθούσαν στη αναγωγή των αμέσων, προβάλλοντας το παθητικό σχήμα τους γι αχνάρι, όπου ο καθένας με τα ιδιαίτερα δικά του φτάνοντας, εννοούσε τη λαμπρότερη της πόλεως άποψη (σ. 39). 38 Άλλού: Η άλλη (μετά τον θάνατο) ζωή δεν είναι ζήτημα ιδεών, και αν η Ευρώπη το ξέχασε, σπαταλώντας τα ηθικά αποθέματα πίστης, εμείς, που επί τετρακόσια χρόνια σκλαβιάς, δίχως καμιά εύγλωττη και φανταχτερή ιδέα, συντηρηθήκαμε πνευματικά μόνο με το τυπικό σχήμα, ύστερα από την πτώση κάθε μάταιου στολισμού στο Βυζάντιο, είμαστε σε θέση να ξέρουμε, επειδή το δαμε, να ξεπηδά πάλι σαν ελευθερία η ζωή μας, δίχως κανενός είδους ιδεολογικό ρητορισμό, επειδή και μόνο υπομένοντας ξαναγέμισε τα σχήματα που μας δίνει ο μύθος μας» (σ. 41). Η, στους κόλπους της Θεοτόκου Μητέρας βρίσκεται η πραγματικότητα της Θεσσαλονίκης ολόκληρη (σ. 91). Οι αναφορές, τώρα, στην ομορφιά της Θεσσαλονίκης πάμπολλες: Το δειλινό της Θεσσαλονίκης, το φθινόπωρο, θυμίζει την εικόνα ενός ηλιοβασιλέματος σε βιβλίο του Γκαίτε (σ. 37) τα σπίτια στο λυκόφως μοιάζουν με πίνακα του Ζοζέ Βερνέ (σ. 37) τα νεόκτιστα μέγαρα της προκυμαίας θυμίζουν το Μανχάταν, όπως το είδε στον κινηματογράφο η ομίχλη της Θεσσαλονίκης μοιάζει με εκείνη του Λονδίνου (σ. 45) ο Θερμαϊκός είναι ωραίος όπως η λίμνη της Γενεύης, γενέτειρα του ρομαντικού φυσιολάτρη Ρουσσώ (σ. 79) πάροδοι της Θεσσαλονίκης θυμίζουν τα γαλήνια μικροαστικά ποιήματα του Φρανσουά Κοπέ, ενώ εσωτερικά σπιτιών το περιβάλλον των μυθιστορημάτων του 36 Βλ. Αλ. Ναρ, Σε αναζήτηση ύφους, ό.π. (σημ. 28), σσ Βλ. Γ. Ιωάννου, Η πρωτεύουσα των προσφύγων, ό.π. (σημ. 8), σσ. 36 και 106 αντίστοιχα. 38 Ολες οι παραπομπές αφορούν σελίδες του βιβλίου Μητέρα Θεσσαλονίκη.

10 10 Ντοστογιέφσκι (σ. 35), κ.ο.κ. Αναφέρεται συχνά στο Τολέδο: Πολλές φορές, κοιτώντας τη βαριά μολυβένια συννεφιά να κρέμεται πάνω από τις επάλξεις των ερειπωμένων τειχών του Κάστρου, συλλογιέμαι τον πίνακα Το Τολέδο με καταιγίδα. Ο μεγάλος ζωγράφος διάλεξε κατάλληλα την ταραγμένη βαριά ατμόσφαιρα, προκειμένου να μας δείξει τα παράφορα συναισθήματα που του ενέπνεε η πόλη, δεύτερη πατρίδα του. Είχε αγαπήσει το Τολέδο με την παράξενή του ομορφιά. Αλλά μήπως δεν εμπνέει ανάλογα αισθήματα έρωτος η Θεσσαλονίκη σε όσους την προσέχουν και αναγνωρίζουν; Μήπως, δίχως να ξέρει γιατί και με ποιο θέλγητρο τον συγκρατεί, δεν αισθάνεται κανείς ότι του είναι δύσκολο να αποχωριστεί εύκολα αυτήν που προσφυώς χαρακτηρίστηκε «φτωχομάνα»; (σσ. 49,50). Και καταλήγει: Πιστεύω πως καμιά πόλη στον κόσμο δεν είναι δυνατό να διδάξει όσα αυτή σήμερα. Κάθε πόλη έχει μιαν ορισμένη μορφή. Η Θεσσαλονίκη, δίχως να στερείται ένα μακρόχρονο ιστορικό παρελθόν, όπου καθ όλη τη διάρκειά του διατήρησε πάντα τη σημασία της, παρουσιάζεται σαν αστάθμητο γίγνεσθαι» (σ. 45). Εύκολα αντιλαμβανόμαστε ότι ο Πεντζίκης, εκτός από τη μυθοποίηση της Θεσσαλονίκης, επιδίδεται και σε μια επίδειξη των πολυποίκιλων γνώσεών του. Ο Ιωάννου σ όλο του σχεδόν το έργο στο σημαντικότερο έχει να κάνει με τη Θεσσαλονίκη. Στα πρώτα βιβλία του την περιγράφει και τη σχολιάζει (π.χ. στα πεζογραφήματα: «Τα λαϊκά σινεμά», «Τα εβραίικα μνήματα», «Στα καμένα», «Μες στους προσφυγικούς συνοικισμούς», στο βιβλίο του Για ένα φιλότιμο). Αργότερα την εξιδανικεύει (π.χ. «Ομίχλη», «Ο παλιός αέρας», στο Η μόνη κληρονομιά) και, τέλος, τη μυθοποιεί. Ρίχνει το βάρος στη βυζαντινή της παράδοση, δίνοντας όμως έμφαση στο προσφυγικό στοιχείο. Γράφει: Βροντολογάει το πορφυρό Βυζάντιο πάνω απ τη Θεσσαλονίκη», 39 αλλά η πολυδέγμων Θεσσαλονίκη είχε το χρώμα το βυζαντινό της πάντοτε, ξανααπόχτησε όμως αυτό όλες τις ζωντανές του αποχρώσεις αφότου η πολιτεία πατικώθηκε με προσφυγιά. 40 Το προσφυγικό στοιχείο, κατά τον Ιωάννου, δίδει το χρώμα του και στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη: Μίλησα και μίλησα ειλικρινά για ένα θαυμάσιο σκηνικό που υπάρχει εδώ. Για ένα βυζαντινής προέλευσης και ομορφιάς πλήθος. Για ένα σκηνικό και για ένα πλήθος που συναποτελούν μια κοινωνία του ενός τουλάχιστον εκατομμυρίου. 41 Και τέλος, ότι το μυστικό νόημα του όρου «συμπρωτεύουσα» είναι ο συνδετικός κρίκος του βυζαντινού «συμβασιλεύουσα» με τον νέο ελληνισμό 42. Για τον αθηνοκεντρικό αυτό νέο ελληνισμό είναι πάντα επικριτικός, και ειδικά για τη Θεσσαλονίκη λέει πως η πόλη χάνει τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της τη δεκαετία του 1930, εκεί λίγο πριν από τη δικτατορία του Μεταξά και αρχίζει να αναδίδει βλάχικες ξινίλες και οσμές, καθώς εντάσσεται επιτέλους στο παλιοελλαδίτικο σύστημα της κουτοπονηριάς και της μιζέριας. 43 Εκτός από τους πρόσφυγες μυθοποιεί έντονα τον έρωτα, αναγορεύοντας τη Θεσσαλονίκη ως πόλη ερωτική. Ταυτόχρονα, μυθοποιεί και το λαϊκό στοιχείο. Λίγα, αλλά χαρακτηριστικά, παραδείγματα φανερώνουν όσα είναι αρκετά για να αντιληφθούμε το μέγεθος και την έκταση αυτής της μυθοποίησης. Γράφει: Δεν υπάρχει τόπος σήμερα για λατρεία ζωντανών αγίων καλύτερος από τη Συμβασιλεύουσα, αλλά στον λαό, μονάχα στους απλούς, αγρότες και εργάτες, μες στους λογίους έχουν εισχωρήσει φοβερές μαριόγκες. 44 Μιλώντας για το πάνω μέρος της σημερινής πλατείας Δικαστηρίων, που το αποκαλεί «Ομφαλό», όπου πιθανώς υπήρχε το αρχαίο 39 Βλ. «Το λειρί του πετεινού» στο: Γ. Ιωάννου, Η πρωτεύουσα των προσφύγων, ό.π. (σημ. 8), σ Βλ. «Η παρέλαση των προσφύγων», ό.π. (σημ. 12), σ Βλ. «Η πρωτεύουσα των προσφύγων» στο ομώνυμο βιβλίο, ό.π. (σημ. 8), σ Βλ. «Η παρέλαση των προσφύγων», ό.π. (σημ. 12), σ Βλ. «Η πλατεία Αγίου Βαρδαρίου», ό.π. (σημ. 25), σ Βλ. «Η παρέλαση των προσφύγων», ό.π. (σημ. 12).

11 11 στάδιο, στο οποίο μαρτύρησε ο άγιος Νέστορας, εκεί, τις νύχτες, ο δύσβατος τόπος σκεπαζόταν, θαρρείς, από το μουρμουρητό του αθλητικού αγίου [ ] αληθινά, όμως, το αιώνιο μουρμούρισμα προερχόταν από τα ζευγαράκια όλων των κατηγοριών, που κατέπλεαν με τα πρώτα σκότη 45 Για το άλσος του Σεΐχ-Σου, γνωστό τόπο ερωτικών συναντήσεων και συνευρέσεων, διαβάζουμε: Και πρέπει για πολλούς το Σεΐχ-Σου να έγινε το ερωτικό Θαβώρ, όπου το άκτιστο φως, που εκπορεύεται από το περιπόθητο κορμί του άλλου, τους διαπέρασε για μια στιγμή, και από τότε ως τα γερατειά τους δεν κατόρθωσαν να ηρεμήσουν. 46 Αναβιώνοντας τα εβραίικα μνήματα, που, πριν τα καταστρέψουν οι Γερμανοί (στον μέρος αυτό χτίστηκε αργότερα το πανεπιστήμιο), υπήρξαν και αυτά τόπος ερωτικών συναντήσεων, πιστεύει ότι κάποτε θα αναστηθούν κι αυτοί που κείτονται, κι αυτοί που κάναν έρωτα τις νύχτες από πάνω. 47 Προχωρώντας ακόμη περισσότερο, αναφέρει ότι στο νεκροταφείο Ζεϊντελίκ, που είναι γεμάτο από χιλιάδες θαμμένους στρατιώτες του Α Παγκοσμίου Πολέμου, σκοτωμένους, τόπο φροντισμένο με θαλερό χορτάρι, τα ζευγαράκια δεν πηγαίνουν εκεί, διότι το βράδυ κλείνουν τις πόρτες, αλλά ο τόπος είναι σαφώς ερωτικός, διότι ο έρωτας αναδίνεται από τους τάφους. 48 Λέει ακόμα πως ο έρωτας στη Θεσσαλονίκη είναι διαχρονικός, αφού ακόμα και την περίοδο της γερμανικής Κατοχής, εποχή αίματος, η Θεσσαλονίκη ήταν κατάφορτη ερωτισμό. Σκηνές πραγματικά ερωτικές [ ], που τον ερωτικό παλμό τον έδιναν οι άντρες, μάλιστα οι βαρύτεροι. 49 Είναι, νομίζω, φανερό πως, αν για τον Πεντζίκη ο θάνατος είναι η συνέχεια της ζωής, ή, ορθότερα, η μετάβαση σε μια άλλη, αληθινή ζωή, για τον Ιωάννου η μετάβαση αυτή γίνεται μέσα από τον έρωτα. Ο Ναρ, με τη σειρά του, μυθοποιεί και αυτός το εβραϊκό στοιχείο. Αναφέρει ένα θαύμα με το οποίο στέριωσε η συναγωγή τους όταν οι γενίτσαροι ήθελαν να σκοτώσουν τον ραβίνο τους, αλλά εκείνος γινόταν αόρατος, 50 ή μια ιστορία, που κάποιοι πρόγονοί του επί σουλτάνου Μαχμούτ σκότωσαν κάτι θηρία γενίτσαρους για να σώσουν μια μακρινή γιαγιά του, την οποία ήθελαν να απαγάγουν. 51 Αξιοσημείωτη η παρατήρηση του Μ. Κοντολέοντος: «Η πόλη της Θεσσαλονίκης παρουσιάζεται ως πόλη φετίχ, αλλά παράλληλα γίνεται μια προσπάθεια (ιδιαιτέρως επιτυχής) να συνδεθεί το παρελθόν της με το παρελθόν της εβραϊκής καταγωγής του συγγραφέα, ενώ την ίδια στιγμή αυτή πάντα η πόλη ταυτίζεται με την υπαρξιακή αγωνία του ατόμου-κατοίκου και θαυμαστή της». 52 Επίσης, στα διηγήματα που αναφέρονται στο ξεκλήρισμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, τα άφθονα ποιητικά στοιχεία δίνουν ένα ελεγειακό τόνο στην αφήγηση. Πρέπει, όμως, να επισημάνουμε ότι ο Ναρ μιλάει και για ταξικές διαφορές που υπήρχαν στην Κοινότητά τους, και πώς εκείνος ήταν υπερήφανος για τη φτωχή λαϊκή καταγωγή του: Ο παππούς μου, λοιπόν, ήταν ψαράς, ο πατέρας μου μαραγκός κι η μάνα μου καπνεργάτισσα. Αυτοί οι τίτλοι μου, αυτές οι περγαμηνές μου, και δεν μπορώ να σταθώ πουθενά χωρίς να τις μνημονεύσω. 53 Μένει τώρα να απαντήσουμε στο ερώτημα αν είναι νόμιμο ή, ορθότερα, επιτρεπτό αυτοί οι τρεις συγγραφείς, ως οι θεματοφύλακες της ιστορικής παράδοσης της Θεσσαλονίκης (ελληνικής οι Πεντζίκης, Ιωάννου, εβραϊκής ο Ναρ), 45 Βλ. «Τα ίχνη της πυρκαγιάς» στο: Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, ό.π. (σημ. 7), σσ Βλ. «Σεΐχ-Σου» στο: Γ. Ιωάννου, Το δικό μας αίμα, ό.π. (σημ. 7), σ Βλ. «Με τα σημάδια της απάνω μου», ό.π. (σημ. 21), σ Βλ. «Θεσσαλονίκη-Αθήνα. Μια ερωτική σύγκριση» στο: Γ. Ιωάννου, Η πρωτεύουσα των προσφύγων, ό.π. (σημ. 8), σ Βλ. «Τα ίχνη της πυρκαγιάς», ό.π. (σημ. 45), σ Βλ. Αλ. Ναρ, «Σε αναζήτηση ύφους» στο ομώνυμο βιβλίο του, ό.π. (σημ. 28), σ Βλ. «Οι σαράντα και η Εστρέα» στο Αλ. Ναρ, Σε αναζήτηση ύφους, ό.π. (σημ. 28), σσ Βιβλιοκρισία για το Σε αναζήτηση ύφους, περ. Το Τραμ ( Ιαν. 1991) Βλ. Αλ. Ναρ, «Σε αναζήτηση ύφους» στο ομώνυμο βιβλίο του, ό.π. (σημ. 50), σ. 138.

12 12 να δημιουργούν μια λογοτεχνία τοπικιστικής, θα λέγαμε, εμμονής, με πολλές και ποικίλες υπερβολές που οδηγούν στην μυθοποίηση και προσδίνουν στην πόλη μια «πλαστή» ταυτότητα. Γιατί, βέβαια, η λογοτεχνία της Θεσσαλονίκης έχει πολλούς άλλους συγγραφείς που ενσωματώνουν όπου και όταν χρειάζεται την πόλη στα κείμενά τους, χωρίς να τη μυθοποιούν. Πιστεύω πως η απάντηση έχει να κάνει με την ποιότητα των λογοτεχνικών κειμένων. Όταν η αισθητική αξία του κειμένου είναι υψηλή, τότε έχουμε να κάνουμε με έργο τέχνης και ο λόγος ανήκει μόνο στον δημιουργό του. Αν, όμως, η ποιότητα δεν στέκεται στο ύψος ενός καλού πεζογραφήματος, τότε διαφαίνεται η σκοπιμότητα του συγγραφέα να εκμεταλλευτεί τη γενέθλιά του πόλη. Επιλογή Βιβλιογραφίας Γ. Αναστασιάδης, «Η σύγχρονη ιστορία της Θεσσαλονίκης μέσα από το έργο του Γ. Ιωάννου», Αντί 342 (1985) Β. Αποστολίδου, «Ο ρόλος της πεζογραφίας στη μυθοποίηση της πόλης. Το παράδειγμα της Θεσσαλονίκης», στον τόμο Η πόλη στους νεότερους χρόνους. Μεσογειακές και βαλκανικές όψεις (19 ος -20ός αι.), Αθήνα, ΕΜΝΕ, 2000, σσ P. Mackridge, «Η πραγματική και φανταστική Θεσσαλονίκη στο πεζογραφικό έργο του Β. Βασιλικού και το υ Γ. Ιωάννου», στο: Π. Σφυρίδης (επιμ.), Παραμυθία Θεσσαλονίκης (Πρακτικά συνεδρίου, Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, Οκτωβρίου 1996), Θεσσαλονίκη 1997, σσ Αν. Σατραζάνης, «Η πλατεία Βαρδαρίου και ο Γιώργος Ιωάννου», Ο Παρατηρητής 8 (1988) Αν. Σατραζάνης, «Το πρόβλημα του χώρου στην πόλη στους πεζογράφους της Σχολής της Θεσσαλονίκης: Η περίπτωση του Ν.Γ. Πεντζίκη και του βιβλίου του Μητέρα Θεσσαλονίκη», στον τόμο Η Θεσσαλονίκη. Αφιέρωμα στα 2300 χρόνια της πόλης, Θεσσαλονίκη, Δήμος Θεσσαλονίκης, 1985, σσ An. Satrazanis, La ville de Thessalonique dans la prose locale ( ), Θεσσαλονίκη, «Ζέφυρος», Ελ. Χουζούρη, «Η Θεσσαλονίκη στην πεζογραφία του Γ. Ιωάννου», Γράμματα και Τέχνες 39 (1985) Ελ. Χουζούρη, Η Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου, Αθήνα, Πατάκης, Σωτηρία Σταυρακοπούλου

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..»

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..» Ημερομηνία 11/8/2016 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασόλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%cf%84%ce%af%cf%84%cf%83%ce%b1- %CF%80%CE%B9%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη»

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» [Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» Από happytv - Τετάρτη 19/10/16 Η Μεταξία Κράλλη (ψευδώνυμο) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία;

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία; Δευτέρα, Ιουνίου 23, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ ΚΑΙ ΘΟΔΩΡΗ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Η Λία Ζώτου και ο Θοδωρής Καραγεωργίου γεννήθηκαν σε δύο γειτονικά χωριά της Καβάλας. Η Λία σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ. Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ. Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες. ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες. Μέχρι πριν λίγες μέρες βρισκόμουν στο χωριό μου το Ριζοκάρπασο, αλλά μετά την εισβολή ήρθαμε με την μητέρα μου

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας

Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας ΜΑΡΚ ΜΑΖΑΟΥΕΡ Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας Μια προσωπική αναδρομή Απόψε θα εκφράσω μερικές προσωπικές σκέψεις για όσα είδα να συμβαίνουν στην Ελλάδα, την οποία επισκέφθηκα για πρώτη φορά πριν από

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δημήτρης Στεφανάκης στο CretePlus.gr: «Ο χρόνος είναι το επιτραπέζιο παιχνίδι της μνήμης στο οποίο χάνουμε συνεχώς» (pics)

Ο Δημήτρης Στεφανάκης στο CretePlus.gr: «Ο χρόνος είναι το επιτραπέζιο παιχνίδι της μνήμης στο οποίο χάνουμε συνεχώς» (pics) Ο Δημήτρης Στεφανάκης στο CretePlus.gr: «Ο χρόνος είναι το επιτραπέζιο παιχνίδι της μνήμης στο οποίο χάνουμε συνεχώς» (pics) Πολιτισμός 26/07/2016-08:56 Ο Δημήτρης Στεφανάκης στο CretePlus.gr: «Ο χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΝΑ ΓΙΩΤΗ: «Η επιτυχία της Στιγμούλας, μου δίνει δύναμη να συνεχίσω και να σπρώχνω τα όριά μου κάθε φορά ακόμα παραπέρα»

ΜΑΡΙΝΑ ΓΙΩΤΗ: «Η επιτυχία της Στιγμούλας, μου δίνει δύναμη να συνεχίσω και να σπρώχνω τα όριά μου κάθε φορά ακόμα παραπέρα» Ημερομηνία 27/11/2015 Μέσο trikalakids.gr Συντάκτης Link http://www.trikalakids.gr/bookcorner/%ce%bc%ce%b1%cf%81%ce%b9%ce%bd %CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B7-%CE%B7- %CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%84%CF%85%CF%87%CE%AF%CE%B1-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Victoria is back! Της Μαριάννας Τ ιρά η

Victoria is back! Της Μαριάννας Τ ιρά η Victoria is back! Της Μαριάννας Τ ιρά η Victoria is back! Με αφορμή την επίσκεψη της Βικτώριας Χίσλοπ στο Ρέθυμνο της Κρήτης για την παρουσίαση του καινούριου της βιβλίου Ανατολή, άρπαξα την ευκαιρία να

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Σιωπάς για να ακούγεσαι

Σιωπάς για να ακούγεσαι Σιωπάς για να ακούγεσαι 01/12/2014 Γράφει η Αίγλη Τούμπα Μάρω Βαμβουνάκη Εκδόσεις Ψυχογιός σελ. 272 Ίσως από τα καλύτερα μυθιστορήματα της Μάρως Βαμβουνάκη να ήταν το «Οι παλιές αγάπες πάνε στον Παράδεισο».

Διαβάστε περισσότερα

Το μαγικό βιβλίο. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό.

Το μαγικό βιβλίο. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό. Το μαγικό βιβλίο Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια γοργόνα μέσα στα καταγάλανα νερά. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και γίνομαι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) Α1. Από τον ιδιαίτερο και πολύ προσωπικό χαρακτήρα γραφής του Ιωάννου δε θα μπορούσαν να απουσιάζουν και κάποια

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Δάφνη Σουμάν: «Η ζωή της Σεχραζάτ»

Δάφνη Σουμάν: «Η ζωή της Σεχραζάτ» Δάφνη Σουμάν: «Η ζωή της Σεχραζάτ» 12 ΣΕΠ 2016 10:30 πμ 3 ημέρες πριν Ακούστε το κείμενο της είδησης ΜΙΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ, ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ Επιμέλεια: Μαρία Σφυρόερα Η συγγραφή της «Σιωπής της Σεχραζάτ» είναι μυθιστόρημα

Διαβάστε περισσότερα

Η δικη μου μαργαριτα 1

Η δικη μου μαργαριτα 1 Η δική μου Μαργαρίτα 1 Παναγιώτης Μπραουδάκης 2 Η δική μου Μαργαρίτα Η δική μου Μαργαρίτα 3 Παναγιώτης Μπραουδάκης Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΠΟΙΗΣΗ Παναγιώτης Μπραουδάκης Η δική μου Μαργαρίτα Διορθώσεις: Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά

Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά Βασίλης Κωνσταντούδης Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά Τίτλος του Πρωτοτύπου: Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά Συγγραφέας: Βασίλης Κωνσταντούδης Η φωτογραφία στο εξώφυλλο του συγγραφέα ISBN: 978-960-93-5365-6 Επίλεκτες

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Παγκύπριο Κίνημα Εδονόπουλων 3

Παγκύπριο Κίνημα Εδονόπουλων 3 Εισαγωγή Η δράση του Παγκύπριου Κινήματος Εδονόπουλων επικεντρώνεται σε θέματα που σχετίζονται άμεσα με την καθημερινότητα των παιδιών, καθώς επίσης με την προώθηση της συμμετοχής των παιδιών στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Λογοτεχνία

Η Παιδική Λογοτεχνία Τα παιδικά αναγνώσματα και η πορεία τους από τον 19 ο αιώνα μέχρι σήμερα Η Παιδική Λογοτεχνία Ονόματα μαθητριών: Μπουλούγαρη Ελίνα Περιφανάκη Σουζάνα Σταθακάρου Κατερίνα Σταθοπούλου Αναστασία Στεργίου

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

O xαρταετός της Σμύρνης

O xαρταετός της Σμύρνης ...... O xαρταετός της Σμύρνης Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2009 MANOΣ KONTOΛEΩN & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη 271 & Γεωργίου Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό.

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Το διάγραμμα του χρόνου Εποχή Αβραάμ Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου Γέννηση Ιησού Χριστού Άλωση Κων/πολης 2000 1900 1800 1700 1600 1500 1400

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιτεχνικό και πολιτιστικό βοσκοτόπι με αφετηρία τη Δυτική Μακεδονία

Καλλιτεχνικό και πολιτιστικό βοσκοτόπι με αφετηρία τη Δυτική Μακεδονία The Whole Cow Καλλιτεχνικό και πολιτιστικό βοσκοτόπι με αφετηρία τη Δυτική Μακεδονία Σοφία Βόικου: Θέλω να δώσω στη γυναίκα τη θέση που πραγματικά της αρμόζει μέσα από τα βιβλία μου Οι ήρωες της Σοφίας

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν

Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν Έχοντας μεγαλώσει με το Ουράνιο Τόξο, ο Χρήστος Δημόπουλος αποτελεί μία οικεία φιγούρα. Κάθε μέρα «έμπαινε» στο σπίτι, μας έλεγε ιστορίες, μας έδειχνε κατασκευές.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη Συγγραφέας Ραφαέλα Ρουσσάκη Εικονογράφηση Αμαλία Βεργετάκη Γεωργία Καμπιτάκη Γωγώ Μουλιανάκη Ζαίρα Γαραζανάκη Κατερίνα Τσατσαράκη Μαρία Κυρικλάκη Μαριτίνα Σταματάκη Φιλία Πανδερμαράκη Χριστίνα Κλωνάρη

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

"Εάν βγαίνεις απ' τη γραφή χωρίς οδύνη, κάτι δεν πάει καλά"

Εάν βγαίνεις απ' τη γραφή χωρίς οδύνη, κάτι δεν πάει καλά "Εάν βγαίνεις απ' τη γραφή χωρίς οδύνη, κάτι δεν πάει καλά" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους εκπροσώπους της

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου Το Σενάριο Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου... 2-10 Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου. 11 12 Σημειώσεις για ένα Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου... 13-19 Το σενάριο

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο. Με αγάπη Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου

Κείμενο. Με αγάπη Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου Κείμενο Αγαπητό μου παιδί Θέλω να σου μιλήσω για ένα φίλο που τρώγεται! Ένα φίλο που, όσο παράξενο κι αν σου φανεί, τον λένε βιβλίο. «Αυτός είναι σωστός βιβλιοφάγος» δε λέμε για όποιον διαβάζει πολλά βιβλία;

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Δάνδολος: «Φαίνεται πως η Ελλάδα είναι ένας τόπος όπου η ιστορία διαρκώς επαναλαμβάνεται.»

Στέφανος Δάνδολος: «Φαίνεται πως η Ελλάδα είναι ένας τόπος όπου η ιστορία διαρκώς επαναλαμβάνεται.» Στέφανος Δάνδολος: «Φαίνεται πως η Ελλάδα είναι ένας τόπος όπου η ιστορία διαρκώς επαναλαμβάνεται.» Συντάχθηκε στις 27 Οκτώβριος 2016. Ο Στέφανος Δάνδολος επέστρεψε δυναμικά με το καινούριο του μυθιστόρημα

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου Ημερομηνία 20/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://agrinio-life.gr/ Ιουλία Ιωάννου http://bit.ly/1skxbmb Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου 42 Views November

Διαβάστε περισσότερα