Εθνικό χέδιο Δράσης για την άνοια- νόσο Alzheimer ΕΘΝΙΚΟ ΧΕΔΙΟ ΔΡΑΗ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΝΟΙΑ- ΝΟΟ ALZHEIMER

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εθνικό χέδιο Δράσης για την άνοια- νόσο Alzheimer ΕΘΝΙΚΟ ΧΕΔΙΟ ΔΡΑΗ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΝΟΙΑ- ΝΟΟ ALZHEIMER"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΧΕΔΙΟ ΔΡΑΗ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΝΟΙΑ- ΝΟΟ ALZHEIMER 1

2 Το Εκνικό Σχζδιο Δράςθσ για τθν άνοια εκπονικθκε από τθν Ομάδα Εργαςίασ που ςυςτικθκε με απόφαςθ του Υπουργοφ Υγείασ (ΔΥ1δ/Γ.Π.οικ ) και απαρτίηεται από τα παρακάτω μζλθ: Μζλη : Παραςκευή Σακκά, MD, PHD, Νευρολόγοσ Ψυχίατροσ- Πρόεδροσ τθσ Εταιρείασ Νόςου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Ακθνών, Γενικι Γραμματζασ τθσ Ελλθνικισ Εταιρείασ Άνοιασ, Διευκφντρια Ιατρείου Μνιμθσ - Νοςοκομείο Υγεία, πρόεδροσ τθσ ομάδασ εργαςίασ Αντώνησ Πολίτησ, Επίκουροσ Κακθγθτισ Ψυχιατρικισ Πανεπιςτθμίου Ακθνών «Αιγινιτειο» Νοςοκομείο John's Hopkins Medical School, Division of Geriatric Psychiatry and Neuropsychiatry, μζλοσ Νίκοσ Σκαρμζασ, Επίκουροσ Κακθγθτισ Νευρολογίασ Εκνικό και Καποδιςτριακό Πανεπιςτιμιο Ακθνών, Αιγινιτειο Νοςοκομείο, μζλοσ Γιάννησ Κυριόπουλοσ, Κακθγθτισ Οικονομικών τθσ Υγείασ, Εκνικι Σχολι Δθμόςιασ Υγείασ, μζλοσ Παναγιώτησ Βιδάλησ, Νομικόσ -Ελλθνικι Επιτροπι Βιοθκικισ, μζλοσ Δημήτρησ Τάκησ, δθμοςιογράφοσ, φροντιςτισ ατόμου με άνοια, μζλοσ Θεοφάνησ Βορβολάκοσ, Επίκουροσ Κακθγθτισ Ψυχιατρικισ Δθμοκρίτειο Πανεπιςτιμιο Θράκθσ, μζλοσ Φωτεινή Κουλοφρη, Προϊςταμζνθ τθσ Διεφκυνςθσ Ψυχικισ Υγείασ του Υπουργείου Υγείασ, μζλοσ Γραμματζασ: Παναγιώτα Μακροδημήτρη, Υπάλλθλοσ ςτθ Διεφκυνςθ Ψυχικισ Υγείασ του Υπουργείου Υγείασ, γραμματζασ 2

3 Εισαγωγή Η άνοια είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη Δημόσια Τγεία. Με βάση υπολογισμούς της Alzheimer s Disease International, στις μέρες μας 44 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με άνοια παγκοσμίως, αριθμός που θα διπλασιαστεί μέχρι το 2030 και θα υπερτριπλασιαστεί μέχρι το τη χώρα μας υπάρχουν σήμερα άτομα με άνοια και ο αριθμός αυτός μέχρι το 2050 αναμένεται να ξεπεράσει τις Παρά τις επιστημονικές προόδους των τελευταίων 25 ετών η αντιμετώπιση της άνοιας αποτελεί μείζον ζήτημα τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Σο στίγμα, η άρνηση και η έλλειψη οικονομικών πόρων αποτελούν τα κύρια εμπόδια για την ολοκληρωμένη φροντίδα των ατόμων με άνοια. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τγείας, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και οι διεθνείς οργανώσεις Alzheimer έχουν επανειλημμένα ασχοληθεί με την ανάπτυξη οδηγιών και τη συγγραφή εκθέσεων σχετικά με τις πολιτικές διαχείρισης της άνοιας και των συνεπειών της. την πρόσφατη ύνοδο Κορυφής για την άνοια των G8 στο Λονδίνο το Δεκέμβριο του 2013, διεθνείς οικονομικοί εμπειρογνώμονες, γιατροί και πολιτικοί έκαναν έκκληση στις κυβερνήσεις όλων των χωρών να καταστήσουν την πρόληψη της άνοιας μείζονα στόχο της δημόσιας υγείας τα επόμενα χρόνια. Έντεκα χώρες υλοποιούν αυτήν τη στιγμή Εθνικά χέδια Δράσης για την άνοια που καθορίζουν πολιτικές, τομείς παρέμβασης, προτεραιότητες και δράσεις, σηματοδοτώντας ταυτόχρονα την αναγκαιότητα και τη σπουδαιότητα ανάληψης συντονισμένων μέτρων για την ικανοποίηση των αναγκών των ατόμων με άνοια. ε αυτό το πλαίσιο, κάτω από το ολοένα αυξανόμενο κοινωνικό-οικονομικό αντίκτυπο της άνοιας και ως αποτέλεσμα μακροχρόνιων αγώνων των Μη Κερδοσκοπικών Εταιριών Alzheimer στη χώρα μας, το Τπουργείο Τγείας συγκρότησε Εθνική Επιτροπή-Ομάδα εργασίας που εκπόνησε το Εθνικό χέδιο Δράσης για την άνοια-νόσο Alzheimer τόχος του συγκεκριμένου χεδίου Δράσης δεν είναι η πλήρης καταγραφή των ερευνητικών και άλλων αποτελεσμάτων και μελετών στο χώρο της άνοιας που θα απαιτούσε συλλογική δουλειά πολλών ανθρώπων για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η Ομάδα Εργασίας προσπάθησε να καταγράψει τομείς ελλειμμάτων και προβλημάτων, δράσεων και πρακτικών, ώστε να αποτελέσουν τη βάση ανάπτυξης ενός ολοκληρωμένου χεδίου Δράσης για την άνοια και τη νόσο Alzheimer στη χώρα μας. 3

4 Περιεχόμενα Ειςαγωγή... 3 Κεφάλαιο 1 ο Η άνοια παγκοςμίωσ Επιδημιολογικά ςτοιχεία- Παράγοντεσ κινδφνου Μορφζσ και κλινική εικόνα τησ άνοιασ - Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά Συμπτϊματα 8 3. Οικονομικζσ διαςτάςεισ τησ άνοιασ Διεθνήσ πολιτική αντιμετϊπιςησ τησ άνοιασ - Σχζδια δράςησ άλλων χωρϊν Νομοθεςία και δικαιϊματα ατόμων με άνοια Κεφάλαιο 2 ο Η άνοια ςτην Ελλάδα Επιδημιολογία Ζρευνα - Εκπαίδευςη Οικονομικζσ διαςτάςεισ Φροντίδα Υγείασ και Κοινωνική Μζριμνα- Δομζσ και υπηρεςίεσ Νομοθεςία και δικαιϊματα ατόμων με άνοια SWOT ανάλυςη Κεφάλαιο 3 ο Στρατηγικόσ Σχεδιαςμόσ Όραμα του Εθνικοφ Σχεδίου Δράςησ Αρχζσ και Στόχοι του Εθνικοφ Σχεδίου Δράςησ Κεφάλαιο 4 ο Άξονεσ και Δράςεισ του Εθνικοφ Σχεδίου Άξονασ 1: Καταγραφή και ταξινόμηςη των ατόμων με άνοια ςτην Ελλάδα Άξονασ 2: Πρόληψη- Ενημζρωςη και ευαιςθητοποίηςη κοινοφ Άξονασ 3: Υποςτήριξη φροντιςτϊν των ατόμων με άνοια Άξονασ 4: Αντιμετϊπιςη τησ άνοιασ Άξονασ 5: Νομοθεςία- Δικαιϊματα ατόμων με άνοια και των φροντιςτϊν τουσ Άξονασ 6: Ζρευνα για την άνοια Άξονασ 7: Εκπαίδευςη ςτην άνοια Κεφάλαιο 5 ο Διαδικαςία Υλοποίηςησ Προχπολογιςμόσ του Εθνικοφ Σχεδίου Δράςησ Βιβλιογραφία Παράρτημα

5 Κεφάλαιο 1 ο Η άνοια παγκοσμίως 1. Επιδημιολογικά ςτοιχεία- Παράγοντεσ κινδφνου Άνοια = α (ςτερητικό) + νουσ = απώλεια του νου Οριςμόσ: προοδευτική μείωςη των νοητικών λειτουργιών του ατόμου Σο 2005, 24,2 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως είχαν άνοια και 4,6 εκατομμύρια νέα περιστατικά της πάθησης αυτής εμφανίζονταν κάθε έτος. Ψς προς τη γεωγραφική κατανομή, σε πληθυσμούς άνω των 60 ετών, ο υψηλότερος επιπολασμός άνοιας παρατηρείται στη Βόρειο Αμερική και τη Δυτική Ευρώπη (6,4% και 5,4% αντίστοιχα) ακολουθούμενος από τη Λατινική Αμερική (4,9%), την Κίνα και τις περιοχές του Δυτικού Ειρηνικού (4,0%). Η ετήσια επίπτωση (νέα περιστατικά ανά πληθυσμό 1000 ατόμων) ανά γεωγραφική περιοχή εκτιμάται σε 10,5 για τη Βόρειο Αμερική, 8,8 για τη Δυτική Ευρώπη, 9.2 για τη Λατινική Αμερική, και 8,0 για την Κίνα και τις περιοχές του Δυτικού Ειρηνικού Για όλους αυτούς τους πληθυσμούς, ο κίνδυνος για ανάπτυξη άνοιας και νόσου Alzheimer, της συχνότερης αιτίας άνοιας, αυξάνεται εκθετικά με τη γήρανση και η νόσος είναι εξαιρετικά συχνή στις μεγάλες ηλικίες: 2% του πληθυσμού ηλικίας έχει άνοια, ποσοστό που ανεβαίνει στο 19% για τις ηλικίες και στο 42% για τους μεγαλύτερους των 85 ετών. Αυτή τη στιγμή στις ΗΠΑ πάνω από 5 εκατομμύρια άτομα πάσχουν από νόσο Alzheimer, νούμερο που αναμένεται να ανέλθει σε πάνω από 13 εκατομμύρια το 2050 [1]. H νόσος Alzheimer είναι η συχνότερη μορφή άνοιας. Περίπου 70% (65-85%) της κλινικής διάγνωσης άνοιας αποδίδεται σε νόσο Alzheimer και 70-80% των παθολογοανατομικών δειγμάτων (νεκροψίες-νεκροτομές) έχουν στοιχεία οριστικής νόσου Alzheimer. Επιπλέον, τα μισά εκ των ανωτέρω έχουν συνυπάρχουσες βλάβες τύπου σωματίων Lewy ή αγγειακές βλάβες. Η μετωποκροταφική και η αγγειακή άνοια ακολουθούν ως προς τη συχνότητα. Η μετωποκροταφική άνοια ανιχνεύεται συχνότερα σε νεότερες ηλικίες, ετών, και είναι υπεύθυνη για περίπου 5-10% των ανοιών. Αγγειακές βλάβες έμφρακτα εγκεφάλου είναι αρκετά συχνά στους ηλικιωμένους και συναντώνται σε περίπου 1/3 των παθολογοανατομικών εγκεφαλικών δειγμάτων ατόμων με άνοια. Ψστόσο αμιγής αγγειακή άνοια χωρίς συνυπάρχουσες παθολογοανατομικές βλάβες νόσου Alzheimer ή σωματίων Lewy είναι σχετικά σπάνια με εκτιμώμενη συχνότητα 2-10%. Άλλες παθήσεις που δύνανται να είναι υπεύθυνες για άνοια (π.χ. υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης, νόσος Jakob- Creutzfeldt, νόσος Huntington, άνοια λόγω HIV, άνοια λόγω λοιμωδών ή μεταβολικών αιτιών κλπ) είναι αρκετά πιο σπάνιες και αθροιστικά ευθύνονται για 5-10% των ανοιών. Οι ακριβείς αιτίες της νόσου Alzheimer δεν είναι γνωστές, ενώ παρατηρείται ότι γενετικοί παράγοντες δύναται να έχουν καθοριστικό ρόλο και να επηρεάζουν άμεσα την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου [2]. Οι παράγοντες αυτοί 5

6 περιλαμβάνουν 3 γονίδια που μεταφέρονται από τους γονείς στα παιδιά, με πιθανότητα 50%. Ψστόσο, τα γονίδια αυτά αφορούν στη σπάνια «οικογενή» μορφή της νόσου (2-3%), τα συμπτώματα της οποίας εμφανίζονται σε πολύ νεαρή ηλικία (πχ ηλικία 50, 40 ή και 30 ετών). Γενετικοί παράγοντες φαίνεται να επηρεάζουν σε μικρότερο βαθμό τη συχνή «σποραδική» μορφή της νόσου από την οποία πάσχει το 97-98% των ατόμων με άνοια. Ψστόσο, στην παρούσα χρονική στιγμή αλλά και βραχυπρόθεσμα, οι γενετικοί αυτοί παράγοντες δεν είναι ούτε πλήρως γνωστοί ούτε τροποποιήσιμοι. Σαυτόχρονα, μη γενετικοί - περιβαλλοντικοί παράγοντες φαίνεται να επηρεάζουν την πιθανότητα ανάπτυξης της νόσου. Οι παράγοντες αυτοί είναι: ηλικία, φύλο, σύνδρομο Down, καρδιαγγειακοί παράγοντες (διαβήτης, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, παχυσαρκία), κάπνισμα, διατροφικές συνήθειες τραυματικές κακώσεις κεφαλής, κατάθλιψη, φαρμακευτική αγωγή (ορμόνες, αντιυπερτασικά, αντιδυσλιπιδαιμικά, αντιφλεγμονώδη κλπ) παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν το νοητικό απόθεμα (IQ, εκπαίδευση, επάγγελμα, πνευματικές, κοινωνικές δραστηριότητες, φυσική άσκηση κλπ). Οι καρδιαγγειακοί παράγοντες είναι σαφές ότι προδιαθέτουν για αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια και αγγειακή άνοια. Ψστόσο, το εάν συνιστούν παράγοντες κινδύνου για τη νόσο Alzheimer, παραμένει ασαφές σύμφωνα με τη βιβλιογραφία. Ο διαβήτης [3,4] (Lu, 2009), η υπέρταση [5,6,7], η δυσλιπιδαιμία [8,9] και η παχυσαρκία στη μέση ηλικία [10] πιθανώς αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου σε μεγαλύτερη ηλικία. Ο διαβήτης φαίνεται να έχει την ισχυρότερη συσχέτιση, καθώς η διασύνδεσή του με τη νόσο Alzheimer έχει παρουσιαστεί τόσο σε επιδημιολογικές μελέτες, όσο και σε μελέτες βασικής έρευνας (κοινοί μηχανισμοί έχουν παρατηρηθεί ανάμεσα στη βιολογία της ινσουλίνης και αυτή του αμυλοειδούς της βασικής παθολογοανατομικής βλάβης που προκαλεί τη νόσο Alzheimer). Με βάση την πιθανή συσχέτιση καρδιαγγειακών παραγόντων με τη νόσο Alzheimer, έχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι φάρμακα που θεραπεύουν τις παθήσεις αυτές (αντιυπερτασικά, στατίνες) πιθανόν να λειτουργούν προστατευτικά [11,12]. Επίσης, επειδή η νόσος Alzheimer χαρακτηρίζεται μεταξύ άλλων και από υψηλά επίπεδα φλεγμονής έχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι στερινοειδή αντιφλεγμονώδη (κορτιζόνη), αλλά και μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη [13] (φάρμακα που χρησιμοποιούνται ευρέως σε καθημερινή βάση για αντιμετώπιση μυοσκελετικών και άλλων πόνων) πιθανόν να έχουν θετικό αντίκτυπο, αλλά οι μέχρι τώρα μελέτες είναι αντικρουόμενες και δεν έχει αποδειχθεί θετική δράση των συγκεκριμένων φαρμάκων στην αντιμετώπιση της νόσου. 6

7 Παλαιότερες μελέτες υποστήριξαν ότι το κάπνισμα λειτουργεί προστατευτικά ως προς τη νόσο Alzheimer. μως, πιο πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι το κάπνισμα σαφώς αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου [14,15]. Οι εγκεφαλικές τραυματικές κακώσεις φαίνεται να αυξάνουν την πιθανότητα όχι μόνο για άνοια εκ τραυματικής κάκωσης (dementia pugilistica), αλλά και για νόσο Alzheimer. Αυτό ισχύει κυρίως για σοβαρότερες κακώσεις που είχαν οδηγήσει σε διάσειση και απώλεια συνείδησης για μεγάλο χρονικό διάστημα (π.χ. μεγαλύτερο των μερικών λεπτών ή ενός ημιώρου). Η κατάθλιψη, πιθανώς, να σχετίζεται με την άνοια και τη νόσο Alzheimer, μέσω πολλαπλών βιολογικών μηχανισμών [16]. Παλαιότερες μελέτες έδειξαν ότι η παρουσία κατάθλιψης αυξάνει την πιθανότητα ανάπτυξης νόσου Alzheimer λίγα έτη αργότερα. Ψστόσο, τα άτομα με νόσο Alzheimer εκδηλώνουν συμπτώματα τόσο από τη νοητική σφαίρα, όσο και συμπεριφορικά ψυχιατρικά, ένα από τα συχνότερα των οποίων είναι η κατάθλιψη. Για το λόγο αυτό δεν είναι σαφές αν η κατάθλιψη πράγματι αυξάνει τον κίνδυνο για νόσο Alzheimer ή απλώς αντιπροσωπεύει μια πρώιμη εκδήλωση της ίδιας της νόσου. Επιπλέον, νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η κατάθλιψη στη μέση ηλικία πιθανώς να οδηγεί σε αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης της νόσου Alzheimer πολλές δεκαετίες αργότερα [17,18]. Η θεωρία του «νοητικού αποθέματος» προτείνει ότι παρατηρούνται διαφορές από άτομο σε άτομο ως προς τη δυνατότητα καταπολέμησης της νόσου Alzheimer [19,20,21]. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι άνθρωποι με υψηλότερο νοητικό πηλίκο, υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης, πιο απαιτητικά επαγγέλματα και περισσότερες δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου (συμπεριλαμβανομένων πνευματικών, κοινωνικών, αλλά και φυσικών-σωματικών δραστηριοτήτων) [22,23,24,25] έχουν μικρότερες πιθανότητες ανάπτυξης της νόσου. Σο αν οι συσχετίσεις αυτές είναι πραγματικά αιτιολογικές (δηλαδή εάν υπάρχει πραγματική προστασία) ή απλώς προκύπτουν εξαιτίας μεθοδολογικών σφαλμάτων σε επιστημονικές μελέτες είναι αντικείμενο διαφωνίας στην επιστημονική κοινότητα. την πληθώρα των περιβαλλοντικών παραγόντων που έχουν συσχετιστεί με τη νόσο Alzheimer περιλαμβάνεται και η διατροφή. Ψστόσο, τα αποτελέσματα από διαφορετικές σχετικές έρευνες είναι αντικρουόμενα [26]. Τψηλότερη πρόσληψη βιταμινών (C, Ε, Β6, Β12, φυλλικό οξύ), φλαβονοειδών, ακόρεστων λιπαρών και ψαριών, μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, λήψη αντιοξειδωτικών, αντιφλεγμονωδών και συμπληρωμάτων διατροφής, έχουν συσχετιστεί με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Alzheimer ή με βραδύτερη νοητική έκπτωση. Άλλες μελέτες όμως υποστηρίζουν ότι ο κίνδυνος για νόσο Alzheimer ή νοητική έκπτωση δε συσχετίζεται με την πρόσληψη των ανωτέρω. Νεότερα δεδομένα υποδηλώνουν ότι η Μεσογειακή Δίαιτα πιθανώς να σχετίζεται και με μειωμένη πιθανότητα εμφάνισης νόσου Alzheimer [27,28]. υνολικά, τα υπάρχοντα δεδομένα, ως προς τη διατροφή δεν είναι επαρκή ώστε να αναπτυχθούν κατευθυντήριες γραμμές και συμβουλές, υψηλού βαθμού επιστημονικής βεβαιότητας, για συγκεκριμένες διατροφικές συνήθειες 7

8 Επίσης, οι γυναίκες έχουν ελαφρώς αυξημένες πιθανότητες να διαγνωστούν με νόσο Alzheimer [29] συγκριτικά με τους άντρες, γεγονός που πιθανά οφείλεται στη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής των γυναικών ή στη μείωση των θηλυκών ορμονών στη μεγάλη ηλικία (οιστρογόνα και προγεστερόνη). Πολλές μελέτες δείχνουν ότι τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη πιθανώς δρουν προστατευτικά στον εγκέφαλο και στις νοητικές λειτουργίες. Ψστόσο, μια πρόσφατη κλινική μελέτη κατέδειξε ότι η υποκατάσταση με οιστρογόνα ή προγεστερόνη σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες όχι μόνο δεν προστατεύει από τη νόσο Alzheimer ή άλλα νοητικά προβλήματα, αλλά πιθανώς να δρα και επιβαρυντικά [30,31,32]. υνοψίζοντας, οι διαπιστωμένοι παράγοντες κινδύνου για νόσο Alzheimer είναι η γενετική προδιάθεση και η αύξηση της ηλικίας, οι οποίοι όμως είναι μη τροποποιήσιμοι. Ο ρόλος των τροποποιήσιμων παραγόντων (καρδιαγγειακοί παράγοντες, διατροφή, κάπνισμα, κακώσεις κεφαλής, κατάθλιψη, νοητικό απόθεμα) παραμένει ασαφής και δεν υπάρχει επιστημονικό consensus ως προς τη σημασία τους. Επομένως, συνιστώνται η αποφυγή κρανιοεγκεφαλικών κακώσεων και του καπνίσματος, η πρόληψη και θεραπεία καρδιαγγειακών νόσων όπως διαβήτης, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, παχυσαρκία ήδη από τη μέση ή και νεαρά ηλικία. Αντίστοιχα, με βασική αρχή τον ορισμό του ΠΟΤ για την υγεία, η επιδίωξη υψηλών επιπέδων εκπαίδευσης και απαιτητικών επαγγελμάτων, καθώς και η πνευματική, κοινωνική και σωματική δραστηριότητα προτείνονται με σκοπό την αποφυγή νόσησης από άνοια, σε συνδυασμό με την παραδοσιακή αλλά και περιθωριοποιημένη Μεσογειακή διατροφή. 2. Μορφζσ και κλινική εικόνα τησ άνοιασ - υμπεριφορικά και Ψυχολογικά υμπτϊματα Είδη άνοιας Άνοια είναι η απώλεια πνευματικών ικανοτήτων που προϋπήρχαν, σαν αποτέλεσμα εκφύλισης, δυσλειτουργίας και καταστροφής των νευρόνων του ανθρώπινου εγκεφάλου. Η άνοια αποτελεί την κλινική έκφραση πολλών νευροεκφυλιστικών νοσημάτων με πιο συχνή τη νόσο Alzheimer. Ακολουθούν με μικρότερη συχνότητα η αγγειακή άνοια, η μικτή άνοια, οι μετωποκροταφικές άνοιες, η άνοια της νόσου Parkinson και η άνοια με σωματίδια Lewy. Επίσης, η άνοια μπορεί να προκαλείται από ποικίλες άλλες αιτίες και καταστάσεις που πλήττουν την εγκεφαλική λειτουργία πρωτογενώς ή δευτερογενώς (εγκεφαλίτιδες, τοξικές εγκεφαλοπάθειες, κακώσεις του εγκεφάλου, χωροκατακτητικές επεξεργασίες κ.α.). 8

9 Σα τελευταία χρόνια, έχουν σημειωθεί σημαντικές πρόοδοι στην πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία της νόσου Alzheimer και των άλλων μορφών άνοιας: 1. Έχουν αυξηθεί σημαντικά οι γνώσεις μας για τους παράγοντες κινδύνου και τους προστατευτικούς παράγοντες, γεγονός που επιτρέπει σε κάποιο βαθμό την πρόληψη. 2. Η διάγνωση σε πρώιμα στάδια είναι εφικτή με προηγμένες μεθόδους (PIB PET- τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων, ογκομετρική MRI, δείκτες στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, γενετικός έλεγχος, δομημένες νευροψυχολογικές δοκιμασίες), ώστε να επιτρέπεται η εφαρμογή πολλαπλών παρεμβάσεων, φαρμακευτικών ή μη. 3. Τπάρχουν εξετάσεις αίματος για τη διερεύνηση γενετικής προδιάθεσης αρκετών μορφών άνοιας. 4. Φρησιμοποιούμε φάρμακα που αποτελούν συμπτωματικές θεραπείες, και βοηθούν στη διατήρηση της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής των ατόμων με άνοια και των φροντιστών τους. Επιπλέον, λόγω του δραματικά αυξανόμενου επιπολασμού της άνοιας, αυξάνονται τα κονδύλια για την έρευνα και πολλά καινούρια φάρμακα δοκιμάζονται κλινικά αυτή τη στιγμή. Νόσος Alzheimer Πρόκειται για νευροεκφυλιστική νόσο με ειδικές νευροανατομοπαθολογικές αλλοιώσεις (πλάκες αμυλοειδούς και νευροινιδιακά συμπλέγματα) που εξελίσσεται με συγκεκριμένο νομοτελειακό τρόπο και χαρακτηρίζεται από κλινική ετερογένεια. Από την έναρξη των συμπτωμάτων μέχρι τα τελικά στάδια της νόσου μεσολαβούν κατά μέσο όρο 10 χρόνια. Η κλινική εικόνα της νόσου Alzheimer περιλαμβάνει [33]: 1. Διαταραχές πρόσφατης μνήμης, ενώ η μακροπρόθεσμη μνήμη προσβάλλεται στα τελευταία στάδια της νόσου. 2. Διαταραχές της ικανότητας κατανόησης και έκφρασης του λόγου. 3. Έκπτωση των επιτελικών λειτουργιών και των οπτικοχωρικών ικανοτήτων. 4. Έκπτωση της καθημερινής λειτουργικότητας. Αγγειακή άνοια Είναι η δεύτερη σε συχνότητα άνοια μετά τη νόσο Alzheimer. Φαρακτηρίζεται από την παρουσία μειωμένης κριτικής ικανότητας και την αδυναμία οργάνωσης της σκέψης και της στοχοκατευθυνόμενης συμπεριφοράς, ενώ η αμνησία δεν αποτελεί χαρακτηριστικό σύμπτωμα τουλάχιστον στα αρχικά στάδια [34]. Μικτή άνοια Πρόκειται για την άνοια που ορίζεται από τη ταυτόχρονη παρουσία νευροπαθολογικών αλλοιώσεων που αντιστοιχούν σε περισσότερες από μία ανοϊκές συνδρομές (νόσος Alzheimer και αγγειακή άνοια συνήθως, αλλά και 9

10 άνοια με σωμάτια του Lewy) [35]. Η κλινική εικόνα ποικίλλει ανάλογα με το είδος της άνοιας που συμμετέχει στη διαμόρφωση της μικτής άνοιας. Άνοια με σωμάτια του Lewy Σα κλινικά χαρακτηριστικά αυτής της μορφής άνοιας περιλαμβάνουν διακύμανση της νοητικής λειτουργίας (εναλλαγή συγχυτικών περιόδων με σχετικά φυσιολογικές περιόδους), οπτικές ψευδαισθήσεις (παθογνωμονικές και ιδιαίτερα λεπτομερείς), και συμπτώματα παρκινσονισμού [36,37]. Άνοια στη νόσο Πάρκινσον Τπολογίζεται ότι περίπου 50-80% των ατόμων με νόσο Πάρκινσον θα αναπτύξουν ανοϊκού τύπου συμπτωματολογία κατά την εξέλιξη της νόσου. Η συμπτωματολογία περιλαμβάνει δυσκολία στην οργάνωση της σκέψης, οπτικές ψευδαισθήσεις, και παραλήρημα, κατάθλιψη, ευερεθιστότητα και διαταραχές στον ύπνο [38]. Μετωποκροταφικές άνοιες Είναι ιδιαίτερα δύσκολο να υπολογισθεί ο επιπολασμός της μετωποκροταφικής άνοιας γιατί δεν αναγνωρίζεται εύκολα, δεδομένου ότι προεξάρχουν διαταραχές της συμπεριφοράς και ψυχιατρικά συμπτώματα που συγκαλύπτουν τη νοητική έκπτωση. Τπάρχουν τρείς μορφές μετωποκροταφικής άνοιας: 1. Η συμπεριφορική μορφή (behavioral variant), η οποία χαρακτηρίζεται από αλλαγές στη προσωπικότητα, απάθεια, άρση αναστολών και καταθλιπτικά συμπτώματα. 2. Η πρωϊούσα προοδευτική αφασία (primary progressive aphasia) που χαρακτηρίζεται από δυσκολία στην παραγωγή λόγου. 3. Η σημασιολογική άνοια (semantic dementia), κατά την οποία ο πάσχοντας από άνοια χάνει το νόημα των λέξεων [39]. υμπεριφορικά και Χυχολογικά υμπτώματα της Άνοιας (ΧΑ) Σα ΧΑ εμφανίζονται σε όλες τις μορφές άνοιας [40]. Ειδικότερα, στη μετωποκροταφική άνοια και στην άνοια με σωμάτια Lewy είναι παθογνωμονικά και αποτελούν μέρος των διαγνωστικών κριτηρίων. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι όλοι σχεδόν τα άτομα με άνοια θα αναπτύξουν ένα ή περισσότερα συμπεριφορικά και ψυχολογικά συμπτώματα κατά τη διάρκεια της πορείας της νόσου. Σα ΧΑ προκαλούν σημαντικές επιπτώσεις τόσο στα άτομα με άνοια όσο και στους φροντιστές τους. Η πορεία τους είναι, ανεξάρτητη από τη βαρύτητα των γνωστικών ελλειμμάτων και της λειτουργικής έκπτωσης, με εξάρσεις και υφέσεις καθώς και υψηλό ποσοστό υποτροπών. Σα ΧΑ περιλαμβάνουν [41]: επιθετικότητα, κατάθλιψη, απάθεια, αυξημένη κινητική δραστηριότητα, ψύχωση (παραλήρημα και ψευδαισθήσεις), άρση αναστολών, 10

11 διαταραχές ύπνου, διαταραχές πρόσληψης τροφής. Σα ΧΑ αποτελούν την κύρια αιτία επιβάρυνσης των φροντιστών, προκαλούν έκπτωση στην ποιότητας ζωής των πασχόντων και των οικογενειών τους. Επιπρόσθετα συντελούν τα μέγιστα στην ιδρυματοποίηση των ατόμων με άνοια και επομένως αυξάνουν δραματικά το κόστος φροντίδας. Οι φροντιστές, οικογενειακοί και επαγγελματίες, συνήθως αναφέρουν ότι ενοχλούνται περισσότερο από τα ΧΑ και λιγότερο από την ύπαρξη των νοητικών ελλειμμάτων των ατόμων με άνοια. 3. Οικονομικζσ διαςτάςεισ τησ άνοιασ Ψς ένα νόσημα με σοβαρό φορτίο νοσηρότητας, η άνοια αποτελεί και ένα μείζον πρόβλημα για τα οικονομικά όχι μόνο του συστήματος υγείας, αλλά και της κοινωνικής παραγωγικότητας, συνεπώς και της εθνικής οικονομίας, για όλες τις ανεπτυγμένες οικονομίες διεθνώς. Ο λόγος έγκειται στο γεγονός ότι η εμφάνιση της άνοιας συνεπάγεται: 1. Άμεσο (ιατρικό) κόστος 2. Έμμεσο κόστος Σο άμεσο κόστος αφορά τις δαπάνες για τον ίδιο τον πάσχοντα, συνεπεία των αναγκών σε δαπάνες παρακολούθησης ιατρικών επισκέψεων, τις δαπάνες διαγνωστικών εξετάσεων, τα έξοδα φαρμακοθεραπείας και τα έξοδα νοσηλείας, είτε στο νοσοκομείο, είτε σε κάποια μονάδα μακροχρόνιας νοσηλείας, είτε της νοσηλείας κατ οίκον. Παράλληλα, στο άμεσο κόστος συμπεριλαμβάνονται και οι δαπάνες αντιμετώπισης των επιπλοκών της νόσου και των καταστάσεων συννοσηρότητας. Πέραν αυτών, η νόσος συνεπάγεται και έμμεσες- μη εμφανείς δαπάνες, οι οποίες προκύπτουν ως αποτέλεσμα της προοδευτικής ανικανότητας του πάσχοντα και των συνεχώς αυξανόμενων αναγκών σε φροντίδα και υποστήριξη από το συγγενικό/φιλικό περιβάλλον. Οι παραπάνω δαπάνες αποτελούν το έμμεσο κόστος της νόσου, ήτοι το κόστος συνεπεία της απωλεσθείσας κοινωνικής παραγωγής. την εκτίμηση του έμμεσου κόστους συμπεριλαμβάνονται οι απώλειες παραγωγικότητας (διαφυγόντα εισοδήματα) τόσο του ατόμου με άνοια, λόγω της αδυναμίας του να εργαστεί όταν η νόσος εμφανίζεται στην θεωρητικά παραγωγική ηλικία, όσο και των φροντιστών υπό τη μορφή απουσιασμού από την εργασία τους εξαιτίας των αυξανόμενων αναγκών για επιμέλεια και φροντίδα του πάσχοντος [42,43]. Επιπλέον, στις έμμεσες δαπάνες συνεκτιμάται και η αποτίμηση σε οικονομικούς όρους ή, διαφορετικά, η αξία της φροντίδας που παρέχουν οι συγγενείς/οικείοι του ατόμου με άνοια, ακόμα και αν αυτή δεν αποτελεί άμεση οικονομική συναλλαγή. Αξίζει να σημειωθεί, ότι σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, το έμμεσο κόστος της νόσου εμφανίζεται μεγαλύτερο (ή και πολλαπλάσιο) του άμεσου κόστους, αναδεικνύοντας την πλήρη διάσταση της νόσου για την εθνική οικονομία. 11

12 Με μια σειρά από αδρούς υπολογισμούς, οι οποίοι, όμως παρέχουν μια ικανή τάξη μεγέθους, το κόστος της άνοιας παγκοσμίως το 2010 ήταν 604 δισεκατομμύρια $, δαπάνη η οποία αντιστοιχεί σε περίπου το 1% του παγκόσμιου Α.Ε.Π. ή, εναλλακτικά, σε συνολική δαπάνη ίση με το διπλάσιο του ετήσιου ΑΕΠ της Ελλάδας. Σο ετήσιο κόστος για τη φροντίδα των ατόμων με νόσο Alzheimer στις ΗΠΑ είναι συγκρίσιμο με το ετήσιο κόστος του πολέμου στο Ιράκ. Με τη γήρανση του πληθυσμού και τη δραματική αύξηση των ατόμων με άνοια, εν τη απουσία προληπτικών ή θεραπευτικών μεθόδων, η συχνότητα της νόσου Alzheimer βαίνει αυξανόμενη. Οι προβλέψεις δε αναφέρουν ότι στις επόμενες δεκαετίες είναι πιθανό το κόστος αυτό να επταπλασιαστεί. Παρά τα παραπάνω δεδομένα, επί του παρόντος τουλάχιστον, οι επενδύσεις ως προς την έρευνα για την άνοια είναι παγκοσμίως εξαιρετικά δυσανάλογες σε σχέση με το κόστος της νόσου. Για παράδειγμα στις ΉΠΑ οι επενδύσεις για έρευνα στην άνοια είναι περίπου 0,5 δισεκατομμύρια $ ετησίως ενώ το κόστος της νόσου είναι πάνω από 200 δισεκατομμύρια $ ετησίως. 4. Διεθνήσ πολιτική αντιμετϊπιςησ τησ άνοιασ - χζδια δράςησ άλλων χωρϊν Η άνοια παραμένει μία από τις δυσκολότερες προκλήσεις για τη Δημόσια Τγεία. Παρά τις επιστημονικές προόδους των τελευταίων 25 ετών η αντιμετώπισή της αποτελεί μείζον ζήτημα τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Σο στίγμα, η άρνηση και η έλλειψη οικονομικών πόρων αποτελούν τα κύρια εμπόδια για την ολοκληρωμένη φροντίδα των ατόμων με άνοια. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τγείας, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και οι διεθνείς οργανώσεις Alzheimer έχουν επανειλημμένα ασχοληθεί με την ανάπτυξη οδηγιών και τη συγγραφή εκθέσεων σχετικά με τις πολιτικές διαχείρισης της νόσου και των συνεπειών της, όπως οι παρακάτω: 2004: Kyoto Declaration (ADI) 2006: Paris Declaration (AE) 2008: Alzheimer s Disease Charter (ADI) 2009: European Alzheimer Initiative (EU) 2012: WHO Report Dementia: A public health priority 2013: Global Dementia Charter I can live well with dementia (ADI) Επιπλέον, στις 19 Ιανουαρίου 2011, η Ευρωβουλή υιοθέτησε το ψήφισμα «Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη νόσο Alzheimer και τις άλλες άνοιες», στο οποίο κηρύσσει την άνοια «ευρωπαϊκή προτεραιότητα». Σο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο παροτρύνει τα κράτη - μέλη να αναπτύξουν ειδικές εθνικές στρατηγικές προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ιατρικές και κοινωνικές 12

13 επιπτώσεις της άνοιας και να μπορούν να παρέχουν υπηρεσίες και στήριξη στα άτομα με άνοια και στους φροντιστές τους. ε πρόσφατη σύνοδο των G8 στο Λονδίνο το φθινόπωρο του 2013, συνυπογράφηκε η δέσμευση για συνέχιση και διεύρυνση των προσπαθειών καταπολέμησης της άνοιας και καταγράφηκαν παροτρύνσεις για όλες τις χώρες να αναλάβουν πρωτοβουλίες σε αυτή την κατεύθυνση, κυρίως υπό το φως των δεδομένων σχετικά με το φορτίο νοσηρότητας και το οικονομικό φορτίο της άνοιας [44]. Για το λόγο αυτό προτείνεται η αύξηση των εθνικών χρηματοδοτήσεων για την άνοια στα επίπεδα του 1% του εθνικού κόστους για κάθε χώρα μέσα στην επόμενη 10ετία. την ίδια ύνοδο διεθνείς οικονομικοί εμπειρογνώμονες, γιατροί και πολιτικοί έκαναν έκκληση στις κυβερνήσεις όλων των χωρών να καταστήσουν την πρόληψη της άνοιας μείζονα στόχο της δημόσιας υγείας τα επόμενα χρόνια και ίδρυσαν το World Dementia Council για την επίτευξη των παραπάνω στόχων σε παγκόσμιο επίπεδο. λες οι ανωτέρω συστάσεις θέτουν προτεραιότητες και προτείνουν τρόπους αντιμετώπισης της άνοιας και της νόσου Alzheimer ειδικότερα, καθορίζοντας τους παρακάτω κοινά αποδεκτούς τομείς δράσεων: Έγκαιρη διάγνωση- πρόληψη Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση κοινού Ισότιμη πρόσβαση όλων σε διάγνωση και θεραπεία Ανάπτυξη δομών και υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας εβασμός των δικαιωμάτων των ατόμων με άνοια (νομοθετικό πλαίσιο) Αναγνώριση του φορτίου των φροντιστών και του ρόλου των οικογενειών υμμετοχή των ατόμων με άνοια και των φροντιστών στο σχεδιασμό υπηρεσιών φροντίδας Τποστήριξη της έρευνας Παγκοσμίως, η εκπόνηση και η εφαρμογή Εθνικών χεδίων Δράσης είναι το πιο αποτελεσματικό και ισχυρό εργαλείο για την αντιμετώπιση της άνοιας και την ικανοποίηση των αναγκών των ατόμων με άνοια, ο αριθμός των οποίων αυξάνεται με επιδημικούς ρυθμούς. Αυτήν τη στιγμή, 11 χώρες υλοποιούν χέδια Δράσης [45] (Ηνωμένο Βασίλειο, Αυστραλία, Δανία, Υινλανδία, Γαλλία, ΗΠΑ, Νότια Κορέα, Ολλανδία, Νορβηγία, Λουξεμβούργο και Βέλγιο). Αρκετές από αυτές προχωρούν ήδη στην επόμενη φάση υλοποίησης ή στην εκπόνηση δευτέρου επικαιροποιημένου χεδίου Δράσης. Σα υπάρχοντα Εθνικά χέδια προφανώς διαφοροποιούνται, αλλά μόνο σε λεπτομέρειες, ενώ συνολικά εντοπίζονται κοινά κεφάλαια κρίσιμης σημασίας για την αντιμετώπιση της νόσου. Νομοθεσία αποκλειστικά για τη νόσο Alzheimer δεν υπάρχει σε καμία χώρα. υνήθως, ακολουθείται το μοντέλο της ένταξης στη γενική νομοθεσία για την ψυχική υγεία. 13

14 χέδια δράσης άλλων χωρών Ολλανδία Εφαρμόστηκε Εθνικό Πρόγραμμα άνοιας , με χρηματοδότηση 2,4εκ., που επεκτάθηκε μέχρι το Σον Απρίλιο του 2013 το Ολλανδικό Τπουργείο Τγείας ανακοίνωσε ότι θα χρηματοδοτήσει με 32,5 εκ. νέο χέδιο Δράσης για την άνοια σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα. Σο πρόγραμμα εστιάζει κυρίως στο συντονισμό και τη διασύνδεση μεταξύ των υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας. Αυστραλία Η πρωτοβουλία «Κάνοντας την άνοια εθνική προτεραιότητα υγείας», , χρηματοδοτήθηκε με 320 εκ. AUD. Ένα νέο Εθνικό Πλαίσιο Δράσης στην άνοια βρίσκεται ήδη υπό ανάπτυξη περιλαμβάνοντας τομείς όπως η έρευνα, προγράμματα έγκαιρης παρέμβασης και ανάπτυξη ολοκληρωμένων υπηρεσιών φροντίδας. ΗΠΑ Σο χέδιο Δράσης, , καταρτίστηκε με τη συνεργασία 24 μερών, Τπουργείων, επαγγελματικών ενώσεων, Ακαδημαϊκών Ιδρυμάτων, οργανώσεων ασθενών και μετά από ανταλλαγή απόψεων αρκετών ετών. Πρώτος στόχος είναι να καταστεί δυνατή η πρόληψη και η ριζική θεραπεία της νόσου Alzheimer μέχρι το Γαλλία Εκπόνησε και εφάρμοσε το πληρέστερο χέδιο Δράσης, , με κρατική χρηματοδότηση 1,6 δις. Σο χέδιο κάλυψε όλους τους δυνατούς τομείς και άξονες δράσης και υλοποιήθηκε με ταχείς ρυθμούς και με αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου προόδου. Ηνωμένο Βασίλειο Η Εθνική τρατηγική για την άνοια «Ζώντας καλά με την άνοια», , με χρηματοδότηση 150 εκ., εστιάζει στην ανάπτυξη υπηρεσιών φροντίδας υψηλής ποιότητας υπό την ευθύνη της τοπικής αυτοδιοίκησης σε συνεργασία με την εθνική κυβέρνηση. ημαντική ήταν η εμπλοκή των οργανώσεων των ασθενών στην ανάπτυξη και υλοποίησή του. Νότια Κορέα Σο πρόγραμμα «Πόλεμος στην άνοια», , με χρηματοδότηση 6,46 τρις won, εκπονήθηκε με τη συμμετοχή πολλών ενώσεων επαγγελματιών υγείας και εστιάζει στην εκπαίδευση ειδικών για την άνοια. 14

15 5. Νομοθεςία και δικαιϊματα ατόμων με άνοια Η αντιμετώπιση της άνοιας και της νόσου Alzheimer έχει ως βασικό νομοθετικό θεμέλιο, στο διεθνές δίκαιο, την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το Διεθνές ύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα και το Διεθνές ύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα του ΟΗΕ. Η σημασία αυτών των κειμένων έγκειται κυρίως στην κατοχύρωση της αρχής της απόλαυσης των θεμελιωδών δικαιωμάτων από τον καθέναν, ανεξάρτητα από προσδιορισμούς φύλου, καταγωγής, γλώσσας, θρησκείας, επομένως ανεξάρτητα και από ιδιαιτερότητες της διανοητικής του κατάστασης. Σο Διεθνές ύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα αναφέρεται, επιπλέον, στην αναγνώριση του δικαιώματος κάθε προσώπου «να απολαμβάνει την καλλίτερη δυνατή ψυχική υγεία» (άρθ. 12) [46]. το πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικαίου, το Δικαστήριο του τρασβούργου (ΕΔΔΑ), το οποίο λειτουργεί ως το ανώτατο δικαιοδοτικό όργανο για την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής ύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΔΑ), έχει κατ επανάληψη τονίσει τη σημασία των δικαιωμάτων ειδικά των ακούσια νοσηλευόμενων ψυχικά ασθενών. Ψστόσο, η σχετική λεπτομερής νομολογία του έχει ευρύτερη σημασία για τα δικαιώματα στην ψυχική υγεία και, κατά τούτο, αφορά επίσης τα άτομα με άνοια [47]. Η Ευρωπαϊκή ύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική (ύμβαση του Oviedo) αποτελεί το πιο πρόσφατο κείμενο με αναφορά στα Δικαιώματα του Ανθρώπου, που ενδιαφέρει το ζήτημα της άνοιας. Προσαρμοσμένη αποκλειστικά στα ζητήματα της ιατρικής πράξης, η ύμβαση προβλέπει ρυθμίσεις α) για την αρχή της «συναίνεσης ύστερα από πληροφόρηση» (informed consent) ειδικά όσον αφορά άτομα με άνοια χωρίς ικανότητα βούλησης (άρθ. 6), β) για την προστασία της ιδιωτικής ζωής των ασθενών (άρθ. 10), γ) για τη σημασία των «προγενέστερων επιθυμιών» (advance directives) στην ιατρική φροντίδα όσων δεν είναι σε θέση να εκφράσουν βούληση (άρθ. 9) και δ) για τη συμμετοχή ασθενών στη βιοϊατρική έρευνα (άρθ ). Ψς προς τα θέματα προστασίας των προσωπικών δεδομένων και της κλινικής έρευνας, αναλυτικές προβλέψεις υπάρχουν στις Οδηγίες 95/46 και 2001/20 της Ε.Ε. (ήδη υπό αναθεώρηση). Η ενωσιακή αυτή νομοθεσία εφαρμόζεται στα κράτη-μέλη της Ε.Ε., που έχουν προσαρμόσει, αντίστοιχα, το εθνικό τους δίκαιο. το επίπεδο των εθνικών νομοθεσιών, η άνοια αντιμετωπίζεται στο πλαίσιο της γενικότερης πολιτικής για την ψυχική υγεία. Αρκετά κράτη έχουν αναπτύξει εθνικά σχέδια δράσης και διαθέτουν μόνιμους θεσμούς παρακολούθησης της εφαρμογής τους. τις ΗΠΑ, σχέδια δράσης υπάρχουν σε περισσότερες από 40 Πολιτείες. Αρκετές έχουν καθιερώσει θεσμούς, όπως ο μόνιμος αντιπρόσωπος του ασθενούς για θέματα υγείας, οι «προγενέστερες οδηγίες» (advance directives living wills) 15

16 του ασθενούς (επιθυμίες για την ιατρική του μεταχείριση, σε περίπτωση που ο ίδιος χάσει την ικανότητα βούλησης, οι οποίες έχουν καταγραφεί επίσημα εκ των προτέρων και δεσμεύουν ιατρούς και συγγενείς), η δυνατότητα πρόσβασης σε εθελοντικές ή χαμηλού κόστους νομικές υπηρεσίες για την προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών. Έχουν, επίσης, αναγνωρίσει ορισμένα ειδικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα «παραγωγικής ζωής», το δικαίωμα προστασίας από προσωπική ή οικονομική εκμετάλλευση, δικαιώματα εκπαίδευσης φροντιστών για τους περιορισμούς και τις δυνατότητες που τους παρέχει ο νόμος, καθώς και κοινωνικά δικαιώματα για τα άτομα με άνοια (πολιτική ασφάλιση)[48]. το επίπεδο της παρακολούθησης, αρκετές από τις παραπάνω Πολιτείες έχουν θεσπίσει μόνιμους μονοπρόσωπους ή συλλογικούς συμβουλευτικούς θεσμούς, που συνήθως αναφέρονται απ ευθείας στον Κυβερνήτη και έχουν αρμοδιότητες για προτάσεις βελτίωσης της νομοθεσίας, των δομών, καθώς και ενημέρωσης του κοινού. τη Βρετανία, τα ζητήματα της άνοιας ρυθμίζονται με μια σειρά βασικών νομοθετημάτων (Mental Ηealth Act 1983, Mental Capacity Act 2005, Deprivation of Liberty Safeguards 2009) [49]. Κύρια κατεύθυνση της νομοθεσίας αυτής είναι η ελάχιστη δυνατή παρέμβαση στη ζωή των ατόμων με άνοια, μόνον όπου είναι απολύτως απαραίτητο και πάντοτε αξιολογώντας την καταλληλότερη για την επίτευξη του συγκεκριμένου σκοπού μέθοδο (αρχή της αναλογικότητας). Σο δικαίωμα «να ζει κανείς με τον τρόπο που ο ίδιος επιλέγει» τονίζεται, εδώ, χαρακτηριστικά. το πλαίσιο αυτό: α) ένα πρόσωπο θεωρείται κατ αρχήν ικανό να αποφασίζει για τον εαυτό του, β) η ενίσχυση της ικανότητας του ασθενούς αποτελεί πρώτη προτεραιότητα, γ) εκκεντρικές ή παράλογες αποφάσεις δεν συνιστούν από μόνες τους απόδειξη ανικανότητας, δ) μόνο κριτήριο για τον νόμιμο αντιπρόσωπο του ασθενούς είναι το συμφέρον (best interest) του τελευταίου και ε) η λιγότερο περιοριστική επιλογή για την αυτονομία του ασθενούς πρέπει να προτιμάται. Μεταξύ των θεμελιωδών δικαιωμάτων, για το άτομο με άνοια θεωρούνται περισσότερο κρίσιμα το δικαίωμα στη ζωή, το δικαίωμα στη σωματική ακεραιότητα (προστασία από βασανιστήρια), το δικαίωμα στην προσωπική ελευθερία και ασφάλεια και το δικαίωμα στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή. Ειδικότερα, το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή περιλαμβάνει την ελεύθερη ανταπόκριση με κάθε μέσον, την ελεύθερη επιλογή φίλων, την πρόσβαση σε ανοιχτό χώρο, τις ελεύθερες επισκέψεις, την απαγόρευση έρευνας στον ιδιωτικό χώρο, την εμπιστευτικότητα των ιατρικών δεδομένων, αλλά ακόμη και το δικαίωμα απομόνωσης για τις σωματικές ανάγκες. ημαντική, επίσης, θεωρείται η μεταχείριση του ατόμου με άνοια με βάση την ιδιαιτερότητά του και όχι η υπαγωγή σε γενικούς και απρόσωπους κανόνες που επιβάλλουν απαγορεύσεις με πρόσχημα την «προστασία». τη Γαλλία, πρώτη χώρα στην Ευρώπη που εκπόνησε εθνικό σχέδιο δράσης για τη νόσο Alzheimer (2001), τη γενική νομοθεσία του Αστικού Κώδικα και του 16

17 Κώδικα Δημόσιας Τγείας εξειδικεύει ο νόμος για την προστασία ενήλικων προσώπων ( ). Γύρω από τον νόμο αυτόν κινούνται οι σημερινοί προβληματισμοί σχετικά με τα δικαιώματα των ασθενών (ιδίως ως προς την εξουσία των νόμιμων αντιπροσώπων, περιλαμβανομένου και του δικαστικού συμπαραστάτη). Η αρχή της διατήρησης της αυτονομίας και της επιβολής περιορισμών στο απολύτως αναγκαίο μέτρο ισχύει και εδώ, ενώ επισημαίνεται η έλλειψη προβλέψεων για αποφάσεις σχετικές με το τέλος της ζωής [50]. Αρκετές χώρες στην ΕΕ έχουν εκπονήσει εθνικό σχέδιο δράσης (Βέλγιο, Δανία, Ολλανδία, Ιρλανδία, Υινλανδία κ.λπ.), αντίθετα από άλλες (Αυστρία, Γερμανία, Σσεχία, κ.λπ.). ε γενικές γραμμές, πάντως, οι βασικές κατευθύνσεις για τα δικαιώματα των ασθενών, όπως περιγράφονται παραπάνω, γίνονται αποδεκτές από τις εθνικές νομοθεσίες. 17

18 Κεφάλαιο 2 ο Η άνοια στην Ελλάδα 1. Επιδημιολογία Ζρευνα - Εκπαίδευςη Επιδημιολογικά δεδομένα Δεν υπάρχουν επαρκή επιδημιολογικά δεδομένα για την άνοια στην Ελλάδα. Ανάγοντας δεδομένα από άλλες χώρες η Alzheimer s Disease International υπολογίζει τον επιπολασμό της άνοιας στην Ελλάδα για το 2010 σε 196,000 άτομα. Εκτιμάται δε ότι το 2030 θα φτάσει τα 276,000 άτομα και το 2050 τα 365,000 άτομα [51]. Έρευνα: Ελλείμματα και προβλήματα Παρά τους περιορισμένους πόρους και τις αντιξοότητες, στο παρελθόν έχουν πραγματοποιηθεί μια σειρά από αξιέπαινες ερευνητικές προσπάθειες από ομάδες (κυρίως στο ΕΚΠΑ και στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, αλλά και σε άλλα Πανεπιστήμια και ερευνητικούς φορείς) σχετικά με τον επιπολασμό, την επίπτωση, τους παράγοντες κινδύνου-προστασίας, τις κλινικές εκδηλώσεις, τους διαγνωστικούς βιοδείκτες, το γενετικό προφίλ και τους βασικούς βιολογικούς μηχανισμούς στο γνωστικό αντικείμενο των ανοιών. Έχοντας ως βάση τη μέχρι τώρα ερευνητική δουλειά στην Ελλάδα, οι τομείς που απαιτούν υποδομές, επέκταση της έρευνας και συλλογή περισσότερων δεδομένων είναι οι κάτωθι: Επιπολασμός (συχνότητα εμφάνισης στον πληθυσμό) των Ανοιών συνολικά και επιμέρους στις διαφορετικές μορφές άνοιας. Επίπτωση (ρυθμό ανάπτυξης νέων ατόμων με άνοια με την πάροδο του χρόνου) των Ανοιών συνολικά και επιμέρους (στις διαφορετικές μορφές άνοιας. Καταγραφή ειδικών για τον Ελληνικό πληθυσμό προστατευτικών (π.χ. διατροφή, γενετικοί παράγοντες) ή επιβαρυντικών (π.χ. κάπνισμα, γενετικοί παράγοντες) παραγόντων ως προς την ανάπτυξη άνοιας. Κόστος της άνοιας (κυρίως μέσα από ποσοτικές μελέτες) καθώς και τον ακριβή επιμερισμό του σε κατηγορίες όπως άμεσο, έμμεσο, νοσηλείες, φαρμακευτική αγωγή, συννοσηρότητα κλπ. Φαρτογράφηση του δικτύου και των διαθέσιμων υπηρεσιών υγείας για άτομα με άνοια. υνταγογραφικές και άλλες θεραπευτικές πρακτικές των παρόχων υπηρεσιών υγείας, καθώς και το βαθμό στον οποίο συνάδουν ή αποκλίνουν από τις διεθνείς-ευρωπαϊκές συστάσεις, οδηγίες και πρακτικές. Βασική έρευνα: o Δημιουργία Κέντρων Αριστείας 18

19 o o Αύξηση αριθμού ερευνητών βασικής έρευνας Ενίσχυση εργαστηριακών υλικοτεχνικών υποδομών (animal brain imaging center) Κλινική έρευνα: o o o Δημιουργία Κέντρων Αριστείας Αύξηση αριθμού ερευνητών κλινικής ερευνητικής κατεύθυνσης Δημιουργία Οργανισμού καταγραφής εξωτερικών ιατρείων [clinic registries] o Επικαιροποίηση και ανάπτυξη πληθυσμιακών μελετών [population cohorts] Παρά τις επιστημονικές επιτυχίες Ελληνικών ερευνητικών ομάδων που έχουν παράξει αξιόλογο επιστημονικό έργο και συμμετέχουν σε διεθνή επιστημονικά τεκταινόμενα και προσπάθειες (διεθνή consortia), το πλήθος αυτών των ερευνητικών μονάδων είναι αρκετά περιορισμένο για το μέγεθος της χώρας. Οι επιτυχημένες αυτές εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα της κάτωθι συνολικής εικόνας: μια ερευνητική κοινότητα στο χώρο των ανοιών ολιγάριθμη που πρέπει να εμπλουτιστεί με πολύ περισσότερους επιστήμονες, ελλείψεις ερευνητικής υποδομής που οδηγούν σε συστημικό μειονέκτημα των υφισταμένων ερευνητών ως προς τη δυνατότητά τους για πιο αποτελεσματικό και ενεργό ρόλο στα παγκόσμια επιστημονικά τεκταινόμενα. Εκπαίδευση: Ελλείμματα και προβλήματα Παρά τις οικονομικές δυσχέρειες που αντιμετωπίζει η χώρα και τη σχετική έλλειψη πόρων και υποδομών, φορείς όπως Πανεπιστήμια, Ελληνική Νευρολογική Εταιρεία, Ελληνική Χυχιατρική Εταιρεία, κλινικές νοσοκομείων ΕΤ, Μη Κερδοσκοπικές Εταιρείες Alzheimer κλπ, έχουν να επιδείξουν σημαντικές προσπάθειες εκπαίδευσης και ενημέρωσης γιατρών, επαγγελματιών υγείας, φροντιστών και κοινού μέσα από συνέδρια, συναντήσεις, σεμινάρια, τηλεκπαιδεύσεις και άλλες εκπαιδευτικές μεθόδους. Ψστόσο, κρίνεται αναγκαία η ανάληψη πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση σημαντικών προβλημάτων και ελλείψεων, όπως τα ακόλουθα: Η ευαισθητοποίηση, ενημέρωση, εκπαίδευση και επιμόρφωση στο αντικείμενο της άνοιας: o Γιατρών μη ειδικών στο θέμα της άνοιας. o Γενικών γιατρών και Παθολόγων που παρέχουν πρωτοβάθμια περίθαλψη και έχουν την αρχική, τις περισσότερες και συχνότερες επαφές με τα άτομα με άνοια και τις οικογένειές τους. o Γιατρών με συγγενές γνωστικό αντικείμενο, όπως Νευρολόγοι, Χυχίατροι. 19

20 o Άλλων επαγγελματιών υγείας (νοσηλευτές, κοινωνικούς λειτουργούς, φυσιοθεραπευτές, λογοθεραπευτές και εργοθεραπευτές). Η ευαισθητοποίηση, ενημέρωση και επιμόρφωση του γενικού πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένων των φροντιστών των ατόμων με άνοια, στο αντικείμενο της άνοιας πρέπει να ενισχυθεί σημαντικά. Περισσότερη έμφαση στο αντικείμενο της άνοιας χρειάζεται να δοθεί (σε επίπεδο βασικής και κλινικής έρευνας) σε προπτυχιακές σπουδές (εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχολές για επαγγελματίες υγείας). Δεν υφίσταται η ιατρική ειδικότητα της Γηριατρικής. Δεν υφίστανται μεταπτυχιακά προγράμματα (Master) εκπαίδευσης στην άνοια (που θα μπορούσαν να αφορούν επαγγελματίες Τγείας και Κοινωνικούς επιστήμονες). Δεν υφίστανται επίσημες εξειδικεύσεις (fellowships) στο αντικείμενο της άνοιας για Νευρολόγους, Χυχιάτρους, Γηριάτρους, όπως ενδεικτικά υπάρχουν στις ΗΠΑ (behavioral neurology, geriatric neurology, geriatric psychiatry). 2. Οικονομικζσ διαςτάςεισ τον Ελληνικό χώρο, δεν είναι διαθέσιμα επαρκή δεδομένα ως προς το κόστος της άνοιας, ούτε ο επιμερισμός του σε κατηγορίες, όπως άμεσο, έμμεσο, νοσηλείες, φαρμακευτική αγωγή και συννοσηρότητα. Η μοναδική, μέχρι πρόσφατα, δημοσιευμένη μελέτη, που έχει διεξαχθεί σχετικά με την οικονομική επιβάρυνση από την άνοια τύπου Alzheimer αποτελεί η έρευνα των Κυριόπουλου και συν. το 2005 [52]. Οι ερευνητές με τη βοήθεια ομάδας ειδικών υπό τη μεθοδολογία του consensus panel κατέληξαν ότι το μηνιαίο κόστος για έναν άτομο με άνοια στο στάδιο αυτονομίας ήταν 341, στο στάδιο εξάρτησης στο σπίτι 957 και στο στάδιο εξάρτησης σε ίδρυμα 1.267, ήτοι ένα ετήσιο κόστος της τάξης των , το μεγαλύτερο ποσοστό εκ του οποίου αφορά το κόστος της άτυπης φροντίδας και της απώλειας παραγωγικότητας. Ειδικότερα, αναφορικά με το χρόνο των φροντιστών, στο στάδιο εξάρτησης στο σπίτι απαιτούνται 168 ώρες μηνιαίως από κάποιο μέλος της οικογένειας και περίπου 72 ώρες από κάποια οικιακή βοηθό. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι η επαγγελματική ιατρική φροντίδα αυξάνεται όσο το άτομο με άνοια μεταβαίνει από το στάδιο αυτονομίας στο στάδιο εξάρτησης στο σπίτι και μειώνεται όσο κινείται προς κάποιο ίδρυμα. Η φροντίδα σε ίδρυμα μειώνει την οικογενειακή δέσμευση και αυξάνει το συνολικό κόστος φροντίδας του ατόμου με άνοια. Σα παραπάνω δεδομένα επιβεβαιώνονται και από πρόσφατη έρευνα των Καϊτελίδου και συν. που δημοσιεύτηκε σε ελληνικό περιοδικό το 2013 [53]. 20

21 Απλή αναγωγή των διεθνών δεδομένων στην περίπτωση της Ελλάδας, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το συνολικό κόστος της νόσου (άμεσο και έμμεσο) μάλλον υπερβαίνει τα 3 δισεκατομμύρια ετησίως και δύναται να προσεγγίζει τα 6 δισεκατομμύρια ετησίως, αν για την αναγωγή χρησιμοποιηθούν δεδομένα μόνον από ανεπτυγμένες οικονομίες, με επιδημιολογικό και δημογραφικό προφίλ αντίστοιχο με αυτό της Ελλάδας. Η δαπάνη αυτή, καταδεικνύει και τη δυνατότητα περιστολής του κόστους από μια ορθολογική διαχείριση της νόσου. Φρησιμοποιώντας ως (συντηρητική) εκτίμηση του εθνικού κόστους για την άνοια τα 6 δισεκατομμύρια ετησίως, το Ελληνικό κράτος πρέπει να θέσει ως στόχο 10ετίας την αύξηση της χρηματοδότησης της εγχώριας έρευνας για την άνοια τουλάχιστον στα 60 εκατομμύρια ετησίως. 3. Φροντίδα Τγείασ και Κοινωνική Μζριμνα- Δομζσ και υπηρεςίεσ Έχει αναγνωριστεί από όλους τους αρμόδιους φορείς ότι το θέμα της άνοιας δεν αποτελούσε προτεραιότητα στον τομέα της δημόσιας υγείας και δεν υφίσταται συστηματική χαρτογράφηση του δικτύου των λίγων διαθέσιμων υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής μέριμνας για άτομα με άνοια στην Ελλάδα [54]. Η παρούσα κατάσταση περίθαλψης και διαχείρισης των ατόμων με άνοια στη χώρα μας είναι ανεπαρκής. Τπάρχουν σημαντικά κενά στις παρεχόμενες υπηρεσίες για άτομα με άνοια και τραγική έλλειψη σχετικών δομών. Σο πρόβλημα θα ενταθεί στο μέλλον ακόμα περισσότερο, αφού σύμφωνα με τεκμηριωμένες προβλέψεις, ο αριθμός των ατόμων με άνοια θα αυξηθεί επιδημικά, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για άμεσες τεκμηριωμένες, καλοσχεδιασμένες και στοχευμένες δράσεις με σκοπό, αφενός την άμεση βελτίωση της παρούσας κατάστασης και αφετέρου την αντιμετώπιση των αυξημένων μελλοντικών αναγκών. την παρούσα χρονική περίοδο οι δομές που παρέχουν υπηρεσίες φροντίδας υγείας για την άνοια στην Ελλάδα είναι οι ακόλουθες: Ιατρεία Μνήμης και Νοητικών Λειτουργιών και Χυχογηριατρικές Κλινικές Ειδικά Ιατρεία Μνήμης και Νοητικών Λειτουργιών (περίπου 20) λειτουργούν στα πλαίσια Νευρολογικών και Χυχιατρικών τμημάτων Γενικών Νοσοκομείων κυρίως στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και σε λίγες μεγάλες πόλεις (Πάτρα, Αλεξανδρούπολη, Ιωάννινα). Χυχογηριατρικές Κλινικές λειτουργούν σε Θεραπευτήρια Φρόνιων Παθήσεων στην Αθήνα, στην Πέτρα Ολύμπου, στη Θεσσαλονίκη, στην Κέρκυρα και στη Σρίπολη. Σα άτομα με άνοια στην Ελλάδα εξυπηρετούνται κατά κύριο λόγο από τους νευρολόγους, τους ψυχιάτρους, τους γηριάτρους και τους οικογενειακούς 21

22 γιατρούς που είτε είναι ιδιώτες ή ανήκουν στο ΠΕΔΤ και προσφέρουν υπηρεσίες όπως διάγνωση, παρακολούθηση, συνταγογράφηση. Μη Κερδοσκοπικές Εταιρείες Alzheimer στην Ελλάδα Οι Μη Κερδοσκοπικές Εταιρείες νόσου Alzheimer που λειτουργούν σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας είναι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί που έχουν ιδρυθεί από συγγενείς και φροντιστές των ατόμων με άνοια, γιατρούς, ψυχολόγους και άλλους επαγγελματίες υγείας. Ο στόχος των εταιρειών αυτών είναι να προσφέρουν ενημέρωση και υπηρεσίες όπως, μη φαρμακευτικές θεραπείες για τους ανθρώπους που πάσχουν από τη νόσο και εκπαίδευση και υποστήριξη στους φροντιστές προκειμένου να ελαφρύνουν το φορτίο (κοινωνικό, οικονομικό, συναισθηματικό) που βιώνουν ως αποτέλεσμα της μακρόχρονης φροντίδας των ατόμων με άνοια. Οι Μη Κερδοσκοπικές Εταιρείες Alzheimer προσφέρουν, επίσης, υπηρεσίες συνηγορίας και υποστήριξης των δικαιωμάτων των ατόμων με άνοια και των οικογενειών τους. Σέλος, είναι αρμόδιες για την οργάνωση εκδηλώσεων πρόληψης, έγκαιρης και έγκυρης διάγνωσης της άνοιας, με σκοπό την προώθηση της ενημέρωσης και την ευαισθητοποίηση του κοινού. Κέντρα Ημερήσιας Υροντίδας Οι πλέον ολοκληρωμένες υπηρεσίες για άτομα με άνοια και τους φροντιστές τους παρέχονται από τα Κέντρα Ημερήσιας Υροντίδας του προγράμματος Χυχαργώς υπό την ευθύνη των Μη Κερδοσκοπικών Εταιρειών Alzheimer της Ελλάδας. Σα κέντρα αυτά υλοποιήθηκαν στα πλαίσια του επιχειρησιακού προγράμματος «Τγεία Πρόνοια » με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Τπουργείου Τγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Οι οργανισμοί που λειτουργούν Κέντρα Ημερήσιας Υροντίδας (11 στο σύνολο) και 2 οικοτροφεία (για βραχύχρονη παραμονή μερικών ημερών) για άτομα με άνοια είναι οι εξής: Ελληνική Εταιρεία Νόσου Alzheimer και υγγενών Διαταραχών (Θεσσαλονίκη): 2 Κέντρα Ημερήσιας Υροντίδας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & υναφών Διαταραχών Αθηνών : 4 Κέντρα Ημερήσιας Υροντίδας Ελληνική Εταιρεία Ν. Alzheimer & υγγενών Διαταραχών Βόλου : 1 Κέντρο Ημερήσιας Υροντίδας και 1 οικοτροφείο Χυχογηριατρική Εταιρεία «Ο Νέστωρ» - Αθήνα : 1 Κέντρο Ημερήσιας Υροντίδας και 1 οικοτροφείο Εταιρεία Ανάπτυξης Κοινοτικών Τπηρεσιών Χυχικής Τγείας παιδιών και ενηλίκων «Πανάκεια» με έδρα τη Ρόδο: 1 Κέντρο Ημερήσιας Υροντίδας Ελληνική Εταιρεία Νόσου Alzheimer & υναφών Διαταραχών Xανίων: 1 Κέντρο Ημερήσιας Υροντίδας 22

23 Ίασις, Άνω Γλυφάδα: 1 Κέντρο Ημερήσιας Υροντίδας Κοινοτικές υπηρεσίες Δομές όπως τα Κ.Α.Π.Η. (Κέντρα Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων), τα Κέντρα Ημερήσιας Υροντίδας Ηλικιωμένων (Κ.Η.Υ.Η) καθώς και οι υπηρεσίες «Βοήθεια στο πίτι» που παρέχονται από πολλούς Δήμους της χώρας παρέχουν υπηρεσίες στους ανθρώπους με άνοια και τις οικογένειές τους, αν και όχι εξειδικευμένες. Κ.Α.Π.Η. υπάρχουν σε όλους τους Δήμους της Ελλάδας και προσφέρουν: Υροντίδα και οδηγίες για Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη Υυσικοθεραπεία- Εργοθεραπεία Ομάδες αυτενέργειας των μελών που ενισχύουν τη δραστηριοποίησή τους Επιμόρφωση, διαλέξεις, πολιτιστικές εκδηλώσεις Σα ΚΗΥΗ είναι μονάδες ημερήσιας φιλοξενίας ηλικιωμένων ατόμων που δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν απόλυτα και των οποίων το οικογενειακό τους περιβάλλον που τα φροντίζει, κυρίως οι γυναίκες, εργάζεται ή αντιμετωπίζει σοβαρά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα ή προβλήματα υγείας και αδυνατεί να ανταποκριθεί στη φροντίδα. Σα ΚΗΥΗ παρέχουν δωρεάν υπηρεσίες ημερήσιας και ολιγόωρης φιλοξενίας στις οποίες περιλαμβάνονται: η νοσηλευτική φροντίδα η φροντίδα για την ικανοποίηση πρακτικών αναγκών διαβίωσης η ατομική υγιεινή τα προγράμματα δημιουργικής απασχόλησης και ανάπτυξης δεξιοτήτων Σο πρόγραμμα "Βοήθεια στο πίτι" απευθύνεται σε άτομα της τρίτης ηλικίας που δεν αυτοεξυπηρετούνται πλήρως. Σο πρόγραμμα παρέχει συμβουλευτική και ψυχολογική υποστήριξη, νοσηλευτική φροντίδα, οικογενειακή βοήθεια και συντροφιά. Η ομαλή λειτουργία του προγράμματος εξασφαλίζεται από μια εξειδικευμένη και καλά οργανωμένη ομάδα επαγγελματιών Τγείας. Δομές μακροχρόνιας φροντίδας για τους ηλικιωμένους στην Ελλάδα τη χώρα μας, οι υπηρεσίες και δομές μακροχρόνιας φροντίδας και μόνιμης διαβίωσης ηλικιωμένων παρέχονται από Δημόσιους φορείς, από Οργανισμούς Μη Κερδοσκοπικού χαρακτήρα (Εκκλησία, φιλανθρωπικά Ιδρύματα κλπ) και από Κερδοσκοπικούς οργανισμούς (Μονάδες Υροντίδας Ηλικιωμένων). Ψστόσο, η ελληνική κοινωνία είναι οικογενειοκεντρική και οι ανάπηροι και ηλικιωμένοι φροντίζονται σε μεγάλο ποσοστό στα σπίτια από μέλη της οικογένειάς τους. 23

24 Οι Μονάδες Υροντίδας Ηλικιωμένων στη χώρα μας καλύπτουν μικρό ποσοστό των υπαρχουσών στεγαστικών αναγκών και δεν διαθέτουν εξειδικευμένη φροντίδα για άτομα με άνοια. Τπάρχουν μόνο ελάχιστα ιδιωτικά γηροκομεία που εξειδικεύονται στην άνοια. Κοινωνικές Παροχές των ατόμων με άνοια Σα ταμεία κοινωνικής ασφάλισης καλύπτουν μέρος των δαπανών για συγκεκριμένες υπηρεσίες που σχετίζονται με τη θεραπεία και την κινητική και νοητική αποκατάσταση των ατόμων με άνοια (φυσικοθεραπεία και λογοθεραπεία) και για περιορισμένο χρονικά διάστημα. χετικά με τις υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας, το ελληνικό σύστημα είναι μικτό και περιλαμβάνει χρηματοδότηση από τον κρατικό προϋπολογισμό, από τα ταμεία κοινωνικής ασφάλισης, αλλά κυρίως από ιδιωτικές πληρωμές. Σα ασφαλιστικά ταμεία δεν παρέχουν στους ασφαλισμένους με άνοια όλων των σταδίων επιδόματα αναπηρίας ή συνοδού. ύμφωνα με τον ενιαίο πίνακα προσδιορισμού ποσοστών αναπηρίας (ΥΕΚ Β 1506/ ) που χρησιμοποιούν οι επιτροπές των ΚΕΠΑ, το ποσοστό που αντιστοιχεί στην άνοια είναι 67-80% και με το ποσοστό αυτό μπορεί το άτομο με άνοια όταν δεν είναι ασφαλισμένος σε κάποιο ταμείο να διεκδικήσει επίδομα Πρόνοιας (περίπου 600 / δίμηνο). Εάν είναι ασφαλισμένος σε κάποιο ταμείο, με το ποσοστό αναπηρίας επιτυγχάνει μείωση φόρου εισοδήματος από την εφορία. Υφιστάμενες ελλείψεις Δεν υπάρχει Εθνικό χέδιο Δράσης για την άνοια και δεν έχουν αναπτυχθεί ειδικές εθνικές στρατηγικές προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ιατρικές και κοινωνικές επιπτώσεις της άνοιας στον ελληνικό χώρο και να οργανωθούν υπηρεσίες και δομές Τγείας και κοινωνικής μέριμνας. Επιπλέον, δεν υφίσταται συνεργασία και δικτύωση των υφισταμένων δομών και υπηρεσιών για άτομα με άνοια, ώστε η παρεχόμενη φροντίδα να είναι αποτελεσματική και οικονομικά συμφέρουσα. υγκεκριμένα: 1. Δεν υπάρχει επαρκής ενημέρωση της κοινότητας, με αποτέλεσμα να μην είναι έγκαιρη η πρόσβαση των πασχόντων και των φροντιστών τους στις υπηρεσίες της πρωτοβάθμιας φροντίδας και να χάνεται πολύτιμος χρόνος από τα πρώτα συμπτώματα της ασθένειας μέχρι τη διάγνωση. 2. Οι γιατροί της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας δεν είναι επαρκώς εκπαιδευμένοι, ώστε να ανταποκριθούν στη σημαντική ανάγκη για έγκαιρο εντοπισμό, παραπομπή και διαχείριση των ατόμων με άνοια. Έτσι, δεν εξασφαλίζεται εύκολη και ισότιμη πρόσβαση στην έγκαιρη διάγνωση, στη φροντίδα και στη θεραπεία ανεξαρτήτως της περιοχής όπου κατοικούν. 3. Απουσιάζουν παντελώς πρωτόκολλα εξέτασης των πασχόντων με άνοια στα Σμήματα Επειγόντων Περιστατικών και νοσηλείας στις κλινικές 24

25 των Γενικών Νοσοκομείων, όταν νοσηλεύονται για διάφορες συννοσηρότητες, πολύ συχνές στην τρίτη ηλικία. 4. Δεν υπάρχουν Ιατρεία Μνήμης και Νοητικών Λειτουργιών σε κάθε Γενικό Νοσοκομείο στις έδρες των Περιφερειακών ενοτήτων (Νομαρχιακό Νοσοκομείο) παρά την Τ5β/Γ.Π./οικ 46769/2012 [6] απόφαση του σχεδίου ΧΤΦΑΡΓΨ, η οποία ακολουθεί τη βασική αρχή της Κοινωνικής Χυχιατρικής περί τομεοποίησης των υπηρεσιών. 5. Δεν υπάρχουν τα απαιτούμενα Κέντρα Ημερήσιας Υροντίδας για την παροχή μη φαρμακευτικών θεραπειών και την υποστήριξη των φροντιστών σε όλες σχεδόν τις πόλεις, στις αγροτικές περιοχές και στα νησιά της Ελλάδας. 6. Δεν υπάρχει δίκτυο εξειδικευμένων κοινωνικών υπηρεσιών για την υποστήριξη των ατόμων με άνοια και των φροντιστών τους μετά τη διάγνωση. Οι επαγγελματίες του υφιστάμενου δικτύου δομών των ΟΣΑ (ΚΗΥΗ, ΚΑΠΗ, πρόγραμμα «Βοήθεια στο σπίτι») δεν είναι εκπαιδευμένοι στη διαχείριση των περιστατικών άνοιας. Επιπλέον, η κατανομή των ανωτέρω υπηρεσιών και δομών είναι ανομοιόμορφη και όχι χωροταξικά σωστή. Τπάρχουν μεγάλες ελλείψεις σε αγροτικές περιοχές και στα νησιά [55]. 7. Δεν υπάρχουν δομές για βραχύχρονη παραμονή των ατόμων με άνοια που θα παρέχουν στους φροντιστές τη δυνατότητα ανάπαυσης και ανακούφισης από το φορτίο τους. 8. Δεν υπάρχουν ειδικά ιδρύματα για την παρηγορητική φροντίδα των ασθενών τελικού σταδίου (hospices). 9. Δεν υπάρχουν παρά ελάχιστες υπηρεσίες φροντίδας στο σπίτι για άτομα με άνοια. 10. Δεν υπάρχουν επαρκή επιδόματα, οικονομικά βοηθήματα και γενικά μέτρα ανακούφισης του φορτίου των φροντιστών, όπως ειδική άδεια φροντιστή ατόμου με άνοια, έκπτωση σε εισιτήρια ΜΜΕ, μουσείων. 4. Νομοθεςία και δικαιϊματα ατόμων με άνοια Οι κανόνες του διεθνούς δικαίου που προαναφέρθηκαν ισχύουν και στη χώρα μας και δεσμεύουν τον εθνικό νομοθέτη. Πιο συγκεκριμένα, τα δικαιώματα των ατόμων με άνοια ιδίως η προσωπική ελευθερία, η προσωπική ασφάλεια, η σωματική ακεραιότητα, η ελευθερία κίνησης, το δικαίωμα στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή και το δικαίωμα στην υγεία (συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής σε κλινική έρευνα)- πρέπει να προσεγγίζονται υπό το πρίσμα των αντίστοιχων διατάξεων ιδίως της ΕΔΑ και της ύμβασης του Oviedo, καθώς και της νομοθεσίας της ΕΕ για τα προσωπικά δεδομένα και τις κλινικές μελέτες. Σα δικαιώματα αυτά περιλαμβάνονται και στο ύνταγμα, σε ειδικά άρθρα [56]. Πρέπει να τονισθεί ότι ιδιαίτερη σημασία για τα άτομα με άνοια έχουν οι δύο θεμελιώδεις αρχές του υντάγματος για την προστασία της ανθρώπινης αξίας (άρθ. 2 παρ. 1) και για την ισότητα (άρθ. 4 παρ. 1). Με αφετηρία αυτές τις 25

26 αρχές, η εξασφάλιση της μεγαλύτερης δυνατής αυτονομίας και η επιβολή των λιγότερων περιορισμών στο άτομο με άνοια αποτελούν δεσμευτικές νομικές επιταγές και στην έννομη τάξη μας. Σα δικαιώματα αυτά δεν εξειδικεύονται, ωστόσο, από τον νομοθέτη, ώστε να είναι πρακτικά εφικτή η απόλαυσή τους. Κάποια εξειδίκευση αποτελούν, εδώ, οι διατάξεις του άρθρου 28 του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας (ν. 3418/2005)[57], καθώς και οι σχετικές με την ακούσια νοσηλεία διατάξεις των άρθ, 94 επ. του Ν. 2071/1992 (όπως ισχύει). Πάντως, οι διατάξεις αυτές αφορούν γενικά τους ψυχικά ασθενείς και δεν συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον του νομοθέτη στην περίπτωση της άνοιας. Η άνοια εντάσσεται στις ρυθμίσεις του γενικού νόμου 2716/1999 («Εκσυγχρονισμός υπηρεσιών Χυχικής Τγείας»). Κατά το άρθρο 1: «1. Σο Κράτος έχει την ευθύνη για την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας που έχουν σκοπό την πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία, την περίθαλψη, καθώς και την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση και κοινωνική επανένταξη ενηλίκων, παιδιών και εφήβων με ψυχικές διαταραχές και διαταραχές αυτιστικού τύπου και με μαθησιακά προβλήματα. 2. Οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας διαρθρώνονται, οργανώνονται, αναπτύσσονται και λειτουργούν σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος νόμου, με βάση τις αρχές της τομεοποίησης και της κοινοτικής ψυχιατρικής, της προτεραιότητας της πρωτοβάθμιας φροντίδας, της εξωνοσοκομειακής περίθαλψης, της αποϊδρυματοποίησης, της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης, της συνέχειας της ψυχιατρικής φροντίδας, καθώς και της πληροφόρησης και εθελοντικής αρωγής της κοινότητας στην προαγωγή της ψυχικής υγείας» Σα άρθρα 6 11, ιδίως το 9 (Μονάδες και Προγράμματα Χυχοκοινωνικής Αποκατάστασης) ενδιαφέρουν ειδικά την αντιμετώπιση του Alzheimer και προβλέπουν τη δημιουργία δομών. Ειδικότερη νομοθεσία, σχετική με τη νόσο, υπάρχει σε κανονιστικές πράξεις (κυρίως υπουργικές αποφάσεις) και ρυθμίζει επιμέρους θέματα, όπως η ασφαλιστική κάλυψη των ασθενών και η ίδρυση τοπικών κέντρων φροντίδας. Σέλος, στο πρόγραμμα «Χυχαργώς» (Εθνικό χέδιο για την Χυχική Τγεία) προβλέπονται δράσεις για την αντιμετώπιση της νόσου, χωρίς όμως δεσμευτικό χαρακτήρα για το Κράτος (δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο νομικής διεκδίκησης, π.χ. από τα άτομα με άνοια ή τις οικογένειές τους ή από επαγγελματίες της ψυχικής υγείας). 26

27 5. SWOT ανάλυςη Πλεονεκτήματα (Strengths) Αδυναμίες (Weaknesses) Τφιστάμενο μοντέλο κοινοτικής ψυχιατρικής περίθαλψης στο πλαίσιο του μεταρρυθμιστικού προγράμματος ΧΤΦΑΡΓΨ. Ισχύς των κανόνων του διεθνούς δικαίου για τα δικαιώματα των ατόμων με άνοια. Η δέσμευση και ο ρόλος της οικογένειας στην φροντίδα των πασχόντων. Τφιστάμενες Μη Κερδοσκοπικές Εταιρείες νόσου Alzheimer-Κέντρα Ημερήσιας Υροντίδας. Κοινωνικές υπηρεσίες ΟΣΑ, ΚΑΠΗ, ΚΗΥΗ που παρέχουν υπηρεσίες αν και όχι εξειδικευμένες. Ανάπτυξη πρόσφατων κλινικών οδηγιών για την διαχείριση ατόμων με άνοια. ταδιακή αποδοχή των ατόμων με άνοια από τις τοπικές κοινωνίας (στίγμα). Απειλές (Threats) ημαντικά κενά σε Ιατρεία Μνήμης και Νοητικών Λειτουργιών που δεν υπάρχουν σε κάθε νοσοκομείο, σε Κέντρα Ημερήσιας Υροντίδας για την παροχή μη φαρμακευτικών θεραπειών και την υποστήριξη των φροντιστών, σε υπηρεσίες φροντίδας στο σπίτι, σε δομές παραμονής των ατόμων με άνοια και σε υπηρεσίες παρηγορητικής φροντίδας των ασθενών τελικού σταδίου (hospices). Γεωγραφική ανισοκατανομή των υφιστάμενων υπηρεσιών, που συγκεντρώνονται σε λίγες μεγάλες πόλεις (Αθήνα, Θεσσαλονίκη). Έλλειψη ενός δικτύου εξειδικευμένων κοινωνικών υπηρεσιών για την υποστήριξη των ατόμων με άνοια και των φροντιστών τους μετά την διάγνωση. Έλλειψη δικτύωσης, διασύνδεσης και συνεργασίας υφιστάμενων υπηρεσιών. Απουσία εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού στα θέματα άνοιας (ιατρών και επαγγελματιών υγείας). Έλλειψη εκπαίδευσης, ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης για την άνοια στους επαγγελματίες υγείας και ιδιαίτερα στους γιατρούς της ΠΥΤ. Απουσία πρωτοκόλλων εξέτασης και νοσηλείας ατόμων με άνοια. Απουσία επιδημιολογικών δεδομένων για την άνοια. Απουσία ερευνητικών δομών για την άνοια (βασική και κλινική έρευνα). Έλλειψη οικονομικών βοηθημάτων και γενικά μέτρων ανακούφισης του φορτίου των φροντιστών. Έλλειψη εκπαίδευσης, ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης στον γενικό πληθυσμό. Ευκαιρίες (Opportunities) Γήρανση του πληθυσμού και αύξηση του αριθμού των πασχόντων στο μέλλον. Αύξηση του συνολικού κόστους αντιμετώπισης της άνοιας λόγω της αύξησης του αριθμού των πασχόντων. Μείωση των δημοσίων δαπανών υγείας, συνεπεία της τρέχουσας οικονομικής κρίσης. Ανάδειξη της βαρύτητας του προβλήματος σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο διεθνώς και ανάληψη πρωτοβουλιών για την ανάπτυξη πολιτικών πρόληψης της άνοιας και την χρηματοδότηση της έρευνας για την ίαση της. Μεταρρυθμίσεις τομέα υγείας, ιδιαίτερα στον τομέα της ΠΥΤ με την σχεδιαζόμενη ανάπτυξη των ΠΕΔΤ. Αξιοποίηση των διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ για την χρηματοδότηση δράσεων και προγραμμάτων για την άνοια. υγκρότηση του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την άνοια και εκπόνηση για πρώτη φορά Εθνικού χεδίου δράσης για την άνοια. 27

28 Κεφάλαιο 3 ο τρατηγικός χεδιασμός 1. Όραμα του Εθνικοφ χεδίου Δράςησ Η θεμελίωση μιας εθνικής και βιώσιμης πολιτικής για την άνοια, για πρώτη φορά στην χώρα μας, με την συστράτευση όλων των εμπλεκομένων φορέων, δηλαδή του Τπουργείου Τγείας, των πολιτικών φορέων, ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, επαγγελματιών υγείας και οργανώσεων ατόμων με άνοια με σκοπό: Σην αποτελεσματική αντιμετώπιση των συνδρόμων άνοιας και την καλύτερη ποιότητα ζωής των ατόμων με άνοια και των φροντιστών τους. Σην πρόληψη της άνοιας και την προαγωγή της υγείας του πληθυσμού. Σην εφαρμογή οικονομικά συμφερουσών μέτρων διαχείρισης του δραματικά αυξανόμενου αριθμού των ατόμων με άνοια. 2. Αρχζσ και τόχοι του Εθνικοφ χεδίου Δράςησ Η κατάρτιση του Εθνικού χεδίου Δράσης για την άνοια και τη νόσο Alzheimer έγινε βάσει των αρχών και των αξιών που παρατίθενται στη συνέχεια και περιλαμβάνονται στις Αρχές και Αξίες που έχει υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τγείας. Πρόληψη Υροντίδα βασισμέν η στην τεκμηρίω ση και την ηθική Αρχές του Εθνικού Σχεδίου Δράσης Έγκαιρη διάγνωση Ποιότητα ζωής πασχόντων & φροντιστών Περαιτέρω, το Εθνικό χέδιο για την άνοια έχει τους παρακάτω στόχους: 28

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τμήματος Νευροεκφυλιστικών

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενη κατάσταση στην Ελλάδα 1. Επιδημιολογία Έρευνα Εκπαίδευση

Υφιστάμενη κατάσταση στην Ελλάδα 1. Επιδημιολογία Έρευνα Εκπαίδευση Υφιστάμενη κατάσταση στην Ελλάδα 1. Επιδημιολογία Έρευνα Εκπαίδευση Χωρίς να υπάρχουν επαρκή δεδομένα για την Ελλάδα, ανάγοντας δεδομένα από άλλες χώρες και με βάση τα στοιχεία της ADI και της Alzheimer

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 το όραμα φιλοδοξούμε σε ένα κόσμο που η ανθρωπότητα πλήγεται καθημερινά από ασθένειες,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ!

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! > της Νεκταρίας Καρακώστα ΟΛΓΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! 16 Άνοια/Alzheimer: Γιατί λαμβάνουν επιδημικές διαστάσεις; Η άνοια και το Alzheimer είναι δύο όροι αλληλένδετοι, αλλά όχι ταυτόσημοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2010/2084(INI) 30.9.2010

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2010/2084(INI) 30.9.2010 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 30.9.2010 2010/2084(INI) ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά με μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την Νόσο του Αλτσχάιμερ

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ 12&13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2012 Πρόγραμμα ALCOVE: Η χρήση των ψυχοτρόπων στην Άνοια, ευρωπαϊκές απόψεις και οδηγίες, Focus Group για την Ελλάδα Το ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ αξιολογείται με 6 μόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014. Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014. Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014 Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΡΟΛΟΣ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΑΚΑ ΗΜΑΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ALZHEIMER Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Παναγιώτης Βίγλας, Οδοντίατρος, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας Η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις Περίληψη 1. Ιστορικό και σκοπός της ερευνητικής στρατηγικής Οι Νευροεκφυλιστικές Νόσοι (ND) είναι σε μεγάλο βαθμό ανίατες καταστάσεις που εξασθενούν τον ασθενή και συνδέονται στενά με την ηλικία. Μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

101 Τίτλος Μονάδας Ψυχικής Υγείας: Κωδικός*

101 Τίτλος Μονάδας Ψυχικής Υγείας: Κωδικός* Υπουργείο Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας ΕΝΤΥΠΟ ΕΚΘΕΣΗΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΜΟΝΑΔΑΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΤΟΥΣ 201 (υποβάλλεται σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή το αργότερο έως 28 Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια»

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια» Το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων Προαγωγής Υγείας και οι Δήμος Νεάπολης-Συκεών, στα πλαίσια της συνεργασίας τους για την έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σε θέματα Υγείας και Πρόληψης, διοργάνωσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009

Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009 Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009 Kόστος για τον ασθενή και το σύστημα υγείας από τη Γεωργία Παυλάκου Αντωνίου Πνευμονολόγο 2007: 300

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΘ-ΞΚΨ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αθήνα, 28-3-2013 Αρ. Γ.Π. οικ.

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΘ-ΞΚΨ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αθήνα, 28-3-2013 Αρ. Γ.Π. οικ. ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ταχ. Δ/νση : Αριστοτέλους 17 Ταχ. Κώδικας : 101 87 Πληροφορίες : Κ. Βουρλιώτου Αθ. Λύτρα Αικ. Δαμίγου Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

«Πλαίσιο. Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής. Ηνωμένο Βασίλειο» Ηνωμένο Βασίλειο ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

«Πλαίσιο. Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής. Ηνωμένο Βασίλειο» Ηνωμένο Βασίλειο ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ «Πλαίσιο Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση στο Ηνωμένο Βασίλειο» ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Διακίδης Ισίδωρος, Αντιδήμαρχος Haringey Λονδίνο Ηνωμένο Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΜΗΜΑ Νοσηλευτικής ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευρύτερο κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον Τομέας Υγείας Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Τριτοβάθμια Περίθαλψη

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA 2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή 22 Νοεμβρίου 2013 17:00-17:15 Προσέλευση

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Σελίδα1 Η ΑΝΑΓΚΗ Η αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

4ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥΜ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

4ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥΜ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ 4ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥΜ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ Χρισταλένα Καττάμη M.A, M E.d, Ph.D Συμβουλευτική Ψυχολόγος Αποκατάστασης Διευθύντρια ΚΕΚ ΕΛΕΠΑΠ AΘΗΝΑ - 22-24

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΧΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΕ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΑΡΟΧΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΕ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΡΟΧΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΕ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αποτελέσματα από την παρέμβαση των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στα κέντρα κράτησης μεταναστών ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 www.msf.gr Εισαγωγή Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Δρ. Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Δρ. Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Έλενα Ριζά, MPH, PhD Επιδημιολόγος/ Υγιεινολόγος Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Κύριος Στόχος Αποτύπωση της υγείας του πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Το μοντέλο του Εθνικού Συστήματος Υγείας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Ιταλία και άλλες,

Το μοντέλο του Εθνικού Συστήματος Υγείας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Ιταλία και άλλες, Το μοντέλο του Εθνικού Συστήματος Υγείας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Ιταλία και άλλες, διέπεται από τις αρχές του προτύπου Beveridge. «το κόστος

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009 35o Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο Αθήνα 11 Μαΐου 2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους 4 Έλληνες πολίτες πληρώνει από την τσέπη του για υπηρεσίες υγείας ενώ, συνολικά, η δαπάνη των νοικοκυριών για υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Δρ Πέτρος Κολοβός Ειδικό Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Η Συμμετοχή στη Φροντίδα Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA 2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή 22 Νοεμβρίου 2013 17:00-17:15 Προσέλευση

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ)

Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ) Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ) Όπως είναι πλέον γνωστό ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (WHO),εδώ και µερικά χρόνια έχει αφιερώσει µια ηµέρα του χρόνου στο πρόβληµα της Οστεοπόρωσης. Το ιεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Φ. ΚΑΛΥΒΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Παιδίατρος- Ιατρός Δημόσιας Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές για την άνοια

Βασικές αρχές για την άνοια Εγχειρίδιο για Επαγγελματίες Υγείας: Βασικές αρχές για την άνοια Το παρόν εγχειρίδιο αποτελεί υλικό του προγράμματος «Ανάπτυξη δικτύου συμβουλευτικών σταθμών για την προώθηση δράσεων πρόληψης και παρέμβασης

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή. Personal Freedom. Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο.

Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή. Personal Freedom. Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο. Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Personal Freedom Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο. 01 Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Personal Freedom Νιώστε ασφαλείς από τα απρόοπτα της ζωής! Τα απρόοπτα είναι μέρος της

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΟΙ ΔΟΜΕΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΚΑΙΡΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ» Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ

ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΟΙ ΔΟΜΕΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΚΑΙΡΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ» Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΟΙ ΔΟΜΕΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ» Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ Μαρία Ζήση, Κοινωνική Λειτουργός Υπεύθυνη της Υπηρεσίας Βοήθειας στο Σπίτι, Καλλικρατικός Δήμος

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω:

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου Ομιλία Γενικού Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών & Άλλων Πόρων Του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Κυρίου Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη Τι συμβαίνει από εδώ και πέρα Το αμέσως επόμενο βήμα της έρευνας 50+ στην Ευρώπη είναι η προσθήκη, στην υπάρχουσα βάση δεδομένων, πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση των ΚΕΝ στους προϋπολογισμούς των Νοσοκομείων. Εισηγητής: Θωμάς Χ. Λάζαρης Οικονομολόγος Υγείας Διευθύνων Σύμβουλος της Εταιρείας

Η επίδραση των ΚΕΝ στους προϋπολογισμούς των Νοσοκομείων. Εισηγητής: Θωμάς Χ. Λάζαρης Οικονομολόγος Υγείας Διευθύνων Σύμβουλος της Εταιρείας Η επίδραση των ΚΕΝ στους προϋπολογισμούς των Νοσοκομείων Εισηγητής: Θωμάς Χ. Λάζαρης Οικονομολόγος Υγείας Διευθύνων Σύμβουλος της Εταιρείας 1 Δομή εισήγησης Η εργασία εντάσσεται στην θεματική ενότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου 1. Θα βοηθούσε η ανάπτυξη ενός συντονιστικού οργάνου για θέµατα οικογένειας και παιδιών (π.χ. Υπουργείο Οικογένειας, Παιδιού και Νεότητας) 2. Η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Στο πλαίσιο της ευρύτερης επιστημονικής κοινότητας, η συζήτηση η οποία αφορά στην εκπόνηση πολιτικών προστασίας του παιδιού και της οικογένειας εστιάζει,

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα ως απειλή για την υγεία και την οικονομία. Υπάρχουν λύσεις; Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ. Εισαγωγή

Το κάπνισμα ως απειλή για την υγεία και την οικονομία. Υπάρχουν λύσεις; Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ. Εισαγωγή Το κάπνισμα ως απειλή για την υγεία και την οικονομία. Υπάρχουν λύσεις; Κώστας Αθανασάκης, BScHS, BScEcon, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ Εισαγωγή Το κάπνισμα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

Δομές Κοινωνικής Υποστήριξης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στην Ελλάδα

Δομές Κοινωνικής Υποστήριξης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στην Ελλάδα Δομές Κοινωνικής Υποστήριξης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στην Ελλάδα Σίμος Δανιηλίδης, Δήμαρχος Συκεών Πρόεδρος Επιτροπής Κοινωνικής Πολιτικής Αλληλεγγύης και Απασχόλησης της Κεντρικής Ένωσης Δήμων και

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Ενότητα 8: Σωματεία και ιδρύματα Δρ. Ανδρονίκη Καταραχιά Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου».

Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Αθανασοπούλου Ευαγγελινή Παιδοψυχίατρος, Επιμελήτρια Ε.Σ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ. Απόφαση 1295/99/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου 1999 ΕΤΗΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1999-2000

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ. Απόφαση 1295/99/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου 1999 ΕΤΗΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1999-2000 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ιεύθυνση ΣΤ - ηµόσια υγεία Μονάδα ΣΤ4 -Μεταδοτικές, σπάνιες και νεοεµφανιζόµενες νόσοι ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΑΝΕΡΓΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΑΝΕΡΓΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΑΝΕΡΓΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Στοιχεία προγράμματος ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Πρωτόκολλα και διαδικασίες (διοικητικές, ιατρικές, νοσηλευτικές) στις Δημόσιες Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Distance Education Unit Δημόσια Υγεία (18 ΜΗΝΕΣ, ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚO) Περιγραφή Στόχος του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών Δημόσια Υγεία είναι να δώσει στους φοιτητές την ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΤΑ ΠΕΠ 2007-2013

ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΤΑ ΠΕΠ 2007-2013 ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΤΑ ΠΕΠ 2007-2013 ΔΡΑΣΕΙΣ «ΚΟΡΜΟΥ», ΠΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Υποδομές Υγείας ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΕ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΥΓΕΙΑΣ & α. Ανάπτυξη Υποδομών στην πρωτοβάθμια Περίθαλψη Δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Στρατηγική

Περιφερειακή Στρατηγική ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Περιφερειακή Στρατηγική Κοινωνικής Ένταξης, Καταπολέμησης της Φτώχειας και κάθε Μορφής Διακρίσεων Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου ΙΟΥΛΙΟΣ 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Εθνικός σχεδιασμός και ενδυνάμωση των Υπηρεσιών Πρόληψης: α. Καταπολέμηση και προσπάθεια εξάλειψης των αιτιολογικών παραγόντων της αρρώστιας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ (όπως ισχύει την τρέχουσα περίοδο) Συνοπτική περιγραφή

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ (όπως ισχύει την τρέχουσα περίοδο) Συνοπτική περιγραφή ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΒΕΡΟΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ & ΠΑΡΟΧΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Πρωτοβάθμια Κοινωνική Φροντίδα) ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΒΕΡΓΙΝΑΣ (Δευτεροβάθμια Κοινωνική Φροντίδα) ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ (όπως ισχύει

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα