ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΕΓΧΕΙΡΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΕΓΧΕΙΡΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ"

Transcript

1 ΕΛΕΝΗ ΦΟΪΡΝΑΡΑΚΗ ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΕΓΧΕΙΡΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΤΤΧΕΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΗΣ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΙ1Σ ΣΧΕΣΗΣ ΤΩΝ ΦΤΑΩΧ Η σύγχρονη ιστορία των γυναικών ακολούθησε πολλαπλές διαδρομές, από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 όταν άρχισε να διαμορφώνεται σε στενή συνάρτηση προς την ανάπτυξη του «δεύτερου κύματος» τον; οργανωμένοι γυναικείων κινημάτων στη Δ. Ευρώπη και στις Η.Π.Α. ώς τις μέρες μας. Ακολουθώντας μια πορεία που κάθε άλλο παρά ευθύγραμμη μπορεί να χαρακτηριστεί, γνώρισε πρόσφατα, μέσα στη δεκαετία του '80, μια βασική μετατόπιση: από μια ιστορία που επικεντρωνόταν στις γυναίκες και στα ιδιαίτερα πεδία όπου κυρίως διαμορφώθηκαν ιστορικά οι εμπειρίες τους, προς μια ιστορία του φύλου, του κοινωνικού φύλου. Η ενσωμάτωση των πολλαπλών και διαφοροποιημένων μεταξύ τους γυναικείων εμπειριών στο ιστορικό γίγνεσθαι, εφόσον παραμένει επίκαιρο αιτούμενο, εξακολουθεί να περνά πάντοτε μέσα από τα ιδιαίτερα πεδία, μεθόδους, αντικείμενα και ερωτήματα μιας ιστορίας των γυναικών, που και η ίδια αποτελεί με μια έννοια ειδικό πεδίο ιστορικής έρευνας. Συγχρόνως όμως στόχοι επαναπροσδιορίστηκαν και άξονες μετατοπίστηκαν προς την κατεύθυνση μιας νέας ιστορικής σύνθεσης, η οποία θα επανατοποθετεί με νέους όρους πλέον και τις ανδρικές εμπειρίες στην ιστορία" μια ιστορική σύνθεση που θα χρησιμοποιεί ως βασική αναλυτική κατηγορία τις σχέσεις φύλου: το φύλο νοείται εδώ ως πολιτισμική κατασκευή με ιεραρχικό βεβαίως περιεχόμενο, που επηρεάζεται από και ταυτόχρονα παρεμβαίνει στους υλικούς όρους δόμησης των σχέσεων κυριαρχίας των ανδρών επί των γυναικών, μετατρεπόμενο σε κοινωνική εμπειρία με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Για τις διαφορετικές θεωρητικές σημάνσεις του φύλου στο πλαίσιο της σύγχρονης κοινωνικής θεωρίας και, ιδιαίτερα, για τη συνεισφορά της συμβολικής ανθρωπολογίας στην εννοιολόγησή του ως πολιτισμικής κατασκευής, βλ. την εισήγηση του Ε. Παπαταξιάρχη στον παρόντα τόμο - βλ. επίσης του ίδιου, «Εισαγωγή: Από τη σκοπιά του φύλου: ανθρωπολογικές θεωρήσεις της σύγχρονης Ελλάδας», στο Ευθύμιος Παπαταξιάρχης και Θεόδωρος Παραδέλλης (επιμ.), Ταυτότητες και ψνλο στη σύγχρονη Ελλάδα. Ανθρωπολογικές προσεγγίσεις, Καστανιώτης, Αθήνα 1992,11-98.

2 Το σύγχρονο εγχείρημα της ιστορίας των γυναικών 187 Τόσο η ανάπτυξη της ιστορίας των γυναικών όσο και η στροφή προς μια ιστορία της σχέσης των φύλων διαθέτουν τη δική τους ιστορία, που σφραγίζεται, όπως είναι γνωστό, από πλήθος προβληματισμών, έντονων συζητήσεων και διαφορετικών προσεγγίσεων, στενά δεμένων άλλωστε με τις φεμινιστικές πολιτικο-θεωρητικές αναζητήσεις. Η δική μου παρέμβαση στην αποψινή συζήτηση δεν έχει καμιά πρόθεση να ανασυνθέσει, ούτε καν σχηματικά, το ιστορικό αυτο^ν των διαδρομών 2. Με αφορμή τις διαδρομές αυτές, θα επιχειρήσω απλώς να επισημάνω ορισμένα ζητήματα, όσα ίσως μου είναι πιο οικεία μέσα από την ιστοριογραφική μου εμπειρία, ελπίζοντας να αναδείξω κάποιες από τις «στάσεις» που μου φαίνονται καθοριστικές στην πορεία προς το νέο ιστοριογραφικό εγχείρημα. Από τα πρώτα της βήματα, η ιστορία των γυναικών, είτε διεκδίκησε και υιοθέτησε ρητά στις προσεγγίσεις της βασικές αρχές της φεμινιστικής θεωρίας είτε όχι, έθεσε ως βασικό της έργο να κάνει τις γυναίκες ορατές στην ιστορία, να τις αναδείξει ως υποκείμενα ιστορίας εκεί όπου έμεναν ώς τότε κρυμμένες 2. Στην ελληνόγλωσση βιβλιογραφία το ιστορικό αυτό είναι, άλλωστε γνωστό από έναν σχετικά περιορισμένο αριθμό κειμένων, που ωστόσο όλα μαζί σκιαγραφούν μια βασική εικόνα προσεγγίσεων και ζητημάτων (εμπλουτισμένη με ξενόγλωσση βιβλιογραφική ενημέρωση, στόχο που δεν μπορεί να υπηρετήσει, παρά μόνο ενδεικτικά, το παρόν κείμενο): από το αφιέρωμα «Ιστορία, γυναίκες, φύλο», στον 6ο τόμο του περ. Δίνη, Φεμινιστικό Περιοαικό, βλ.: Έφη Αβδελά, «Ιστορία τ<ον γραικών, ιστορία του φύλου, φεμινιστική ιστορία: Μεθοδολογικές διεργασίες και θεωρητικά ζητήματα μιας εικοσαετίας», J 2-30 Αγγελικά Ψαρρά, «Φεμινισμός: II λέξη, ο χρόνος, οι σημασίες», 31-54* Gisela Bock, «Πέρα από τις διχοτομίες: Προοπτικές στην ιστορία των γυναικών», 55-83" Ελένη Φουρναράκη, «Μια συλλογική απόπειρα γενικής ιστορίας των γυναικών. Το εκδοτικό εγχείρημα: βασικές μεθοδολογικές αφετηρίες» [βιβλιοκρισία στην έκδοση: Georges Duby - Michelle Perrot (υπό τη διεύθυνση των), Histoire des femmes en Occident, τ. 1-5, Pion, Παρίσι , και ιδιαίτερα στον 4ο τόμο: Geneviève Fraisse - Michelle Perrot (υπό τη διεύθυνση των), Le XIXème siècle, Pion, Παρίσι 1991], * Μαρία Ρεπούση, «"Ιστορία και γυναίκες": μια συνάντηση που οργανώθηκε στο Παρίσι με την ευκαιρία της ολοκλήρωσης της έκδοσης της Ιστορίας των γυναικών στη Λύση», Βλ. επίσης: Ελένη Φουρναράκη, [Βιβλιοκρισία στην έκδοση: Michelle Perrot (επιμ.), Une histoire des femmes est-elle possible?, Rivages, Μασσαλία 1984], Μνήμων 11 (1987), Για την πλέον εξονυχιστική παρουσίαση των επεξεργασιών και τάσεων που σημάδεψαν τη μετάβαση προς μια ιστορία του φύλου, αλλά και τη σύγχρονη συζήτηση βλ. Έφη Αβδελά και Αγγελικά Ταρρά, «Εισαγωγή: Ξαναγράφοντας το παρελθόν. Σύγχρονες διαδρομές της ιστορίας των γυναικών», στο Έφη Αβδελά και Αγγελικά Ψαρρά (επιμ.), Σιωπηρές ιστορίες. Γυναίκες και φύλο στην ιστορική αφήγηση, Αλεξάνδρεια, Αθήνα Για την παλαιότερη σχετική αρθρογραφία της Δίνης βλ. Αβδελά, «Ιστορία των γυναικών...», ό.π., 26. Για την ελληνική παραγωγή της ιστορίας των γυναικών και της σχέσης των φύλων, που δεν μας απασχολεί εδώ ειδικά, βλ. Έφη Αβδελά, «Η "ιστορία των γυναικών" στην Ελλάδα», Σύγχρονα Θέματα (1988),

3 188 Ελένη Φουρναράκη ή σιωπηλές: σε ένα παρελθόν διπλά διαμεσολαβημένο από την ανδροκεντρική οπτική, τόσο ως προς τα ίδια τα ίχνη που παράγει και διατηρεί όσο και ως προς την επιστήμη που επιλέγει και χειρίζεται τα ίχνη αυτά" παρελθόν διπλά διαμεσολαβημένο όπως διευκρίνιζε η φεμινιστική κριτική από την ηγεμονική οπτική, εκείνη του κυρίαρχου φύλου που, είτε ως ιστορικό υποκείμενο είτε ως υποκείμενο της ιστορικής έρευνας, διαχειρίζεται τη μνήμη της κοινωνίας. Η ηγεμονική αυτή οπτική ορίζει τί μπορεί να χρισθεί ιστορική πηγή και ιστορικό γεγονός με βάση την ανδρική εμπειρία, η οποία και εμφανίζεται ως καθολική, δηλαδή ως περιλαμβάνουσα και την εμπειρία των γυναικών, και συνεπώς ως ουδέτερη. Απέναντι σ' αυτές τις βεβαιότητες, και μάλιστα απέναντι στη μείζονα αυτή πλάνη περί ουδετερότητας της επιστήμης (εν προκείμενο) της ιστορίας) οριοθετήθηκε σαφώς το ιστοριογραφικό εγχείρημα ανάδειξης του παρελθόντος των γυναικών ένα εγχείρημα που, ας μην ξεχνάμε, εκκινεί σε μια ευνοϊκή συγκυρία από επιστημολογική άποψη, όταν δηλαδή είχαν ευρύτερα αμφισβητηθεί βεβαιότητες της θετικιστικής ιστοριογραφικής παράδοσης (π.χ. περί ύπαρξης μιας «αντικειμενικής αλήθειας» στην ιστορία), ενώ είχε αρχίσει να διαμορφώνεται μια κοινωνική ιστορία, που σε όσμωση με το γενικότερο τότε κλίμα πολιτικής και κοινωνικής αμφισβήτησης αναδείκνυε τους «ηττημένους» της ιστορίας. Όπως είναι γνωστό, μια εξαιρετικά σημαντική διαδρομή του νέου ιστοριογραφικού εγχειρήματος στάθηκε η τοποθέτηση στο επίκεντρο της ιστορικής έρευνας των ιδιαίτερων εκείνων πεδίων όπου συγκροτήθηκε ή τουλάχιστον θεωρήθηκε ότι κατά κύριο λόγο είχε συγκροτηθεί η ιστορική εμπειρία των γυναικών (οι επιλογές και οι προτεραιότητες που δόθηκαν κατά καιρούς και σ' αυτό το ζήτημα ορισμού των ιδιαίτερων πεδίων ή υποπεδίων δεν ήταν άμοιρες ευρύτερων και διαφορετικών ιδεολογικο-πολιτικών εκτιμήσεων). Η συγγένεια, η οικογένεια, η αναπαραγωγή και ο έλεγχος των γεννήσεων, η μητρότητα, η σεξουαλικότητα, οι γυναικείες συναναστροφές, η μετάδοση ιδιαίτερων γνοίσεων και δεξιοτήτων από μητέρα σε κόρη, ή γενικά μεταξύ γυναικοόν, στους κόλπους του ιδιωτικού (ή της κοινότητας, προκειμένου για την παραδοσιακή κοινωνία) απετέλεσαν προνομιακά πεδία της ιστορίας των γυναικών. Η συγκρότηση τους σε πεδία της ιστορικής έρευνας οφείλεται, βέβαια, και στην παράλληλη όσμωση της ιστορίας με άλλες κοινωνικές επιστήμες (την κοινωνική ανθρωπολογία, ιδιαίτερα) ή κλάδους (π.χ. την ιστορική δημογραφία). Όψεις της νέας κοινωνικής ιστορίας (η ιστορία των νοοτροπιών ή η δημογραφική ιστορία) «νομιμοποιούσαν» μέσα από άλλους δρόμους ορισμένα από τα παραπάνω πεδία. Ωστόσο, η κριτική των εκπροσώπων της ιστορίας των γυναικών ανέδειξε τον μεροληπτικό (βλέπε ανδροκεντρικό) χαρακτήρα με τον οποίο η ιστορία αυτή των μέσων όρων και των ποσοτικών μεθόδων όριζε τις διάφορες κανονικότητες με βάση, δηλαδή, την άρρ^τ-η παραδοχή ότι η ανδρική εμπειρία

4 Το σύγχρονο εγχείρημα της ιατορία; των γυναικών 189 περιλαμβάνει και τις γυναίκες, αφήνοντας ουσιαστικά εκτός πεδίου οτιδήποτε δεν ενέπιπτε στον «κανόνα», προσδιορισμένον με βάση το ανδρικό 3. Η ενασχόληση με τα παραπάνω ιδιαίτερα πεδία συγκρότησης της ιστορικής εμπειρίας των γυναικών είχε πολλαπλή σημασία, τόσο από επιστημολογική όσο και από πολιτική άποψη. Καταρχήν, συνιστούσε καίρια μεθοδολογική επιλογή ώστε να γίνουν ορατές οι γυναίκες στο παρελθόν, αναδεικνύοντας νέα αντικείμενα ιστορικής ανάλυσης, «ανακαλύπτοντας» ιστορικές πηγές που ώς τότε παρέμεναν υποβαθμισμένες ή και αγνοημένες, συγκροτώντας τους «τόπους της μνήμης» των γυναικο')ν ως συλλογικών υποκειμένων. Συνακόλουθα, υπογράμμιζε μια βασική κοινότητα εμπειριών που ιστορικά μοιράζονταν οι γυναίκες, συντελώντας έτσι βασικό πρόταγμα αυτό του φεμινιστικού κινήματος στην ενότητα και συνοχή του πολιτικού υποκειμένου "γυναίκες" και τούτο, είτε η ανάλυση εστιαζόταν στους μηχανισμούς καταπίεσης (εντασσόμενη συχνά στην ευρύτερη προοπτική ανάδειξης της οικουμενικότητας της γυναικείας υποτέλειας ή του διαχρονικού, αν και διαφοροποιημένου ιστορικά, περιεχομένου της πατριαρχίας)* είτε, αντίθετα, επικεντρωνόταν στις μορφές εξέγερσης, συνεπούς και 3. Βλ. ενδεικτικά την κριτική που ασκεί η μεσαιωνολόγος Christiane Klapisch-Zuber: «Le médiéviste, la femme et le sériel», στο Perrot (επιμ.), Une histoire des femmes est-elle possible?, ό.π., H συζήτηση στους κόλπους των διαφορετικών τάσεων του φεμινισμού γύρω από το περιεχόμενο της «πατριαρχίας» και σχετικά με την οικουμενικότητα ή μη της γυναικείας υποτέλειας, εκφράστηκε έντονα στο πεδίο των ακαδημαϊκών φεμινιστικών προβληματισμών, ιδιαίτερα μάλιστα στο πλαίσιο των διαφορετικών προσεγγίσεων της «ανθρωπολογίας των γυναικών». Όπως όμως επισημαίνει η Α. Μπακαλάκη, τόσο οι εκπρόσωποι της δομιστικής-πολιτισμικής ανθρωπολογίας που υποστήριζαν την οικουμενικότητα της υποτέλειας των γυναικών (συνδέοντας την με τον κοινωνικό προσδιορισμό των γυναικών ως μητέρων και τροφο^ν, ορίζοντας την όμως κυρίως στο επίπεδο των συμβολικών σημασιών που αποδίδονται στις γυναίκες και στις δραστηριότητες τους), όσο και οι εκπρόσωποι της νεοεξελικτικής μαρξιστικής προσέγγισης που, αντίθετα, την απέρριπταν (θεωρώντας ότι η «καταπίεση», οριζόμενη με βάση τη θέση των γυναικών στα μέσα παραγωγής, συνδέεται ιστορικά με την εμφάνιση και άλλων σχέσεων ανισότητας και εκμετάλλευσης στις ταξικές κοινωνίες), συγκλίνουν χαρακτηριστικά στην αποδοχή ότι οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν μια οικουμενική κοινωνική κατηγορία (Α. Μπακαλάκη, «Από την ανθρωπολογία των γυναικών στην ανθρωπολογία των φύλων», στο Α. Μπακαλάκη (επιμ.), Ανθρωπολογία, γυναίκες και φύλο, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994, 31-32) η αποδοχή αυτή, που αργότερα αμφισβητήθηκε έντονα από την ((ανθρωπολογία των φύλων» (βλ. και Α. Μπακαλάκη, στον παρόντα τόμο), είχε προφανή πολιτική σημασία την περίοδο άνθησης των γυναικείων κινημάτων και επηρέασε βαθύτατα θειορητικές και μεθοδολογικές επιλογές και της (φεμινιστικής) ιστορίας των γυναικών: για ανάλογα ζητήματα και αμφισβητήσεις της οικουμενικότητας στους κόλπους της ιστορίας των γυναικών και του φύλου, καθώς και για τη συζήτηση γύρω από την ιστορικότητα της πατριαρχίας, βλ. Αβδελά και Ταρρά, «(Εισαγωγή: Ξαναγράφοντας το παρελθόν...», ό.π. (ευχαριστώ και από αυτή τη θέση τις συναδέλφους που έθεσαν στη διάθεση μου το κείμενο της εισαγωγής τους πριν εκδοθεί).

5 190 Ελένη Φουρναράκη σε δρόμους ανάπτυξης της συνείδησης 5. II ενασχόληση με τα παραπάνω ιδιαίτερα πεδία συνέβαλε καθοριστικά και σ' αυτό θα ήθελα να σταθώ με έμφαση στην «ιστορικοποίηση» δραστηριοτήτων που ώς τότε εθεωρείτο ότι δεν είναι της κοινωνίας και του πολιτισμού, αλλά της φύσης (μητρότητα, σεξουαλικότητα) και συνεπώς ότι δεν υπόκεινται στην ιστορική εξέλιξη* αντίληψη στην οποία κατά κύριο λόγο οφειλόταν ο αποκλεισμός από την ιστορική έρευνα μεγάλου τμήματος της εμπειρίας των γυναικών. Η δυσκολία του εγχειρήματος να αποδοθεί η ιστορία στις γυναίκες δεν σκόνταφτε, λοιπόν, μόνο στη διπλή διαμεσολάβηση του παρελθόντος από την κυρίαρχη ανδροκεντρική οπτική που αναφέραμε προηγουμένως" σκόνταφτε, πάνω από όλα, σε βαθειά εδραιωμένες αντιλήψεις (της κοινωνίας και της επιστήμης) της δυτικής νεωτερικότητας για το τί είναι φύλο, τί είναι διαφορά των φύλων: ο λόγος εδώ, βέβαια, για τον βιολογικό ντετερμινισμό και τις ουσιοκρατικές θεωρίες που έχουν την τάση να ανάγουν τον ψυχισμό, την κοινωνική συμπεριφορά και την υποκειμενικότητα ανδρών και γυναικών στη φυσιολογία του φύλου, νοητού ως αναλλοίωτης φυσικής «ουσίας», αναγορεύοντας την ανατομία σε ηθικό κανόνα και «προορισμό» 6. Ήταν εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα να αναδειχθεί σε υποκείμενο ιστορίας, σε δρων υποκείμενο, ένα φύλο που του αποδίδονται κοινωνικοί ρόλοι και πολιτισμικές σημασίες με βάση τις ιδιαίτερες βιολογικές του λειτουργίες, την αναπαραγωγή και τη μητρότητα* που η κοινωνική κατασκευή της ταυτότητας του επίμονα παραπέμπει σε εξω-πολιτισμικές, μη ιστορικές αλλά «φυσικές» καταστάσεις, οι οποίες έμοιαζε να είναι σταθερές και δεδομένες σε όλους τους πολιτισμούς και τις εποχές 7 : εγκλωβι- 5. Η ανάπτυξη μιας ιστοριογραφίας με ειδικό αντικείμενο τις μορφές, ατομικές και συλλογικές, γυναικείας αμφισβήτησης και διαμαρτυρίας στάθηκε, όπως ήταν φυσικό, ένα από τα κεντρικά εγχειρήματα ανάδειξης των γυναικών ως υποκειμένων ιστορίας και συγχρόνως αναζήτησης της ιστορικότητας των σύγχρονων φεμινιστικών κινημάτων. Για προσεγγίσεις του ιδιαίτερου αυτού τομέα της ιστορίας του φεμινισμού και των κινημάτων, που δεν θα μας απασχολήσει εδώ, βλ. ειδικότερα: Ταρρά, «Φεμινισμός: Η λέξη, ο χρόνος, οι σημασίες», ό.π., Βλ. Παπαταξιάρχης στον παρόντα τόμο και του ίδιου, «Εισαγωγή: Από τη σκοπιά του φύλου...», ό.π., Τπό μια έννοια, η έμφαση από την πλευρά μιας ορισμένης φεμινιστικής ανθρωπολογικής προσέγγισης στην οικουμενικότητα της συμβολικής κατηγοριοποίησης των γυναικών σε συζύγους, μητέρες και τροφούς (βλ. σημ. 4), την ίδια στιγμή που κατέθετε έναν θεμελιακό θεωρητικό προβληματισμό για (πολλαπλούς) πολιτισμικούς όρους δόμησης της υποτέλειας των γυναικών, δυσχέραινε ταυτόχρονα την τοποθέτηση της σχέσης των φύλων σε μια ιστορική προοπτική. Όπως έλεγε χαρακτηριστικά η Μισέλ Περρό, αναφερόμενη στις πρώτες συζητήσεις γαλλίδων ιστορικών γύρω από την ιστορία των γυναικών στις αρχές του '70, «οι σταθερές μιας "ακίνητης ιστορίας" μάς εντυπωσίαζαν... αναρωτιόμασταν αν η σχέση των φύλων είχε κατά βάθος αλλάξει ριζικά»: βλ. Μισέλ Περρό (συνέντευξη), ((Η

6 Το σύγχρονο εγχείρημα τη; ιστορία; των γυναικών liti σμένες λοιπόν οι γυναίκες στη βιολογία και στον «φυλετικό τους ρόλο», ταυτισμένες με την οικογένεια και το ιδιωτικό, μέσω της άρρητης αναπαραγωγής αυτής της αντίληψης, γίνονται αντιληπτές μέσα από τον εξαρτημένο και παθητικό ρόλο της ύπαρξης τους. Ο ίδιος ο επιστημονικός λόγος έμοιαζε να ενσωματώνει άδηλα ακριβώς αυτή την αντίληψη. Στους αντίποδες αυτής της στάσης, η τοποθέτηση στο επίκεντρο της ανάλυσης, ανθρωπολογικής ή ιστορικής, της εμπειρίας των γυναικών που εθεωρείτο ότι ήταν της φύσης και όχι του πολιτισμού, αποκτούσε μια ανατρεπτική δυναμική: γινόταν αγωγός κριτικής της βιολογίζουσας ερμηνείας του φύλου, αποκαλύπτοντας συγχρόνως τον κοινωνικά και πολιτισμικά κατασκευασμένο και εδραιωμένο χαρακτήρα της διαφοράς των φύλων. Και κάτι ακόμα: στο αναπόφευκτο ερώτημα πώς παρεμβαίνει η ιστορία (η ιστορική αλλαγή) στον τρόπο που δομείται συμβολικά και υλικά η υποτέλεια των γυναικών αναδεικνυόταν ολοένα και καθαρότερα ότι η διχοτομική αυτή πρόσληψη του κόσμου, που ταυτίζει τη γυναίκα με τη φύση (και το ιδιωτικό) και τον άνδρα με τον πολιτισμό (και το δημόσιο), παρεμβαίνοντας στην υλική πραγματικότητα, δηλαδή στον τρόπο που δομείται κοινωνικά η ιεραρχία ανάμεσα στα φύλα, χαρακτηρίζει ιδιαίτερα τη δυτική νεωτερικότητα, και ότι συνεπώς συνιστά επικίνδυνο αναχρονισμό και «δυτικοκεντρισμό» η ποοβολή του σε άλλες κοινο^νίες 8. Η ιστορική μελέτη των ιδιαίτερων πεδίο^ν όπου διαμορφο^νεται ιστορικά η εμπειρία των γυναικών αφορούσε τόσο τις παραδοσιακές όσο και τις νεωτερικές κοινωνίες, με τη χρήση βέβαια διαφορετικών αναλυτικών κατηγοριών και μεθοδολογικοί εργαλείων, αλλά και με κάποιους κοινούς βασικούς προβληματισμούς, που ώθησαν την ιστορική γνώση προς σημαντικές προόδους, οδηγώντας και σε νέα ερο^τήματα. Δανειζόμενες εργαλεία ανάλυσης από την κοινωνική ανθρίοπολογία, μελετώντας θέματα όπως ο γάμος, η προίκα, η τιμή, τα δίκτυα σχέσεων μεταξύ γυναικών (δίκτυα πατρωνείας ή αλληλεγγύης), οι γυναίκες ιστορικοί που μελέτησαν προβιομηχανικές ή γενικότερα παραδοσιακές κοινωνίες έθεσαν ως στόχο τους όχι μόνον τη διερεύνηση των διαφόρων δομών και μηχανισμών της υποτέλειας, αλλά και τη μελέτη μορφών αντίστασης και στρατηγικών επιβίωσης που οι ίδιες οι γυναίκες διαμορφο'^νουν και επεξεργάζονται στο πλαίσιο τοον πατριαρχικών δομών. Έννοιες όπως εκείνες των άτυπων ή ενδιάμεσων μορφών εξουσίας, της αλληλεγγύης των γυναικών ή του «γυιστορία των γυναικών είναι η ιστορία της σχέσης των φύλων», Δίνη, φεμινιστικό περιοδικό 1 (1986), Η ανάδειξη της ιστορικότητας των αντιστίξεων φύση/πολιτισμός, ιδιωτικό/δημόσιο, γυναίκα/άνδρας προήλθε βέβαια και από τον χώρο της ((ανθρωπολογίας των γυναικών», ενώ η μετεξέλιξη σε μια ανθρωπολογία των φύλων ανέδειξε την πολυσημία των όρων «φύση» και «πολιτισμός» στο εσωτερικό και της ίδιας της δυτικής σκέψης: Μπακαλάκη, «Από την ανθρωπολογία των γυναικών στην ανθρωπολογία των φύλων», ό.π., και

7 I 92 Ελένη Φουρναράκη ναικείου πολιτισμού» (women's culture) είναι σημαντικά «κλειδιά» ανάλυσης αυτής της ιστορίας, φανερά επηρεασμένης από την κοινωνική ανθρωπολογία 9. Στην ιστορία των γυναικών που διερεύνησε τα ιδιαίτερα πεδία της μητρότητας, της σεξουαλικότητας, των γυναικείων συναναστροφών κλπ. στη νεωτερική κοινωνία, στον αστικό χώρο, οφείλει πολλά η συγκρότηση της ιστορίας του ιδιωτικού βίου και των πηγών που τον αφορούν σε αυτόνομο πεδίο ιστορικής έρευνας. Η διερεύνηση της «ιδιαίτερης γυναικείας σφαίρας» στους κόλπους της οικογένειας και του ιδιωτικού επιχειρείται εδώ στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο μιας εποχής (κυρίως από τον 18ο αιώνα και εξής) που κατεξοχήν επεξεργάζεται ιδεολογικά και θεσμοθετεί τον αποχωρισμό της δημόσιας από την ιδιωτική «σφαίρα», του κράτους από την κοινωνία των πολιτών, επαναπροσδιορίζοντας τις σχέσεις των φύλων: στο πλαίσιο δηλαδή μιας εποχής που κατεξοχήν επεξεργάζεται ιδεολογικά, θεωρητικοποιεί, κανονικοποιεί τη διαφορά των φύλων με όρους βιολογικού ντετερμινισμού, νομιμοποιώντας έτσι την ταύτιση των γυναικοον με την οικογένεια και το ιδιωτικό και των ανδρών με το δημόσιο και την πολιτική. Αναδεικνύοντας ακριβώς την ιστορικότητα της διχοτομικής πρόσληψης του κόσμου που συνοδεύει τη μετάβαση στη νεωτερικότητα, η ιστορική διερεύνηση των εμπειριών των γυναικών στους κόλπους της «γυναικείας σφαίρας» υιοθέτησε προσεγγίσεις, οι οποίες, εστιάζοντας την προσοχή τους περισσότερο στο τι έπρατταν οι γυναίκες παρά στο πώς ορίζονταν, βασίστηκαν συχνά σε μια υπόθεση: ότι ο διαχωρισμός των σφαιρών, παρά την αυστηρότητα της βικτωριανής ηθικής που τον συγκρότησε ιδεολογικά εν μέρει ίσως και ακριβώς γι' αυτό, με την έμφαση που έδινε στο «οικειακό ιδεώδες» (ideal of domesticity) και στις «εκπολιτιστικές» και «ηθικοποιητικές» αξίες των γυναικών, στην πραγματικότητα τους πρόσφερε τόσες τουλάχιστον ευκαιρίες όσες και υποταγές: τους επέτρεψε να αποκτήσουν κύρος, επιρροή αν όχι και εξουσία στους κόλπους της οικογένειας αλλά και ενός ιδιαίτερου «γυναικείου κόσμου», συνετέλεσε στο να αποκτήσουν θετική εικόνα του εαυτού τους, ως άτομα αλλά και ως ομάδα, θέτοντας τις βάσεις για τη διαμόρφωση μιας συνείδησης φύλου (ίσως και φεμινιστικής συνείδησης) εξάλλου, καθώς οι αξίες που ιστορικά αποδίδονταν στις γυναίκες μπορούσαν να επεκτείνονται και στον δημόσιο χώρο, ενισχύοντας την έννοια της διαφοράς αλλά και διασαλεύον- 9. Μεταξύ άλλων, η τάση αυτή εκπροσωπήθηκε ιδιαίτερα (αν και με διαφορετικούς τρόπους) από ιταλίδες ιστορικούς, που έχουν εστιάσει το ενδιαφέρον τους κυρίως στις παραδοσιακές κοινωνίες. Βλ. σχετικά: Anna Bellavitis, «ΓΙ ιστορία των γυναικών στην Ιταλία: Ισολογισμός συζητήσεων μιας δεκαπενταετίας», Δίνη, φεμινιστικό περιοδικό 5 (1990), Ας σημειωθεί με αυτή την ευκαιρία ότι στην Ιταλία (όπως και αλλού, βέβαια), το ενδιαφέρον της ιστορίας των γυναικών επικεντρώθηκε επίσης στην «προφορική ιστορία», ακόμα ένα βασικό ιστοριογραφικό εγχείρημα για να ((βγουν» οι γυναίκες, όπως και άλλες κοινωνικές κατηγορίες, από τη σιωπή και τη λήθη.

8 Το σύγχρονο εγχείρημα της ιστορίας των γυναικών 193 τας ισορροπίες, τομείς δημόσιας εμπειρίας και δράσης προσφέρονταν ταυτόχρονα στις γυναίκες, «εναλλακτικές» μορφές ύπαρξης αν όχι και αναζήτησης μιας ορισμένης αυτονομίας: οι ιδιαίτεροι αυτοί τομείς επιλέχτηκαν ως αντικείμενα ανάλυσης: τα γυναικεία επαγγέλματα, η φιλανθρωπία, το θρησκευτικό κοινωνικό έργο, τα ιδρύματα της γυναικείας εκπαίδευσης αναδείχθηκαν ως ακόμα μια κατηγορία ιδιαίτερων πεδίων όπου μορφώθηκε, όχι χωρίς αξιοπρόσεκτες αντιφάσεις, μέρος της γυναικείας υποκειμενικότητας κατά τη νεωτερική εποχή. Είναι βέβαια και εδώ φανερή η επίδραση εννοιών, όπως των «αποκεντρωμένων» μορφών εξουσίας, του «γυναικείου πολιτισμού» (η τελευταία αυτή μετασχηματισμένη στη νεωτερική της εκδοχή των «γυναικείων αξιών»), της γυναικείας αλληλεγγύης 10. Είναι ίσως εξίσου φανερό ότι η «αναθεωρητική» αυτή διερεύνηση του «γυναικείου κόσμου», αν και συνετέλεσε στην υπέρβαση της οπτικής που αντιλαμβανόταν τις γυναίκες ως παθητικά ή εξεγερμένα θύματα μιας ανδροκρατικής κοινωνίας, στάθηκε από πολλές απόψεις περιοριστική: μελέτησε κυρίως τις (λευκές) γυναίκες των μεσαίων και ανώτερων αστικών στρωμάτων, χωρίς να παίρνει επαρκώς υπόψη την πολιτική ή τον παράγοντα τάξη και φυλή στη διαμόρφωση των κοινωνικών εμπειριών των γυναικών τα κενά αυτά θα επιχειρούσαν να καλύψουν άλλες τάσεις της ιστορίας των γυναικών, όπως, για παράδειγμα, η (πολιτική) ιστορία του φεμινισμού ή 10. Στους κόλπους της αμερικανικής ιστοριογραφικής παραγωγής γύρω από τις γυναίκες, η οποία κατά κύριο λόγο ανέπτυξε αυτές τις ((αναθεωρητικές» τάσεις, άσκησε μεγάλη επίδραση η εντυπωσιακή μελέτη της Κάρολ Σμιθ-Ρόζενμπεργκ για τον «γυναικείο κόσμο» έντονοι συναισθηματικών σχέσεων και «τελετουργιών», κόσμο «οικιακότητας», όπου οι άνδρες εμφανίζονται να παίζουν ελάχιστο ρόλο: Carroll Smith-Rosenberg, «The Female World of Love and Ritual: Relations between Women in Nineteenth-Century America», Signs, Journal of Women in Culture and Society 1/1 (1975), To ιδιαίτερο ενδιαφέρον της μελέτης αυτής εκτός από την πρωτότυπη αξιοποίηση ενός πλούσιου αρχειακού υλικού τεκμηρίων της ιδιο^τικής ζωής συνίσταται σε τρεις βασικές «αναθεωρήσεις» που δίνουν τον τόνο σ' αυτή την κατηγορία προσεγγίσεων: α) ότι ο διαχωρισμός των γυναικών από τους άνδρες δεν σήμαινε αναγκαστικά και την υποταγή τους ή τη συμπεριφορά τους ως απομονωμένης και καταπιεσμένης υπο-κατηγορίας στην ανδρική κοινωνία* β) ότι η πυρηνική οικογένεια δεν ήταν το κυρίαρχο σύμπαν διαμόρφωσης συναισθηματικών σχέσεων των γυναικών του 19ου αιώνα, αλλά ότι τα δίκτυα φιλίας έπαιζαν εξίσου σημαντικό ρόλο με τα δίκτυα της συγγένειας' και γ) ότι η βικτωριανή ηθική, επιτρέποντας συναισθηματικές και αισθησιακές ακόμα σχέσεις ανάμεσα στις γυναίκες (σχέσεις που αργότερα θα ορίζονταν ως συμπεριφορές ((παρέκκλισης»), ήταν λιγότερο περιοριστική από ό,τι είχε θεωρηθεί' βλ. χαρακτηριστικά μια κριτική αποτίμηση της πρώτης παραγωγής ερευνών για την ιστορία των γυναικών στην Αμερική (αποτίμηση σύγχρονη με τις έρευνες αυτές): Barbara Sicherman, «Review Essay: American History», Signs 1/2 (1975), ' ανάλογες προσεγγίσεις διαπιστώνονται, βέβαια, την ίδια περίοδο και στην ευρωπαϊκή ιστοριογραφία: βλ. σχετικά: Carolyn C. Loogee, «Review Essay. Modern European History», Signs 2/3 (1977),

9 194 Ελένη Φουρναράκη η τάση που εμπνεύστηκε από «την ιστορία από τα κάτω», ιδιαίτερα από τη βρετανική παράδοση της μαρξιστικής κοινωνικής ιστορίας 11. Μέσα από όλα αυτά τα εγχειρήματα όχι μόνο αρχίζουν να γίνονται οι γυναίκες ορατές στην ιστοριογραφία, αλλά αρχίζει να αποκτά πλέον ιστορικότητα όλο το φάσμα των εμπειριών των γυναικών. Αρχίζει να γίνεται ολοένα και περισσότερο αντιληπτό ότι αν οι γυναίκες ταυτίστηκαν με την αναπαραγωγή και τη μητρότητα και με τον ιδιωτικό χώρο, και αν αυτό πράγματι μπορεί να αποτέλεσε βασικό παράγοντα υποτέλειας, οι εμπειρίες που πηγάζουν από αυτό, οι δραστηριότητες που τις συνοδεύουν δεν ανήκουν στον τομέα της βιολογίας ούτε μένουν αναλλοίωτες μέσα στον χρόνο' αρχίζει να γίνεται εξίσου αντιληπτό ότι αν η διαφορά των φύλων αποτελεί ένα ιδεολογικό οικοδόμημα που επικαλείται τη βιολογία για να νομιμοποιήσει την ανδρική κυριαρχία, η κυριαρχία αυτή αλλάζει επίσης όψεις μέσα στον χρόνο' και φυσικά, ότι η υποτέλεια των γυναικών δεν είναι ένα απόλυτο φαινόμενο, χωρίς ρωγμές, αντιστάσεις και ρήξεις. Γίνεται συνείδηση λοιπόν ότι οι σχέσεις ανάμεσα στα φύλα δεν είναι στατικό φαινόμενο αλλά δυναμικό, δεν είναι μονοσήμαντο αλλά σύνθετο. Η τοποθέτηση της εμπειρίας τιον γυναικών στο επίκεντρο της ιστορικής ανάλυσης συνεπαγόταν ανάδειξη νέων πηγών, επανεξέταση πηγών με νέα ερωτήματα, ανάδειξη νέων πεδίων έρευνας. Συνεπαγόταν όμίος και επανεξέταση του ιστορικού γεγονότος, επανεξέταση του ιστορικού χρόνου, της έννοιας της αλλαγής, της τομής στην ιστορία, αλλά και της σχέσης της τελευταίας με τη μακρά διάρκεια. Πληθώρα ερευνών κατέθετε διαπιστώσεις και ερωτήματα, τα οποία αναδείκνυαν την αναγκαιότητα επανεκτίμησης μεγάλων πολιτικών τομών ή διαδικασιών κοινωνικής αλλαγής ευρείας κλίμακας (εκβιομηχάνιση, καπιταλισμός, εκσυγχρονισμός, αστικοποίηση, οικοδόμηση εθνικών κρατών), και τα οποία αμφισβητούσαν καθιερο^μένες (βλέπε ανδροκεντρικές) ερμηνείες για την έννοια της «προόδου» στην ιστορία, θέτοντας συνακόλουθα και το μείζον ζήτημα της περιοδολόγησης. Αναφέρω ενδεικτικά κάποια από αυτά τα ερωτήματα: κατά πόσο μπορούμε πλέον να μιλάμε για «εξάπλωση του ατομικισμού» την περίοδο της Αναγέννησης, όταν στο ερο')τημα «αν είχαν οι γυναίκες Αναγέννηση» 12 η ιστορική έρευνα αποδείκνυε το αντίθετο; Όταν η «εποχή των δημοκρατικών επαναστάσεων)) αποκλείει τις γυναίκες από την πολιτική συμμετοχή, ποια είναι τα όρια της αλλαγής, τί «γκρεμίζεται» τελικά από τα πα- 11. Σχετικά με την έντονη συχνά κριτική που ασκήθηκε στις προσεγγίσεις του «γυναικείου πολιτισμού» από άλλες τάσεις της ιστορίας των γυναικών βλ. Αβδελά και Ψαρρά, «Εισαγωγή: Ξαναγράφοντας το παρελθόν...», ό.π. 12. Από την ομώνυμη γν(οστή μελέτη της Τζόαν Κέλι: Joan Kelly-Gadol, «Did Women Have a Renaissance?», στο Renate Bridenthal - Claudia Koonz (επιμ.), Becoming Visible, Women in, European History, Houghton Mifflin Company, Βοστώνη 1977,

10 Το σύγχρονο εγχείρημα τη; ιστορία; των γυναικών 195 λαιά καθεστώτα και τι «κτίζεται» στη θέση τους, αν μιλάμε από τη σκοπιά των συνεπειών για τη ζωή το^ν γυναικών, από τη σκοπιά της σχέσης των φύλων και του επαναπροσδιορισμού της σχέσης αυτής, η οποία συχνά συνοδεύει μεγάλες κοινωνικο-πολιτικές αλλαγές; Τί σημαίνει για τις γυναίκες βιομηχανική επανάσταση; Η λεγόμενη είσοδος τους στην αγορά εργασίας σημαίνει ένα σημαντικό βήμα προς τη χειραφέτηση τους από τους παραδοσιακούς ρόλους ή, χωρίς να θίγει ριζικά τις πατριαρχικές δομές της οικογένειας, δηλώνει εντατικοποίηση και διεύρυνση της οικονομικής και κοινωνικής τους εκμετάλλευσης, καθώς η παραγωγική εργασία των γυναικών υπόκειται σε υποβαθμίσεις και περιχαρακώσεις, οδηγώντας σε ένα καθεστώς εργασίας με χαμηλότερους μισθούς, ασταθή απασχόληση και χωρίς δυνατότητες εξέλιξης 13 ; Μέσα από τέτοιου τύπου ερωτήματα και ανεξάρτητα από το πώς τα απαντούσαν οι εκπρόσωποι της ιστορίας των γυναικών προσπαθούσαν να δείξουν ακριβώς ότι τόσο το ιστορικό γεγονός όσο και οι έννοιες της εξέλιξης, της «προόδου» ή της «οπισθοδρόμησης» δεν μπορούσαν να γίνουν πλήρως κατανοητές, να αναδειχθούν οι πολλαπλές και αντιφατικές ακόμα όψεις τους, αν δεν ενσωμάτωναν οι άνδρες και γυναίκες ιστορικοί στην έρευνα τους την κοινωνική εμπειρία των γυναικών. Μάλιστα υποστηριζόταν ότι οι παραπάνω έννοιες θα έπρεπε να αντικατασταθούν από άλλες που μπορούν καλύτερα να εκφράσουν τη σύνθετη εμπειρία των γυναικών ή επισημαινόταν η ανάγκη νέων περιοδολογήσεων που θα έπαιρναν υπόψη και αυτή την εμπειρία 14. Εξάλλου, αποδεικνυόταν πλέον σαφώς ότι η εμπειρία αυτή μπορούσε να διαφέρει ριζικά από εκείνη των ανδρών που ανήκαν στην ίδια κοινωνική ομάδα ή τάξη. Η ενσωμάτίοση όμως της ιστορίας των γυναικών στον κεντρικό κορμό της ιστορικής αφήγησης, την ίδια στιγμή που αναδεικνυόταν ως αναγκαία, έμοιαζε να αναστέλλεται από το γεγονός ότι η ιστορία αυτή παρέμενε παγιδευμένη στο ίδιο της το αντικείμενο. Ρίχνοντας το βάρος της στη μελέτη των ιδιαίτερων τομέων ή χώρων των γυναικείων δραστηριοτήτων συνετέλεσε εν μέρει στο να συγκροτηθεί ένα χωριστό και «κλειστό» πεδίο γνώσης που διαμορφώνεται παράλληλα ή αντιπαρατίθεται στην κυρίαρχη ανδροκεντρική οπτική 13. Για την ανάδειξη τέτοιου τύπου ερωτημάτων μέσα από μια παρουσίαση και κριτική συγχρόνως αποτίμηση της γνώσης και των προσεγγίσεων που κατέθετε τα πρώτα χρόνια η ιστορία των γυναικών για τη δυτική νεωτερικότητα, βλ. ενδεικτικά: Natalie Zemon- Davis, «"Women's History in Transition": The European Case», Feminist Studies 3/3-4 (1976), Olwen Hufton, «Women in History: Early Modern Europe», Past and Present 101 (1983), ' Joan W. Scott, «Women in History: the Modern Period», ό.π., Για το ζήτημα της περιοδολόγησης βλ. ιδιαίτερα: Joan Kelly-Gadol, «Did Women Have a Renaissance?», ό.π. και Natalie Zemon-Davis, «"Women's History in Transition"...», ό.π.,

11 I Oli Ελένη Φουρναράκη της ιστορίας: η ιστορία των ανδρών από τη μια που βαφτίζεται ουδέτερα «ιστορία» η ιστορία των γυναικών από την άλλη. Η αντίληψη αυτή συνέτεινε στην περαιτέρω περιθωριοποίηση της τελευταίας, περιθωριοποίηση που οφειλόταν και σε άλλους λόγους (π.χ. μειωμένο επιστημονικό κύρος, καθώς εθεωρείτο είτε ως φορέας «υπόπτων» πολιτικών σχέσεων είτε απλώς ως «γυναικεία ενασχόληση») 15 : έτσι, κάθε άλλο παρά διευκολυνόταν η επικοινωνία και ο διάλογος με την ευρύτερη κοινότητα των ιστορικών και περιορίζονταν κατά συνέπεια οι δυνατότητες επανεξέτασης συνολικά της ιστορίας με βάση τα νέα ερωτήματα που κατέθετε η ιστορία των γυναικών. Η αναγκαιότητα να βγει πλέον η ιστορία των γυναικών από το περιθώριο της ιστορικής έρευνας άρχισε να γίνεται ολοένα και πιο αισθητή από τις (και τους) εκπροσώπους της, που άρχισαν να αντιμετωπίζουν με έντονα κριτική και αυτο-κριτική ματιά ενδεχόμενες αδυναμίες, μεθοδολογικά και θεωρητικά αδιέξοδα 16. Ώς τις αρχές της περασμένης δεκαετίας είχε πλέον γίνει συνείδηση ότι η ιστορία των γυναικών, εγκλωβισμένη εν πολλοίς στα των γυναικών, εκτός των άλλων, έτεινε σε μεγάλο βαθμό να αναπαράγει άρρητα την παραδοσιακή αντίληψη για τον χωρισμό των φύλων, στη βάση του χωρισμού δημόσιου-ιδιωτικού. Ωστόσο, η ίδια η έρευνα αποδείκνυε ότι κάθε δημόσιο δεν ήταν αρσενικό και κάθε ιδιωτικό δεν ήταν θηλυκό. Πέρα από τους κανονιστικούς λόγους που, ιδιαίτερα στις δυτικές νεωτερικές κοινωνίες, επεξεργάζονταν την αντίστιξη αυτή και την εμφάνιζαν ως συμπαγή και αδιαπέραστη, υπήρχαν οι πρακτικές και οι λόγοι μιας καθημερινής ζωής: οι γυναίκες, όπως εξάλλου και οι άντρες, στο σπίτι τους ή μέσα στην πόλη, στη συγγένεια ή μέσα στην κοινωνία, είναι ταυτόχρονα «δημόσιες» και «ιδιωτικές))" όπως άλλωστε στην πραγματικότητα ο διαχωρισμός του ιδιωτικού από το δημόσιο δεν είναι απόλυτος* τα όρια συγχέονται, οι ζώνες τέμνονται' «από τις υπερβολικά σαφείς διαχωριστικές γραμμές», έγραφε στα 1984 η Μισέλ Περρό, «να προτιμάμε τις ζώνες εκείνες όπου τα πράγματα συγχέονται, οι επιδράσεις αλληλοσυγκρούονται, όπου επικρατεί το αδιαφοροποίητο, η αντιστροφή" και από τις υπερβολικά αρμονικές παραπληρωματικότητες, τις συγκρούσεις και τις αντιφάσεις' να δεχτούμε τον αμφίσημο χαρακτήρα των πραγμάτων» Για την υποδοχή της ιστορίας των γυναικών από την ευρύτερη κοινότητα των ιστορικών (και για το ζήτημα της περιθωριοποίησης) βλ. Περρό, «Η ιστορία των γυναικών είναι η ιστορία της σχέσης των φύλων», ό.π., και Αβδελά, ((Ιστορία των γυναικών, ιστορία του φύλου, φεμινιστική ιστορία...», ό.π., 16-17" βλ. επίσης και τις εισηγήσεις της Α. Μπακαλάκη και της Ε. Αβδελά στον παρόντα τόμο. 16. Βλ. σχετικά, Αβδελά, «Ιστορία των γυναικών, ιστορία του φύλου, φεμινιστική ιστορία...», ό.π., Από τον πρόλογο στο Perrot (επιμ.), Une histoire des femmes est-elle possible?, ό.π., 15.

12 Το σύγχρονο εγχείρημα της ιστορίας των γυναικών 197 Στο σημείο αυτό επιτρέψτε μου μια μικρή παρέκβαση, εν είδει παραδείγματος: τοποθετημένη στο μεταίχμιο μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού, η γυναικεία εκπαίδευση (ως δημόσιες πρακτικές και λόγοι εκμάθησης του «οικιακού ρόλου» και της «θηλυκότητας», αλλά και, ταυτόχρονα, ως η σημαντικότερη ρωγμή στους αποκλεισμούς, ιδιαίτερα προκειμένου για τον 19ο αιώνα) αποτελεί, πιστεύω, ένα προνομιακό πεδίο για την ανίχνευση ακριβούς των αμφισημιών, των αντιφάσεων, των συγκρούσεων. Αποτελεί ένα από τα πεδία έρευνας που συνέβαλαν ώστε η ιστορία των γυναικών να υπερβεί διπολικά απλουστευτικά σχήματα του τύπου υποταγή-εξέγερση, ενσωμάτωση-ρήξη, γυναίκες αποκλεισμένες-γυναίκες ελεύθερες, και να αναζητήσει «περιφερειακές» μορφές εξουσίας των γυναικών ή όψεις διεκδίκησης εξουσίας-γνώσης, με αποσταθεροποιητικές αλλά και αμφίσημες δυναμικές (π.χ. διεκδίκηση εγχειρημάτων δημόσιου χαρακτήρα που παραδοσιακά ανήκαν στους άνδρες, όπως η γραφή, το «ιεραποστολικό» παιδαγωγικό έργο ή η καριέρα σε ορισμένες επιστήμες, με ταυτόχρονη όμως επίκληση των «εξανθρωπιστικών» αξιών της «γυναικείας φύσης» ως κύριο νομιμοποιητικό νοητικό εργαλείο). Επεκτείνοντας λίγο τον συλλογισμό μας, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι η ιστορία της γυναικείας εκπαίδευσης συνέβαλε και στον απεγκλωβισμό της ιστορίας των γυναικών από την ιδεολογικοποιημένη (σε τελευταία ανάλυση) προβολή σε μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα της κατασκευασμένης αντίστιξης άνδρας-δημόσιο/γυναίκα-ιδιωτικό' αντίστιξη, που συνοδεύεται από αυτονόητες συνδηλώσεις, οι οποίες ταυτίζουν το πρώτο σκέλος με την Εξουσία και το δεύτερο με τον Αποκλεισμό, απλουστεύοντας έτσι υπερβολικά το ιεραρχικό περιεχόμενο της σχέσης άνδρας-γυναίκα και περιορίζοντας συνακόλουθα τις δυνατότητες αποδόμησής του. Η μετάθεση του κέντρου βάρους της ανάλυσης από τους θεσμούς στις αναπαραστάσεις, που σφράγισε ευρύτερα την ιστορία των γυναικών την περασμένη δεκαετία και επηρέασε την ιστορία της γυναικείας εκπαίδευσης πρόσφερε εξάλλου νέες δυνατότητες προσέγγισης της σχέσης των φύλων, συντελώντας και σε άλλες «υπερβάσεις)): έτσι, για παράδειγμα, ο κανονιστικός λόγος περί γυναικείας εκπαίδευσης αναδυόταν ουσιαστικά ως ένας λόγος περί γυναικών και περί ανδρών: λόγος που κανονικοποιεί την έμφυλη διαφορά, που ορίζει τί είναι άνδρας και τί γυναίκα. Πρόκειται για έναν λόγο ο οποίος επιτρέπει να διερευνηθεί η σταδιακή διαμόρφωση ενός συμπαγούς συστήματος δεξιοτήτων, γνώσεων, αξιών που κάθε φύλο εκπροσωπεί, ενός σύμπαντος επιθυμητών ταυτοτήτων φύλου' λόγο, που αντανακλά και συγχρόνως κατασκευάζει συστηματικά (και με χαρακτηριστική πολυσημία) την έννοια του κοινωνικού φύλου. Η στροφή ακριβώς προς την ανάλυση των έμφνλων λόγων στάθηκε καθοριστικής σημασίας για τη μετατόπιση προς μια ιστορία του φύλου - μετατόπιση, η οποία συνιστά ένα πολύπλευρο εγχείρημα υπέρβασης «στεγανών» της ιστορίας των γυναικών.

13 198 Ελένη Φουρναράκη Προς την κατεύθυνση υπέρβασης, λοιπόν, των «στεγανών» αυτών προβάλλονται νέα ζητήματα και επισημαίνεται η αναγκαιότητα μιας νέας ιστορικής σύνθεσης. Υποστηρίζεται ρητά ότι το φύλο, όπως και η τάξη, συνιστά έναν από τους μείζονες κοινωνικούς προσδιορισμούς που διαφοροποιεί τα άτομα ως προς τις εμπειρίες της ζωής τους και ότι, συνεπώς, «οι κοινωνικές σχέσεις των φύλων», που ποικίλλουν ως προς την κοινωνική οργάνωση και αλλάζουν μέσα στον χρόνο, πρέπει να τοποθετηθούν στο επίκεντρο της ανάλυσης, και μάλιστα στη διαπλοκή πρακτικών και σημασιών: η πολυσημία που περιβάλλει την έμφυλη διαφορά σε δεδομένες κοινωνίες και εποχές, οι διακυμάνσεις, διαχρονικές και συγχρονικές, στο εσωτερικό των συμβολισμών του φύλου αλλά και στους ίδιους τους έμφυλους ρόλους, καθώς επίσης και ο τρόπος που αυτά παρεμβαίνουν ευρύτερα στη διατήρηση της κοινωνικής τάξης ή, αντίθετα, της κοινωνικής αλλαγής, στην οργάνωση της κοινωνικής δομής και στην κατανομή της εξουσίας, όλα αυτά αναδεικνύονταν συγχρόνως ως ζητήματα που θα επέτρεπαν ανανεωμένες προσεγγίσεις με πολλαπλούς «συσχετικούς» όρους 18. Αυτοί δεν συνίστανται μόνο στο να μελετηθούν συστηματικά οι κοινωνικές εμπειρίες το^ν γυναικών σε σχέση με εκείνες των ανδρών (στο εσωτερικό της ίδιας τάξης, για παράδειγμα) ή ακόμα στο να διερευνηθεί πώς δεδομένες ιστορικές καταστάσεις και θεσμοί που αφορούν καταρχήν στο ένα φύλο μπορεί να επηρεάζουν και το άλλο" αλλά και περαιτέρω, εκτός από τη διερεύνηση των μηχανισμών που συγκροτούν, μεταδίδουν και αναπαράγουν την έμφυλη διαφορά, να αναζητηθεί πώς οι αναπαραστάσεις της διαφοράς αυτής νοηματοδοτούν ιστορικά γεγονότα, θεσμούς, άλλες ταυτότητες (τάξης, έθνους, φυλής), τί μας αποκαλύπτουν για τις δομές της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής κυριαρχίας: οι διαπιστώσεις αυτές εύλογα δημιουργούσαν νέα ερωτήματα, τα οποία, όπως επεσήμαινε η Τζόαν Σκοτ, «ήταν αδύνατον να απαντηθούν χωρίς πληροφόρηση για τις γυ- 18. Από τις κριτικές αποτιμήσεις της πορείας της ιστορίας των γυναικών έχει επανειλημμένα επισημανθεί η πρώιμη συνεισφορά δύο κειμένων, της Νάταλι Ζίμον-Ντέιβις και της Τζόαν Κέλι, προς την κατεύθυνση των νέων αυτών ζητημάτο^ν και προς τη «συσχετική» προσέγγιση: Natalie Zemon-Davis, «"Women's History in Transition"...», ό.π., και Τζ. Κέλι, «Οι κοινωνικές σχέσεις των φύλοον: μεθοδολογικές επιπτώσεις στην ιστορία των γυναικών», μτφρ. Κωστούλα Σκλαβενίτη, στο Αβδελά και Ψαρρά (επιμ.), Σιωπηρέ; ιστορίες..., ό.π. (πρώτη δημοσίευση, στο Signs 1/4 (1976)). Η Τζ. Κέλι είναι από τις πρώτες ερευνήτριες που διατύπωσαν θεωρητικά τη θέση ότι η μελέτη των γυναικών δεν μπορεί παρά να περνά από τη μελέτη της σχέσης των φύλων, εμμένοντας με έμφαση στην ανάγκη διερεύνησης της διαπλοκής φύλου και τάξης, κάτι που τη συνέδεε με την παράδοση της βρετανικής φεμινιστικής ιστοριογραφίας και την κριτική που η τελευταία ασκούσε σε έναν βασικό συνομιλητή της, στη μαρξιστική εργατική ιστορία, η οποία δεν έπαιρνε υπόψη την εμπειρία των γυναικών στις αναλύσεις της ή αδυνατούσε να εντάξει το φύλο ως παράγοντα που επηρεάζει την τάξη: βλ. σχετικά, Αβδελά και Ψαρρά, ((Εισαγωγή: Ξαναγράφοντας το παρελθόν...», ό.π.

14 Το σύγχρονο εγχείρημα τη; ιστορίας των γυναικών 199 ναίκες, αλλά δεν περιορίζονται στη γυναίκα ως υποκείμενο και φορέα» 19. Η ιστορία των γυναικών λοιπόν δεν μπορεί παρά να είναι και ιστορία των ανδρών. Με μια έννοια, η τοποθέτηση στο κέντρο της ιστορικής ανάλυσης της εμπειρίας των γυναικών ως φύλου ευνοούσε την επανατοποθέτηση της ανδρικής εμπειρίας με νέους όρους" όχι πλέον δηλαδή ως μια εμπειρία «ουδέτερη» η οποία έμοιαζε να περιλαμβάνει και τις γυναίκες, εξουδετερώνοντας ουσιαστικά τη δική τους εμπειρία. Έγινε δηλαδή συνειδητό ότι το φύλο όχι πια ως βιολογική κατηγορία ή ως μια βαθύτερη «ουσία)), αλλά ως κοινωνική και πολιτισμική κατασκευή, και ως δυναμικό ιστορικά φαινόμενο, καθορίζει την ανθρώπινη εμπειρία στην ιστορία. Όπως την καθορίζουν άλλοι βασικοί παράγοντες, η τάξη, η φυλή, η εθνότητα. Κατηγορίες που αφορούν τόσο τους άνδρες όσο και τις γυναίκες. Οι διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό του γυναικείου φύλου ανομοιότητες, ανισότητες έγιναν εξίσου ορατές μέσα από την ιστορική ανάλυση: όπως οι άνδρες δεν μοιράζονται όλοι την ίδια ιστορική εμπειρία, κι αυτό εθεωρείτο δεδομένο, άλλο τόσο και οι γυναίκες έχουν διαφορετικές ιστορίες αυτή η διαπίστωση συντελεί στο να αποδοθεί η ιστορία στις γυναίκες, αποδεσμεύοντας τες από την «αποκλειστικότητα» και την «οικουμενικότητα» των ρόλων που έχουν σχέση με την αναπαραγωγή, εντάσσοντας τες μέσα στην πολυπλοκότητα των διαφόρων κοινωνικών σχέσεων, αναγνωρίζοντας τους παράλληλα το δικαίωμα στην ατομικότητα. Αν, τέλος, έγινε φανερό ότι οι επιδράσεις των ιστορικών γεγονότων στάθηκαν διαφορετικές για τους άνδρες και για τις γυναίκες ανεξάρτητα από το είδος της συμμετοχής τους σε αυτά, έγινε εξίσου φανερό ότι υπάρχουν και ομοιότητες, που αξίζει να διερευνηθούν συστηματικότερα. Η ιστορία των γυναικών λοιπόν δεν μπορεί παρά να είναι η ιστορία του φύλου. Στην έννοια αυτή όμως αποδίδεται πλέον ένα νέο περιεχόμενο ή. ορθότερα, τίθενται οι βάσεις για μια (νέα) θεωρητικοποίησή της. 19. Scott, «Women in History...», ό.π., 155, όπου διατυπώνει, επίσης πρώιμα, εξαιρετικά σύγχρονα ερωτήματα.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και Ιστορία. Ενότητα 1: Εισαγωγή: μελετώντας την ιστορία των γυναικών και του φύλου στην πρώιμη νεότερη Ευρώπη (15ος-18ος αι.

Φύλο και Ιστορία. Ενότητα 1: Εισαγωγή: μελετώντας την ιστορία των γυναικών και του φύλου στην πρώιμη νεότερη Ευρώπη (15ος-18ος αι. Φύλο και Ιστορία Ενότητα 1: Εισαγωγή: μελετώντας την ιστορία των γυναικών και του φύλου στην πρώιμη νεότερη Ευρώπη (15ος-18ος αι.) Ανδρονίκη Διαλέτη Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ποθητή Χαντζαρούλα. «Ιστοριογραφικές προσεγγίσεις του φύλου»

Ποθητή Χαντζαρούλα. «Ιστοριογραφικές προσεγγίσεις του φύλου» Ποθητή Χαντζαρούλα «Ιστοριογραφικές προσεγγίσεις του φύλου» 1 Sue Williams: Είναι μεγάλη ανακούφιση. Αισθάνομαι σχεδόν σαν άνθρωπος. Ακόμα έχω προκατάληψη απέναντι στις γυναίκες. Εννοώ, γιατί να θέλω να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες και φύλα: Ανθρωπολογικές και ιστορικές προσεγγίσεις

Γυναίκες και φύλα: Ανθρωπολογικές και ιστορικές προσεγγίσεις Ποθητή Χαντζαρούλα Γυναίκες και φύλα: Ανθρωπολογικές και ιστορικές προσεγγίσεις Ιστοριογραφικές προσεγγίσεις του φύλου Εισαγωγή Η ιστορία των γυναικών/φύλου χαρακτηρίζεται πλέον ως ένα αυτόνοµο ιστοριογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 ΕΞΥΠΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ/ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΥΦΥΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η «ΔΟΜΗΣΗ» ΤΗΣ ΟΙ 5 ΠΕΙΘΑΡΧΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ/ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΜΠΟΔΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις

Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις Ε.Μ.Π. ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Πολεοδομία και Χωροταξία Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εκδήλωση της Δομής Ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου Ημερίδες Επιμόρφωσης/Ενημέρωσης για τα επιλεγέντα Στελέχη Εκπαίδευσης του ΥΠΕΠΘ στα πλαίσια του Έργου με τίτλο: «Παραγωγή βοηθητικού εκπαιδευτικού υλικού για την εισαγωγή θεμάτων σχετικά με τα φύλα στην

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014 Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Βασικότερος και παράλληλα αναπόφευκτος κίνδυνος όλων των κοινωνιών αποτελεί η γήρανση του πληθυσμού. Για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Εν όψει της συμμετοχής μου στις αυτοδιοικητικές εκλογές. του Μαΐου αισθάνομαι την υποχρέωση να απευθυνθώ σε εσάς

Εν όψει της συμμετοχής μου στις αυτοδιοικητικές εκλογές. του Μαΐου αισθάνομαι την υποχρέωση να απευθυνθώ σε εσάς Εν όψει της συμμετοχής μου στις αυτοδιοικητικές εκλογές του Μαΐου αισθάνομαι την υποχρέωση να απευθυνθώ σε εσάς τους συμπολίτες μου, ως Γιώργος Κοτρωνιάς και θέλω να γνωρίζετε ότι δεν πρόκειται να κάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Εισαγωγή στην Αρχειονομία 1 ο Μάθημα Μια πρώτη ματιά... Κοινωνία της Πληροφορίας Η Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται ως η εποχή της πληροφορίας.

Διαβάστε περισσότερα

Από τη θεωρία στην πράξη: Η Εμπειρία της Ένταξης της Οπτικής του Φύλου στα Αναλυτικά Προγράμματα της Πρωτοβάθμιας

Από τη θεωρία στην πράξη: Η Εμπειρία της Ένταξης της Οπτικής του Φύλου στα Αναλυτικά Προγράμματα της Πρωτοβάθμιας Από τη θεωρία στην πράξη: Η Εμπειρία της Ένταξης της Οπτικής του Φύλου στα Αναλυτικά Προγράμματα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Κυπριακής Εκπαίδευσης ΜΑΡΙΑ ΓΚΑΣΟΥΚΑ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Μάριος Βρυωνίδης 5ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΕΛΜΕΚ - ΠΟΕΔ ΟΛΤΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ «Φύλο και Εκπαίδευση : Μια εξίσωση ισότητας» Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο, σεξουαλικότητα και σεξουαλικός προσανατολισµός. -Ιδιωτική ζωή, δηµόσιο νόηµα

Φύλο, σεξουαλικότητα και σεξουαλικός προσανατολισµός. -Ιδιωτική ζωή, δηµόσιο νόηµα Εισήγηση στo σεµινάριο «Σεξουαλικός Προσανατολισµός:Στάσεις-Επιλογές- Προβληµατισµοί». Θεσσαλονίκη, 9 Μαϊου 2005. Επιτροπή Κοινωνικής Πολιτικής -Κέντρο Συµβουλευτικής και Ψυχολογικής Υποστήριξης (ΚΕΣΥΨΥ),

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι κλασσικές φεµινιστικές θεωρίες της ανισότητας.

1. Οι κλασσικές φεµινιστικές θεωρίες της ανισότητας. Απόσπασµα από τη διδακτορική διατριβή «Νέες γυναίκες µε πανεπιστηµιακή µόρφωση και η συµφιλίωση της ιδιωτικής και της δηµόσιας σφαίρας στο σχεδιασµό της ενήλικης ζωής», Χριστίνα Αθανασιάδου, Τµήµα Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ» ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ» ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2015 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΝΔΟ- ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ & ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC)

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) προώθηση από το Δίκτυο Κ.Α.Π.Α. (Κοινωνικής Αλληλεγγύης & Περιφερειακής Ανάπτυξης) Ενότητα 1: Τα κλειδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Εισήγηση: κ.γεωργίου Κασιμάτη, Προέδρου Ε.Β.Ε.Π. και Κ.Ε.Ε.Ε. με θέμα : «ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ» Το Σχέδιο υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΦΥΛΟ ΕΠΟ42 ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ - ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 2100 ΛΕΞΕΙΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΦΥΛΟ ΕΠΟ42 ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ - ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 2100 ΛΕΞΕΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΦΥΛΟ ΕΠΟ42 ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ - ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 2100 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας: Απαντήστε στο εξής ερώτημα: «Ποια από τις δύο

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel «εκεί που αρχίζει η ασφάλεια τελειώνουν οι ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Χανιά, Απρίλιος 2014 Τον Αύγουστο του 2010, ενεργοί πολίτες των Χανίων προχωρήσαμε στη δημιουργία της ανεξάρτητης δημοτικής μας κίνησης με επικεφαλής τον Τάσο Βάμβουκα. Με διαφορετικές αφετηρίες,

Διαβάστε περισσότερα

2. Το δημογραφικό πλαίσιο και η σημασία του για τη σύνθεση των νοικοκυριών και της οικογένειας

2. Το δημογραφικό πλαίσιο και η σημασία του για τη σύνθεση των νοικοκυριών και της οικογένειας 2. Το δημογραφικό πλαίσιο και η σημασία του για τη σύνθεση των νοικοκυριών και της οικογένειας 2.1 Πτυχές των δημογραφικών εξελίξεων στη μεταπολεμική Ελλάδα με έμφαση στη γονιμότητα και τη θνησιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ. Με πρακτικά βήματα η Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση υποστηρίζει την αλλαγή του κράτους

ΟΜΙΛΙΑ. Με πρακτικά βήματα η Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση υποστηρίζει την αλλαγή του κράτους ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 22 Οκτωβρίου 2012 ΟΜΙΛΙΑ Ο Υφυπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Μανούσος

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Επιμέλεια Εργασίας: Καρτσέλα Ευαγγελία 213/04/039

Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Επιμέλεια Εργασίας: Καρτσέλα Ευαγγελία 213/04/039 Η ΚΑΤΤΑΣΣΚΕΕΥΗ ΤΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΜΙΑ ΠΡΡΟΒΛΗΜΑΤΤΙ ΙΚΗ ΓΓΙ ΙΑ ΤΤΗΝ ΓΓΥΝΑΙ ΙΚΕΕΙ ΙΑ ΕΕΠΑΓΓΓΓΕΕΛΜΑΤΤΙ ΙΚΗ ΚΑΤΤΟΧΥΡΡΩΣΣΗ ΚΑΙΙ ΕΕΞΕΕΛΙ ΙΞΗ.. Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Τμήμα Επιστημών Διοίκησης- MBA Κατεύθυνση: Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Οδηγίες. προς τον / την εκπαιδευτικό

Γενικές Οδηγίες. προς τον / την εκπαιδευτικό Γενικές Οδηγίες προς τον / την εκπαιδευτικό 1 Γενικές Οδηγίες προς τον / την εκπαιδευτικό Τα δύο τεύχη Ιστορίας-Γεωγραφίας αποτελούν δειγματικές διδακτικές ενότητες οι οποίες μπορούν να μυήσουν αποτελεσματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις LOGO Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας Σέρρες, 17/10/2010 Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις Δρ. Γεώργιος A. Κουλαουζίδης Μαθηματικός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: ΠΕΝΤΕ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. Κείμενο 3 O ΑΤΥΧΟΣ ΓΑΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΟ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: ΠΕΝΤΕ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. Κείμενο 3 O ΑΤΥΧΟΣ ΓΑΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΟ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: ΠΕΝΤΕ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. Κείμενο 3 O ΑΤΥΧΟΣ ΓΑΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΟ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ Της Heidi I. Hartmann 1979, The Unhappy Marriage

Διαβάστε περισσότερα

Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος

Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος Οι κοινωνικές επιστήμες στοχεύουν στη συγκρότηση θεωριών, οι οποίες στηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Πολιτικές διαχείρισης της διεθνικής σωματεμπορίας υπό την οπτική του φύλου»

«Πολιτικές διαχείρισης της διεθνικής σωματεμπορίας υπό την οπτική του φύλου» «Πολιτικές διαχείρισης της διεθνικής σωματεμπορίας υπό την οπτική του φύλου» Ματίνα Παπαγιαννοπούλου Κοινωνιολόγος-Εγκληματολόγος Ημερίδα: «Μετανάστευση και φύλο. Από την αδήλωτη εργασία στην ένταξη» Αθήνα,

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση

Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση ΜΑΡΙΑ ΦΡΑΓΚΑΚΗ The time is now, break free ad fly if you have the courage Ορίζοντας ρζ την έρευνας δράσης «Ένας πρακτικός τρόπος να εξετάσει κάποιος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Περιεχόμενα Παρουσίασης Η Στρατηγική «Ευρώπη 2020» Οι Δήμοι στη νέα προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο ESPON 2013 Programme Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο Ο ρόλος των περιφερειών στην Στρατηγική Ευρώπη 2020 : Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς χωρική

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός ΣκοπόςκαιΜεθοδολογία Η εργασία αυτή στοχεύει στην χρήση της βιογραφικής έρευνας για την καλύτερη κατανόηση της επαγγελµατικής

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα