Οι δυσκολίες της διαθεματικότητας για τα παιδιά του Δημοτικού.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι δυσκολίες της διαθεματικότητας για τα παιδιά του Δημοτικού."

Transcript

1 1 Τα μυστικά του Λαβυρίνθου Η εικαστική δραστηριότητα με τον τίτλο «Λαβύρινθος» δημοσιεύτηκε το 1996 στο βιβλίο του δασκάλου του προγράμματος «Μελίνα, εκπαίδευση και πολιτισμός». Πρόκειται για μια εικαστική δραστηριότητα για τα παιδιά της Α τάξης του Δημοτικού, η οποία στοχεύει στη διαθεματικότητα με εφαλτήριο την τέχνη. Είναι ένα απλό παράδειγμα διδασκαλίας της αφηρημένης τέχνης και της αφαιρετικής σκέψης χωρίς να αποτελεί πανάκεια για τον εικαστικό τομέα γνώσης. Ωστόσο, η δημιουργία της και η εφαρμογή της άπτεται των δυσκολιών της διαθεματικής προσέγγισης στην εκπαίδευση. Η διαθεματικότητα είναι επιθυμητή και συχνά είναι αναγκαία ως τρόπος διδασκαλίας αλλά επισύρει πάμπολλες θεωρητικές και πρακτικές δυσκολίες. Οι δυσκολίες της διαθεματικότητας για τα παιδιά του Δημοτικού. Μια εκδοχή για τον ορισμό της διαθεματικότητας αποτελεί ο διδακτικός εντοπισμός μιας κοινής αναφοράς σε ποικίλα πεδία γνωστικών τομέων σε τέχνη και επιστήμη. Η κοινή αναφορά για να είναι γόνιμη συχνά υπάρχει ανάγκη να αναζητηθεί στη δομή των γνωστικών τομέων. Η διαδικασία, όμως, άπτεται της γενίκευσης και της επαγωγής. Η γενίκευση ως διαδικασία πραγματοποιείται όταν μια κρίση ή απόφαση εφαρμόζεται σε μια ολόκληρη τάξη ή κατηγορία αντικειμένων γεγονότων ή φαινομένων. Ο ορισμός της γενίκευσης μοιραία επισύρει και την διαδικασία της επαγωγής. Η επαγωγή συμβαίνει όταν ένας οροθετημένος αριθμός παρατηρήσεων για τα μέλη μιας τάξης επεκτείνεται ή γενικεύεται και στα υπόλοιπα μέλη της. 1 Η γενίκευση, όμως, θεωρείται από τον Vygotsky συνειδητοποιημένη ενέργεια 2 και τα παιδιά όπως είναι γνωστό από την κλασσική αναπτυξιακή ψυχολογία δεν έχουν επίγνωση της σκέψης τους. Η επίγνωση της σκέψης συνδέεται άμεσα με την συνειδητοποίηση των εννοιών και τον διαχωρισμό τους σε είδος και υποείδος. Τα παιδιά μέχρι την μεταβατική περίοδο, η οποία ταυτίζεται με την αρχή της εφηβείας, σύμφωνα πάντα με την κλασσική αναπτυξιακή ψυχολογία, δεν έχουν συνείδηση των εννοιών τους. Αποτέλεσμα της ανωτέρω έλλειψης συνειδητοποίησης ήταν ο διαχωρισμός της σκέψης των παιδιών σε αναπτυξιακά στάδια. Η σύγχρονη αναπτυξιακή ψυχολογία, όμως, αμφισβητεί την ύπαρξη ομοιογενών και καθορισμένων γενικών σταδίων, διότι πρόσφατες έρευνες οδήγησαν στην αναθεώρηση των γνωστικών ικανοτήτων των παιδιών. 3 Για παράδειγμα, στις έρευνες της Eleanor Gibson παρατηρήθηκε ότι τα βρέφη είναι σε θέση από την ηλικία του ενός μηνός να γενικεύουν. Το πείραμα είχε σχέση με την εξοικείωση και την απεξοικείωση σταθερών και ελαστικών κινήσεων ενός αντικειμένου. Τα βρέφη γενίκευαν την εν λόγω διάκριση ακόμα και όταν το αισθητήριο άλλαζε από την αφή στην όραση. 4 Ωστόσο, δεν μπορεί ακόμη κανείς να ισχυριστεί με βεβαιότητα ότι τα παιδιά έχουν την δυνατότητα να συνειδητοποιήσουν το περιεχόμενο της συνείδησής τους. Το περιεχόμενο της συνείδησης αναφέρεται στην δυνατότητα των παιδιών να 1 Reber, A. S., Reber, E., (2001), Generalization, The Penguin Dictionary of Psychology, 3 η έκδ, (σελ.295), London, Penguin Books. 2 Βυγκότσκι, Λ., (1988), Σκέψη και Γλώσσα, (μτφρ. Ρόδη, Α.), Αθήνα, Γνώση, (1964), σελ Flavell, J., (1995), Γνωστική Ανάπτυξη: Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον. Στο ανθολόγιο: Κουγιουμουτζάκης, Γ. (Επιμελητής έκδοσης) Αναπτυξιακή Ψυχολογία, Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον, (μτφρ. Σόλμαν, Μ.), (σελ ), Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. 4 Pick, H. L., (1995), Eleanor J. Gibson: Αντίληψη μέσω Μάθησης και Μάθηση μέσω Αντίληψης. Στο ανθολόγιο: Κουγιουμουτζάκης, Γ. (Επιμελητής έκδοσης) Αναπτυξιακή Ψυχολογία, Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον, ό.π., σελ.541.

2 2 έχουν αισθήσεις και αντιλήψεις, να ανταποκρίνονται σε ερεθίσματα, να έχουν αισθήματα και συναισθήματα, να έχουν σκέψεις, ιδέες, σχέδια και εικόνες 5 αλλά το πρόβλημα εντοπίζεται στο ότι δεν θεωρούνται ικανά να έχουν επίγνωση όλων αυτών. Μ αυτήν την έννοια η διαθεματικότητα φαίνεται δύσκολη έως και αδύνατη στην εφαρμογή της. Όμως, η αναπτυξιακή ψυχολογία αφήνει και άλλα περιθώρια για την πραγμάτωσή της. Η θεωρητική πρόσβαση στη διαθεματικότητα. Εκτός από τον Piaget και εν μέρει τον Vygotsky, οι οποίοι αρνούνται την επίγνωση της σκέψης στα παιδιά υπάρχει και ο Bandura, ο οποίος υπεραμύνεται της εμπειρίας. Σύμφωνα με την Joan Grusec πιστεύει ότι: «Αντί να θεωρούμε την ανάπτυξη της σκέψης ως κάτι που ακολουθεί συγκεκριμένα και ομοιογενή στάδια, είναι καλύτερα να τη βλέπουμε ως καθοδηγούμενη από εξειδικευμένες γνωστικές ικανότητες που αλλάζουν με το πέρασμα του χρόνου, ως μια λειτουργία της ωρίμανσης και της εμπειρίας». 6 Η εμπειρία είναι μια έννοια κλειδί, η οποία εφ όσον αναφέρεται στην ωρίμανση της ατομικότητας τότε, πράγματι, επιτρέπει ως ένα βαθμό την προσέγγιση στη διαθεματικότητα ανεξάρτητα από την ηλικιακή σταθερά αυτού που εξειδικεύεται στην εμπειρία. Για παράδειγμα ένας μικρός Ίνουϊτ είναι, ενδεχομένως, σε θέση να κατανοήσει καλύτερα την έννοια χιόνι από έναν ενήλικα μιας θερμής περιοχής. Στο σημείο αυτό μπαίνει κυρίαρχη η έννοια του πολιτισμού, η θεωρία του πρωτοτύπου καθώς και η φιλοσοφία του νου. Εξειδικευμένη εμπειρία μπορεί να θεωρηθεί και η οπτική εκμάθηση, εφ όσον στοχεύει στην ανάπτυξη της οπτικής αντίληψης. Άλλωστε η σύγχρονη νευροεπιστήμη έχει συνδέσει την συγκεκριμένη ανάπτυξη με την αισθητική εμπειρία. Η έρευνα απέδειξε, επίσης, ότι η πρώιμη αισθητική αποστέρηση μεταβάλλει την ανάπτυξη των νευρικών κυκλωμάτων. Έτσι, η νευρική δραστηριότητα που προκαλεί η εμπειρία είναι δυνατόν να τροποποιήσει τις συναπτικές συνδέσεις ακόμη και κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής. 7 Ο Zeki ισχυροποιεί περισσότερο την ανωτέρω άποψη με την παρατήρηση ότι η οπτική περιοχή V1 του εγκεφάλου είναι πλήρως αναπτυγμένη ανατομικά κατά τη γέννηση, σαν να είναι έτοιμη να αντιληφθεί τις οπτικές «εντυπώσεις». Παράλληλα, ο «συνειρμικός» φλοιός αναπτύσσεται μετά τη γέννηση σαν να εξαρτάται η ανάπτυξη του από την πρόσκτηση οπτικών εμπειριών. 8 Ο Zeki συνδέει δύο έννοιες, τις οπτικές εντυπώσεις και την εμπειρία. Ο Hume ισχυρίζεται ότι οι εντυπώσεις δεν είναι παρά αναπαραστάσεις, τις οποίες σχηματίζουμε εντός μας μέσω των αισθήσεων. 9 Ο χώρος αναφοράς και αποθήκευσης των νοητικών αναπαραστάσεων είναι η μνήμη. Ο Vygotsky είναι απολύτως σίγουρος ότι η μνήμη και η προσοχή στα παιδιά είναι συνειδητοποιημένες. Συγκεκριμένα ο ίδιος στο βιβλίο του «Σκέψη και Γλώσσα» δηλώνει απορώντας: «Ο μαθητής δεν έχει συνείδηση των εννοιών του πως εξηγείται ότι το παιδί στην σχολική ηλικία εμφανίζει την 5 Reber, A. S., Reber, E., (2001), Conscious, The Penguin Dictionary of Psychology, ό.π., σελ Grusec, J. E., (1995), Η θεωρία της κοινωνικής μάθησης και η αναπτυξιακή ψυχολογία: το κληροδότημα του Robert Sears και του Albert Bandura. Στο ανθολόγιο: Κουγιουμουτζάκης, Γ. (Επιμελητής έκδοσης) Αναπτυξιακή Ψυχολογία, Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον, ό.π., σελ Kandel, E. R., Schwartz, J. H., Jessell, T. M., (2003), Νευροεπιστήμη και Συμπεριφορά, (μτφρ. Καζλαρής, Χ., Καραμανλίδης, Α., Παπαδόπουλος, Γ. Χ.), 3 η έκδ., Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, σελ. 495, Zeki, S., (2002), Εσωτερική όραση, Μια εξερεύνηση της τέχνης και του εγκεφάλου, (μτφρ. Ντινόπουλος, Θ.), Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, σελ D. F. N., (2001), Hume, David ( ), Audi, R. (Επιμελητής έκδοσης) The Cambridge Dictionary of Philosophy, 2 η έκδ., (σελ ), Cambridge, Cambridge University Press.

3 3 ικανότητα της συνειδητής γνώσης στον τομέα της μνήμης και της προσοχής και της κατοχής αυτών των δύο σημαντικών νοητικών λειτουργιών, αλλά ταυτόχρονα είναι ανίκανο να κυριαρχήσει στην δική του σκέψη και να αποκτήσει την επίγνωσή της;». 10 Το ερώτημα ίσως παραμείνει για αρκετό καιρό ακόμη επίκαιρο δεδομένου ότι η «συνείδηση συνειδητοποίηση», η «ψυχή», καθώς και η «ελεύθερη βούληση» είναι τρεις έννοιες, που, ενδεχομένως, θα ταλανίσουν τους ενδιαφερομένους για πολλά χρόνια ακόμη. Για να μη προσθέσει κανείς και την ίδια την λέξη έννοια που ο Pinker με τη σειρά του απορεί για την ύπαρξη και τη λειτουργία της. 11 Σύμφωνα με τον Paivio, τώρα, στο βιβλίο του «Mental Representations» μερικές από τις αναπαραστάσεις μοιάζουν με τη γλώσσα και άλλες με την εικόνα. Πιο συγκεκριμένα εκείνες που μοιάζουν με την εικόνα συμπεριλαμβάνουν φωτογραφίες, σχέδια, χάρτες και διαγράμματα. Εκείνες που μοιάζουν με τη γλώσσα συμπεριλαμβάνουν τις φυσικές γλώσσες των ανθρώπων, τυπικά συστήματα όπως τα μαθηματικά, τη συμβολική λογική και τη γλώσσα των computers. Ο Paivio στο εν λόγω βιβλίο του υπερασπίζεται την θεωρία της διπλής κωδικοποίησης. Χωρίζει, δηλαδή τα γνωστικά συστήματα σε δύο συμβολικά υποσυστήματα, το εικονογενές (imagens) και το λογογενές (logogens). Τα δύο υποσυστήματα έχουν αναπαραστατική λειτουργία και συνδέονται απαρέγκλιτα μεταξύ τους. 12 Η αναπαραστατική σύνδεση ανάμεσα σε γλώσσα και εικόνα μνημονεύεται και από άλλους συγγραφείς. Για παράδειγμα, ο γλωσσολόγος Howard Gregory συνδέει την γλωσσική έννοια «βιβλίο» με την αντίστοιχη εικόνα της. 13 Βέβαια, μπορεί να προκύψει η ερώτηση: «από πια ηλικία ισχύει η εν λόγω σύνδεση;». Η απάντηση δεν είναι απλή διότι σχετίζεται με την ερώτηση: «από πότε αποκτά νόημα η γλώσσα ή η εικόνα;». Ο Vygotsky απαντά για τη γλώσσα. Η σημαντικότερη αλλαγή της εξωτερικής αντίληψης συνίσταται στη «μετάβαση του παιδιού από την δίχως λέξεις και συνεπώς δίχως νόημα αντίληψη στην αντίληψη που επενδύεται με λέξεις και αναφέρεται σε αντικείμενα». 14 Τα πειράματα της Eleanor Gibson, όμως, απέδειξαν ότι ακόμη και τα βρέφη από πολύ ενωρίς αποδίδουν τουλάχιστον οπτικό νόημα στα αντικείμενα αν όχι γλωσσικό. 15 Γι αυτό και ο John Berger δηλώνει: «η όραση έρχεται πριν από τις λέξεις. Το παιδί κοιτάζει και αναγνωρίζει πριν μπορέσει να μιλήσει». 16 Όταν, λοιπόν, το παιδί αρχίζει και μιλά αυτόνομα τότε αποδίδει νόημα στη γλώσσα αλλά έχει προηγηθεί η απόδοση νοήματος στην εικόνα. 17 Σύμφωνα με τον Solso, τώρα η αναγνώριση και κατανόηση της εικόνας έχει τρία στάδια. Το πρώτο αναφέρεται στη μορφή, το δεύτερο στο περιεχόμενο, δηλαδή στις έννοιες και το τρίτο, που το θεωρεί και το σημαντικότερο όλων στην έκφραση. Η ερμηνεία που αποδίδεται στο αντικείμενο διατρέχει τον μηχανισμό από κάτω προς τα πάνω (bottom up) και αντίστροφα (top down). Έτσι πραγματοποιείται η οπτική επίγνωση. 18 Ο μηχανισμός της οπτικής επίγνωσης έχει τον αντίστοιχό του στη 10 Βυγκότσκι, Λ., (1988), Σκέψη και Γλώσσα, ό.π., σελ Pinker, S., (1997), How the Mind Works, New York, W.W. Norton & Company, σελ. 564, Paivio, A., (1990), Mental Representations, New York, Oxford University Press, σελ. 16, Gregory, H., (2000), Semantics, New York, Language Workbooks, σελ Βυγκότσκι, Λ., (1988), Σκέψη και Γλώσσα, ό.π. σελ Pick, H. L., (1995), Eleanor J. Gibson: Αντίληψη μέσω μάθησης και μάθηση μέσω αντίληψης. Στο ανθολόγιο: Κουγιουμουτζάκης, Γ. (Επιμελητής έκδοσης), Αναπτυξιακή Ψυχολογία, Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον, ό.π., σελ Berger, J., (1993), Η εικόνα και το βλέμμα, (μτφρ. Κονταράτου, Ζ.), Αθήνα, Οδυσσέας. 17 Paivio, A., (1990), Mental Representations, ό.π., σελ. 88, Solso, R. L., (1997), Cognition and the Visual Arts, America, A Bradford Book. The MIT Press Cambridge, Massachusetts London, England, σελ. 75, 78.

4 4 γλώσσα. Ο Vygotsky εντοπίζει τον συγκεκριμένο μηχανισμό στην αλληλεπίδραση των επιστημονικών με τις αυθόρμητες έννοιες. 19 Αν τώρα συσχετιστούν όλες οι ανωτέρω πληροφορίες γίνεται φανερό ότι η βίωση μιας εμπειρίας είναι καθοριστικής σημασίας. Επιπροσθέτως, γίνεται φανερό ότι είναι δυνατόν να ξεκινά από την οπτική, να διαπερνά και να συνδέει συμβολικά συστήματα όπως η γλώσσα ή τα μαθηματικά. Η εμπειρία δεν θεωρείται απαραίτητα συνειδητοποιημένη αλλά μπορεί να ισχύσει αυτό που υποστηρίζει η Eleanor Gibson, ότι δηλαδή η αντίληψη μέσω μάθησης και η μάθηση μέσω αντίληψης είναι εφικτή. Τι εφαρμόστηκε από τη θεωρία στην δραστηριότητα «Λαβύρινθος» Η δραστηριότητα συνδέεται με ένα εικαστικό παραμύθι. Μια σύντομη περίληψη του είναι η ακόλουθη: Σε μια «πανέμορφη» πολιτεία ζουν δύο παιδιά. Το ένα είναι η Μαρία που αγαπά τα μαθηματικά και το άλλο είναι ο Δημητρός, που αγαπά την τέχνη. Κάποτε περνά ένα κακοσχεδιασμένο σύννεφο. Αγκαλιάζει την πολιτεία και την μετατρέπει από πανέμορφη σε άσχημη. Για να σωθεί η πόλη πρέπει κάποιος να διαπεράσει όλη τη βάση ενός κακοσχεδιασμένου βουνού και να αντικρίσει την ομορφιά του κόσμου που βρίσκεται στο τέλος της. Η βάση είναι δομημένη σε έναν αριθμημένο λαβύρινθο. Τα δύο παιδιά αποφασίζουν να τον περάσουν. Οι δικοί τους τους εφοδιάζουν με τις ευχές τους και ένα κουβάρι κόκκινη κλωστή που ο Δημητρός διαπιστώνει ότι είναι μια καλά τυλιγμένη γραμμή. Παράλληλα, τα δύο παιδιά έχουν προσωπικές ικανότητες. Η Μαρία γνωρίζει πολύ καλά τους αριθμούς. Ο Δημητρός μεταστοιχειώνει την πραγματικότητα ζωγραφίζοντάς την με ένα μολύβι. Ο Λαβύρινθος φυλάσσεται από έναν δράκο. Εκτός από την κύρια δραστηριότητα που έχει σχέση με τον λαβύρινθο υπάρχουν και τρεις άλλες. Στην πρώτη οι μαθητές εκφράζουν την άποψή τους ζωγραφικά για το ωραίο και το άσχημο αναπαριστώντας σε δύο φάσεις την πόλη. Στην δεύτερη αναπαριστούν τους ανθρώπους της πόλης, δεδομένου ότι έχουν μετατραπεί και αυτοί σε κακοσχεδιασμένες ζωγραφιές. Τέλος, ζωγραφίζουν το βουνό σε μεγάλη κλίμακα για να ελέγξουν το μέγεθος. Στην κύρια δραστηριότητα χρησιμοποιείται ένα χαρτόνι μεγέθους 70χ100 εκατ. Οι μαθητές γράφουν στο χαρτόνι αριθμούς από το ένα έως και το είκοσι, φροντίζοντας να είναι διάσπαρτοι σε όλη την επιφάνειά του. Η δασκάλα ή ο δάσκαλος εκφωνεί τους αριθμούς σε τυχαία σειρά. Ο άμεσος σκοπός της δραστηριότητας είναι η σύνδεση των μαθηματικών και της γλώσσας με την εικόνα. Επειδή, όμως η εμπειρία είναι κατά βάση οπτική επιδιώκεται η ανάπλαση του ταξιδιού αφαιρετικά ως έννοια καθώς και η επαφή με την αφηρημένη τέχνη. Στην κύρια δραστηριότητα αφιερώνεται ένα μεγάλο μέρος του παραμυθιού με τίτλο «το ταξίδι». Ο δάσκαλος ή η δασκάλα διαβάζουν το κείμενο ερμηνεύοντας το. Το περιεχόμενο του κειμένου «το ταξίδι» έχει σχέση με την μετάβαση των παιδιών από αριθμό σε αριθμό (βλ. εικόνα1). Η μετάβαση, ενώ ακούν το κείμενο, γίνεται ζωγραφικά με τη χρήση κόκκινής μπογιάς. Σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται μαύρο παστέλ. Η χρήση του έχει σχέση με τις ζωγραφικές μεταστοιχειώσεις του Δημητρού. Ενώ η γραμμή κόκκινη χρωστική είναι σαφώς αφαιρετική, η χρήση του μαύρου παστέλ έχει σχέση με την αναπαραστατικότητα της γραμμής (βλ. εικόνα 2). Όταν τα παιδιά συναντούν κάποιο εμπόδιο στο ταξίδι το ξεπερνούν ζωγραφίζοντάς το. Αν για παράδειγμα, έχουν να περάσουν νερά ο Δημητρός ζωγραφίζει μια βάρκα 19 Βυγκότσκι, Λ., (1988), Σκέψη και Γλώσσα, ό.π., σελ.258.

5 5 και την χρησιμοποιούν. Η γραμμή είναι πάντα συνεχής σε οποιαδήποτε κίνηση των δύο παιδιών εκτός από την περίπτωση που αναπαριστούν τα βήματά τους με σημεία. Το γνωστικό αντικείμενο των μαθηματικών για την πρώτη τάξη του Δημοτικού έχει σχέση με την εκμάθηση των αριθμών από το 1 έως και το 20 καθώς και με τα είδη, των σημείων, των γραμμών και των σχημάτων. Ως εκ τούτου, η δραστηριότητα προτείνεται να πραγματοποιηθεί κατά το τέλος της σχολικής χρονιάς. Επιπροσθέτως, το μέρος «ταξίδι» είναι χωρισμένο σε τρεις ενότητες μαθημάτων. Σε κάθε ενότητα χρησιμοποιούνται μόνον οκτώ αριθμοί. Έτσι, αφ ενός διευκολύνονται οι μαθητές στο γνωστικό αντικείμενο των μαθηματικών και αφ ετέρου δημιουργείται η αίσθηση της αναμονής για την συνέχεια του ταξιδιού. Το κείμενο «το ταξίδι» αφηγείται την περιπλάνηση των παιδιών από αριθμό σε αριθμό μέσα στον λαβύρινθο. Η αφήγηση είναι συνεχής αλλά ανάμεσα στους αριθμούς μεσολαβεί ένα κατάλληλα χρονικά υπολογισμένο μεσοδιάστημα αφήγησης έτσι, ώστε οι μαθητές να είναι σε θέση να σαρώσουν οπτικά ολόκληρο το πεδίο του χαρτονιού και να βρουν τον επόμενο αριθμό που τους ζητείται. Οι αρχικές ψυχολογικές διαδικασίες που απαιτούνται για όποιον παίρνει μέρος στη δραστηριότητα είναι αυτή της προσοχής και της μνήμης. Η οπτική προσοχή πραγματοποιείται με προσηλώσεις και σακκαδικές κινήσεις (βλ. εικόνα 3) Η λέξη saccades είναι γαλλική και σημαίνει τα μικρά πηδήματα που πραγματοποιούν τα μάτια όταν μεταφέρουν την προσοχή τους από σημείο σε σημείο μέσα στο οπτικό πεδίο. 20 Η οπτική προσοχή σύμφωνα με τον Aumont είναι σπάνια αθώα, είναι, δηλαδή, συνήθως συνειδητοποιημένη και έχει σχέση με τα ενδιαφέροντα αυτού που προσέχει. 21 Στην περίπτωση του λαβυρίνθου η προσοχή είναι κατευθυνόμενη και στρέφεται στους αριθμούς, στις γραμμές και στα σχήματα που δημιουργούνται καθώς και στη γλωσσική αφήγηση. Οι ενέργειες της προσοχής και της μνήμης γίνονται παράλληλα. Ο λόγος είναι καθαρά παιδαγωγικός και στοχεύει στο να γίνει η απαραίτητη αντιληπτική σύνδεση μεταξύ των γνωστικών τομέων και να έχει καλλιτεχνικό ενδιαφέρον η ιχνηλάτηση μέσα στον λαβύρινθο. Έχει αποδειχθεί ότι η κίνηση των ματιών κατά τη διάρκεια της προσοχής είναι διαφορετική σε όσους έχουν εξειδικευτεί στην τέχνη από εκείνους που δεν έχουν. Οι εξειδικευμένοι κάνουν διάσπαρτη και ποικίλη εξερεύνηση ενώ οι μη εξειδικευμένοι το αντίθετο. 22 Κατά τη διάρκεια της πραγματοποίησης της δραστηριότητας οι μαθητές οδηγούνται στο να κάνουν διάσπαρτη και ποικίλη εξερεύνηση σε ολόκληρη την επιφάνεια του χαρτονιού. Όταν ολοκληρωθεί η δραστηριότητα τα παιδιά έχουν ελέγξει επανειλημμένως (είκοσι φορές) τους αριθμούς, τις γραμμές και τα σχήματα. Από θεωρητικής απόψεως δεν πρόκειται για έναν άγονο πειραματισμό διότι αφ ενός η προσοχή και η μνήμη σύμφωνα με τον Vygotsky είναι συνειδητοποιημένες και αφ ετέρου παρέχεται η δυνατότητα μιας αρχής για την οπτική αισθητική εξειδίκευση της προσοχής. Παράλληλα, εκτός από τους αριθμούς, τις γραμμές και τα σχήματα το παραμύθι εντυπώνεται στην μνήμη των μαθητών, διότι αναμένουν με ενδιαφέρον την επόμενη κίνηση του Δημητρού και της Μαρίας στον λαβύρινθο. Γνωστό είναι, ότι τα παραμύθια είναι εκ των ων ουκ άνευ για την εν λόγω ηλικία, διότι ευνοούν τη γλωσσική ανάπτυξη. Την γλωσσική ανάπτυξη ευνοεί, επίσης, η ερμηνεία από τον διδάσκοντα. Το τελικό εικαστικό αποτέλεσμα της δραστηριότητας παραπέμπει στην αφηρημένη ζωγραφική. Πριν γίνει, όμως, οποιαδήποτε αναφορά στο αισθητικό μέρος της 20 Solso, R. L., (1997), Cognition and the Visual Arts, ό.π., σελ Aumont, J., (1994), The image, (μτφρ. Pajackowska, C.), London, British Film Institute, σελ. 38, Solso, R. L., (1997), Cognition and the Visual Arts, ό.π., σελ. 147.

6 6 δραστηριότητας πρέπει να λεχθεί ότι όλοι οι μαθητές έχουν αφαιρετικά καταγράψει, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο, την έννοια «ταξίδι». Η έννοια για να προκύψει έχει διαπεράσει παράλληλα την γλώσσα, την εικόνα καθώς και τα μαθηματικά. Ως εκ τούτου, αν πράγματι ισχύει η θεωρία της διπλής κωδικοποίησης οι μαθητές αποκτούν μια κοινή αναπαράσταση στα δύο υποσυστήματα, το εικονογενές και το λογογενές. Έτσι, επιτυγχάνεται απρόσκοπτα η διαθεματικότητα. Όμως, το πρόβλημα που προκύπτει είναι εάν οι μαθητές είναι σε θέση να συνειδητοποιήσουν την έννοια, δεδομένου ότι δεν έχουν επίγνωση των εννοιών τους. Στον συγκεκριμένο τομέα βοηθά ο μηχανισμός από πάνω προς τα κάτω και το αντίστροφο. Οι μαθητές σύμφωνα με τον Vygotsky έχουν έννοιες αλλά είναι εκείνες που αποκαλεί καθημερινές. Το συμβολικό σύστημα των αριθμών καθώς και η γλώσσα συνίστανται, όμως, από επιστημονικές έννοιες. Ταυτόχρονα, η έννοια ταξίδι είναι στην αναπαράσταση της αμιγώς καλλιτεχνική. Έτσι, οι έννοιες είτε είναι καλλιτεχνικές είτε επιστημονικές μπορούν να αλληλεπιδράσουν με τις καθημερινές έννοιες, σύμφωνα με τον μηχανισμό της επίγνωσης. Στο σημείο αυτό, όμως, χρειάζεται η βοήθεια του διδάσκοντα. Η απάντηση βρίσκεται στη ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης. 23 Άλλωστε, η εκπαίδευση προπορεύεται πάντα της αναπτυξιακής εξέλιξης. Το παιδί πριν μάθει συνειδητά και εκούσια κάτι μαθαίνει πρώτα να κατέχει ορισμένες ικανότητες σε σχέση μ αυτό. Επιπροσθέτως, ο Vygotsky είναι κατηγορηματικός για την ανάπτυξη της εκούσιας προσοχής, της λογικής μνήμης, της αφηρημένης σκέψης και της επιστημονικής φαντασίας. Πιστεύει ακράδαντα ότι πραγματοποιούνται μέσω ενός μαθησιακού υπόβαθρου που αναφέρεται σε όλα τα μαθήματα του αναλυτικού προγράμματος και ενός ψυχικού που έχει σχέση με τις ανώτερες ψυχικές λειτουργίες. Τα δύο μαζί συντελούν σε μία ενιαία και πολύπλοκη διαδικασία, η οποία οδηγεί στη συνειδητοποίηση και την κατοχή. 24 Η εμπειρία του αναλυτικού προγράμματος δεν είναι μόνο επιστημονική είναι και καλλιτεχνική. Ένας άλλος σημαντικότατος υπέρμαχος της εμπειρίας ο Dewey έχει γράψει: «Το ποιητικό στοιχείο, κατ αντιδιαστολή προς το πεζό, η αισθητική τέχνη, κατ αντιδιαστολή προς την επιστήμη, η έκφραση, κατ αντιδιαστολή προς τη δήλωση, κάνουν κάτι διαφορετικό από το να οδηγούν σε μία εμπειρία. Αποτελούν μία εμπειρία». 25 Ο Vygotsky, επομένως, και ο Dewey πέρα από το ότι συμφωνούν στο κοινό υπόβαθρο της επιστήμης και της τέχνης συμφωνούν και σε κάτι άλλο, στην καταλυτική επίδραση του πολιτισμού. Ο Vygotsky υπεραμύνεται των ψυχολογικών ή πολιτισμικών εργαλείων ως εκείνα που μεταβάλλουν όλη τη ροή και τη δομή των ψυχικών λειτουργιών 26 και ο Dewey θεωρεί την αισθητική εμπειρία ως ύστατο κριτήριο για την ποιότητα ενός πολιτισμού «Η ζώνη αυτή αντιστοιχεί στην απόσταση ανάμεσα στο πραγματικό αναπτυξιακό επίπεδο, όπως αυτό καθορίζεται από την ανεξάρτητη επίλυση προβλημάτων, και στο επίπεδο δυνάμει ανάπτυξης, όπως αυτό καθορίζεται από την επίλυση προβλημάτων κάτω από την καθοδήγηση των ενηλίκων ή σε συνεργασία με πιο ικανούς συνομηλίκους». Vygotsky, L. S., (1997), Νους στην κοινωνία: Η Ανάπτυξη των Ανώτερων Ψυχολογικών Διαδικασιών, (μτφρ. Μπίμπου, Α., Βοσνιάδου, Σ.), Αθήνα, Gutenberg, σελ Βυγκότσκι, Λ, (1988), Σκέψη και Γλώσσα, ό.π., σελ. 285, 289, John Dewey, Art as Experience (Νέα Υόρκη, 1934). (Η χαρτόδετη έκδοση Capricorn Books, 1958, είναι μια συντομευμένη, αλλά κατά τα άλλα πανομοιότυπη ανατύπωση, με την ίδια αρίθμηση των σελίδων). (Όπως αναφέρεται στο: Beardsley, M. C., (1989), Ιστορία των Αισθητικών Θεωριών, (μτφρ. Κούρτοβικ, Δ., Χριστοδουλίδης, Π.), Αθήνα, Νεφέλη, σελ. 327, 328.) 26 «Τα ακόλουθα μπορούν να χρησιμεύσουν ως παραδείγματα ψυχολογικών εργαλείων και των περίπλοκων συστημάτων τους: η γλώσσα, τα διάφορα συστήματα μέτρησης, οι τεχνικές απομνημόνευσης, τα συστήματα αλγεβρικών συμβόλων, τα έργα τέχνης, η γραφή, τα σχήματα, τα διαγράμματα, οι χάρτες και τα μηχανικά σχέδια, τα κάθε είδους συμβατικά σήματα κλπ.». Vygotsky, L. S., (1981c). The instrumental method of psychology. In J. V. Wertsch (Ed.), The concept of activity

7 7 Η αφαιρετική σκέψη και η αφηρημένη τέχνη. Το εικαστικό αποτέλεσμα της δραστηριότητας «λαβύρινθος» δεν είναι αναπαραστατικό με την τρέχουσα έννοια, δηλαδή, δεν είναι αναλογικό με την πραγματικότητα και παραπέμπει άμεσα στην αφηρημένη ζωγραφική. Η αναπαράσταση ως διαδικασία είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο στην ψυχολογία του θεατή αλλά και του δημιουργού. Δεν ορίζεται με ευκολία, δεδομένου ότι άπτεται της αντίληψης της πραγματικότητας. Ωστόσο, από τον Aumont ορίζεται απλά ως μία διαδικασία όπου το αναπαριστώμενο, εντός καθορισμένου πλαισίου αναφοράς δημιουργείται για να αντικαταστήσει ότι αναπαριστά. 28 Η αφηρημένη ζωγραφική εν πολλοίς δεν θεωρείται αναπαραστατική, όμως, όλη η τέχνη είναι ως ένα βαθμό αφηρημένη. Σύμφωνα με τον Solso, αλλά και άλλους μελετητές, η τέχνη δεν είναι πραγματικότητα. Πάντα, μία αναπαράσταση αναπαριστά ή αντικαθιστά οτιδήποτε, το οποίο μπορεί να είναι εκτός από ένα αντικείμενο ή πρόσωπο και ένα συναίσθημα ή μια ιδέα. 29 Στην περίπτωση του λαβυρίνθου η «κόκκινη γραμμή» αναπαριστά την έννοια «ταξίδι». Επιπροσθέτως, η γραμμή δεν αναπαρίσταται μόνο στην αφηρημένη της διάσταση αλλά και στη συγκεκριμένη. Τα σχέδια του Δημητρού που τα παιδιά επαναλαμβάνουν απεικονίζουν πραγματικά αντικείμενα και το φανταστικό είδος «δράκος». Για τα παιδιά η αναγνώριση της γραμμής με την συγκεκριμένη της μορφή είναι προσβάσιμη. Με την αφηρημένη της είναι αυταπόδεικτη εφ όσον ιχνηλατούν λεπτό το λεπτό τη διαδρομή των δύο πρωταγωνιστών στο λαβύρινθο. Έτσι, η αφηρημένη διάσταση της γραμμής αποκτά νόημα. Η αφηρημένη σκέψη, η οποία απαιτείται για την κάλυψη της έννοιας ταξίδι δημιουργείται εκ των έσω. Ταυτίζεται, δε απευθείας με το δεύτερο επίπεδο ερμηνείας που επικαλείται ο Solso αλλά είναι σίγουρο ότι δεν συνειδητοποιείται. Ωστόσο, στο τέλος της δραστηριότητας όταν έρθει η στιγμή ο διδάσκων να αναφερθεί ιστορικά σε έργα αφηρημένης ζωγραφικής, ώστε να γίνει η απαραίτητη γνωστική σύνδεση, τότε, η αφηρημένη ζωγραφική χάνει τη μυθική διάσταση που της έχει αποδοθεί ως μη κατανοητή και αιτιολογείται κατ αντιστοιχία (βλ. εικόνες 4 και 5). Στο συγκεκριμένο σημείο θίγονται δύο σημαντικά παιδαγωγικά ζητήματα, η αφαιρετική σκέψη και η διδασκαλία της αφηρημένης ζωγραφικής. Από προηγούμενη παράθεση του Vygotsky έχει γίνει σαφές ότι η αφαιρετική σκέψη είναι ζητούμενο στην εκπαίδευση. Συνδέεται επίσης με όλα τα μαθήματα του σχολικού αναλυτικού προγράμματος. Το παιδαγωγικό ερώτημα που προκύπτει, όμως, είναι πώς είναι δυνατόν να διδαχθεί η αφαιρετική σκέψη. Η αφαιρετική σκέψη συνδέεται με την επίγνωση. Πιο συγκεκριμένα, σκέπτεται αφαιρετικά κάποιος όταν είναι σε θέση να σκεφτεί εννοιολογικά. Πράγμα, που για τα παιδιά είθισται να συμβαίνει κατά την περίοδο της μεταβατικής ηλικίας. Το να σκεφτεί κάποιος εννοιολογικά σύμφωνα με τον Vygotsky σημαίνει ότι μια σειρά γνωρισμάτων έχουν αποσπασθεί αφαιρετικά από μια έννοια και έχουν επανασυντεθεί συγκροτώντας μια in Soviet psychology (p.p ), Armonk, NY: Sharpe. (Όπως αναφέρεται στο Wertsch, J. V., Tulviste, P., (1995), Ο L. S. Vygotsky και η σύγχρονη αναπτυξιακή ψυχολογία. Στο ανθολόγιο: Κουγιουμουτζάκης, Γ. (Επιμελητής έκδοσης), Αναπτυξιακή Ψυχολογία, Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον, ό.π., σελ John Dewey, Art as Experience (Νέα Υόρκη, 1934). (Η χαρτόδετη έκδοση, Capricorn Books, 1958, είναι μια συντομευμένη, αλλά κατά τα άλλα πανομοιότυπη ανατύπωση, με την ίδια αρίθμηση των σελίδων). (Όπως αναφέρεται στο: Beardsley, M. C., (1989), Ιστορία των Αισθητικών Θεωριών, ό.π., σελ.328.) 28 Aumont, J., (1997), The image, ό.π., σελ Solso, R. L., (1997), Cognition and the Visual Arts, ό.π., σελ. 233.

8 8 αφηρημένη σύνθεση. 30 Έτσι, όμως ανακινείται και πάλι το ζήτημα της συνείδησης και της συνειδητοποίησης. Επειδή, όμως η συνείδηση αναπτύσσεται ως ολότητα και σε κάθε νέο στάδιο αλλάζει την εσωτερική της δομή και την σύνδεση των επιμέρους τμημάτων, 31 πρέπει να γίνει αποδεκτό ότι η δυνατότητα για αφαίρεση είναι προ των πυλών σε κάθε δυνατή περίπτωση. Πράγματι, τα παιδιά διαθέτουν μία έννοια, η οποία οδηγεί πρώιμα στην αφαίρεση και αποκαλείται από τον Vygotsky δυνητική. Πειραματικά, η δυνητική έννοια ορίζεται από την απόσπαση ενός κοινού γνωρίσματος από μια ομάδα πραγμάτων, τα οποία έχουν γενικευτεί. Παρατηρείται επίσης να παρουσιάζεται ως ένα προνοητικό μόρφωμα από πολύ ενωρίς στην εξέλιξη της νόησης. 32 Στο σημείο αυτό κάνει δυναμικά την εμφάνισή της και πάλι η εμπειρία. Η Donaldson αφιερώνοντας ένα κεφάλαιο του βιβλίου της «Η Σκέψη των Παιδιών» στην αφαιρετική σκέψη, υπερασπίζεται με σθεναρότητα ότι η συγκεκριμένη σκέψη χρειάζεται να συνδεθεί και με άλλες μορφές ικανοτήτων πέραν εκείνων της τυπικής σκέψης, όπως των μαθηματικών. Χαρακτηριστικά πιστεύει ότι: «για να χειριστούμε τον κόσμο με τη μεγαλύτερη επιτηδειότητα πρέπει να μελετήσουμε τη δομή των πραγμάτων. Είναι αναγκαίο να γίνουμε επιδέξιοι στη χρησιμοποίηση συστημάτων και στην αφαίρεση της φόρμας και των μοντέλων. Αυτό είναι μια αλήθεια την οποία, σαν είδος, έχουμε αρχίσει σιγά σιγά να τη γνωρίζουμε. Αν πρόκειται κάποτε να απαρνηθούμε την αφαιρετική δραστηριότητα, θα πληρώσουμε ένα γερό τίμημα». 33 Η αφηρημένη τέχνη στην ολότητα της, διότι υπάρχουν πολλών ειδών τρόποι καλλιτεχνικής αφαίρεσης, συνίσταται ή ενσωματώνεται σε αφαιρετικά συστήματα και αναφέρεται σε δομές. Σύμφωνα με την Langer τα είδη της καλλιτεχνικής αφαίρεσης δεν έχουν συστηματικά αναλυθεί αλλά παραμένει πολύ σημαντικό το γεγονός ότι η εννοιολογική διαίσθηση παίζει σπουδαίο ρόλο στην ανθρώπινη ζωή και η καλλιτεχνική αφαίρεση εμπλέκεται με όλες τις συμβολικές λειτουργίες. Γι αυτό άλλωστε εμφανίζεται με μεγάλη ποικιλία τρόπων και μορφών. 34 Η αφηρημένη τέχνη ακόμη και στις μέρες μας, ενώ έχει, ήδη, ιστορικά διανύσει σχεδόν έναν αιώνα παρουσίας στο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι, θεωρείται δυσπρόσιτη και ερμητική. Επιπροσθέτως, συχνά δεν θεωρείται καθόλου κατάλληλη ως διδακτικό αντικείμενο ειδικότερα για τα παιδιά. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η νευροεπιστήμη έχει αλλάξει πολλές από τις αντιλήψεις μας ή και τις προκαταλήψεις μας ακόμη. Από την έρευνα των οπτικών περιοχών του εγκεφάλου έχει διαπιστωθεί ότι: «οι αφηρημένες συνθέσεις δραστηριοποιούν μικρότερο μέρος του εγκεφάλου από ό,τι οι παραστατικές ή οι συμβολικές συνθέσεις, παρ ότι και τα δύο είδη συνθέσεων αποτελούνται από τα ίδια στοιχεία». Ο Semir Zeki, από το βιβλίο του οποίου «Εσωτερική όραση» προέρχεται η παράθεση, έχει να κάνει και μια άλλη διαφωτιστική παρατήρηση σε πρώτο πρόσωπο: «Είναι πολύ διδακτικό να βλέπεις (όπως το έκανα στην έκθεση του Τενγκελύ το 1988 στο Παρίσι) την έλξη που ασκούν τα έργα του καλλιτέχνη στα παιδιά, όσο τα έργα αυτά βρίσκονται σε κίνηση». 35 Μια άλλη, επίσης, διαφωτιστική παρατήρηση, για το ίδιο θέμα, έρχεται από τους Silk και Thomas. Στις έρευνες που διεξήγαγαν για να διαπιστώσουν την κατανόηση της τέχνης από τα παιδιά παρατήρησαν ότι τα μικρότερα παιδιά προτίμησαν τους 30 Βυγκότσκι, Λ., (1988), Σκέψη και Γλώσσα, ό.π., σελ Βυγκότσκι, Λ., (1988), Σκέψη και Γλώσσα, ό.π., σελ Βυγκότσκι. Λ., (1988), Σκέψη και Γλώσσα, ό.π., σελ. 192, Donaldson, M., (1995), Η Σκέψη των Παιδιών, (μτφρ. Καλογιαννίδου, Α.), Αθήνα, Gutenberg. 34 Langer, S., (1980), Mind: An Essay on Human Feeling, τ. 1, Baltimore and London, The Johns Hopkins University Press, σελ Zeki, S., (2002), Εσωτερική όραση, Μια εξερεύνηση της τέχνης και του εγκεφάλου, ό.π., σελ. 202, 261

9 9 αφηρημένους πίνακες παρά τις ρεαλιστικές εικόνες. 36 Συμπερασματικά, προκύπτει, λοιπόν, ότι είναι δυνατόν να στοχεύσουμε διδακτικά στην αφαιρετική σκέψη καθώς και στην αφηρημένη τέχνη. Η διδακτική της αισθητικής αγωγής Η διδακτική της τέχνης ευνοεί τη διαθεματικότητα. Το έργο τέχνης ή το έργο των μαθητών συνιστά ένα αντικείμενο, το οποίο φέρει τις ιδιαιτερότητες του πολιτιστικού γίγνεσθαι καθώς και του δημιουργού του. Ως εκ τούτου, διαμεσολαβεί καταλυτικά ανάμεσα στο «εγώ» και το «άλλο». Το εγώ διαμορφώνεται και το άλλο κατανοείται. Γενικά, η αισθητική αγωγή αναφέρεται στις σημαντικές «συναντήσεις» των μαθητών με την ίδια την ύπαρξή τους και του κόσμου που την περιβάλλει. Επομένως, ότι «συναντούν» οι μαθητές το «συναντούν» και οι δάσκαλοι. Η σχέση διδάσκοντα και διδασκόμενου με διαμεσολαβητή την τέχνη συνίσταται από ερμηνείες σημαντικές για την ίδια την υπόσταση του καθενός. Μ αυτήν την έννοια η «ανακάλυψη» είναι κοινός παρονομαστής. Έτσι, η διδακτική της τέχνης πρέπει να είναι η ίδια τέχνη. Για παράδειγμα στην εικαστική δραστηριότητα - παιχνίδι «λαβύρινθος» ο δάσκαλος οφείλει να είναι ερμηνευτής. Ακόμη περισσότερο οφείλει να είναι εμψυχωτής. Όπως, ελέχθη και από την αρχή ο «Λαβύρινθος» δεν είναι πανάκεια. Είναι μόνο μια εικαστική πρόταση ανάμεσα σε πολλές άλλες, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στο πρόγραμμα «Μελίνα». Ωστόσο, όπως κάθε καλλιτεχνική πρόταση επισυνάπτεται στο μήνυμα που έδωσε ο Dewey: «η αισθητική εμπειρία είναι μια εκδήλωση, μια καταγραφή και μια εξύμνηση της ζωής ενός πολιτισμού, ένα μέσο για την προώθηση της εξέλιξής του είναι επίσης το ύστατο κριτήριο για την ποιότητα ενός πολιτισμού». 36 Τόμας, Γ., Σίλκ, Α., (1997), Η Ψυχολογία του Παιδικού Σχεδίου, (μτφρ. Μπονώτη, Φ.), Αθήνα, Καστανιώτης, σελ.218.

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Προπαίδεια - Πίνακας Πολλαπλασιασμού του 6 ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Η γνώση προκύπτει μέσα από την επανάληψη της μαθημένης συμπεριφοράς. Για τη μάθηση απαιτούνται γνωστικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Τι είναι μάθηση; Συμπεριφορισμός: Aλλαγή συμπεριφοράς Γνωστική ψυχολογία: Aλλαγή νοητικών δομών Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ ΤΙΤΛΟΣ «Ο κύκλος του νερού» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Το σενάριο µάθησης περιλαµβάνει δραστηριότητες που καλύπτουν όλα τα γνωστικά αντικείµενα που προβλέπονται από το ΕΠΠΣ νηπιαγωγείου. Συγκεκριµένα

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ

Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ Ομάδα Γ Βότσης Ευστάθιος Γιαζιτσής Παντελής Σπαής Αλέξανδρος Τάτσης Γεώργιος Προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αρχάριοι προγραμματιστές Εισαγωγή Προβλήματα Δυσκολίες Διδακτικό

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Τι είναι Μαθηματικά; Ποια είναι η αξία τους καθημερινή ζωή ανάπτυξη λογικής σκέψης αισθητική αξία και διανοητική απόλαυση ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Σχέδιο Διδασκαλίας Τάξη: Β Γυμνασίου Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Θέμα: Η συνοχή ενός ευρύτερου Κειμένου Διάρκεια: Μία περίοδος Στην τέταρτη ενότητα ο προγραμματισμός προβλέπει έξι περιόδους. Η συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΜΑΣ: Στο Γυμνάσιο γίνεται η πρώτη και καθοριστικής σημασίας επαφή των μαθητών με τα Αρχαία Ελληνικά Στο Γυμνάσιο πρέπει να καταφέρουμε να

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Υπεύθυνος καθηγητής Χαράλαμπος Λεμονίδης Μέντορας Γεώργιος Γεωργιόπουλος ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ Θέμα Διδασκαλίας Πρόσθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ-Β ΦΑΣΗ ΘΕΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΡΙΘΜΩΝ-19 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: 2 ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Οι κλασματικές μονάδες και οι απλοί κλασματικοί αριθμοί ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ικανότητες. Μηδέν είναι μήτε τέχνην άνευ μελέτης μήτε μελέτην άνευ τέχνης ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ

Ικανότητες. Μηδέν είναι μήτε τέχνην άνευ μελέτης μήτε μελέτην άνευ τέχνης ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Ικανότητες Υπολογιστική ικανότητα Μαθηματική ικανότητα Μηχανική ικανότητα Ικανότητα αντίληψης χώρου Γλωσσική ικανότητα Ικανότητα για δουλειές γραφείου Επιδεξιότητα Εικαστική ικανότητα Επαγγελματικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

1ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Δημιουργικής Ανάγνωσης

1ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Δημιουργικής Ανάγνωσης 1ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Δημιουργικής Ανάγνωσης Στόχοι: να ενισχύσουμε στα παιδιά την καλή σχέση με την ανάγνωση η οποία είναι καθοριστικής σημασίας στην βελτίωση της γλωσσικής έκφρασης να καλλιεργήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων Εταιρεία Σχολικής και Οικογενειακής Συμβουλευτικής και Έρευνας (ΕΣΟΣΕ) Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) Πανεπιστήμιο Αθηνών «Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.: Πρόγραμμα εξειδικευμένης κατάρτισης εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους 1 Αξιολόγηση Web2 για Επικοινωνία Άννα Χουντάλα ΑΜ 11Μ13 1ο Κριτήριο Αξιολόγησης Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό)

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Δρ Κορρές Κωνσταντίνος Θεωρίες μάθησης Ευνοϊκές συνθήκες για τη μάθηση Μέθοδοι διδασκαλίας Διδακτικές προσεγγίσεις (Ι) Συμπεριφορικές Θεωρίες μάθησης Για τους εκπροσώπους της Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΥΔΡΑΣ Ομάδα ανάπτυξης Μαρία Τσικαλοπούλου, Μαθηματικός Σ Κ Υ Δ Ρ Α / 2 0 1 5 Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι τα μαθηματικά της

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Lev S. Vygotsky 1896-1934

Lev S. Vygotsky 1896-1934 Lev S. Vygotsky 1896-1934 Lev S. Vygotsky Γεννήθηκε το 1896 στην Όρσα της Λευκορωσίας πέθανε από φυµατίωση το 1934 Κοινωνικός κονστρουκτιβισµός ιστορικο/πολιτιστική προσέγγιση Μηχανισµός της εσωτερίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

1o ΤΕΣΤ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ

1o ΤΕΣΤ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ Συντάκτης: Eπιστημονική ομάδα εισηγητών 1o ΤΕΣΤ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ 1. Μάθηση είναι μια διαδικασία κατά την οποία: Α) Η συμπεριφορά του ατόμου δεν μεταβάλλεται Β) Η συμπεριφορά του ατόμου τροποποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΞΑΝΘΗ 2013, 2 ο ΣΕΚ ΞΑΝΘΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ : ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΤΙΔΗΣ Μαθηματικός www.kutidis.gr ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΟΡΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία του μαθήματος της Τεχνολογίας στο Λύκειο

Η διδασκαλία του μαθήματος της Τεχνολογίας στο Λύκειο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΚΑΘΗΓΗΤΏΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΖΑΝΝΕΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΊΟΥ 2008 ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΣΧΟΛΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Η διδασκαλία του μαθήματος της Τεχνολογίας στο Λύκειο MIND

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Μαρία Στρατογιαννάκου Βάσια Γαρταγάνη Ιδιωτικό Νηπιαγωγείο Ε.Κοκκώνη Ητεχνολογίακηανάπτυξητου παιδιού Τα παιδιά χρειάζονται τη διαμεσολάβηση νοητικών

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΑΡΙΑ ΤΣΙΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ,ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ - ΣΚΥΔΡΑ,2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 60 ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 27-1-2007

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Πώς ορίζεται η Ποιότητα των διδακτικών εγχειριδίων; Η δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στους σκοπούς της εκπαίδευσης και τους σκοπούς της διδασκαλίας του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παναγάκος Ιωάννης Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Βασικοί Στόχοι ενός Προγράμματος Σπουδών Ένα πρόγραμμα σπουδών επιδιώκει να επιτύχει δύο

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Αντιμετώπιση των ΜΔ δια των ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ Σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης

Μαθηματικά Γ Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Μαθηματικά Γ Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση της προϋπάρχουσας

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Σκοπός τη σημερινής παρουσίασης: αναγνώριση της παρατήρησης ως πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Κέντρο και άξονας αυτών των μεθόδων διδασκαλίας είναι ο δάσκαλος. Αυτός είναι η αυθεντία μέσα στην τάξη που καθοδηγεί και προσφέρει. Γι αυτό οι μέθοδοι αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα