ΑΦΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΤΙΣ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΟΥ CHODERLOS DE LACLOS KAI ΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΦΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΤΙΣ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΟΥ CHODERLOS DE LACLOS KAI ΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ"

Transcript

1 ΑΦΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΤΙΣ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΟΥ CHODERLOS DE LACLOS KAI ΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ Της έσποινας Κακλαµανίδου ιδακτορική διατριβή που υποβλήθηκε στο Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας, της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης, Ελλάδα Η διατριβή ολοκληρώθηκε σύµφωνα µε τις απαιτήσεις του διπλώµατος του ιδάκτορα Φιλοσοφίας 2005

2 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1. ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ 1.1. Εισαγωγή 1.2. Σχέσεις µεταξύ κινηµατογράφου-λογοτεχνίας ιαφορές µεταξύ κινηµατογράφου-λογοτεχνίας Οπτική γωνία 1.3. Σύντοµη ιστορική αναδροµή µεταφοράς µυθιστορηµάτων στον κινηµατογράφο 1.4. Μεταφορά µυθιστορηµάτων στον κινηµατογράφο 1.5. Σοβαρή και µαζική τέχνη 2. ΑΦΗΓΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗ: ΠΟΙΟΣ ΜΙΛΑ (ΑΦΗΓΗΤΗΣ) ΠΟΙΟΣ ΒΛΕΠΕΙ (ΕΣΤΙΑΣΤΗΣ); 2.1. Εισαγωγή 2.2. Η αφηγηµατολογική προσέγγιση των Greimas και Genette 2.3. Αφηγητής και εστιαστής στη λογοτεχνία 2.4. Αφήγηση και εστίαση στον κινηµατογράφο 2.5. Επιλογή θεωρητικού εργαλείου 3. ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ 3.1. Εισαγωγή 3.2. Παρατηρήσεις µε βάση το corpus 3.3. Κριτήρια επιλογής του έργου του Laclos 4. ΟΙ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ: ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ 4.1. Choderlos de Laclos ( ) και η γαλλική κοινωνία του 18 ου αιώνα 4.2. Η πορεία των Επικίνδυνων Σχέσεων 4.3. Σύντοµη περίληψη των Επικίνδυνων Σχέσεων 4.4. Η χρήση των επιστολών 4.5. Ανάλυση της Γραµµατικής των Επικίνδυνων Σχέσεων: Πρόσωπα Συνταγµατική ανάλυση των Επικίνδυνων Σχέσεων Τα αφηγηµατικά προγράµµατα των πρωταγωνιστών των Επικίνδυνων Σχέσεων Αφήγηση και εστίαση στις Επικίνδυνες Σχέσεις Το αφηγηµατικό πρόγραµµα της Merteuil Το αφηγηµατικό πρόγραµµα του Valmont 4.7. Συµπεράσµατα

3 3 5. ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ 5.1. Les Liaisons Dangereuses Αφηγηµατικές και δοµικές σχέσεις της ταινίας Les Liaisons Dangereuses 1960 µε το µυθιστόρηµα Αφήγηση και εστίαση στην ταινία Les Liaisons Dangereuses Συµπεράσµατα 5.2. Dangerous Liaisons Αφηγηµατικές και δοµικές σχέσεις της ταινίας Dangerous Liaisons µε το µυθιστόρηµα Αφήγηση και εστίαση στην ταινία Dangerous Liaisons Συµπεράσµατα 5.3. Valmont Αφηγηµατικές και δοµικές σχέσεις της ταινίας Valmont από το µυθιστόρηµα Αφήγηση και Εστίαση στην ταινία Valmont Συµπεράσµατα 5.4. Cruel Intentions Αφηγηµατικές και δοµικές σχέσεις της ταινίας Cruel Intentions από το µυθιστόρηµα Αφήγηση και εστίαση στην ταινία Cruel Intentions Συµπεράσµατα 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 6.1. Η δοµή της αφήγησης στο µυθιστόρηµα και τον κινηµατογράφο 6.2. Ειδικά συµπεράσµατα ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. CORPUS ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ( ) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ. ΠΙΝΑΚΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΤΩΝ ΟΠΟΙΩΝ ΤΟ ΕΡΓΟ ΜΕΤΑΦΕΡΘΗΚΕ ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ...347

4 4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Τις τελευταίες δεκαετίες, το θέµα της µεταφοράς λογοτεχνικών έργων στον κινηµατογράφο αποτελεί ιδιαίτερο πεδίο έρευνας ανά τον κόσµο. Η προσπάθεια των θεωρητικών έγκειται στην εντόπιση, αφενός των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των σηµειωτικών συστηµάτων της λογοτεχνίας και του κινηµατογράφου και αφετέρου στον προσδιορισµό εκείνων των διαδικασιών, οι οποίες λαµβάνουν χώρα κατά τη µεταφορά συγκεκριµένων λογοτεχνικών σηµείων στον κινηµατογράφο. Σύµφωνα µε το Ζαχαρία Σιαφλέκη [2001: 31], δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάµε πως η σύγκριση [µεταξύ της λογοτεχνίας και των άλλων τεχνών] είναι το όργανο που ενεργοποιεί µε παραγωγικό... τρόπο διάφορα κοιτάσµατα γνώσης που περιέχονται σε ένα ή περισσότερα έργα τέχνης, σε αντίστοιχες εποχές και κοινωνίες που τα παράγουν. Αυτή ακριβώς η γνώση τίθεται σε λειτουργία και παράγει σηµασίες και αποχρώσεις σηµασιών, οικοδοµεί νέες αντιλήψεις και οδηγεί σε νέες γνώσεις περισσότερο σύνθετες και απαιτητικές από τις προηγούµενες. Τόσο η λογοτεχνία, όσο και ο κινηµατογράφος αποτελούν αφηγηµατικά σχήµατα, δηλαδή, αφηγούνται ιστορίες. ιαθέτουν κοινά χαρακτηριστικά, αλλά και ουσιαστικές διαφορές, γεγονός που καθιστά ενδιαφέρουσα τη συγκριτική ανάλυσή τους. Η µεταφορά ενός µυθιστορήµατος στη µεγάλη οθόνη αποτελεί ένα ιδιαίτερο φαινόµενο σύγκλισης των δύο τεχνών. Όπως άλλωστε, επισηµαίνει ο Νίκος Κολοβός [2001: 119], «µία ταινία δεν είναι µία κινηµατογραφική εκδοχή του σεναρίου, αλλά ένα άλλο κείµενο». Τα κύρια αφηγηµατικά στοιχεία ενός συγκεκριµένου λογοτεχνικού κειµένου εµφανίζονται και στην κινηµατογραφική µεταφορά του, παρουσιάζοντας ουσιώδεις ή επουσιώδεις διαφορές. Μέσα στο πλαίσιο της διερεύνησης της σχέσης λογοτεχνίας κινηµατογράφου, µε βάση την αφηγηµατολογική θεωρία, εκπονήθηκε η παρούσα διατριβή, η οποία επιχειρεί να µελετήσει τις έννοιες της αφηγηµατικής φωνής και της εστίασης στη λογοτεχνία και τον κινηµατογράφο. Επιχειρεί καταρχάς, να

5 5 αποσαφηνίσει τα θεωρητικά προβλήµατα του αφηγηµατικού λόγου και ιδιαίτερα τα προβλήµατα της αφηγηµατικής παρουσίας και εκφοράς λόγου, τόσο στη λογοτεχνία, όσο και στον κινηµατογράφο. Η υπόθεση εργασίας είναι ότι τα αφηγηµατικά στοιχεία της φωνής και εστίασης ενυπάρχουν στα κινηµατογραφικά κείµενα και αποτελούν, όπως και στη λογοτεχνία, σηµαντικά µέσα, όσον αφορά στη διαµόρφωση της γνώµης του θεατή. Για να προσεγγιστεί αυτό το θέµα, είναι απαραίτητο να οριστεί µία κοινή βάση µεταξύ της λογοτεχνίας και του κινηµατογράφου 1, πάνω στην οποία θα στηριχτεί η ανάλυση του αφηγητή και του εστιαστή και η σύγκρισή τους σε αυτά τα δύο συστήµατα. Το κοινό χαρακτηριστικό µεταξύ της λογοτεχνίας και του κινηµατογράφου είναι η ικανότητά τους να αφηγούνται ιστορίες. Η έννοια της αφηγηµατικότητας του κινηµατογράφου αποτέλεσε κοινό τόπο στα γραπτά των πρώτων θεωρητικών της έβδοµης τέχνης, όπως του Ιταλού Riccioto Canudo, του Γάλλου Louis Delluc, του Αµερικανού Vachel Lindsay 2, των Γερµανών Hugo Musterberg και Rudolf Arnheim, του Ούγγρου Béla Balazs 3, κ.ά. Η προσέγγιση της 1 Στο σηµείο αυτό, θα πρέπει να διευκρινίσουµε ότι συζητούµε για το µυθοπλαστικό κινηµατογράφο, για το film de fiction και όχι για το ντοκιµαντέρ ή τον πειραµατικό κινηµατογράφο, αν και στα δύο τελευταία είδη µπορεί να διακρίνει κανείς αφηγηµατικά στοιχεία. Ο µυθοπλαστικός κινηµατογράφος, όµως, είναι ο κατεξοχήν παραγωγός αφηγηµατικών κειµένων. Για το λόγο αυτό, η λογοτεχνία παρέχει ιστορίες σε αυτό το κινηµατογραφικό είδος. Κατά συνέπεια, το αφήγηµα, που µοιράζονται οι δύο τέχνες, επιτρέπει και δικαιολογεί τη µεταξύ τους συγκριτική ανάλυση. Επιπλέον, µελετούµε ταινίες που αποτελούν µεταφορές λογοτεχνικών αφηγηµάτων στον κινηµατογράφο και όχι απλώς αφηγηµατικές ταινίες, οι οποίες µιµούνται ως εκ τούτου τη λογοτεχνία. 2 O Vachel Lindsay ήταν ο πρώτος Αµερικανός θεωρητικός του κινηµατογράφου. Στο The Art of the Moving Picture (1915) διέκρινε αφηγηµατικά στοιχεία στον κινηµατογράφο, ενώ υποστήριξε ότι η εφεύρεση του κινηµατογράφου τον οποίο ονόµασε photoplay αποτελεί τόσο σηµαντικό βήµα, όπως η ζωγραφική των σπηλαίων στην παλαιολιθική εποχή [Andrews 1976: 12]. 3 Ο Béla Balazs ( ) γεννήθηκε στην Ουγγαρία και συµµετείχε ενεργά στην πολιτιστική ζωή της χώρας του. Το 1923 έκδωσε τα πρώτα θεωρητικά κείµενα για τον κινηµατογράφο, όπου γινόταν λόγος για την αυτονοµία της κινηµατογραφικής τέχνης, καθώς επίσης και για τις δυνατότητες των τεχνικών του κινηµατογράφου (montage, γωνίες λήψης, κοντινό πλάνο, ήχος). Στο έργο του Theory of the Film, o Balazs [1952] δίνει έµφαση στη σπουδαιότητα της θεωρίας, όσον αφορά στην κατανόηση και την απόλαυση της κινηµατογραφικής τέχνης και καλωσορίζει την ανάπτυξη της νέας αυτής τέχνης. Θεωρεί ότι ο κινηµατογράφος µπορούσε να αναπτυχθεί µόνο σε ένα βιοµηχανικό πολιτισµό και ότι η παγκοσµιότητά του είναι στενά συνδεµένη µε την οικονοµία. Ο Balazs θεωρεί ότι η γωνία λήψης της κάµερας αποτελεί το ισχυρότερο χαρακτηριστικό του κινηµατογράφου, διότι αυτή τοποθετεί το θεατή µέσα στα κινηµατογραφικά δρώµενα. Τα κείµενα του Balazs αποτελούν τον πρόδροµο της σκηνοθεσίας (mise en scène) και της κινηµατογράφησης µε βάθος πεδίου (shot-in-depth).

6 6 σύγκρισης µεταξύ της λογοτεχνίας και του κινηµατογράφου πραγµατοποιήθηκε µε την αρωγή σηµειωτικών κυρίως εργαλείων, τα οποία προέρχονται από την επιστήµη της αφηγηµατολογίας. Η παρούσα εργασία οργανώνεται σε πέντε κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο πραγµατεύεται τις κύριες οµοιότητες και διαφορές µεταξύ των σηµειωτικών συστηµάτων της λογοτεχνίας και του κινηµατογράφου και καθορίζει τη βάση πάνω στην οποία πραγµατοποιήθηκε η σύγκριση µεταξύ του λογοτεχνικού και των φιλµικών κειµένων. Το δεύτερο κεφάλαιο περιέχει τις βασικές θεωρίες που αφορούν στην αφήγηση και εστίαση στα πεδία της λογοτεχνίας και του κινηµατογράφου και καταλήγει στην επιλογή του µεθοδολογικού εργαλείου, το οποίο θα χρησιµοποιηθεί στη συγκριτική ανάλυση του επιστολικού µυθιστορήµατος και των τεσσάρων κινηµατογραφικών µεταφορών του. Το τρίτο κεφάλαιο αιτιολογεί την επιλογή του επιστολικού µυθιστορήµατος του Choderlos de Laclos, µε αρωγό το corpus που συγκροτήθηκε και αποτελείται από δύο χιλιάδες οκτακόσιες περίπου κινηµατογραφικές ταινίες, οι οποίες βασίζονται σε λογοτεχνικά έργα. Το τέταρτο κεφάλαιο περιλαµβάνει τη βιογραφία του Laclos και την πορεία των Επικίνδυνων Σχέσεων, από τη συγγραφή τους, έως τον 20 ό αιώνα. Η τοποθέτηση του µυθιστορήµατος στο ιστορικό του πλαίσιο αποτελεί µία προσπάθεια ερµηνείας του, µέσα στο πολιτισµικό και κοινωνικό περιβάλλον που το παρήγαγε. Από την άλλη πλευρά, κάθε κινηµατογραφική µεταφορά των Επικίνδυνων Σχέσεων αποτελεί µία «ανάγνωση» του Laclos, στο πλαίσιο ενός άλλου πολιτισµικού και κοινωνικού περιβάλλοντος και η σύγκριση φέρει στο προσκήνιο τις ιδιαιτερότητες των διαφόρων κειµένων λογοτεχνικού και φιλµικού, ιστορικού και σύγχρονου. Στο υποκεφάλαιο 4.5. παρουσιάζεται η συνταγµατική ανάλυση του µυθιστορήµατος, µε βάση την αφηγηµατική γραµµατική του Greimas, η οποία συνεπικουρεί στην κατανόηση της µυθιστορηµατικής δοµής και στο τελευταίο υποκεφάλαιο, αναλύεται η λειτουργία

7 7 των αφηγητών και εστιαστών στις Επικίνδυνες Σχέσεις. Η ανάλυση αυτή επιτρέπει τη σύγκριση του αφηγηµατικού στοιχείου της φωνής στο µυθιστόρηµα µε τα τέσσερα κινηµατογραφικά κείµενα. Το πέµπτο κεφάλαιο περιέχει τις αναλύσεις της αφηγηµατικής φωνής των τεσσάρων κινηµατογραφικών ταινιών, και τη σύγκρισή τους µε τις συγκεκριµένες επιστολές που αναλύθηκαν στο τέταρτο κεφάλαιο. Η ανάλυση αυτή αποδεικνύει την ύπαρξη αφηγητών και εστιαστών στον κινηµατογράφων και επιτρέπει την εξακρίβωση των προβληµατικών σηµείων που αφορούν στη µεταφορά του πρωτοπρόσωπου αφηγητή στον κινηµατογράφο. Η παρούσα διατριβή δεν θα είχε πραγµατοποιηθεί δίχως την υποστήριξη του Αναπληρωτή Καθηγητή Μ. Κοκκώνη, ο οποίος δέχθηκε την επίβλεψή της και µου συµπαραστάθηκε σε όλες τις φάσεις συγγραφής της εργασίας, µε σηµαντικές υποδείξεις και συνεχόµενη προτροπή. Επίσης, θερµές ευχαριστίες οφείλω στην Καθηγήτρια Κ. Boklund-Λαγοπούλου για την αµέριστη υποµονή της και τη βοήθειά της σε δύσκολα σηµεία. Ευχαριστώ από καρδιάς τον Καθηγητή Α.-Φ. Λαγόπουλο, µε τον οποίο είχα την πρώτη συνάντηση το Μάρτιο του 1999 και ο οποίος µε ενθάρρυνε να πραγµατοποιήσω τη διδακτορική διατριβή µου και στάθηκε δίπλα µου µε πολύτιµες συµβουλές για έξι συναπτά έτη. Ευχαριστώ επίσης, τη φίλη και συνάδελφο Ε. Παπαναστασίου για τις γόνιµες συζητήσεις, την επισήµανση γλωσσικών ατελειών του κειµένου και την ψυχολογική ενθάρρυνση, τον Λέκτορα Π. Αρβανίτη για την τεχνική και ηθική υποστήριξη, το φίλο Κ. Γκιουζέπα για τη στήριξη και ενθάρρυνση, το σύντροφό µου Π. Ζαφειρίου για την υποµονή του και όλους τους φίλους, οι οποίοι µε ωθούσαν ασταµάτητα στην ολοκλήρωση της εργασίας.

8 8 Πάνω από όλα, όµως, θα ήθελα να ευχαριστήσω τη µητέρα µου Ελένη και την αδελφή µου Λία, οι οποίες µε στήριξαν, αλλά κυρίως πίστεψαν σε εµένα, κατά τη διάρκεια των πέντε αυτών ετών, έως την περάτωση της διατριβής µου. Σε αντίθεση µε την κυνική Merteuil των Επικίνδυνων Σχέσεων, έµαθα µέσα στο οικογενειακό µου περιβάλλον ότι το «είναι» υπερτερεί του «φαίνεσθαι». Για το λόγο αυτό, η παρούσα διατριβή είναι αφιερωµένη σε εκείνες, καθώς και στη µνήµη του πατέρα µου.

9 9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ I don't want to cram in sex or guns or car chases or characters learning profound life lessons or growing or coming to like each other or overcome obstacles to succeed in the end. The book isn't like that, and life isn't like that, it just isn't. Charlie Kaufman, Adaptation, Εισαγωγή Η στενή σχέση µεταξύ κινηµατογράφου και λογοτεχνίας επιβεβαιώνεται από τον τεράστιο αριθµό των κινηµατογραφικών ταινιών που βασίζονται σε λογοτεχνικά έργα 4, από την τεράστια εµπορική επιτυχία που σηµειώνουν τα κινηµατογραφηµένα λογοτεχνικά έργα (Casablanca, Η Φωλιά του Κούκου, Πέρα από την Αφρική, Forrest Gump, Άγγλος Ασθενής), καθώς και την καλλιτεχνική αναγνώριση, µέσω της βράβευσης παρόµοιων προσπαθειών από την Ακαδηµία Κινηµατογραφικών Τεχνών και Επιστηµών στο Hollywood. Αρκεί να επισηµάνουµε ότι από το 1927 έως το , από τις 68 ταινίες που τιµήθηκαν µε το Oscar καλύτερης ταινίας, οι 42 ένα ποσοστό 61,7% αποτελούν κινηµατογραφικές µεταφορές µυθιστορηµάτων. Ταινίες βασισµένες σε κλασικά µυθιστορήµατα, όπως το Όσα Παίρνει ο Άνεµος, Ρεβέκκα, Η Γέφυρα του Ποταµού Κβάι, ή/και ταινίες βασισµένες σε σύγχρονα λογοτεχνικά έργα, όπως Κράµερ εναντίον Κράµερ, Συνηθισµένοι Άνθρωποι, Σιωπή των Αµνών, προσφέρονται ως απτή απόδειξη της εποικοδοµητικής σχέσης που υπάρχει µεταξύ της κινηµατογραφικής βιοµηχανίας και της λογοτεχνίας. Όπως διαπιστώνει ο George Bluestone [1957: 3], «η ίδια η αξιολόγηση της κινηµατογραφικής βιοµηχανίας όσον αφορά στο προϊόν της, αποδεικνύει µία δυνατή και σταθερή προτίµηση σε ταινίες που προέρχονται από µυθιστορήµατα, ταινίες που βρίσκονται διαρκώς στις λίστες των 4 Βλ. Corpus (Παράρτηµα Ι). 5 Τα στοιχεία προέρχονται από το CD Cinemania 97 της εταιρίας Microsoft.

10 10 ποιοτικότερων παραγωγών 6». Οι κινηµατογραφιστές εντόπισαν µέσα στα µυθιστορήµατα, στα διηγήµατα και στα θεατρικά έργα δείγµατα κατασκευής της πλοκής, τρόπους για να παρουσιάσουν τους χαρακτήρες, µεθόδους που αφορούσαν στην παρουσίαση της σκέψης και µέσα χειραγώγησης του χωροχρόνου, εργαλεία τα οποία, στη συνέχεια τροποποίησαν και εφάρµοσαν στο δικό τους µέσο [Stuart Mc Dougal 1985: 3]. Μία άλλη απόδειξη της σχέσης µεταξύ των δύο τεχνών είναι οι παρατηρήσεις της Margaret Farrand Thorp [βλ. Bluestone 1957: 4], η οποία αναφέρει ότι: When David Copperfield appeared on local screens, the demand for the book was so great that the Cleveland Public Library ordered 132 new copies... and that more copies of Wuthering Heights have been sold since the novel was screened than in all the previous ninety-two years of its existence 7. Όπως διαπιστώνουν οι John Orr και Colin Nicholson [1992: 1] «εάν το βιβλίο ήταν αναγκαίο για την ταινία, η ταινία, µε τη σειρά της κατέστη ζωτικής σηµασίας για τη δηµιουργία ενός ευρύτερου κοινού για το βιβλίο». Ιστορικά, οι κριτικοί λογοτεχνίας και κινηµατογράφου µελετούσαν συγκριτικά ένα φιλµικό κείµενο µε το αντίστοιχο λογοτεχνικό κείµενο-πηγή. Η κατάληξη των εν λόγω αναλύσεων απαντούσε, στην πλειοψηφία των αναλύσεων, στο ερώτηµα «πόσο πιστή ήταν τελικά η ταινία στο µυθιστόρηµα;», απάντηση που έπονταν του εντοπισµού των διαφορών και οµοιοτήτων των δύο κειµένων (φιλµικού και λογοτεχνικού) [Brian McFarlane 1996: 8]. Η απάντηση µιλούσε, σχεδόν πάντα, για την υπεροχή του βιβλίου σε σχέση µε την ταινία. Κατ αυτόν τον τρόπο, δηλαδή, µε τις αλλεπάλληλες συγκριτικές αναλύσεις φιλµικών κειµένων µε τα αντίστοιχα 6 ική µου µετάφραση. Σηµειώνεται ότι όλα τα αποσπάσµατα που ακολουθούν από ξένη βιβλιογραφία αποτελούν δική µου µετάφραση, πλην συγκεκριµένων περιπτώσεων, οι οποίες διευκρινίζονται αναλόγως. 7 Όταν ο David Copperfield έκανε την εµφάνισή του στις κινηµατογραφικές αίθουσες του Cleveland, η ζήτηση του βιβλίου του Charles Dickens ήταν τέτοια, που η τοπική ηµοτική Βιβλιοθήκη παράγγειλε 132 επιπλέον αντίτυπα και περισσότερα αντίτυπα του βιβλίου Ανεµοδαρµένα Ύψη πουλήθηκαν από τη στιγµή που η κινηµατογραφική διασκευή άρχισε να προβάλλεται, από όλα τα αντίτυπα που είχαν πουληθεί κατά τη διάρκεια των ενενήντα δύο ετών από τη συγγραφή του βιβλίου.

11 11 λογοτεχνικά, δηµιουργήθηκε η «θεωρία της προσαρµογής» («adaptation theory»). Όµως, η απουσία χρήσης συγκεκριµένου θεωρητικού εργαλείου σε αυτές τις αναλύσεις και η επιµονή σε µεµονωµένες περιπτώσεις ταινίας-µυθιστορήµατος δεν ήταν σε θέση να οδηγήσουν σε νέα συµπεράσµατα και να διευκολύνουν το µηχανισµό της µεταφοράς ενός γραπτού κειµένου σε ένα νέο µέσο, περισσότερο πολύπλοκο σε πρώτες ύλες και εκφραστικές δυνατότητες. Επιπλέον, οι κριτικοί δεν λάµβαναν υπόψη τους τις ιδιαίτερες κινηµατογραφικές παραµέτρους παραγωγής µίας ταινίας (εµπορικοί παράγοντες, συλλογική παραγωγή, δηµόσια κατανάλωση, κ.ά.), οι οποίες επηρεάζουν τη διαδικασία της µεταφοράς και πρέπει να εξετάζονται ενδελεχώς [Robert Stam και Alessandra Raengo 2005: 16]. Η πρώτη παράµετρος είναι οικονοµικής φύσεως. Aπό τη στιγµή που ο κινηµατογράφος δηµιουργήθηκε σε µία καταναλωτική κοινωνία οφείλει, ως προϊόν, να έχει κέρδος. Αρά, η επιλογή ενός µυθιστορήµατος, αρχικά, απαντά στο ερώτηµα: ιαθέτει το µυθιστόρηµα εκείνα τα χαρακτηριστικά, τα οποία θα αποτελέσουν πόλο έλξης και θα οδηγήσουν το κοινό στις αίθουσες; Τα χαρακτηριστικά αφορούν κυρίως στη θεµατολογία του µυθιστορήµατος και κατά πόσο η εκάστοτε εποχή κινηµατογράφησης είναι θετικά ή αρνητικά διακείµενη προς αυτήν [McDougal 1985: 5]. Ως παράδειγµα, αναφέρουµε το κινηµατογραφικό είδος του έπους. Τα πρώτα κινηµατογραφικά έπη, όπως The Ten Commandments (1923), The King of Kings (1927), Mutiny on the Bounty (1935), γυρίστηκαν τις δεκαετίες του 20 και του 30, διότι ο κινηµατογράφος έπρεπε να αποδείξει και να ορίσει την προσωπική του ταυτότητα, ως θέαµα σε µεγάλη κλίµακα, να ξεφύγει από τον περιορισµό των ολιγόλεπτων ταινιών και να ανακαλύψει τις µοναδικές του εκφραστικές δυνατότητες. Έπη γυρίστηκαν ξανά τις δεκαετίες του 50 και του 60 (Ben Hur (1959), Lawrence of Arabia (1962), Doctor Zhivago (1965)), διότι ο κινηµατογράφος έπρεπε

12 12 να δράσει, υπό την απειλή του νέου και δυνατού µέσου της τηλεόρασης, η οποία είχε ήδη οδηγήσει πολλούς κινηµατογραφικούς θεατές πίσω στα σαλόνια τους [John Izod 1992: 100-1]. Για το λόγο αυτό, εφευρέθηκαν και χρησιµοποιήθηκαν νέες τεχνολογίες όπως τρισδιάστατη εικόνα, cinemascope, κ.ά., ώστε να προσελκύσουν ξανά το κοινό στις αίθουσες. Τέλος, κατά την πρώτη δεκαετία του 21 ου αιώνα, έχουν κινηµατογραφηθεί µε αξιοσηµείωτη εµπορική επιτυχία αρκετές επικές ταινίες φαντασίας, όπως η τριλογία του Lord of the Rings (2001, 2002, 2003), Master and Commander (2003), κ.ά.. Καθώς η σύγχρονη κινηµατογραφική βιοµηχανία κινείται µε βάση το marketing και στοχεύει στο µεγαλύτερο δυνατό κέρδος, το είδος του έπους εξυπηρετεί αυτό το στόχο. Τα νέα έπη, λοιπόν, µετατρέπονται σε blockbuster 8 και χρησιµοποιούν τις νέες ψηφιακές τεχνολογίες, ώστε να εκπλήξουν το ήδη δοκιµασµένο και δύσκολο κοινό. Στη συνέχεια, µία δεύτερη παράµετρος που πρέπει να λαµβάνεται υπόψη σε συγκριτικές αναλύσεις κινηµατογράφου-λογοτεχνίας είναι η συγγραφή του σεναρίου [McDougal 1985: 5-6]. Η επιλογή σεναριογράφου είναι αρκετά πολύπλοκη και βασίζεται σε συγκεκριµένες συνθήκες. Καταρχάς, σε περίπτωση που ο συγγραφέας δεν ζει, το σενάριο αναλαµβάνει ο σκηνοθέτης ή ένας επαγγελµατίας σεναριογράφος ή µία οµάδα σεναριογράφων, σε συνεργασία ή όχι µε το σκηνοθέτη. Εάν ο συγγραφέας όµως, είναι εν ζωή, τότε υπάρχουν δύο περιπτώσεις. Η πρώτη περίπτωση είναι να συµµετάσχει ο ίδιος ο συγγραφέας στη συγγραφή του σεναρίου, σε συνεργασία µε µία οµάδα σεναριογράφων, όπως έγινε στην περίπτωση του Michael Crichton, που συµµετείχε στη συγγραφή του σεναρίου του βιβλίου του Jurassic Park, το οποίο σκηνοθέτησε ο Steven Spielberg το Στη δεύτερη περίπτωση, εάν δηλαδή, ο συγγραφέας δεν µετέχει στην ταινία, τότε, είτε ο ίδιος ο σκηνοθέτης 8 Η λέξη blockbuster χαρακτηρίζει κάθε κινηµατογραφική ταινία που έχει κέρδος πάνω από 100 εκατοµµύρια δολάρια. Ο όρος χρησιµοποιήθηκε για πρώτη φορά για την ταινία Jaws του Steven

13 13 αναλαµβάνει τη συγγραφή του σεναρίου, (ο σκηνοθέτης Alan J. Pakula έγραψε το 1993 το σενάριο της ταινίας The Pelican Brief, το οποίο βασίζεται στο οµότιτλο µυθιστόρηµα του John Grisham), είτε η εργασία ανατίθεται σε επαγγελµατίες σεναριογράφους, όπως στην περίπτωση της ταινίας Ψυχώ του Alfred Hitchcock. Λόγω έλλειψης σχετικής πληροφόρησης, συνήθως δεν είµαστε σε θέση να γνωρίζουµε την ακριβή διαδικασία επιλογής του σεναριογράφου-συγγραφέα, εάν δηλαδή αποτελεί προσωπική επιλογή του σκηνοθέτη, των παραγωγών ή ακόµη και των πρωταγωνιστών. Εποµένως, η παράµετρος του σεναρίου και του σεναριογράφου πρέπει να λαµβάνεται υπόψη µεµονωµένα, δηλαδή, να ερευνούνται οι συνθήκες επιλογής του σεναριογράφου και η σχέση του µε το σκηνοθέτη ή/και τους παραγωγούς ξεχωριστά, για κάθε ταινία. Μόνο µε αυτόν τον τρόπο, ο κριτικός θα είναι σε θέση να µελετήσει τη λειτουργία του σεναρίου στην κινηµατογραφική µεταφορά ενός λογοτεχνικού κειµένου. Τρίτον, το casting, δηλαδή η επιλογή των ηθοποιών, παίζει πολύ σηµαντικό ρόλο στη µεταφορά ενός µυθιστορήµατος στον κινηµατογράφο. Ο λόγος είναι ότι ο θεατής ταυτίζει το µυθιστορηµατικό ήρωα µε τον ηθοποιό που ενσαρκώνει το ρόλο και του προσδίδει όλες τις ιδιότητες του µυθοπλαστικού χαρακτήρα. O McDougal [1985: 6] αναφέρει ότι «το casting διαµορφώνει σηµαντικά τη διαδικασία της µεταφοράς... και ότι οι αντιδράσεις µας επηρεάζονται από όσα γνωρίζουµε για τους ηθοποιούς µίας συγκεκριµένης ταινίας». Ποιος έχει διαβάσει το µυθιστόρηµα του John Steinbeck, Τα Σταφύλια της Οργής, µετά την ταινία του 1940, χωρίς να φανταστεί τον Henry Fonda στη θέση του ήρωα Tom Joad; [McDougal 1985: 6] Τελευταία παράµετρος είναι, σε πολλές περιπτώσεις, η προβλεπόµενη λογοκρισία που καταφέρνει να υποβαθµίσει τα ριζοσπαστικά µηνύµατα του Spielberg, το 1975 [Cinemania 1996].

14 14 µυθιστορήµατος στην κινηµατογραφική εκδοχή του. O McDougal [1985: 5-6] γράφει ότι η µεταφορά του έργου του Steinbeck από τον John Ford, αποτέλεσε µία απαιτητική µεταφορά, αφενός, διότι οι κυβερνούσες και οικονοµικά ισχυρές τάξεις σχολιάζονταν µε αρνητικό τρόπο και αφετέρου, διότι οι εν λόγω τάξεις στηρίζουν µε τα κεφάλαιά τους την κινηµατογραφική µηχανή. «Κατά συνέπεια, ο κοινωνικός και πολιτικός ριζοσπαστισµός του µυθιστορήµατος δεν ήταν έντονος στην ταινία του Ford» [McDougal 1985: 5]. Συνεπάγεται ότι η µεταφορά ενός µυθιστορήµατος στον κινηµατογράφο αποτελεί µία πολύπλοκη διαδικασία, µε πολλούς και αστάθµητους παράγοντες. Η εργασία του κριτικού δεν πρέπει µόνο να αποτελείται από τη σύγκριση των µυθιστορήµατος µε την ταινία, αλλά να λαµβάνει υπόψη και τις υπόλοιπες παραµέτρους, οι οποίες οδήγησαν στο εκάστοτε αποτέλεσµα. Εδώ ακριβώς έγκειται και η δυσκολία, διότι ο µελετητής δεν είναι σε θέση να κατέχει ακριβείς λεπτοµέρειες της παραγωγής της ταινίας Σχέσεις µεταξύ κινηµατογράφου λογοτεχνίας Ερευνητές στο πεδίο της κινηµατογραφικής µεταφοράς λογοτεχνικών έργων [Bluestone 1957: 1, McFarlane 1996: 3-4, Deborah Cartmell και Imelda Whelehan 1999: 4] υπενθυµίζουν τις ρήσεις του Βρετανού µυθιστοριογράφου Joseph Conrad ( ) και του πρωτοπόρου σκηνοθέτη D. W. Griffith ( ), για να υποδηλώσουν τα κοινά στοιχεία µεταξύ των δύο τεχνών. O Joseph Conrad διατύπωνε το 1897, στον πρόλογο του µυθιστορήµατος The Nigger of the Narcissus, τη µυθιστορηµατική του πρόθεση µε την εξής φράση: «Αυτό που προσπαθώ να πετύχω, µε τη δύναµη του γραπτού λόγου, είναι να σας κάνω να ακούσετε, να αισθανθείτε, µα πάνω από όλα να σας κάνω να δείτε». Η παρατήρηση αυτή ηχεί, ελαφρά

15 15 διαφοροποιηµένη, δεκαέξι χρόνια αργότερα από τον D.W.Griffith: «Αυτό που πάνω από όλα προσπαθώ να καταφέρω είναι να σας κάνω να δείτε». Είναι φανερό ότι ο λογοτέχνης και ο κινηµατογραφιστής αποσκοπούν στο ίδιο αποτέλεσµα. Ο άνθρωπος δύναται να δει µε δύο τρόπους. Είτε οπτικά, µέσω της εικόνας, είτε φανταστικά, µέσω του µυαλού. Κατά συνέπεια, η βασική διαφορά των δύο µέσων, της λογοτεχνίας και του κινηµατογράφου έγκειται στην αντίληψη της οπτικής και της πνευµατικής εικόνας. Όπως επισηµαίνει ο Bluestone [1957: 2], αµφότεροι οι Conrad και Griffith δεν αναφέρονται µόνο σε διαφορετικούς τρόπους θέασης, αλλά και σε διαφορετικά «σας». οµές, παραδόσεις, σύµβολα, µύθοι, αξίες, θέµατα κατανοητά στο µεσοαστικό αναγνωστικό κοινό του Conrad θα ξένιζαν το µαζικό κοινό του Griffith. Αντίθετα, αναγνώστες του Conrad θα θεωρούσαν απλοϊκά ή ακόµη και εκνευριστικά αρκετά στοιχεία των ταινιών του Griffith, τα οποία δηµιουργούσαν ισχυρότατες εντυπώσεις στους θεατές του. Γίνεται κατανοητό, ότι η αρχική ταύτιση απόψεων ανάµεσα στους Griffith και Conrad εµπεριέχει ουσιαστικές διαφορές και οδηγεί τις δύο τέχνες σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Συνεπώς, «αυτή υπήρξε η ιστορία της σχέσης µεταξύ µυθιστορήµατος και κινηµατογράφου: φανερά συµβατή, αλλά ταυτόχρονα κρυφά εχθρική» [Bluestone 1957: 2]. Οι αλλαγές που λαµβάνουν χώρα κατά τη µεταφορά ενός λογοτεχνικού έργου στον κινηµατογράφο είναι αναπόφευκτες, όχι µόνο εξαιτίας του γεγονότος ότι οι πρώτες ύλες της κάθε τέχνης είναι διαφορετικές, αλλά εξαιτίας των διαφορών στις ρίζες των δύο µέσων, στη διαφορετική γλώσσα και συµβάσεις που χρησιµοποιούν τα δύο µέσα και τέλος, στους διαφορετικούς ανθρώπους που αποτελούν το κοινό τόσο της λογοτεχνίας, όσο και του κινηµατογράφου. Όπως επισηµαίνει και ο Giddings [1990: 2], παρά το γεγονός ότι το µυθιστόρηµα και ο κινηµατογράφος «µοιράζονται την αφηγηµατική λειτουργία, υπάρχουν σηµαντικές διαφορές

16 16 στις µεθόδους παραγωγής και στην κατανάλωση των προϊόντων τους» ιαφορές µεταξύ κινηµατογράφου λογοτεχνίας Όταν ένα µυθιστόρηµα µεταφέρεται στη µεγάλη οθόνη, µία µετατροπή, µία µεταµόρφωση λαµβάνει χώρα. Η κινηµατογραφική έκφραση «γυρίζω ένα µυθιστόρηµα», είναι τόσο απλοϊκή και δίνει την εντύπωση ότι ένας µυθιστορηµατικός ήρωας µπορεί να βγει από τη σελίδα του βιβλίου, να εµφανιστεί και να παίξει στο πανί. Αυτή η λογική δεν λαµβάνει καθόλου υπόψη τις περίπλοκες µεθόδους που εµπλέκονται στη διαδικασία µεταφοράς ενός λογοτεχνήµατος στον κινηµατογράφο. Μέθοδοι, οι οποίες προέρχονται από τις ξεχωριστές ιδιότητες και ιδιαιτερότητες του κάθε µέσου και οι οποίες θα αναλυθούν στη συνέχεια. Καταρχάς, όσον αφορά στην παραγωγή, υποστηρίζεται ότι ένα µυθιστόρηµα είναι κυρίως προσωπική υπόθεση, ενώ µία κινηµατογραφική ταινία είναι αποτέλεσµα συλλογικής εργασίας [Νίκος Κολοβός 1990, Frank Gormlie 1992]. Επιπλέον, υπάρχουν θεωρητικοί και συγγραφείς, όπως οι Ιάκωβος Καµπανέλλης [1990] και Βασίλης Βασιλικός [1990], που θεωρούν ότι ο κινηµατογράφος αποτελεί ένα κατεξοχήν εµπορικό προϊόν, σε αντίθεση µε τη λογοτεχνία, που θεωρείται «υψηλή» τέχνη. Έτσι, ακόµη και σήµερα, ο κινηµατογράφος αντιµετωπίζεται «ως ένα εργοστασιακό προϊόν» [Paul Coates 1994: ix], που εκµεταλλεύεται το κοινό. Βέβαια, υπάρχει και η αντίθετη άποψη, σύµφωνα µε την οποία, τόσο ο κινηµατογράφος, όσο και η λογοτεχνία αποτελούν δύο ξεχωριστές µορφές τέχνης και οφείλουµε να τις µελετούµε ως τέτοιες [Μαργαρίτα Καραπάνου 1990, Θανάσης Βαλτινός 1990]. ιαφορές υπάρχουν και στην κατανάλωση ενός λογοτεχνικού κειµένου και µίας ταινίας, καθώς η ανάγνωση ενός µυθιστορήµατος αποτελεί προσωπική υπόθεση για κάθε αναγνώστη. Το µυθιστόρηµα διαβάζεται συνήθως από τον αναγνώστη µέσα στην οικία του, ενώ η χρονική διάρκεια της ανάγνωσης δύναται να µεταβληθεί

17 17 ανάλογα µε την προσωπική επιθυµία του κάθε αναγνώστη. Αντίθετα, η ανάγνωση µίας κινηµατογραφικής ταινίας επιβάλλει συγκεκριµένους περιορισµούς. Καταρχάς, ο θεατής του κινηµατογράφου πρέπει να εξέλθει της οικίας του, να πάει σε µία συγκεκριµένη αίθουσα, µία συγκεκριµένη ώρα, να πληρώσει το εισιτήριο και να πάρει τη θέση του µέσα στην αίθουσα, όπου πρέπει να παραµείνει όσο διαρκεί η ταινία. Η συγκεκριµένη τελετουργία αποτελεί προϋπόθεση για τη φιλµική ανάγνωση. Σε αντίθεση µε τον αναγνώστη, ο θεατής δεν είναι σε θέση να διαβάσει ένα κινηµατογραφικό έργο µε διακοπές, διότι ενδέχεται να χάσει σηµαντικά γεγονότα και να µην κατανοήσει την εξέλιξη της πλοκής. Επιπλέον, ο θεατής δεν µπορεί να επιστρέψει σε σηµεία της ιστορίας, όπως ο αναγνώστης, ο οποίος είναι σε θέση να διαβάσει, όσες φορές το επιθυµεί, σηµεία της πλοκής, τα οποία τον σύγχυσαν, τον συγκίνησαν ή τον προβληµάτισαν. Από την άλλη µεριά, ο αναγνώστης ενός λογοτεχνικού έργου πρέπει να µεταφράσει τις λέξεις-σύµβολα σε πρόσωπα, πράγµατα, σκέψεις και καταστάσεις, µέσω της δικής του αντίληψης και σκέψης, ενώ στον κινηµατογράφο, η εικόνα έρχεται στο θεατή άµεσα µέσω της αντίληψης. Τέλος, επικρατεί η άποψη ότι η ανάγνωση ενός κινηµατογραφικού έργου είναι εφικτή από κάθε θεατή, ανεξαρτήτως ηλικίας και µορφωτικού επιπέδου. Παρόλο που πρέπει να γνωρίζουµε ανάγνωση προτού διαβάσουµε λογοτεχνικά έργα, θεωρείται, λανθασµένα, ότι ο καθένας δύναται να διαβάσει ένα κινηµατογραφικό έργο. Σύµφωνα µε τον James Monaco [1981: 126], είναι γεγονός ότι «ο καθένας µπορεί να παρακολουθήσει ένα κινηµατογραφικό έργο..., αλλά κάποια άτοµα έχουν µάθει να κατανοούν οπτικές εικόνες φυσιολογικά, εθνογραφικά και ψυχολογικά µε µεγαλύτερη ικανότητα από ό,τι κάποια άλλα». Αυτό συµβαίνει, διότι συγκεκριµένοι θεατές διαθέτουν ευρύτερη εµπειρία και γνώση και µπορούν να αναγνωρίσουν τις

18 18 διαφορετικές πολιτισµικές και κοινωνικές συµβάσεις, οι οποίες ελλοχεύουν πίσω από τις οπτικές κινούµενες εικόνες. Ένας από τους βασικούς µελετητές της µεταφοράς µυθιστορηµάτων στον κινηµατογράφο, ο George Bluestone [1957: 14-5], παρατηρεί ότι ο κινηµατογράφος καταγράφει, µε τη βοήθεια της κάµερας, πρόσωπα, πράγµατα και καταστάσεις και η λογοτεχνία αναπαριστά πρόσωπα, πράγµατα και καταστάσεις µέσω της γλώσσας. Η πρώτη ύλη του κινηµατογράφου είναι το celluloid, ενώ η πρώτη ύλη της λογοτεχνίας είναι το τυπωµένο χαρτί. Είκοσι τέσσερα κάδρα το δευτερόλεπτο, τυπωµένα πάνω σε λωρίδες από φιλµ, περνούν µπροστά από τη µηχανή προβολής ώστε το ανθρώπινο µάτι να έχει την αίσθηση της φυσιολογικής κίνησης. Η λογοτεχνία βασίζεται σε ένα συµβολικό µέσο, τη γλώσσα. Κατά συνέπεια, ο αναγνώστης µετατρέπει συνήθως τις λέξεις-σύµβολα, που υπάρχουν στο κείµενο, σε εικόνες πραγµάτων ή ατόµων. Αντίθετα, η κινούµενη εικόνα παρουσιάζεται άµεσα στην αντίληψη του θεατή, ο οποίος είναι σε θέση να κατανοήσει τις εναλλασσόµενες εικόνες, καθώς επίσης και την αφηγηµατικότητα τους, το γεγονός δηλαδή, ότι δύο πλάνα, το ένα µετά το άλλο, αποτελούν µία αφήγηση [Bluestone 1957: 20]. Ο Bluestone επισηµαίνει, επίσης, ότι η κινηµατογραφική κάµερα δύναται να πάει παντού, να δει τα πάντα στο φυσικό κόσµο. Είναι σε θέση να επιτελέσει ένα µεγάλο αριθµό κάδρων ενός αντικειµένου, χωρίς να µετακινηθεί καθόλου. Ανάλογα µε τους διαφορετικούς φακούς, η κάµερα µπορεί να κινηµατογραφήσει ένα σπίτι ολόκληρο και στο επόµενο πλάνο να εστιάσει σε ένα µικρό σηµάδι πάνω στην πόρτα. Η πιο σηµαντική όµως ιδιότητα της κάµερας είναι το γεγονός ότι κινείται. Η κίνησή της επιτρέπει στον κινηµατογραφιστή να επιτύχει τα οπτικά εφέ της αρεσκείας του. Η κινηµατογραφική κάµερα δύναται µε την ίδια ευκολία, καθώς κινείται, να δει πάνω από τεράστιες εκτάσεις ή να µετρήσει τις βλεφαρίδες ενός ηθοποιού. Παροµοίως, µπορεί να παραµορφώσει το φως, για να καταφέρει την επιθυµητή διάθεση, να φωτίσει ή όχι τους ηθοποιούς, να κάνει τη νύχτα µέρα [Bluestone 1957: 15]. Όπως παρατηρεί ο Vsevolod Pudovkin [1935: xiii] «ο φακός της κάµερας αντικαθιστά το µάτι του παρατηρητή». Οµοίως, ο Alexandre Astruc [1959: 266] υποστηρίζει ότι «η κάµερα παγιώνει. εν υπερβαίνει. Κοιτά». Ο Pudovkin θεωρεί ότι ο πυρήνας της δηµιουργικής κινηµατογραφικής διαδικασίας, δηλαδή, «αυτό που κάνει το φιλµ τέχνη» είναι η διαφορά µεταξύ του φυσικού γεγονότος και της εντύπωσής του στο φιλµ. Σεβόµενος ο φακός τη φυσική πραγµατικότητα, αλλά ελεύθερος από την όραση ενός συγκεκριµένου ατόµου ή/και θεατή, «µετατρέπεται σε ένα ιδανικό, µη ρεαλιστικό µάτι» [Bluestone 1957: 17]. Απελευθερωµένο από τη φυσική παρατήρηση, το βλέµµα του θεατή γίνεται παντογνωστικό. Βεβαίως, χρειάστηκε να περάσουν αρκετά χρόνια, έως ότου οι κινηµατογραφιστές αντιληφθούν ότι δεν είναι απαραίτητο ο φακός της κάµερας να κινηµατογραφεί απλώς αντικείµενα

19 19 και πρόσωπα του φυσικού κόσµου και να ανακαλύψει ο κινηµατογράφος τη δική του διαπλαστική δύναµη. Ο Bluestone αναφέρει, για παράδειγµα, ότι η ανακάλυψη του κοντινού πλάνου (close-up), από τον Griffith, αποτέλεσε έναν σταθµό στην ιστορία της κινηµατογραφικής τεχνικής. Ακινητοποιώντας την κάµερα, ο Griffith ανακάλυψε την αρχή του montage. Με αυτόν τον τρόπο, η αληθινή φύση των κινηµατογραφικών ταινιών ήρθε στο φως. Μέσω της κάµερας, ο Griffith δηµιούργησε µία πληθώρα νέων τεχνικών τρόπων (inter-cut, parallel development, extreme long-shot, dissolve, flashback) και απέδωσε την κίνηση στο χώρο µε τη χρήση οπτικών ρυθµών. Οι παραπάνω τεχνικές χρησιµοποιήθηκαν εφεξής και αποτελούν, ακόµη και σήµερα, τις βασικές αρχές του montage [Bluestone 1957: 17], υπέρµαχος του οποίου υπήρξε ο σηµαντικός Ρώσος σκηνοθέτης και θεωρητικός Sergei Eisenstein. Μέσω λοιπόν της κίνησης της κάµερας και του montage, ο κινηµατογράφος ανακάλυψε τις δικές του, µοναδικές ιδιότητες, καθώς ο κινηµατογραφιστής ήταν, πλέον, σε θέση να επιλέξει και να συνδυάσει, να συγκρίνει και να αντιπαραβάλει διαφορετικά πλάνα. Με τον τρόπο αυτό, «ο κινηµατογράφος απόκτησε την κινηµατογραφική αντιστοιχία της λογοτεχνικής µεταφοράς» [Bluestone 1957: 26]. Το montage, όµως, δεν είναι ο µόνος τρόπος, που επιτρέπει στον κινηµατογράφο να «παίξει» µε τα φιλµικά εκφραστικά µέσα. Η χωρική σύνθεση, µε άλλα λόγια η mise en scène (σκηνοθεσία), αποτελεί ένα βασικό συστατικό της κινηµατογραφικής πρακτικής, αλλά και της «αφηγηµατοποιήσης» της εικόνας. Ο André Bazin [1971] υπήρξε υπέρµαχος της mise en scène και θεωρεί ότι η συγκεκριµένη τοποθέτηση ατόµων και αντικειµένων στο πλάνο εντείνει το ρεαλισµό του κινηµατογραφικού αποτελέσµατος. Επιπλέον, ο θεωρητικός της αισθητικής Herbert Zettl [1973] απόδειξε ότι και ένα απλό κινηµατογραφικό κάδρο εµπεριέχει αφηγηµατικότητα, καθώς η σύνθεσή του πραγµατοποιείται σύµφωνα µε αισθητικούς

20 20 κώδικες, που στοχεύουν στην καθοδήγηση του βλέµµατος του θεατή, «έτσι ώστε να γίνεται αντιληπτό το επιδιωκόµενο νόηµα» [Κοκκώνης 1996: 184]. Επιπλέον, όπως, επίσης επισηµαίνει ο Bluestone, η κινητικότητα της κάµερας προσδίδει βάθος και ενδιαφέρον στη µελέτη του χαρακτήρα. Η χρήση του κοντινού πλάνου, λόγου χάρη, επαναπροσδιόρισε την ανθρώπινη φυσιογνωµία αποτελώντας, ταυτόχρονα, τον πρόδροµο της µη-λεκτικής επικοινωνίας, καθώς τα προβαλλόµενα συναισθήµατα ενός χαρακτήρα δεν χρειάζονται το λόγο, για να γίνουν γνωστά ή/και κατανοητά. Η δηµιουργική χρήση των απεριόριστων δυνατοτήτων του ανθρώπινου προσώπου οδήγησαν και την ίδια την υποκριτική τέχνη σε νέες και ουσιαστικότερες κατευθύνσεις. Ο κινηµατογράφος, µε αυτόν τον τρόπο, άρχισε να αποστασιοποιείται από τις άλλες τέχνες και να ανακαλύπτει τα ιδιαίτερά του χαρακτηριστικά, τα οποία θα συνέβαλαν στον προσδιορισµό της ξεχωριστής γλώσσας του [Bluestone 1957: 17-8]. Η ευκολία µε την οποία ο κινηµατογράφος ελέγχει το χώρο, αποτελεί ένα µοναδικό επίτευγµά του. Με τη χρήση του montage, ο κινηµατογραφιστής έχει τη δυνατότητα να παραλείψει ασήµαντα κενά, να επικεντρωθεί σε λεπτοµέρειες που θεωρεί σηµαντικές, παραµένοντας πιστός στην κεντρική αφηγηµατική γραµµή της ιστορίας. Παραδείγµατος χάριν, γράφει ο Bluestone [1957: 18], όταν σε µία κινηµατογραφική σκηνή, ένας ήρωας αυτοκτονεί, πέφτοντας από ένα κτίριο, η κάµερα δύναται να µην ακολουθήσει την πτώση και µπορεί να αρκεστεί σε δύο πλάνα. Στο πρώτο να παρουσιάσει τον ήρωα λίγο πριν την πτώση και στο δεύτερο το πτώµα πάνω στο κράσπεδο. Το κενό της πτώσης συµπληρώνεται στο µυαλό του θεατή [Bluestone 1957: 24]. Η εξαιρετική δύναµη υποβολής είναι χαρακτηριστικό των δραµατικών τεχνών, ενώ σύµφωνα µε τον Pudovkin [1935] δεν αποτελεί απλά ένα τέχνασµα, αλλά µία κινηµατογραφική διαδικασία. Συνεπώς, η κύρια δοµική

21 21 λειτουργία του κινηµατογράφου συνίσταται στη µέθοδο ένωσης δύο καρέ. Η ένωση αυτή παράγει ένα tertium quid, το οποίο διαθέτει νέες ιδιότητες, άσχετες µε αυτές που κατέχουν τα δύο καρέ, ξεχωριστά, το καθένα. Αυτό το γεγονός δίνει στον κινηµατογραφιστή την ευκαιρία να δηµιουργήσει άπειρους χωρικούς και χρονικούς συνδυασµούς [Bluestone 1957]. O Bluestone υποστηρίζει ότι η διαπλαστική αρχή της λογοτεχνίας είναι ο χρόνος, ενώ η διαπλαστική αρχή του κινηµατογράφου είναι ο χώρος. Ο κινηµατογραφιστής µπορεί να πλάσει το χρόνο µέσω του montage. Έχοντας αποτυπωµένη την πραγµατικότητα στο φιλµ, δύναται να συνδυάσει τα καρέ σύµφωνα µε την επιθυµία του και να δηµιουργήσει το φιλµικό χρόνο. Όπως ακριβώς πλάθει το χώρο, µε τον ίδιο τρόπο µπορεί να επιβραδύνει ή να επιταχύνει το χρόνο. Όταν το µυθιστόρηµα επιθυµεί να µεταδώσει την ψευδαίσθηση του χώρου πηγαίνει από ένα σηµείο στο άλλο µέσα στο χρόνο, ενώ όταν ο κινηµατογράφος επιθυµεί να µεταδώσει την ψευδαίσθηση του χρόνου, πηγαίνει από ένα σηµείο στο άλλο µέσα στο χώρο [Bluestone 1957: 61]. Όµως, ο Bluestone [1957: 45-64] θεωρεί ότι, ο κινηµατογράφος αδυνατεί να αποδώσει τη σκέψη, η οποία αναπόφευκτα δεν εξωτερικεύεται, διότι λειτουργεί µε την κατανοµή χωρικών σηµείων. Θεωρεί ότι ο κινηµατογράφος µπορεί να καταφέρει να υπονοήσει τη σκέψη, µέσω της κατανοµής εξωτερικών σηµείων και κατεύθυνσης της οπτικής αντίληψης του θεατή. Ένας κινηµατογραφιστής είναι σε θέση να δείξει στο κοινό χαρακτήρες που σκέφτονται, αισθάνονται και µιλούν, αλλά αδυνατεί να παρουσιάσει τις σκέψεις τους ή τα προσωπικά τους αισθήµατα. Αυτή η θέση, βέβαια, έχει ξεπεραστεί σήµερα, καθώς είναι γεγονός ότι ο κινηµατογράφος διαθέτει µέσα, ώστε να παρουσιάσει τη σκέψη, τα συναισθήµατα και τα όνειρα των χαρακτήρων του.

22 22 Αντιθέτως, στο µυθιστόρηµα, ο διάλογος είναι γυµνός και εκτεθειµένος. Στη µεγάλη οθόνη, η λέξη είναι άρρηκτα συνδεµένη µε την εικόνα, µέσα στο χρόνο προβολής της ταινίας. Εάν ο θεατής αποπειραθεί να µετατρέψει τα λόγια ενός χαρακτήρα σε προσωπική του σκέψη, εγκαταλείπει προς στιγµή το οπτικό δράµα που διαδραµατίζεται, µε τον ίδιο τρόπο που ο αναγνώστης σηκώνει το κεφάλι από το βιβλίο. Ενώ όµως, ο αναγνώστης δεν χάνει τίποτα από το βιβλίο, καθώς υπάρχει πάντα η ευκαιρία να ανατρέξει σε όποιο σηµείο επιθυµεί, ο θεατής µπορεί να χάσει σηµαντικά, ίσως, στοιχεία του φιλµικού κειµένου, καθώς ο κινηµατογραφικός χαρακτήρας θα συνεχίσει να µιλά, ακόµη και όταν η προσοχή του θεατή αποσπαστεί, µε οποιονδήποτε τρόπο. «Στον κινηµατογράφο, αυτό που αντιλαµβανόµαστε παραµένει αλληλένδετο µε αυτό που βλέπουµε» [Bluestone 1957: 58]. Ο Bluestone θεωρεί ότι, σε αυτό το σηµείο, ο κινηµατογράφος υστερεί της λογοτεχνίας και επισηµαίνει ότι η αναπαράσταση πνευµατικών καταστάσεων, όπως η µνήµη, τα όνειρα, κ.ά., αποδίδεται επαρκέστερα µέσω της γραπτής γλώσσας, παρά µέσω της κινηµατογράφησης. Η θέση του αυτή θεωρείται, ορθώς, λανθασµένη σήµερα, διότι, τόσο ο κλασικός κινηµατογράφος, όσο και ο σύγχρονος έχουν να παρουσιάσουν πολλά παραδείγµατα απόδοσης σκέψεων, ονειρικών καταστάσεων, επιθυµιών των χαρακτήρων, µε επιτυχία, όπως συµβαίνει µε τις ονειρικές séquences στις ταινίες Wild Strawberries του Ingmar Bergman (1957), Spellbound του Alfred Hitchcock (1945), Father of the Bride του Vincente Minnelli (1950) ή µε ανάκληση µνήµης, όπως συµβαίνει στην ταινία The Prince of Tides της Barbra Streisand (1991), όπου ο ήρωας Tom (Nic Nolte) θυµάται, κατά τη διάρκεια µίας συνεδρίας µε την ψυχίατρό του, το βιασµό της αδελφής του και του ίδιου.

23 23 ιαπιστώνεται ότι και ο κινηµατογράφος δύναται να απεικονίσει γεγονότα περίπλοκης, ψυχολογικής φύσης, συµπέρασµα στο οποίο καταλήγουν οι Douglas Garrett Winston [1973: 58] και Stuart McDougal [1985: 182]. Όπως επισηµάνθηκε στην εισαγωγή, η έννοια της κινηµατογραφικής γλώσσας έχει εδραιωθεί από την αρχή της ενασχόλησης των κριτικών µε την έβδοµη τέχνη και αποτελεί ένα ακόµη σηµείο που διαχωρίζει τον κινηµατογράφο από τη λογοτεχνία. Είναι όµως ο κινηµατογράφος γλώσσα (langage) ή γλωσσικό σύστηµα (langue) 9 ; Ο Robert Richardson [1969] παρατηρεί ότι η φυσική γλώσσα αποτελείται από το λεξιλόγιο, τη γραµµατική και τη σύνταξη. Το λεξιλόγιο αποτελείται από λέξεις, οι οποίες αντιπροσωπεύουν πράγµατα ή αφηρηµένες έννοιες, ενώ η γραµµατική και η σύνταξη αποτελούν τα µέσα, σύµφωνα µε τα οποία τοποθετούνται σε σειρά οι λέξεις. Με την εισαγωγή του ήχου, το κινηµατογραφικό λεξιλόγιο τριπλασιάστηκε, καθώς στην εικόνα προστέθηκαν η οµιλία, η µουσική και ο θόρυβος. Ο ήχος χρησιµοποιήθηκε για να εντείνει, να σχολιάσει τις φιλµικές εικόνες, ακόµη και να τις κάνει προβλέψιµες ή αναµενόµενες. Ποιος µπορεί πλέον να φανταστεί τη σκηνή του ντους στην ταινία Ψυχώ, χωρίς τη χαρακτηριστική µουσική; Και ποιος θεατής δεν αντιλαµβάνεται από τη µουσική, εάν η σκηνή που πρόκειται να ακολουθήσει, προµηνύει αισθήµατα φόβου ή αγαλλίασης; Με τον τρόπο αυτό, η κινηµατογραφική γραµµατική απόκτησε µεγαλύτερη έκταση και ποικιλία, γεγονός που διαφαίνεται από τον τρόπο µετάδοσης της δράσης. Σύµφωνα µε τον Richardson [1969: 66-67], ο µεγάλος αριθµός ρηµάτων αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά ενός επιτυχηµένου λογοτεχνικού κειµένου, τα οποία προσδίδουν στο λόγο δύναµη, ενέργεια και κίνηση. Ο κινηµατογράφος είναι σε θέσει να επιτύχει τη δύναµη, την ενέργεια και την κίνηση, 9 Ο όρος langage δηλώνει το σηµειωτικό, επικοινωνιακό σύστηµα µίας φυσικής γλώσσας, ενώ ο όρος langue ορίζει το κοινωνικό προϊόν, µέρος του langage και ένα σύνολο αναγκαίων συµβάσεων (κανόνων προφορικού και γραπτού λόγου), που υιοθετούνται από το κοινωνικό σώµα, ώστε να

24 24 µέσω της κάµερας. Όταν η κάµερα πραγµατοποιεί έναν κύκλο 360 µοιρών σε ένα χώρο, ο θεατής προσθέτει τη ρηµατική δύναµη του γυρίζω, παρατηρώ, κοιτώ, επικεντρώνοµαι. Ο κινηµατογράφος ενσωµατώνει, µέσω της κάµερας, την ενέργεια και τη δράση, οι οποίες στη λογοτεχνία επιτυγχάνονται µε τη χρήση πολλαπλών ρηµάτων. Επιπλέον, το montage δίνει στον κινηµατογραφιστή την ευκαιρία να ενώσει µία σειρά από στατικά πλάνα, µε τέτοιο τρόπο, ώστε να παραχθεί ένταση. Στην ταινία Vanilla Sky του Cameron Crowe (2001), η πρώτη σκηνή παρουσιάζει τον πρωταγωνιστή David (Tom Cruise), στη µέση της Times Square της Νέας Υόρκης, καθώς η κάµερα πραγµατοποιεί έναν ολόκληρο κύκλο, γύρω από τον ήρωα. Ενώ, όµως, τίποτα δεν κινείται στην πραγµατικότητα, το montage δηµιουργεί την αίσθηση µίας έντασης και ενός αισθήµατος φόβου. Με την άφιξη του δοµισµού και της σηµειωτικής τη δεκαετία του 60, πολλοί θεωρητικοί, όπως οι Christian Metz, Umberto Eco, κ.ά., θέλησαν να ερευνήσουν τη γλώσσα του κινηµατογράφου. Οι πρώτες κινηµατογραφικές θεωρίες προσπάθησαν να υπονοήσουν ότι ένα κινηµατογραφικό κάδρο ισοδυναµεί µε µία λέξη, ένα κινηµατογραφικό πλάνο είναι ισοδύναµο µε µία πρόταση, µία σκηνή µε µία παράγραφο και µία σεκάνς µε ένα κεφάλαιο. Όµως, η άποψη αυτή αποδείχτηκε λανθασµένη, από τη στιγµή που ακόµη και ένα πλάνο εµπεριέχει συνήθως µεγάλο αριθµό οπτικών και ηχητικών πληροφοριών. Ο Metz, ο οποίος είναι ένας από τους πρωτοπόρους στη σηµειωτική ανάλυση του κινηµατογράφου, θεωρεί ότι, από τη στιγµή που ο κινηµατογράφος είναι ένα τεράστιο θέµα, δεν µπορεί να υπάρχει µόνο µία πρόσβαση όσον αφορά στην ανάλυσή του: Le cinéma est d abord un fait, et comme tel il pose des problèmes à la psychologie de la perception et de l intellection, à l esthétique théorique, à la επιτραπεί η επικοινωνία. Tο γλωσσικό σύστηµα είναι κάτι το πολύµορφο και ετερόκλητο, ενώ η γλώσσα αποτελεί µία σύµβαση [Ferdinard de Saussure 1995: 25-26].

25 25 sociologie des publics, à la sémiologie générale. Tout film, bon ou mauvais, est pour commencer un morceau de cinéma, au sens où l on parle d un morceau de musique. En tant que fait anthropologique, le cinéma présente... de structures stables, qui méritent d être directement étudiés Parmi tous ces problèmes de théorie du film, un des plus importants est celui de l impression de réalité qu éprouve le spectateur devant le film. Plus que le roman, plus que la pièce de théâtre, plus que le tableau du peintre figuratif, le film nous donne le sentiment d assister directement à un spectacle quasi réel il trouve le moyen de s adresser à nous sur le mode convaincant du «C est ainsi» Cet «air de réalité», cet empire si direct sur la perception, ont le don de faire courir les foules 10. Αντιθέτως, οι µάζες αυτές δεν συνωστίζονται µε την ίδια ευκολία έξω από τα θέατρα, ούτε έξω από τα βιβλιοπωλεία. Η σηµαντικότερη διαφορά µεταξύ του κινηµατογράφου και της λογοτεχνίας είναι η κίνηση. Μέσω της κίνησης, η πραγµατικότητα γίνεται περισσότερο αληθινή, ενώ τα αντικείµενα λαµβάνουν ξεχωριστή υπόσταση. Έτσι, η κίνηση «συµβάλλει στην εντύπωση της πραγµατικότητας, από τη µία µε έµµεσο τρόπο προσθέτοντας σώµα στα αντικείµενα και από την άλλη, µε άµεσο τρόπο, γιατί θυµίζει την πραγµατική κίνηση» [Metz 1968: 14-17]. Και ο Metz συµφωνεί ότι ο κινηµατογράφος, όπως και η λογοτεχνία, µοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό: Και οι δύο τέχνες αποτελούν ένα αφήγηµα, για τον απλούστατο λόγο ότι µας διηγούνται ιστορίες. Κατά συνέπεια, ο κινηµατογράφος, όπως και η λογοτεχνία, δύναται να αναλυθεί µε δοµικά εργαλεία. Ο Metz διευκρινίζει στο έργο του Essais sur la Signification du Cinéma [1968: 51] ότι ο κινηµατογράφος «αποτελεί µία γλώσσα, ενώ ταυτόχρονα είναι απείρως διαφορετικός από τη γλώσσα που µιλούν οι άνθρωποι». Μία 10 Ο κινηµατογράφος αποτελεί, πρωτίστως, ένα γεγονός και ως τέτοιο θέτει προβλήµατα στην ψυχολογία της αντίληψης και τη διανόηση, στη θεωρητική αισθητική, στην κοινωνιολογία του κοινού και στη γενική σηµειολογία. Κάθε κινηµατογραφικό έργο, καλό ή κακό, αποτελεί καταρχάς, ένα κοµµάτι κινηµατογράφου, όπως συµβαίνει και µε τα µουσικά κοµµάτια. Από ανθρωπολογική άποψη, ο κινηµατογράφος παρουσιάζει... σταθερές δοµές, που αξίζουν να µελετηθούν... Ένα από τα σηµαντικότερα προβλήµατα της θεωρίας του φιλµ είναι η εντύπωση της πραγµατικότητας (impression de réalité), που αισθάνεται ο θεατής µέσα στην κινηµατογραφική αίθουσα. Περισσότερο από ό,τι το µυθιστόρηµα, το θέατρο, η παραστατική ζωγραφική, το κινηµατογραφικό έργο µας δίνει την εντύπωση ότι παρευρισκόµαστε άµεσα σε ένα θέαµα σχεδόν αληθινό... βρίσκει τον τρόπο να µας απευθύνεται µε τον πειστικό τρόπο του «έτσι είναι»... Αυτός ο «αέρας της πραγµατικότητας», αυτή η τόσο άµεση εξουσία που ασκεί η κινηµατογραφική ταινία στην αντίληψη των θεατών παρασύρει τις µάζες στις κινηµατογραφικές αίθουσες [Metz 1968: 13-14].

26 26 κινηµατογραφική ταινία µας διηγείται ιστορίες, τις οποίες θα µπορούσαµε να διηγηθούµε µέσω της γλώσσας. Τις διηγείται απλώς διαφορετικά. Το πέρασµα από τη µία κινηµατογραφική εικόνα σε µία άλλη αποτελεί και το σηµείο εκείνο το οποίο µας επιτρέπει να διαπιστώσουµε ότι µε αυτόν τον τρόπο ο κινηµατογράφος γίνεται γλώσσα. Ακόµη και σε δύο εικόνες τοποθετηµένες η µία δίπλα στην άλλη, ο θεατής θα διαπιστώσει µία σχέση, γεγονός το οποίο επιβεβαίωναν µε τον καλύτερο τρόπο τα πειράµατα του Σοβιετικού κινηµατογραφιστή Lev Koulechov 11. Από τη µία πλευρά, τα περίφηµα αυτά πειράµατα ενδυνάµωναν τη θέση του montage στην κινηµατογραφική διαδικασία, επιπλέον όµως, δικαίωσαν την άποψη ότι ο κινηµατογράφος αποτελεί µία γλώσσα (langage). Για το λόγο αυτό, καταλήγει ο Metz [1968: 55] στο γνωστό αξίωµά του: Ce n est pas parce que le cinéma est un langage qu il peut nous conter de si belles histories, c est parce qu il nous en a contées de si belles qu il est devenu langage 12. Βέβαια, ο Metz εξηγεί ότι ο κινηµατογράφος αποτελεί µία γλώσσα και όχι ένα γλωσσικό σύστηµα, καθώς στερείται της αυθαιρεσίας του γλωσσικού σηµείου και δεν διαθέτει δεύτερη άρθρωση 13, µε άλλα λόγια, δεν υπάρχει αντίστοιχο του φωνήµατος σε ένα κινηµατογραφικό πλάνο. 11 Μετά τη Ρωσική Επανάσταση, ο Kulechov ήταν επικεφαλής µίας κινηµατογραφικής σχολής. Κατά τη διάρκεια ενός πειράµατος, συνένωσε έναν αριθµό φιλµικών κάδρων, τα οποία δεν είχαν καµία σχέση µεταξύ τους, καθώς είχαν κινηµατογραφηθεί σε διαφορετικές χρονικές στιγµές και σε διαφορετικές τοποθεσίες. Το αποτέλεσµα ήταν ένα ενιαίο τµήµα φιλµικού αφηγήµατος. Στο πιο διάσηµο πείραµά του, ο Kulechov συγκέντρωσε τρία πανοµοιότυπα κάδρα του διάσηµου Σοβιετικού ηθοποιού Moszhukin και ανάµεσά τους, παρέµβαλε τρία κάδρα ενός πιάτου µε σούπα, µίας γυναίκας σε ένα φέρετρο και ενός µικρού κοριτσιού. Παρά το παράδοξο της τεχνικής αυτής, το κοινό θαύµασε την ικανότητα του Moszhukin να µεταβιβάζει τα εξής ποικίλα συναισθήµατα: Πείνα, θλίψη και στοργή [Monaco 1981: 323]. 12 Το γεγονός ότι ο κινηµατογράφος αποτελεί µία γλώσσα δεν εξηγεί γιατί µας διηγείται τόσο ωραίες ιστορίες. Αντιθέτως, ο κινηµατογράφος έχει γίνει γλώσσα, διότι ακριβώς µας έχει διηγηθεί τόσο ωραίες ιστορίες. 13 Η γλώσσα αποτελείται από ελάχιστες διακριτικές ενότητες, οι οποίες ονοµάζονται φωνήµατα. Το φώνηµα δεν αποτελεί σηµείο, εφόσον δεν είναι φορέας σηµασίας, σε αντίθεση µε τη λέξη, η οποία αποτελείται από ένα σύνολο φωνηµάτων. Το φώνηµα, λοιπόν, αποτελεί µονάδα δεύτερης άρθρωσης, ενώ η λέξη αποτελεί µονάδα πρώτης άρθρωσης. Η κινηµατογραφική εικόνα δεν διαθέτει φωνήµατα και κατά συνέπεια, η κινηµατογραφική γλώσσα δεν διαθέτει δεύτερη άρθρωση.

27 27 Όσον αφορά στη σύνταξη του κινηµατογράφου ο Metz υποστηρίζει ότι η σύνταξη του διαφέρει από τη σύνταξη των φυσικών γλωσσών, µε την έννοια που έδωσε ο Saussure. Ο Saussure θεωρούσε ότι η σύνταξη αποτελεί ένα µέρος του συνταγµατικού άξονα της γλώσσας, δηλαδή, το σύνολο των τρόπων µε τους οποίους οι λέξεις τοποθετούνται σε µία σειρά, µε σκοπό τον σχηµατισµό φράσεων και προτάσεων. Στον κινηµατογράφο, η σύνταξη περιλαµβάνει τους τρόπους, µε τους οποίους το µέσο αυτό διαχειρίζεται το χρόνο και το χώρο. Άρα, σε αναλογία µε τη φυσική γλώσσα, η κινηµατογραφική σύνταξη συµπεριλαµβάνει χρονική και χωρική διαχείριση, µε σκοπό τη δηµιουργία φιλµικών φράσεων. Η τροποποίηση του φιλµικού χρόνου ονοµάζεται montage και η τροποποίηση του χώρου ονοµάζεται mise-en-scène. Θεωρητικοί, όπως οι Sergei Eisenstein και Béla Bálazs, δηλώνουν ότι το montage είναι το βασικότερο και ουσιαστικότερο κεφάλαιο της φιλµικής διαδικασίας και υπερισχύει της επιλογής των εικόνων. Αυτό συµβαίνει, διότι ο κινηµατογραφικός παραδειγµατικός άξονας 14 είναι αρκετά ευρύς, ενώ επιπλέον η επιλογή των εικόνων αποτελεί ένα είδος δηµιουργίας. Πολλοί θεωρητικοί του κινηµατογράφου υποστηρίζουν ότι ο παραδειγµατικός άξονας του κινηµατογράφου είναι αρκετά εύθραυστος. Θεωρούν ότι µόνο σε έναν βαθµό η φιλµική εικόνα λαµβάνει το νόηµά της µέσω της σχέσης της µε άλλες εικόνες, οι οποίες θα µπορούσαν να εµφανιστούν στη θέση της, εξαιτίας του γεγονότος ότι αυτές οι εικόνες είναι αναρίθµητες. O Metz [1968: 74], όµως, υποστηρίζει ότι ο παραδειγµατικός άξονας στον κινηµατογράφο υπάρχει και η µόνη του διαφορά µε τον αντίστοιχο άξονα των φυσικών γλωσσών είναι ότι ο κινηµατογραφικός παραδειγµατικός άξονας αφορά σε µεγαλύτερες σηµασιολογικές µονάδες. O Metz παραθέτει ένα παράδειγµα από το κινηµατογραφικό είδος του

ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ

ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ Γράφοντας με την κάμερα μια διασκεδαστική πρόταση για τους μαθητές της Β Λυκείου Σε ένα λογοτεχνικό και σε ένα κινηματογραφικό έργο συναντάμε παραπλήσια μερικές φορές και ίδια στοιχεία. Προαπαιτούμενη

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Τα πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ένα πολύ σημαντικό θέμα που θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά έναν πολιτιστικό οργανισμό πριν αποφασίσει να εμπλακεί σε

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 Ο β κύκλος του διήμερου καλλιτεχνικού, βιωματικού σεμιναρίου «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα χαρακτηριστικά των μικροφώνων

Εισαγωγή στα χαρακτηριστικά των μικροφώνων ΕΙΔΗ ΜΙΚΡΟΦΩΝΩΝ Επιμέλεια: Νίκος Σκιαδάς ΠΕ 17.13 Μουσικής Τεχνολογίας Το μικρόφωνο πήρε την ονομασία του από τον Ντέιβιντ Χιουζ, ο οποίος επινόησε μια διάταξη μεταφοράς ήχου που ήταν τόσο ευαίσθητη, που

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Βήματα για την εκπόνηση εργασίας 1 ο -Επιλογή του Θέματος Είτε επιλέξει κάποιος το θέμα μόνος του είτε από λίστα θεμάτων του καθηγητή,πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ. «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ»

Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ. «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ» Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ» Περιεχόμενα Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης γραπτών τεστ... 3 Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι... 5 Μέρος Α : Κατανόηση προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ AΘΗΝΑ 2014

Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ AΘΗΝΑ 2014 Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ AΘΗΝΑ 2014 A VISIONARY FILM ΔΥΟ ΔΙΚΗΓΌΡΟΙ ΜΆΧΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΉ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΏΝ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΏΝΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΎΝΗΣ ΣΤΗΝ ΑΘΉΝΑ A visionary film Η ταινία PROMAKHOS παρουσιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος. Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος

Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος. Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος Οπτική επικοινωνία Η καλλιτεχνική επίδειξη εμπορεύματος και θεατρικών στοιχείων με στόχο την οργάνωση σκηνογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης.

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Το βιβλίο της Καθηγήτριας Κοινωνιολογίας, Χριστιάνας Κωνσταντοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου ΘΕΜΑ: Τριτοβάθμια εκπαίδευση και Επαγγελματική αποκατάσταση Επιμέρους θέμα: Καλλιτεχνικές σπουδές στη ζωγραφική στο θέατρο στη μουσική και επαγγελματική αποκατάσταση ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Στο τρίτο άρθρο αυτής της σειράς, η οποία αποτελεί μια πρώτη, μικρή απάντηση στις ανάγκες των εκπαιδευτών του σεμιναρίου της 12 ης & 13 ης Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Παρά τις προόδους των παιδιών στην ανάπτυξη της γλώσσας (δηλ. τη γλωσσική ικανότητα ή τη γνώση γραµµατικής,φωνολογίας και εν µέρει και λεξιλογίου )

Παρά τις προόδους των παιδιών στην ανάπτυξη της γλώσσας (δηλ. τη γλωσσική ικανότητα ή τη γνώση γραµµατικής,φωνολογίας και εν µέρει και λεξιλογίου ) ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Παρά τις προόδους των παιδιών στην ανάπτυξη της γλώσσας (δηλ. τη γλωσσική ικανότητα ή τη γνώση γραµµατικής,φωνολογίας και εν µέρει και λεξιλογίου ) Τα παιδιά αντιµετωπίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου;

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ενότητα: Ελεύθερος χρόνος διασκέδαση (2 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις λυρισµό 2.

Απαντήσεις λυρισµό 2. Απαντήσεις 1. Η λιτότητα, η εκφραστική καθαρότητα, ο δωρικός χαρακτήρας της αφήγησης, το απλό και λιτό ύφος, ο αφαιρετικός και συνάµα περιεκτικός λόγος, είναι µερικά από εκείνα τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 45 Παράρτημα Ημερολόγιο εκπαιδευτικών και κινηματογραφιστών Σχολική μονάδα:... Ημερομηνία και ώρα συνάντησης:... Συνάντηση εντός ή εκτός

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου

Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου Η ΗΜΕΡΑ Η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Απριλίου, την ημέρα που γεννήθηκε ο μεγάλος Δανός παραμυθάς Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Την καθιέρωσε

Διαβάστε περισσότερα

Movie Maker (Δημιουργία βίντεο)

Movie Maker (Δημιουργία βίντεο) Movie Maker (Δημιουργία βίντεο) - Με πόσους τρόπους μπορούμε να διηγηθούμε μια ιστορία; - Μπορούμε να την πούμε ο ένας στον άλλο. - Μπορούμε να την γράψουμε. - Μπορούμε να τη ζωγραφίσουμε κομμάτι-κομμάτι.

Διαβάστε περισσότερα

Β2.6 Άλλες Περιφερειακές Συσκευές και Κάρτες Επέκτασης

Β2.6 Άλλες Περιφερειακές Συσκευές και Κάρτες Επέκτασης Β2.6 Άλλες Περιφερειακές Συσκευές και Κάρτες Επέκτασης Τι θα μάθουμε σήμερα: Να αναγνωρίζουμε και να ονομάζουμε άλλες περιφερειακές συσκευές και κάρτες επέκτασης Να εντοπίζουμε τα κύρια χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου - 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18497 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/14 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΡΟΓΙΑΝΝΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α. ΘΕΜΑ: Η ραγδαία εξάπλωση των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και οι αναδιαρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ Θεωρητική Προσέγγιση, κατ άρθρον ερμηνεία και νομολογιακή αντιμετώπιση

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ Θεωρητική Προσέγγιση, κατ άρθρον ερμηνεία και νομολογιακή αντιμετώπιση 1 ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ Θεωρητική Προσέγγιση, κατ άρθρον ερμηνεία και νομολογιακή αντιμετώπιση Φωτεινή Ριζάβα (Συγγραφέας) Copyright: Νομική Βιβλιοθήκη (2012) ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

«Nα μάθουν οι Bρετανοί ότι η Eλλάδα δεν είναι Mπανανία»

«Nα μάθουν οι Bρετανοί ότι η Eλλάδα δεν είναι Mπανανία» Kαθηγητής Kέβιν Φέδερστον «Nα μάθουν οι Bρετανοί ότι η Eλλάδα δεν είναι Mπανανία» Στο London School of Εconomics (LSΕ) Έλληνες, και ξένοι, πανεπιστημιακοί δάσκαλοι έχουν πλέξει μια μικρή φωλιά, το Eλληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για εκπαιδευόµενους

Οδηγός για εκπαιδευόµενους 0. Παρουσίαση του οδηγού Ο παρών οδηγός χρήσης του µαθήµατος ελληνικής γλώσσας για ενήλικες αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του προγράµµατος L-Pack το οποίο συντονίζει η ASEV (Agenzia per lo Sviluppo Empolese

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κάθε αντίτυπο φέρει την υπογραφή της συγγραφέα Σειρά: Γυμνάσιο Θεωρητικές Επιστήμες Νεοελληνική γλώσσα, Α Γυμνασίου Μαρία Συνοδινού Βαλλιάνου Επιμέλεια κειμένου: Κυριάκος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ»

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» Υπάρχουν άνθρωποι που διερωτώνται τι είναι η τέχνη για τον άνθρωπο, γιατί τραγουδάμε, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Hellas Alive Μάθε να το χρησιµοποιείς

Hellas Alive Μάθε να το χρησιµοποιείς Hellas Alive Μάθε να το χρησιµοποιείς Λίγα Λόγια Το Hellas Alive καλύπτει πέντε επίπεδα γλωσσοµάθειας της Ελληνικής.Το κάθε επίπεδο χωρίζεται σε 15 ενότητες µε κάθε ενότητα να αναπτύσσεται σε 4 µαθήµατα.

Διαβάστε περισσότερα

3. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

3. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ . ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Έτος Ίδρυσης: 9 ΠΑΛΙΕΡΑΚΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.). Η κατά φύλο σύνθεση των μελών ΔΕΠ (Συνολικά στοιχεία). Κατανομή

Διαβάστε περισσότερα

Η επιλογή της πολιτικής πρόσβασης είναι ένα διαφορετικό αλλά επίσης μεγάλο θέμα, που εξαρτάται από τους δυνατούς χειρισμούς.

Η επιλογή της πολιτικής πρόσβασης είναι ένα διαφορετικό αλλά επίσης μεγάλο θέμα, που εξαρτάται από τους δυνατούς χειρισμούς. Χειρισμός Πνευματικών Δικαιωμάτων σε Ψηφιακούς Πόρους Σαράντος Καπιδάκης, Εργαστήριο Ψηφιακών Βιβλιοθηκών και Ηλεκτρονικής Δημοσίευσης Τμήμα Αρχειονομίας Βιβλιοθηκονομίας Ιόνιο Πανεπιστήμιο Περίληψη Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Αξονες Προτεραιότητας 1,2,3, - Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενο. ΕΠΛ 422: Συστήµατα Πολυµέσων. Σχεδίαση και Ανάπτυξη Πολυµεσικών Εφαρµογών. Βιβλιογραφία. Καγιάφας [2000]: Κεφάλαιο 9, [link]

Περιεχόµενο. ΕΠΛ 422: Συστήµατα Πολυµέσων. Σχεδίαση και Ανάπτυξη Πολυµεσικών Εφαρµογών. Βιβλιογραφία. Καγιάφας [2000]: Κεφάλαιο 9, [link] Περιεχόµενα ΕΠΛ 422: Συστήµατα Πολυµέσων Σχεδίαση και Ανάπτυξη Πολυµεσικών Εφαρµογών Βασικά ζητήµατα σχεδίασης Η διαδικασία ανάπτυξης πολυµεσικών εφαρµογών Η οµάδα ανάπτυξης πολυµεσικών εφαρµογών Σχεδίαση

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

XRTC ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ 2015 ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΜΕ ΕΤΑΙΡΙΕΣ

XRTC ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ 2015 ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΜΕ ΕΤΑΙΡΙΕΣ XRTC ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ 2015 ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΜΕ ΕΤΑΙΡΙΕΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2015 ΕΡΩΤΗΣΗ: Ποια είναι η μέση αύξηση του κόστους των ναυτιλιακών δανείων της τράπεζάς σας σε σχέση με το 2013; (A.Αμετάβλητη / B.0%-50%

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ - ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΦΑΣΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ - ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΗ MASTERCLASS-ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ, ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ COMICS, με θεματικό αντικείμενο που αφορά στην Δικτύωση και Νησιωτικότητα. Ημερομηνία: 25-27 ΜΑΙΟΥ 2015, www.etal-sa.gr.- www.nissonart.com.

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήματος Νο3 «SimSafety» Σενάριο Παιχνιδιού: «Κλοπή» (Theft)

Σχέδιο Μαθήματος Νο3 «SimSafety» Σενάριο Παιχνιδιού: «Κλοπή» (Theft) Σχέδιο Μαθήματος Νο3 «SimSafety» Σενάριο Παιχνιδιού: «Κλοπή» (Theft) 1. Μάθημα (κατά το οποίο μπορεί να διδαχτεί η συγκεκριμένη δραστηριότητα): Αγγλικά, Πληροφορική, Ευέλικτη ζώνη στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΘΛΑΣΗΣ ΣΕ «ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ»

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΘΛΑΣΗΣ ΣΕ «ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ» 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 217 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΘΛΑΣΗΣ ΣΕ «ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ» Λουκία Μαρνέλη Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Διεύθυνση: Μονής Κύκκου 1, 15669 Παπάγου

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

«DARIAH-ΑΤΤΙΚΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ» Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015

«DARIAH-ΑΤΤΙΚΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ» Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015 ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015 Αξιότιμες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Νεοελληνικής Γλώσσας Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 1999

Θέµατα Νεοελληνικής Γλώσσας Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 1999 Θέµατα Νεοελληνικής Γλώσσας Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 1999 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Κείµενο O homo sapiens γίνεται homo videns, ο «άνθρωπος που γνωρίζει» µετατρέπεται σε «άνθρωπο που βλέπει» και η τηλεόραση γίνεται

Διαβάστε περισσότερα