ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑΣ Α. ΚΟΥΤΡΗ. Ψυχολόγου Η ΝΟΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑΣ Α. ΚΟΥΤΡΗ. Ψυχολόγου Η ΝΟΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑΣ Α. ΚΟΥΤΡΗ Ψυχολόγου Η ΝΟΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΜΙΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

2 ΙΦΙΓΕΝΕΙΑΣ Α. ΚΟΥΤΡΗ Ψυχολόγου Η ΝΟΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΜΙΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Υποβλήθηκε στο Τμήμα Ψυχολογίας Τομέας Κοινωνικής Κλινικής Ψυχολογίας Ημερομηνία Προφορικής Εξέτασης: 18 Σεπτεμβρίου 2013 Εξεταστική Επιτροπή: Ε. Αυδή, Επίκουρη Καθηγήτρια, Επιβλέπουσα Μ. Δικαίου, Καθηγήτρια, Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Π. Ρούσση, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Α. Στογιαννίδου, Καθηγήτρια, Εξετάστρια Μ.-Ε. Κοσμίδου, Καθηγήτρια, Εξετάστρια Χ. Αθανασιάδου, Επίκουρη Καθηγήτρια, Εξετάστρια Ε. Γεωργάκα, Επίκουρη Καθηγήτρια, Εξετάστρια 2

3 Στις γυναίκες Στο γιό μου Στο σύζυγό μου... Στους γονείς μου Στον παππού και τη γιαγιά μου 3

4 Ευχαριστίες Η εκπόνηση της παρούσας διδακτορικής διατριβής έχει και αυτή τη δική της ιστορία, η οποία ξετυλίγονταν για αρκετά χρόνια και είχε άλλοτε ευχάριστες και δημιουργικές φάσεις και άλλοτε δύσκολες, πιεστικές και απαιτητικές στιγμές. Μέσα από την όλη πορεία μου κατάλαβα πώς ό, τι έκανα ήταν στενά συνδεδεμένο με τα άτομα που είχαν έντονη παρουσία και εμπλοκή στη ζωή μου στα χρόνια του «διδακτορικού». Θεωρώ ανάγκη μου περισσότερο, παρά υποχρέωση, να ευχαριστήσω του ανθρώπους που νιώθω ότι ήταν δίπλα μου και στους οποίους χρωστώ την ολοκλήρωση αυτής της μελέτης. Πρωτίστως θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά και μέσα από το βαθύτερο «είναι» μου την κύρια επιβλέπουσα της διατριβής μου, την κ. Αυδή Ευρυνόμη, επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Ψυχολογίας. Υπήρξε για μένα η απόλυτη υποστήριξη και το κράτημα σε στιγμές που ένιωθα μπερδεμένη και απογοητευμένη από την πορεία του πονήματός μου. Επίσης, αποτέλεσε για μένα πρότυπο αφοσίωσης στην έρευνα και πηγή έμπνευσης. Μετά από κάθε συνάντησή μας ένιωθα μεγάλη ικανοποίηση και κουράγιο για να συνεχίσω. Την ευχαριστώ ιδιαίτερα για την κατανόηση και την υπομονή της σε όλες τις φάσεις της προσωπικής μου ζωής που αναπόφευκτα επηρέαζαν την πορεία της εργασίας μου, για την πίστη της στις δυνατότητές μου και για τον τρόπο που με δίδαξε πώς μπορεί να γίνει κανείς ερευνητής. Ένα μεγάλο ευχαριστώ χρωστώ στην κ. Ρούσση Παγώνα, αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Ψυχολογίας και μέλος της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής, για το ρόλο που διαδραμάτισε στην προσωπική μου πορεία από τα χρόνια των μεταπτυχιακών μου σπουδών μέχρι και σήμερα. Όντας πάντα υποστηρικτική, με άρτια επιστημονική γνώση με έμαθε να εργάζομαι συστηματικά και να αντλώ ευχαρίστηση μέσα από την, πολλές φορές μοναχική, ερευνητική διαδικασία. Επίσης, η προτροπή της να ανακαλύψω την ποιοτική μέθοδο μελέτης στην ψυχολογία ήταν καίρια για μένα, καθώς πραγματικά η τριβή μου με αυτή τη μέθοδο υπήρξε μεγάλο όφελος. Τέλος, τα σχόλιά της και η διαθεσιμότητά της σε όλη τη διάρκεια της διατριβής ήταν κάτι παραπάνω από χρήσιμα και βοηθητικά. 4

5 Επίσης, ιδιαίτερα τυχερή και ευγνώμων νιώθω για τη συμβουλευτική υποστήριξη της κ. Δικαίου Μαρίας, καθηγήτριας του Τμήματος Ψυχολογίας, μέσα από το ρόλο της ως μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής της διατριβής μου. Θα ήθελα να την ευχαριστήσω για τη συμβολή της στην ολοκλήρωση της εργασίας με τις απολύτως εύστοχες παρατηρήσεις της και τη διαθεσιμότητά της, αλλά και να την ευχαριστήσω γενικότερα για τον τρόπο που υπήρξε για μένα υπόδειγμα μέσα από τη διδασκαλία της ευαισθησίας, της ηθικής και της κριτικής στάσης απέναντι στα ψυχοκοινωνικά ζητήματα σε όλα τα χρόνια των σπουδών μου. Ένα θερμό ευχαριστώ οφείλω, βέβαια, σε όλες τις γυναίκες που δέχτηκαν να συμμετάσχουν στην έρευνα και μου έκαναν τιμή να μοιραστούν μαζί μου τις προσωπικές τους ιστορίες. Οι συναντήσεις μας έχουν μείνει ανεξίτηλες στη μνήμη μου. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά. τις φίλες μου και τους φίλους μου για την υποστήριξή τους καθόλη τη διάρκεια της πορείας μου στην έρευνα και συγγραφή της διατριβής. Υπήρξαν πάντα πρόθυμοι να αντέξουν το άγχος μου ή την απομόνωσή μου και ήταν πάντα εκεί για να με ενθαρρύνουν. την Τάνια Δουδούμη, τη Θοδώρα Καραμπά, την κ. Μαίρη Δούμα, την κ. Αντωνία Γιαβρή, την κ. Ντανιέλα Αθανασιάδου, και ιδιαίτερα τον κ. Χαράλαμπο Μακρίδη, τον κ. Ιωάννη Νατσιόπουλο καθώς και όλο το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικού του νοσοκομείου που φιλοξένησε την έρευνα, για τη συμβολή τους στη διαδικασία συλλογής των δεδομένων. την κ. Δεληγιάννη Βασιλική, καθηγήτρια του τμήματος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ. για την πολύ ενδιαφέρουσα προοπτική που έδωσε στα ευρήματα της έρευνας που σχετίζονταν με τα ζητήματα του φύλου. τον Απόστολο Καλιαμπό, διδάκτορα του τμήματος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ. για την πολύτιμη βοήθεια σε στιγμές σύγχυσης και απογοήτευσης από την πορεία της διατριβής. τη φίλη μου Φώφη Πούλιου για τη φιλολογική επιμέλεια του κειμένου της διατριβής. 5

6 Αναμενόμενο είναι ότι οι πιο κοντινοί και σημαντικοί άνθρωποι στη ζωή μου ήταν εκείνοι που έζησαν στο μέγιστο βαθμό όλες τις καλές και άσχημες στιγμές στην πορεία του «διδακτορικού». Η συναισθηματική, υλική και πρακτική υποστήριξή τους με βοήθησαν να φτάσω στην ολοκλήρωση αυτής της διατριβής. Ευχαριστώ, λοιπόν, για όλα όσα μου πρόσφεραν τον αδερφό μου Γιάννη Κούτρη, τους αγαπημένους μου παππού Στέφανο Νταή και γιαγιά Αφροδίτη Νταή, και την οικογένεια του συζύγου μου που με αγκάλιασε σαν παιδί τους και σαν αδερφή, τον κ. Παναγιώτη Καλό, την κ. Μαίρη Καλού, τη Ζωή Καλού και τον Γιώργο Αδαμόπουλο. Ένα «ευχαριστώ» όμως μοιάζει να είναι ελάχιστο για να εκφράσω αυτό που νιώθω ότι χρωστώ στους δύο υπέροχους γονείς μου Αριστοτέλη και Βάσω Κούτρη που στάθηκαν δίπλα μου σε κάθε στιγμή, παρακολουθώντας αθόρυβα αλλά και με τη δική τους αγωνία το κάθε βήμα μου και προσπαθώντας να μου διασφαλίσουν τις καλύτερες συνθήκες για να ανταποκριθώ στις απαιτήσεις της εκπόνησης της διατριβής. Βέβαια, τα όνειρά μου και η παρούσα διατριβή δεν θα πραγματοποιούνταν αν δεν είχα δίπλα μου τον σύζυγό μου, Στάθη Καλό, που τα αγκάλιασε με απόλυτο σεβασμό και απίστευτη υπομονή. Εύχομαι να ζήσουμε πολλά ακόμη μαζί, να φτιάξουμε δικές μας όμορφες ιστορίες και να του ανταποδώσω όλες τις στιγμές χαράς που του στέρησα λόγω των υποχρεώσεων του διδακτορικού. Τέλος, δε βρίσκω τα λόγια για να ευχαριστήσω τον γιό μου, Παναγιώτη, όχι μόνο γιατί ανέχτηκε να μην είμαι πάντα διαθέσιμη για εκείνον, αλλά και γιατί το χαμόγελό του και η αγκαλιά του ήταν για μένα η μεγαλύτερη πηγή έμπνευσης και δύναμης για να ολοκληρώσω αυτό που φαινόταν ακατόρθωτο. 6

7 Περίληψη Τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη της διεργασίας της νοηματοδότησης της χρόνιας και σοβαρής ασθένειας. Σύμφωνα με την αφηγηματική προσέγγιση, οι αφηγήσεις για την ασθένεια αποτελούν το βασικό μέσο με το οποίο οι γυναίκες αποδίδουν νόημα στην εμπειρία του καρκίνου του μαστού. Στόχος της παρούσας έρευνας ήταν η διερεύνηση της διεργασίας της νοηματοδότησης της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού μέσα από τη μελέτη των αφηγήσεων των γυναικών. Συγκεκριμένα, διερευνήθηκε το είδος των αφηγήσεων που οι γυναίκες κατασκευάζουν για την ασθένεια. Επιπλέον, διερευνήθηκε η αλληλεπίδραση της αφήγησης για την ασθένεια με την ευρύτερη αφήγηση για τον εαυτό, καθώς και με το ευρύτερο πολιτισμικό και κοινωνικό πλαίσιο, στο οποίο κατασκευάζονται οι αφηγήσεις, δίνοντας έμφαση στην ανάδειξη των στοιχείων που αφορούν την ελληνική κοινωνία. Οι συμμετέχουσες της έρευνας ήταν 15 γυναίκες που είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού σταδίου Ι- ΙΙΙ, δεν είχαν παρουσιάσει υποτροπή ή μετάσταση της νόσου και απείχαν ένα έως οκτώ χρόνια από τη διάγνωση. Η συλλογή του υλικού έγινε χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της αφηγηματικής συνέντευξης. Για την ανάλυση του υλικού χρησιμοποιήθηκε μια σύνθεση από διαφορετικές έννοιες και διαφορετικά εργαλεία αφηγηματικής ανάλυσης. Από την ανάλυση των συνεντεύξεων διακρίνονται τέσσερις βασικοί αφηγηματικοί τύποι, που δομούν οι γυναίκες για την ασθένεια του καρκίνου του μαστού, οι οποίοι βασίζονται σε μια χαρακτηριστική για τον καθένα πλοκή. Στον πρώτο αφηγηματικό τύπο η ασθένεια νοηματοδοτείται ως μια πρόκληση και ως αφορμή για σημαντικές προσωπικές αλλαγές. Ο εαυτός μετά την ασθένεια παρουσιάζεται ως βελτιωμένος σε σχέση με τον εαυτό πριν την ασθένεια. Στο δεύτερο αφηγηματικό τύπο η ασθένεια νοηματοδοτείται ως μια παρένθεση στη ζωή και οι γυναίκες μιλούν για την επιστροφή τους στον εαυτό που είχαν πριν την ασθένεια. Στον τρίτο αφηγηματικό τύπο η ασθένεια νοηματοδοτείται ως είσοδος σε μια «ζωή στο μεταίχμιο», και ο εαυτός παραμένει μεταξύ της αίσθησης ότι είναι υγιής αλλά και της αίσθησης ότι είναι καρκινοπαθής. Τέλος, στον τέταρτο αφηγηματικό τύπο η ασθένεια δεν καταλαμβάνει σημαντική θέση, νοηματοδοτείται ως ένα από τα πολλά γεγονότα της ζωής και ο εαυτός παρουσιάζεται αλώβητος από 7

8 την ασθένεια. Τα στοιχεία του ελληνικού κοινωνικού και πολιτισμικού πλαισίου που αναδεικνύονται συχνότερα στις αφηγήσεις είναι η θρησκευτικότητα, οι κοινωνικές αντιλήψεις για τον καρκίνο του μαστού και ο ρόλος της γυναίκας ως φροντιστή της οικογένειας. Η παρούσα έρευνα προτάσσει δύο νέους αφηγηματικούς τύπους, τον αφηγηματικό τύπο όπου η ασθένεια νοηματοδοτείται ως η είσοδος σε μια «ζωή στο μεταίχμιο» και τον τύπο όπου η ασθένεια νοηματοδοτείται ως ένα από τα πολλά γεγονότα της ζωής. Τα ευρήματα αυτά κατά πρώτον θέτουν στο προσκήνιο την ανάγκη αναγνώρισης του γεγονότος ότι η νοηματοδότηση της εμπειρίας της ασθένειας μπορεί να χαρακτηρίζεται από συνεχείς αντιφάσεις χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται για μια ατελή ή αποτυχημένη διεργασία και κατά δεύτερον θέτουν υπό αμφισβήτηση την καθολικότητα της έννοιας της βιογραφικής ρήξης ως πλαίσιο ερμηνείας της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού. Θεωρούμε ότι τα αποτελέσματα έχουν κλινικές προεκτάσεις όσον αφορά το σχεδιασμό κατάλληλων παρεμβάσεων υποστήριξης που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες των γυναικών. Τέλος, πιστεύουμε ότι τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης θα συμβάλλουν στη θεωρητική συζήτηση σχετικά με τη σύνδεση των δύο κύριων προσεγγίσεων, της αφηγηματικής και της γνωστικής, στη μελέτη της νοηματοδότησης του καρκίνου του μαστού. Λέξεις κλειδιά: καρκίνος του μαστού, αφηγηματική ανάλυση, νοηματοδότηση 8

9 Abstract In recent years emphasis has been placed on the study of the process of meaning-making of chronic and serious illness. In the context of breast cancer, from a narrative perspective, illness narratives are considered as the main means through which women attach meaning to their breast cancer experience. The present study aims to investigate the process of meaning making in the context of breast cancer through studying illness narratives. Specifically, we studied the content and the form of the illness narratives constructed by women, the interaction of the illness narratives with the women s self narratives and with the broader cultural and social context in which narratives are constructed, with particular reference to the Greek society. Fifteen women participated in the study; participants had been diagnosed with stage I-III breast cancer one to eight years prior to their participation and had no relapse or metastasis of cancer. The research material was collected through narrative interviews and analysed using an integration of various narrative analytical methods and tools. Four main narrative types with distinct storylines were identified through the process of analysis. In the first narrative type, breast cancer is represented as a challenge and an opportunity for significant personal changes. The self after the illness is narrated as improved in comparison to the former self. In the second narrative type, breast cancer is represented as a parenthesis in the women s life and women refer to their return to their former self. In the third type of narrative, the meaning associated with breast is that of entering a state of liminality", and the self after the illness oscillates between being healthy and a cancer patient. Finally, in the fourth narrative type, the story of the women s illness does not occupy an important place in their life narrative but, is integrated into the broader context of their life narrative as one of other life events, and the self remains untouched by the illness. In relation to the sociocultural context, the elements of Greek social and cultural context that emerge most frequently in narratives are religiosity, social constructions of breast cancer as a terminal disease and the role of women as primarily family caregivers. The results suggest two new narrative types of illness, where illness means the entrance to liminality or illness is integrated within other life events. These findings point firstly to the need to recognize that the meaning of breast cancer may be characterized by constant contradictions without implying that this is an incomplete or failed process. Secondly, these findings challenge the universality of 9

10 the concept of biographical disruption as a framework for the conceptualization of breast cancer experience. We believe that the results have clinical implications regarding the design of support interventions that follow women s needs. Finally, the results will hopefully contribute to the theoretical debate concerning the connection between the two main theoretical approaches in the study of breast cancer meaning, that is, the narrative and the cognitive approach. Keywords: breast cancer, narrative analysis, meaning 10

11 Περιεχόμενα Σελ. Ευχαριστίες 4 Περίληψη 7 Abstract 9 Περιεχόμενα 11 Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή Οι επιπτώσεις του καρκίνου του μαστού στην ποιότητα ζωής 15 των γυναικών Κεφάλαιο 2: Νοηματοδότηση του καρκίνου του μαστού: Γνωστική 27 προσέγγιση 2.1 Νοηματοδότηση και αντιμετώπιση του στρες Νοηματοδότηση ως διεργασία και ως αποτέλεσμα στον 30 καρκίνο του μαστού 2.2 Μετατραυματική ανάπτυξη Μετατραυματική ανάπτυξη μετά τον καρκίνο του 40 μαστού Κεφάλαιο 3: Νοηματοδότηση της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού: 47 Αφηγηματική προσέγγιση 3.1 Η αφηγηματική προσέγγιση στις ανθρωπιστικές επιστήμες Οι αφηγήσεις για την ασθένεια Η αφηγηματική έρευνα στον καρκίνο του μαστού: Αναλύσεις 56 αφηγήσεων ασθενών 3.4 Η αφηγηματική έρευνα στον καρκίνο του μαστού: 60 Αφηγηματική ανάλυση Βιογραφική ρήξη και βιογραφική αναδόμηση Αφηγηματικοί τύποι Η «ζωή στο μεταίχμιο» Πολιτισμικά διαθέσιμες αφηγήσεις για τον καρκίνο του 87 μαστού Σύνοψη ευρημάτων αφηγηματικών ερευνών για τον 92 καρκίνο του μαστού 11

12 3.5 Ελλείψεις στην έρευνα για τη νοηματοδότηση της εμπειρίας 95 του καρκίνου του μαστού 3.6 Στόχοι και ερωτήματα της έρευνας 100 Κεφάλαιο 4: Μέθοδος της έρευνας Η μεθοδολογία της έρευνας Η πιλοτική έρευνα Οι συμμετέχουσες Η δομή της συνέντευξης Η διαδικασία συλλογής των δεδομένων Ζητήματα δεοντολογίας Η απομαγνητοφώνηση Η διαδικασία της ανάλυσης 118 Κεφάλαιο 5: Αποτελέσματα και συζήτηση Η ασθένεια ως πρόκληση και ως αφορμή για αλλαγές Η ενδυνάμωση της ταυτότητας Η οριοθέτηση των σχέσεων Ο επαναπροσδιορισμός των προτεραιοτήτων Η ενόραση σε υπαρξιακά ζητήματα Συνοψίζοντας Η ασθένεια ως παρένθεση στη ζωή Η αλλαγή μέσα στη σταθερότητα Συνοψίζοντας Η ασθένεια ως η είσοδος στη «ζωή στο μεταίχμιο» Η αλλοιωμένη εικόνα σώματος: «Είμαι ίδια αλλά και 188 διαφορετική» Ο φόβος της υποτροπής: «Εάν θα ζω του χρόνου» Συνοψίζοντας Η ασθένεια ως ένα από τα πολλά γεγονότα της ζωής Η αφήγηση της Κωνσταντίνας: «Υπάρχει και ο 205 θάνατος» Η αφήγηση της Ηλιάνας: «Δε μ ένοιαξε καθόλου» Η αφήγηση της Πόπης: «Ήταν γρίπη» Συνοψίζοντας

13 Κεφάλαιο 6: Ζητήματα ποιότητας της έρευνας Κριτήρια αξιολόγησης της παρούσας έρευνας Αναστοχαστικότητα Σκέψεις γύρω από τη διεξαγωγή της συνέντευξης Η θέση μου σε όλη την πορεία της διεξαγωγής και 231 συγγραφής της έρευνας Κεφάλαιο 7: Συμπεράσματα Συμπεράσματα της έρευνας Περιορισμοί της παρούσας έρευνας και προτάσεις για 240 μελλοντική έρευνα 7.3 Συμβολή της έρευνας 243 Βιβλιογραφικές αναφορές 245 Παραρτήματα 271 Παράρτημα Ι 271 Παράρτημα ΙΙ 273 Παράρτημα ΙΙΙ 275 Παράρτημα ΙV

14 Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι μια ασθένεια που αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες θανάτου στις γυναίκες. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τους πανευρωπαϊκούς στατιστικούς δείκτες του 2008, αναφέρθηκαν 4866/ νέα περιστατικά γυναικών με καρκίνο του μαστού και η θνησιμότητα ήταν 2018/ (Ferlay, Parkin, & Steliarova-Foucher, 2010). Η θεραπεία του καρκίνου του μαστού περιλαμβάνει καταρχάς τη χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση του όγκου, είτε με τμηματεκτομή είτε με μαστεκτομή. Η τμηματεκτομή συνίσταται στην αφαίρεση του μέρους του στήθους που περιλαμβάνει τον κακοήθη όγκο, ενώ η μαστεκτομή είναι ο τύπος χειρουργικής επέμβασης όπου αφαιρείται ολόκληρος ο μαστός. Η χειρουργική επέμβαση ενδέχεται να συνοδεύεται από διάφορα σχήματα συμπληρωματικής θεραπείας, όπως είναι η χημειοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία ή η ορμονοθεραπεία, τα οποία μπορούν να χορηγηθούν σε συνδυασμό ή μεμονωμένα. Η επιλογή του θεραπευτικού σχήματος εξαρτάται κυρίως από ιατρικούς παράγοντες. Ο καρκίνος του μαστού έχει κάποιες ιδιαιτερότητες σε σχέση με άλλες μορφές καρκίνου. Αυτό σχετίζεται καταρχάς με το γεγονός ότι ο καρκίνος του μαστού κατέχει τη δεύτερη θέση ως προς τη συχνότητα εμφάνισης στο γενικό πληθυσμό, και την πρώτη θέση στις γυναίκες παγκοσμίως (Ferlay et al., 2010) σε σχέση με άλλες μορφές καρκίνου. Επιπλέον, ο καρκίνος του μαστού συνδέεται άμεσα με τη σεξουαλικότητα, τη θηλυκότητα, την εικόνα σώματος και την αναπαραγωγικότητα (Knobf, Landmark & Wahl, 2002). Κατά συνέπεια, οι γυναίκες με καρκίνο του μαστού έχουν να αντιμετωπίσουν επιπρόσθετες δυσκολίες σε σχέση με γυναίκες που πάσχουν από άλλες μορφές καρκίνου. Από την άλλη, ο καρκίνος του μαστού θεωρείται γενικώς μια ιάσιμη μορφή καρκίνου, ειδικά όταν διαγνωστεί σε αρχικό στάδιο (Λάγιου, 2008). Όσον αφορά την αιτιοπαθογένεια του καρκίνου του μαστού, στη βιβλιογραφία έχει αναφερθεί ότι πρόκειται για μια πολυπαραγοντική νόσο. Παρόλο που έχει γενετική βάση, επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες, όπως, για παράδειγμα, από περιβαλλοντικούς, από παράγοντες που αφορούν τις διατροφικές συνήθειες και τον 14

15 τρόπο ζωής των γυναικών ή από παράγοντες που σχετίζονται με το αναπαραγωγικό ιστορικό της γυναίκας (McPherson, Steel, & Dixon, 2000). Σήμερα είναι γενικώς αποδεκτό ότι ο καρκίνος του μαστού είναι μια ασθένεια που μπορεί να έχει ποικίλες ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις για τη γυναίκα τόσο κατά τη διάρκεια της ενεργούς φάσης της ασθένειας όσο και μετά το τέλος της θεραπείας της. Στη συνέχεια ακολουθεί μια αδρή παρουσίαση των επιπτώσεων του καρκίνου του μαστού σε διάφορες διαστάσεις της ποιότητας ζωής των γυναικών που αποτελεί μια κεντρική έννοια στη σχετική βιβλιογραφία. 1.1 Οι Επιπτώσεις του Καρκίνου του Μαστού στην Ποιότητα Ζωής των Γυναικών Η διάγνωση και η θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού φαίνεται να έχουν επιπτώσεις σε διάφορους τομείς στη ζωή της γυναίκας και ένα μεγάλο τμήμα της έρευνας έχει εξετάσει τις ψυχολογικές αντιδράσεις των ασθενών κατά τις συγκεκριμένες περιόδους (Knobf, 2011). Μια βασική έννοια που διερευνάται από ένα μέρος της σχετικής βιβλιογραφίας είναι η ποιότητα ζωής. Η ποιότητα ζωής, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περιλαμβάνει τις «αντιλήψεις των ατόμων για τη θέση τους στη ζωή μέσα στο πολιτισμικό πλαίσιο και στο σύστημα αξιών στο οποίο ζουν και σε σχέση με τους στόχους, τις προσδοκίες, τις προδιαγραφές και τις ανησυχίες τους» (The WHOQOL GROUP, 1995, σ. 1405). Στον παραπάνω ορισμό είναι φανερό πως η ποιότητα ζωής είναι μια έννοια πολυδιάστατη, που εξαρτάται από τις υποκειμενικές εκτιμήσεις και από το πλαίσιο ζωής του ατόμου. Σύμφωνα με έρευνες, η φάση της διάγνωσης του καρκίνου του μαστού συνδέεται με ανησυχίες που αφορούν τη ζωή και το θάνατο (Landmark & Wahl, 2002), οι οποίες συνδέονται με μειωμένη ποιότητα ζωής (Rustøen & Begnum, 2000). Η περίοδος μετά τη διάγνωση συνδέεται με το άγχος σχετικά με τη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση (Knobf, 2011). Η χειρουργική επέμβαση και οι συμπληρωματικές θεραπείες, που συνήθως έχουν παρενέργειες οι οποίες προκαλούν οξέα ή χρόνια σωματικά συμπτώματα, συνδέονται, επίσης, με μειωμένη ποιότητα ζωής (Knobf, 2011). Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, ορισμένες γυναίκες αισθάνονται ευάλωτες, αναφέρουν ψυχική δυσφορία και οι ανησυχίες τους για ζητήματα ζωής και θανάτου συνεχίζονται παράλληλα με την προσπάθειά τους να διατηρήσουν μια αίσθηση φυσιολογικότητας στη ζωή τους (Knobf, 2011). Το τέλος 15

16 της θεραπείας παρόλο που για πολλές γυναίκες είναι η αρχή της βελτίωσης της ποιότητας της ζωής τους (Ganz, Kwan, Stanton, Bower, & Belin, 2011), για άλλες είναι μια περίοδος όπου παρατηρείται αύξηση του άγχους και της ψυχικής δυσφορίας καθώς και αβεβαιότητα για το μέλλον (Allen, Savadatti, & Levy, Knobf, 2011). Έτσι, μια ομάδα γυναικών που έχουν ολοκληρώσει τη θεραπευτική διαδικασία συνεχίζει να έχει συγκεκριμένες ανάγκες, ανησυχίες και δυσκολίες (Cappiello, Cunningham, Knobf, & Erdos, Knobf, 2011). Καθώς η έγκαιρη διάγνωση και οι εξελίξεις στη θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού έχουν αυξήσει το ποσοστό επιβίωσης των γυναικών, τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μια αύξηση του ερευνητικού ενδιαφέροντος για τη μελέτη της ποιότητας ζωής των πρώην ασθενών με καρκίνο του μαστού. Μια ολοκληρωμένη προσπάθεια καταγραφής, μέτρησης και κατηγοριοποίησης των θεμάτων που απασχολούν τις πρώην ασθενείς με καρκίνο του μαστού και σχετίζονται με την ποιότητα ζωής αποτελεί αυτή των Ferrell, Grant, Funk, Otis-Green, και Garcia ( Ferell & Hassey-Dow, 1997). Οι συγκεκριμένοι ερευνητές προτείνουν ένα μοντέλο για τη μελέτη της ποιότητας ζωής που αποτελείται από τέσσερις διαστάσεις, οι οποίες σχετίζονται με την ψυχολογική, τη σωματική, την κοινωνική και την πνευματική ευεξία. Η διάσταση της ποιότητας ζωής που σχετίζεται με την ψυχική ευεξία αναφέρεται στην προσπάθεια διατήρησης της αίσθησης ελέγχου ενόψει μιας απειλητικής κατάστασης. Η διάσταση αυτή μπορεί να επηρεαστεί από τα συναισθήματα κατάθλιψης και άγχους, το φόβο της υποτροπής ή της μετάστασης της νόσου, την εικόνα σώματος, την αντίληψη του εαυτού και γενικότερα από θέματα που αφορούν τη ζωή μετά το τέλος της θεραπείας, όπως είναι η επιστροφή σε μια κατάσταση «φυσιολογικότητας». Η διάσταση της ποιότητας ζωής που έχει σχέση με τη σωματική ευεξία αναφέρεται στον έλεγχο των σωματικών συμπτωμάτων ή στην ανακούφιση από αυτά και στη διατήρηση ενός επιπέδου λειτουργικότητας και ανεξαρτησίας της γυναίκας. Η διάσταση αυτή μπορεί να επηρεαστεί από τα συμπτώματα του πόνου και της κούρασης, που μπορεί να είναι αποτέλεσμα της ίδιας της ασθένειας ή της θεραπείας, και από τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, της λήψης βάρους και των αλλαγών που σχετίζονται με τη γονιμότητα, που προκαλούνται κυρίως από τη χημειοθεραπεία. Η διάσταση που σχετίζεται με την κοινωνική ευεξία φανερώνει την επίδραση του καρκίνου του μαστού στην κοινωνική λειτουργικότητα, στους ρόλους της 16

17 γυναίκας στο σπίτι και στην εργασία. Σε σχέση με την εργασία, η διατήρηση της εργασιακής απασχόλησης, οι δυσκολίες επανόδου στην εργασία και η επίπτωση του καρκίνου και της θεραπείας στα οικονομικά της γυναίκας είναι τα κύρια ζητήματα. Η επίδραση του καρκίνου στην οικογένεια συζητείται μέσα από θέματα που αφορούν τις σχέσεις στην οικογένεια, τις σχέσεις με τα παιδιά, τις σχέσεις με τις κόρες και τη σχέση με το σύντροφο. Επιπλέον, ένα άλλο ζήτημα που συνδέεται με αυτή τη διάσταση είναι η σεξουαλικότητα που σχετίζεται με την απώλεια του μαστού, στην περίπτωση της μαστεκτομής, και τα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα που μπορεί να προκαλέσει η χημειοθεραπεία ή η ορμονοθεραπεία. Τέλος, η διάσταση της ποιότητας ζωής που αφορά την πνευματική ευεξία περιλαμβάνει ζητήματα που σχετίζονται με διάφορες όψεις της θρησκευτικότητας και της πνευματικότητας, όπως είναι η ελπίδα ή η αβεβαιότητα και η υποστηρικτική λειτουργία της θρησκευτικότητας και της πνευματικότητας. Επίσης, η πνευματική ευεξία συνδέεται και με τις γενικότερες μεταβολές στη ζωή των γυναικών ως αποτέλεσμα του καρκίνου, όπως είναι η αλλαγή προτεραιοτήτων, η αλλαγή στο νόημα της ζωής και σκέψεις που αφορούν την υπέρβαση της ζωής τους προς το θάνατo. Όσον αφορά την ψυχολογική διάσταση της ποιότητας ζωής, μια ομάδα ερευνών δείχνει ότι οι γυναίκες μετά τη φάση της θεραπείας παρουσιάζουν υψηλό επίπεδο λειτουργικότητας, καθώς μακροπρόθεσμα αναφέρεται σταδιακή μείωση της συναισθηματικής δυσφορίας σε σχέση με το βαθμό στον οποίο αυτή εμφανίζεται κατά την περίοδο της διάγνωσης και της θεραπείας (Deshields, Tibbs, Fan, & Taylor, Helgeson, Snyder, & Seltman, Henselmans et al., Irvine, Brown, Crooks, Roberts, & Browne, Knobf, Lam et al., Lam, Shing, Bonanno, Mancini, & Fielding, Millar, Purushotham, McLatchie, George, & Murray, Mols, Vingerhoets, Coebergh, & van de Poll-Franse, 2005). Επίσης, έρευνες δείχνουν ότι το επίπεδο δυσφορίας, κατάθλιψης ή άγχους μετά το τέλος της θεραπείας είναι παρόμοιο με εκείνο που εμφανίζεται στο γενικό πληθυσμό (Burgess et al., Costanzo et al., Gandubert et al., 2009). Ωστόσο, μια υποομάδα γυναικών συνεχίζει να εμφανίζει υψηλό επίπεδο συναισθηματικής δυσφορίας παρά την απουσία της νόσου (Badger, Braden, Mishel, & Longman, Bleiker, Pouwer, van der Ploeg, Leer, & Adèr, Vahdaninia, Omidvari, & Montazeri, Waldrop, O Connor, & Trabold, 2011) και παρουσιάζει σε μεγαλύτερο βαθμό άγχος 17

18 και κατάθλιψη από το γενικό πληθυσμό (Karademas, Argyropoulou, & Karvelis, Saleeba, Weitzner, & Meyers, 1996). Η μειωμένη ποιότητας ζωής σε σχέση με την ψυχολογική διάσταση φαίνεται να σχετίζεται με ορισμένους δημογραφικούς παράγοντες, όπως για παράδειγμα είναι η ηλικία- γυναίκες κάτω των 50 ετών (Avis & Deimling, 2008) και με ατομικούς ψυχολογικούς παράγοντες όπως είναι το προδιαθεσιακό άγχος (Ando et al., Bleiker et al., 2000) και η ύπαρξη ιστορικού κατάθλιψης (Burgess et al., 2005), άγχους (Shelby, Golden-Kreuz, & Andersen, 2008) ή προηγούμενης ψυχολογικής θεραπείας (Maunsell, Brisson, & Deschênes, 1992). Επιπλέον, έχει υποστηριχθεί ότι συγκεκριμένες στρατηγικές αντιμετώπισης, όπως είναι αυτές που σχετίζονται με την άρνηση του προβλήματος ή τη συμπεριφορική απεμπλοκή από το πρόβλημα συνδέονται με υψηλότερο επίπεδο άγχους (Carver et al., Dunkel-Schetter, Feinstein, Taylor, & Falke, Roussi, Krikeli, Hatzidimitriou, & Koutri, 2007). Πέρα από τους ατομικούς ψυχολογικούς παράγοντες, οι παράγοντες που έχουν σχέση με τη σωματική λειτουργικότητα, όπως είναι η παρουσία σωματικών συμπτωμάτων (Bleiker et al., 2000), τα προβλήματα ύπνου (Bleiker et al., 2000), ο πόνος και η κούραση (Vahdaninia et al., 2010) επίσης δυσχεραίνουν την ψυχολογική διάσταση της ποιότητας ζωής των γυναικών. Σημαντικό ρόλο, επίσης, φαίνεται να παίζει η συναισθηματική αντίδραση της γυναίκας κατά τη διάγνωση και τη θεραπεία, καθώς οι έρευνες δείχνουν ότι όταν υπάρχει κατάθλιψη (Badger et al., 2004) ή άγχος που σχετίζεται με τον καρκίνο ή είναι γενικευμένο (Golden-Kreutz & Andersen, Golden-Kreutz et al., 2005) εκείνη την περίοδο, εμφανίζονται μακροπρόθεσμα δυσκολίες στην ποιότητα ζωής των συγκεκριμένων γυναικών. Επιπλέον, παράγοντες που αφορούν το κοινωνικό πλαίσιο φαίνεται να επηρεάζουν την ψυχική διάσταση της ποιότητας ζωής. Για παράδειγμα, έχει βρεθεί ότι οι κοινωνικά απομονωμένες γυναίκες είναι περισσότερο επιβαρυμένες όσον αφορά την ψυχική τους λειτουργικότητα ακόμη και τέσσερα χρόνια μετά τη διάγνωση (Michael, Berkman, Colditz, Holmes, & Kawachi, 2002). Επίσης, η εμφάνιση άλλων στρεσογόνων γεγονότων στη ζωή φαίνεται να λειτουργεί επιβαρυντικά για τη γυναίκα, αυξάνοντας την ψυχική δυσφορία (Baider & De-Nour, Burgess et al., Maunsell et al., 1992). Τέλος, μια από τις βασικότερες ανησυχίες των πρώην ασθενών με καρκίνο του μαστού, που επηρεάζει την ψυχολογική ποιότητα ζωής τους, είναι ο φόβος της 18

19 υποτροπής (Ashing-Giwa et al., Kissane et al., Thewes, Butow, Girgis, & Pendlebury, Vickberg, 2003). Σε ορισμένες γυναίκες ο φόβος αυτός είναι πιο έντονος και συνοδεύεται από παρεισφρητικές σκέψεις για την ασθένεια, και σχετίζεται θετικά με τη διαταραχή μετά από ψυχοτραυματικό στρες (Mehnert, Berg, Henrich, & Herschbach, 2009). Επίσης, οι γυναίκες φαίνεται να συνδέουν το φόβο τους για την υποτροπή της ασθένειας περισσότερο με την ανησυχία για την υγεία τους και το φόβο του θανάτου, παρά με ανησυχίες για άλλα ψυχοκοινωνικά ζητήματα, όπως είναι ο κοινωνικός ρόλος τους, η θηλυκότητα, η σεξουαλικότητα και η εικόνα σώματος (Vickberg, 2003). Επίσης, ο φόβος αυτός φαίνεται να μην επηρεάζεται ή να επηρεάζεται ελάχιστα από το χρόνο που έχει μεσολαβήσει από τη διάγνωση, καθώς μπορεί να παραμένει σε σταθερά υψηλό επίπεδο για αρκετά χρόνια μετά (Mehnert et al., Vickberg, 2003). Πιθανότατα ακόμη και μετά το τέλος της θεραπείας να υπάρχουν πολλές αφορμές για να ενεργοποιηθεί αυτός ο φόβος, όπως είναι οι συζητήσεις για τον καρκίνο, οι ιατρικοί επανέλεγχοι, οι σωματικές ενοχλήσεις ή ο προγραμματισμός του μέλλοντος (Vickberg, 2001). Παρά τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, μια σειρά ερευνών που αφορούν την ψυχολογική διάσταση της ποιότητας ζωής δείχνουν ότι μια ομάδα γυναικών αναφέρει υψηλότερο επίπεδο συναισθηματικής λειτουργικότητας μετά την ασθένεια σε σχέση με το επίπεδο πριν την ασθένεια (Andrykowski et al., 1996) ή με το επίπεδο στην αρχική φάση της ασθένειας (Helgeson et al., 2004). Όσον αφορά τη σωματική διάσταση της ποιότητας ζωής, σύμφωνα με την ανασκόπηση ερευνών των Pinto και de Azambuja (2011), τα κύρια σωματικά συμπτώματα που την επηρεάζουν είναι η κούραση, η αϋπνία, τα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα και το λεμφοίδημα. Ο χρόνος από τη θεραπεία θεωρείται σημαντικός παράγοντας του βαθμού επίδρασης αυτών των συμπτωμάτων στην ποιότητα ζωής των γυναικών. Η σχετική βιβλιογραφία δείχνει ότι με το πέρασμα του χρόνου τα σωματικά συμπτώματα εξαιτίας της θεραπείας ή της χειρουργικής επέμβασης στο στήθος μειώνονται και έτσι βελτιώνεται η ποιότητα ζωής των γυναικών (Mols et al., 2005), φτάνοντας το επίπεδο του γενικού πληθυσμού (Bower et al., Helgeson & Tomich, 2005). Ωστόσο, άλλες έρευνες δείχνουν ότι ορισμένα συμπτώματα, όπως είναι οι μυοσκελετικοί πόνοι, η αύξηση του σωματικού βάρους, η κούραση, τα συμπτώματα που συνοδεύουν την εμμηνόπαυση, η νευροπάθεια και η αϋπνία, συνεχίζουν να υπάρχουν και μετά το τέλος της θεραπείας προκαλώντας δυσκολίες όσον αφορά τη σωματική διάσταση της ποιότητας ζωής των γυναικών ή μιας ομάδας 19

20 γυναικών, παρόλο που η συνολική ποιότητα ζωής είναι σε υψηλό επίπεδο (Ganz et al., Knobf, 2011). Επίσης, τα σωματικά συμπτώματα έχουν συνδεθεί με την παρουσία ψυχικής δυσφορίας είτε γιατί προκαλούν άμεσα αρνητικά ψυχολογικά αποτελέσματα για τη γυναίκα (Berger, Gerber, & Mayer, Bower et al., 2000) είτε γιατί η δυσφορία είναι αποτέλεσμα της σύνδεσης των σωματικών συμπτωμάτων με κοινωνικό περιορισμό (Bower et al., 2000) ή με το φόβο της υποτροπής (Lam et al., 2012). Όσον αφορά την κοινωνική διάσταση της ποιότητας ζωής, η έρευνα εστιάζει κυρίως στα ζητήματα που αφορούν την εικόνα σώματος, τη σεξουαλική λειτουργία και τη συντροφική σχέση. Οι αλλαγές στην εικόνα σώματος στον καρκίνο του μαστού έχουν μελετηθεί κυρίως σε σχέση με τον τύπο της χειρουργικής επέμβασης. Μια μεγάλη ομάδα ερευνών δείχνει ότι η μαστεκτομή συνδέεται με την έλλειψη ικανοποίησης των γυναικών από την εικόνα σώματος μετά τη χειρουργική επέμβαση, ενώ αντίθετα οι γυναίκες με τμηματεκτομή βιώνουν υψηλότερο επίπεδο ικανοποίησης από την εικόνα σώματος (Avis, Crawford, & Manuel, Härtl et al., Rowland et al., Yurek, Farrar, & Andersen, 2000). Επίσης, η μαστεκτομή έχει συνδεθεί με την κοινωνική απομόνωση των γυναικών (Monteiro-Grillo, Marques-Vidal, & Jorge, 2005). Επιπλέον, έχει φανεί ότι σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, οι γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε μαστεκτομή αναφέρουν συχνότερα ανησυχίες για την εικόνα σώματος (Anagnostopoulos & Myrgianni, 2009). Παρόλο που ορισμένες έρευνες αμφισβητούν τα παραπάνω αποτελέσματα για τη σχέση της μαστεκτομής με την ποιότητα ζωής και την ψυχική δυσφορία (Dorval, Maunsell, Deschênes, & Brisson, Ganz, Schag, Lee, Polinsky, & Tan, Maunsell, Brisson, & Deschênes, Wapnir, Cody, & Greco, 1999) η κυρίαρχη υπόθεση που φαίνεται να επιβεβαιώνεται στις έρευνες είναι ότι ως επί το πλείστον οι γυναίκες με μαστεκτομή αντιμετωπίζουν προβλήματα με την εικόνα του σώματος τα οποία μάλιστα διαρκούν για αρκετά χρόνια μετά τη διάγνωση (Janni et al., Markopoulos et al., Monteiro-Grillo et al., 2005). Οι παράγοντες που σχετίζονται με αυτό είναι η μικρότερη ηλικία της γυναίκας κατά τη διάγνωση της ασθένειας (<50 ετών) (Avis, Crawford, & Manuel, Härtl et al., Kenny et al., 2000) και η επένδυση της γυναίκας στην εξωτερική εμφάνιση ως στοιχείο ελκυστικότητας (Carver et al., Holmberg, Omne- Pontén, Burns, Adami, & Bergström, Moreira & Canavarro, 2010, 2012). Από την άλλη, υπάρχουν ενδείξεις ότι το υποστηρικτικό πλαίσιο βοηθά στην προσαρμογή των γυναικών με 20

21 μαστεκτομή. Ορισμένοι ερευνητές, εξετάζοντας το ρόλο σχεσιακών παραγόντων στην επίπτωση που έχει η μαστεκτομή στην εικόνα σώματος, υποστηρίζουν ότι η αποδοχή της εμφάνισης της γυναίκας από το σύντροφο μπορεί να αυξήσει την αυτοεκτίμησή της και να τη βοηθήσει να συμφιλιωθεί με την αλλοιωμένη εικόνα του σώματός της (Ghizzani, Pirtou, Bellezza, & Velicogna, Zimmerman, Scott, & Heinrichs, 2010). Η σεξουαλική λειτουργία των γυναικών είναι ένα άλλο θέμα που έχει απασχολήσει σε μεγάλο βαθμό την έρευνα για το συγκεκριμένο τύπο καρκίνου, καθώς ο μαστός θεωρείται συνυφασμένος με τη γυναικεία σεξουαλικότητα. Στις σχετικές έρευνες η σεξουαλική λειτουργία σε ορισμένες γυναίκες φαίνεται να επηρεάζεται αρνητικά σε σημαντικό βαθμό από τη μαστεκτομή και τις αλλαγές που αυτή προκαλεί στην εικόνα σώματος (Sanger & Reznikoff, 1981), ή από τις παρενέργειες της χημειοθεραπείας (Broeckel, Thors, Jacobsen, Small, & Cox, Kornblith et al., Meyerowitz, Desmond, Rowland, Wyatt, & Ganz, 1999). Επίσης, φαίνεται να επηρεάζεται από ψυχολογικούς παράγοντες, όπως είναι η κατάθλιψη λόγω της ασθένειας (Tierney, 2008) και η ψυχική δυσφορία ως απόρροια των προβλημάτων που δημιουργεί η ασθένεια στη συντροφική σχέση (Rogers & Kristjanson, 2002), ή από τη νεαρή ηλικία των γυναικών (Monteiro-Grillo et al., Speer et al., 2005). Και πάλι η υποστήριξη του συντρόφου λειτουργεί ευεργετικά στις γυναίκες βοηθώντας να ξεπεράσουν τα προβλήματα της σεξουαλικής λειτουργίας (Ganz, Desmond, Belin, Meyerowitz, & Rowland, Garrusi & Faezee, Lugton, 1997). Μια άλλη ομάδα ερευνών, που μελετά ειδικότερα την επίδραση του καρκίνου του μαστού στο διαπροσωπικό πλαίσιο της συντροφικής σχέσης αποκαλύπτει ότι ο καρκίνος του μαστού δεν επηρεάζει μόνο τη σεξουαλική λειτουργία του ζευγαριού, αλλά και τη συνήθη κατανομή ρόλων και ευθυνών στην οικογένεια (Holmberg, Scott, Alexy, & Fife, Northouse, Templin, Mood, & Oberst, O Mahoney & Carroll, Walsh, Manuel, & Avis, 2005), τους συνήθεις τρόπους επικοινωνίας (Holmberg et al., O Mahoney & Carroll, Walsh et al., 2005), τις οικονομικές υποχρεώσεις (Avis et al., 2005) και τη συναισθηματική κατάσταση του συντρόφου (Northouse et al., Weiss, Zahlis & Shands, 1991). Επίσης, οι σύντροφοι των γυναικών βιώνουν το φόβο του θανάτου για τη σύντροφό τους (Holmberg et al., 2001). Φαίνεται, λοιπόν, ότι η σχέση του ζευγαριού είναι πιθανό να υποστεί μια κρίση εξαιτίας του καρκίνου και της θεραπείας, την οποία οι σύντροφοι 21

22 καλούνται να διαχειριστούν. Η αντίδραση του ζεύγους σε αυτή την κρίση τείνει να είναι η προσπάθεια για την επάνοδο σε προνοσηρά επίπεδα λειτουργικότητας του ζεύγους (Holmberg et al., Meyerowitz, Watkins, & Sparks, 1983) και όντως στις περισσότερες περιπτώσεις οι σύντροφοι δεν απομακρύνονται συναισθηματικά και το επίπεδο λειτουργικότητας του ζεύγους παραμένει σταθερό (Taylor-Brown, Kilpatrick, Maunsell, & Dorval, 2000). Πολύ περισσότερο υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι ορισμένα ζευγάρια μπορεί να βιώσουν και ανάπτυξη ένα χρόνο μετά τη διάγνωση της ασθένειας (Dorval et al., Manne et al., 2004). Ωστόσο, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου η σχέση υφίσταται τέτοιους κλυδωνισμούς εξαιτίας της ασθένειας, που διακόπτεται (Taylor-Brown et al., Walsh et al., 2005). Στην ανασκόπηση σχετικών ερευνών των O Mahoney και Caroll (1997) φάνηκε ότι οι δυσκολίες στη συντροφική σχέση σχετίζονται με παράγοντες δημογραφικούς, ιατρικούς και παράγοντες που αφορούν τη σχέση. Σε σχέση με τους δημογραφικούς παράγοντες, για παράδειγμα, οι O Mahoney και Caroll (1997) ότι τα ζευγάρια με ηλικία κάτω από 50 ετών παρουσιάζουν μεγαλύτερη συναισθηματική δυσκολία από ζευγάρια μεγαλύτερης ηλικίας, αν και αυτό αμφισβητείται από άλλες έρευνες, οι οποίες υποστηρίζουν ότι τα νεαρά ζευγάρια μπορεί να αισθανθούν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη σχέση τους. Επίσης, έχει βρεθεί ότι στις μακροχρόνιες σχέσεις οι γυναίκες εμφανίζουν σε μικρότερο βαθμό άγχος κατά τη διάγνωση της ασθένειας. Όσον αφορά τους ιατρικούς παράγοντες, το προχωρημένο στάδιο της ασθένειας ή η εμφάνιση υποτροπής φαίνεται να αυξάνουν το άγχος στο ζευγάρι ή στην οικογένεια. Τα δεδομένα για τη σχέση της χειρουργικής επέμβασης με την ικανοποίηση του ζευγαριού δεν είναι σαφή, καθώς αρνητικές και θετικές πλευρές αναφέρονται τόσο για τη μαστεκτομή όσο και για την τμηματεκτομή (O Mahoney & Caroll, 1997). Από την άλλη, η χημειοθεραπεία δημιουργεί σωματικά προβλήματα τα οποία επηρεάζουν τη σχέση αλλά είναι παροδικά ή λειτουργεί εν μέρει ανακουφιστικά ως προς το γεγονός ότι μειώνει τις πιθανότητες για την εμφάνιση της υποτροπής. Αναφορικά με τους παράγοντες που συνδέονται με την ποιότητα της σχέσης έχει αναφερθεί ότι οι σχέσεις που πριν την ασθένεια χαρακτηρίζονταν από συγκρούσεις, περιορισμένη επικοινωνία μεταξύ των δύο συντρόφων, έλλειψη συναισθηματικής έκφρασης, απουσία συναισθηματικού δεσίματος ή ακαμψία ως προς τους ρόλους των δύο συντρόφων είναι περισσότερο επιρρεπείς στο να εμφανίσουν δυσκολίες μετά την ασθένεια (O Mahoney & Caroll, Walsh et al., 2005) 22

23 Όσον αφορά την τελευταία διάσταση του μοντέλου των Ferell et al. (1998) για τη μελέτη της ποιότητας ζωής, δηλαδή την πνευματική, ένα από τα κύρια ζητήματα που έχει επισημάνει η σχετική έρευνα είναι η σημασία της υποστηρικτικής λειτουργίας διαφόρων θρησκευτικών πρακτικών απέναντι στο άγχος που εγείρεται από το φόβο του θανάτου που προκαλεί η ασθένεια (Ferrell et al., 1998). Άλλες πλευρές της πνευματικότητας είναι αυτές που σχετίζονται με την αβεβαιότητα που προκαλεί η ασθένεια αλλά και με την ελπίδα που διατηρούν οι γυναίκες για το μέλλον. Επίσης, σ αυτή τη διάσταση της ποιότητας ζωής εντάσσονται γενικότερες αλλαγές που αφορούν το πώς βλέπουν τη ζωή τους μετά την ασθένεια. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να αναφέρονται σε μια αλλαγή του νοήματος της ζωής, των προτεραιοτήτων στη ζωή και στον τρόπο που προσεγγίζουν οι γυναίκες τα ζητήματα ζωής και θανάτου. Για ορισμένες γυναίκες φαίνεται ότι η ελπίδα και η αίσθηση ότι η ζωή έχει νόημα και σκοπό είναι σημαντικές πλευρές της πνευματικής ευεξίας, που αποτελούν μια θετική εκτίμηση της ασθένειας, που πιθανόν εξισορροπεί τις αρνητικές επιπτώσεις της ασθένειας (Dow, Ferrell, Leigh, Ly, & Gulasekaram, 1996). Τα παραπάνω ερευνητικά ευρήματα δείχνουν ότι ο καρκίνος του μαστού ενδέχεται να επηρεάσει σε μικρό ή μεγάλο βαθμό την ψυχολογική, τη σωματική, την ψυχοκοινωνική και την πνευματική διάσταση της ποιότητας ζωής των γυναικών μετά το τέλος της θεραπείας. Αυτό σημαίνει ότι μια ομάδα γυναικών παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες σε διάφορες διαστάσεις της ποιότητας ζωής. Ωστόσο, για ορισμένες γυναίκες η ποιότητα ζωής βελτιώνεται μετά το τέλος της θεραπείας και επανέρχεται στο επίπεδο της ποιότητας ζωής του γενικού πληθυσμού. Επιπλέον, μια ομάδα γυναικών παρουσιάζει τέτοιο επίπεδο βελτίωσης στην ποιότητα ζωής ως αποτέλεσμα του καρκίνου του μαστού που ξεπερνά και αυτό του γενικού πληθυσμού, εξαιτίας αλλαγών κυρίως σε ψυχικό, πνευματικό αλλά και κοινωνικό επίπεδο. Τέλος, ορισμένες γυναίκες αναφέρουν ότι δεν υπάρχει καμία αλλαγή σε καμία διάσταση της ποιότητας ζωής καθόλη την πορεία της ασθένειας ή και για χρόνια μετά τη διάγνωση. Έτσι, στη βιβλιογραφία αναφέρεται μια ομάδα γυναικών που παρουσιάζουν χαμηλό επίπεδο δυσφορίας (Henselmans et al., Lam et al., Millar et al., 2005) ή κατάθλιψης (Deshields et al., 2006) ή ψυχικής και σωματικής λειτουργικότητας (Helgeson et al., 2004) από τέσσερις μήνες μετά τη διάγνωση έως και έξι χρόνια αργότερα. Παρομοίως, υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένες γυναίκες δεν επηρεάζονται ως προς τη σεξουαλικότητά τους από τον καρκίνο του μαστού (Archibald, Lemieux, Byers, Tamlyn, & Worth, 2006), ούτε σημειώνουν κάποια 23

24 αλλαγή στη συζυγική τους σχέση (Dorval, Maunsell, Taylor-Brown & Kilpatrick, 1999) ή στην πνευματική διάσταση της ποιότητας ζωής τους (Ferrell et al., 1998). Ένα σημαντικό ερώτημα που προκύπτει, λοιπόν, στην έρευνα για τον καρκίνο του μαστού αφορά το πώς μπορούμε να ερμηνεύσουμε το γιατί οι γυναίκες παρουσιάζουν τέτοιου είδους διαφοροποιήσεις σχεδόν σε όλες τις διαστάσεις της ποιότητας ζωής. Όπως ήδη αναφέρθηκε, οι έρευνες που εξετάζουν τους παράγοντες που σχετίζονται με αυτές τις διαφορές έχουν όντως εντοπίσει ορισμένους ατομικούς, κοινωνικούς και ιατρικούς παράγοντες αλλά τα ευρήματα είναι αντιφατικά για πολλούς από αυτούς. Κατά συνέπεια, μια σειρά ερευνών εστιάζουν στη μελέτη της νοηματοδότησης του καρκίνου του μαστού με βάση την υπόθεση ότι η γνώση γύρω από τη διεργασία αυτή θα μπορούσε να ερμηνεύσει τέτοιου είδους διαφοροποιήσεις όσον αφορά την επίδραση του καρκίνου στη ζωή των γυναικών και στην ποιότητα ζωής. Tα τελευταία χρόνια, το ενδιαφέρον για το νόημα έχει επηρεάσει πολλούς τομείς της ψυχολογίας, συμπεριλαμβανομένου της θετικής ψυχολογίας, της πολιτισμικής ψυχολογίας, της ψυχολογίας της υγείας και της κλινικής ψυχολογίας (Park, 2010). Ωστόσο, ο ορισμός του νοήματος είναι δύσκολος, καθώς διαφοροποιείται ως ένα βαθμό ανάλογα με το θεωρητικό πλαίσιο στο οποίο διατυπώνεται. Ο Frankl (1946) υποστηρίζει ότι η ανάγκη για νόημα και σκοπό στη ζωή του είναι κάτι έμφυτο στον άνθρωπο, και ότι εγείρεται σε όλες τις καταστάσεις ακόμη και τις πιο δύσκολες, όπου το άτομο υποφέρει. Σύμφωνα με τις Roussi και Avdi (2008), διάφοροι θεωρητικοί στοχαστές του νοήματος, θέτουν ορισμένα κριτήρια για την επίτευξη νοήματος που περιλαμβάνουν: πρώτον το νόημα ή σκοπό της ζωής, δεύτερον το σύστημα αξιών, τρίτον το πιστεύω σε έναν δίκαιο και καλόβολο κόσμο, τέταρτον την αίσθηση αυτό-αξίας και πέμπτον την αίσθηση της αυτοαποτελεσματικότητας (π.χ. προβλεψιμότητα/ ελεγξιμότητα του γεγονότος) (Baumeister, Janoff-Bulman, Park & Folkman, 1997). Η άποψη ότι οι άνθρωποι οδηγούνται από μια ψυχολογική ανάγκη να δημιουργούν μια αίσθηση σκοπού και νοήματος στη ζωής τους έχει κυρίως συζητηθεί θεωρητικά στο πλαίσιο του υπαρξισμού (Roussi & Avdi, 2008). Άλλες πιο σύγχρονες προσεγγίσεις, όπως είναι ο κονστρουκτιβισμός, ο κοινωνικός κονστρουξιονισμός και η αφηγηματική ψυχολογία, επίσης στηρίζονται στη βασική θέση της υπαρξιακής ψυχολογίας για τον κεντρικό ρόλο του νοήματος στην ανθρώπινη ζωή (Frankl, 1946). 24

25 Σ αυτό το σημείο, όμως, πρέπει να επισημάνουμε ότι στη βιβλιογραφία για τη μελέτη του νοήματος υπάρχει μια σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ της έννοιας του νοήματος ως αποτέλεσμα και του νοήματος ως διεργασία που συχνά αποδίδεται με τον όρο νοηματοδότηση. Σε ορισμένες προσεγγίσεις, όπως είναι η γνωστική, γίνεται ένας σαφής διαχωρισμός μεταξύ των δύο εννοιών τόσο σε θεωρητικό όσο και σε ερευνητικό επίπεδο. Σε άλλες προσεγγίσεις, όμως, όπως είναι για παράδειγμα η αφηγηματική προσέγγιση οι έννοιες του νοήματος και της νοηματοδότησης αλληλεμπλέκονται. Σύμφωνα με την αφηγηματική προσέγγιση, το νόημα ενός γεγονότος κατασκευάζεται μέσω της αφήγησης στην προσπάθεια του ατόμου να κατανοήσει το τι συμβαίνει σε μια συγκεκριμένη περίπτωση (Crossley, 2001b). Έτσι, ο όρος νοηματοδότηση φαίνεται να αντιστοιχεί σε μια διεργασία απόδοσης νοήματος στα γεγονότα που συμβαίνουν και σε αυτή την περίπτωση η απόδοση νοήματος δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τα κριτήρια για την επίτευξη νοήματος στη ζωή, όπως παρατίθενται παραπάνω. Τελευταία, υπάρχει θεωρητικό και ερευνητικό ενδιαφέρον για το ρόλο του νοήματος στην προσπάθεια του ατόμου να αντιμετωπίσει σοβαρά αρνητικά γεγονότα ζωής, όπως είναι η χρόνια ασθένεια (Crossley, 2000b. Frank, Kleinman, Park & Folkman, Tedeschi & Calhoun, 1995). Όσον αφορά τον καρκίνο του μαστού, σήμερα είναι γενικότερα αποδεκτό ότι για ορισμένες γυναίκες η διάγνωσή του συνιστά μια απειλή που θέτει υπό αμφισβήτηση σημαντικές παραμέτρους που συνιστούν το νόημα της ζωής. Έτσι, ο καρκίνος του μαστού προκαλεί συχνά ανατροπή των πιστεύω για την υγεία τους, για τον εαυτό τους, για την αίσθηση της αυτοαποτελεσματικότητας και για το επίπεδο επικινδυνότητας της ζωής τους, στοιχεία δηλαδή που φαίνεται να αφορούν διαστάσεις του νοήματος της ζωής, και ωθεί τις γυναίκες στο να ενεργοποιήσουν μια διεργασία κατανόησης της ασθένειας και επαναφοράς της ισορροπίας στη ζωή (Roussi & Avdi, 2008). Η διεργασία αυτή αλληλεπιδρά με το ευρύτερο κοινωνικο-πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο λαμβάνει χώρα. Η κατανόηση, λοιπόν, της νοηματοδότησης του καρκίνου του μαστού και των παραγόντων που μπορεί να εμπλέκονται συμβάλλει στην γνώση γύρω από τις διεργασίες με τις οποίες οι γυναίκες ανακάμπτουν μετά από την εμφάνιση της ασθένειας. Κατά συνέπεια, η γνώση αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη τόσο θεωρητικά όσο και κλινικά, στο σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων υποστήριξης των γυναικών που αδυνατούν για διάφορους λόγους να νοηματοδοτήσουν το γεγονός της 25

26 ασθένειας. Ειδικότερα για την Ελλάδα, η απόκτηση μιας τέτοιας γνώσης ενισχύει την προσπάθεια των επαγγελματιών υγείας να συμπεριλάβουν την ψυχοκοινωνική διάσταση του καρκίνου του μαστού στο σύστημα της φροντίδας υγείας των ασθενών αλλά και των πρώην ασθενών. Μέχρι σήμερα, από όσο γνωρίζουμε η σχετική ερευνητική δράση για τη νοηματοδότηση της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού από τις Ελληνίδες ασθενείς είναι περιορισμένη (Αυδή & Καραμπά, Αυδή, Ζηλιασκοπούλου, & Ρούσση, Καραμπά, 2009). Στη βιβλιογραφία έχουν τεθεί διάφορα ερωτήματα όπως το ποια είναι η σημασία της νοηματοδότησης στην προσαρμογή των γυναικών, ποια είναι τα νοήματα που αποδίδονται στον καρκίνο του μαστού, ποια είναι η διεργασία νοηματοδότησης στον καρκίνο του μαστού, ποιοι είναι οι παράγοντες που εμπλέκονται στη διεργασία νοηματοδότησης και ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους η διεργασία αυτή γίνεται σχετικά εύκολα από ορισμένες γυναίκες, ενώ παραμένει ανολοκλήρωτη για κάποιες άλλες. Η παρούσα διδακτορική έρευνα, λοιπόν, έχει ως στόχο τον εμπλουτισμό της γνώσης γύρω από τη διεργασία νοηματοδότησης της εμπειρίας του καρκίνου του μαστού ώστε να απαντηθούν ορισμένα από τα παραπάνω ερωτήματα και να προαχθεί η κλινική πρακτική γύρω από αυτά. 26

27 Κεφάλαιο 2 Νοηματοδότηση του Καρκίνου του Μαστού: Γνωστική Προσέγγιση Στη βιβλιογραφία για την αντιμετώπιση των στρεσογόνων γεγονότων έχει υποστηριχθεί ότι η νοηματοδότηση του γεγονότος αποτελεί μέρος της διεργασίας αντιμετώπισης του στρεσογόνου παράγοντα. Στη γνωστική προσέγγιση και στο πλαίσιο της αντιμετώπισης μιας στρεσογόνου κατάστασης μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ομοιομορφία όσον αφορά τον ορισμό της νοηματοδότησης ανάμεσα στα θεωρητικά μοντέλα (Park & Folkman, 1997). Ωστόσο, η πλειοψηφία των ερευνών αντιλαμβάνεται τη νοηματοδότηση ως αποτελούμενη από την προσωπική σημασία και /ή την εκτίμηση του γεγονότος, την απόδοση όσον αφορά την αιτία του γεγονότος, και/ή το έκταση που κάποιος κατανοεί ή βρίσκει νόημα στο γεγονός, κυρίως μέσω της θετικής επανεκτίμησης, της εύρεσης θετικού και/ή της μετατραυματικής ανάπτυξης (Park & Folkman, Roussi & Avdi, 2008). Επίσης, στα διάφορα μοντέλα υπάρχει ένας διαχωρισμός μεταξύ της αναζήτησης νοήματος, που αναφέρεται στη νοηματοδότηση ως μια προσπάθεια να βρεθεί νόημα ή να ανασκευαστεί το νόημα, και της εύρεσης νοήματος, η οποία αναφέρεται στη νοηματοδότηση ως το θετικό ή αρνητικό αποτέλεσμα της διαδικασίας της αναζήτησης νοήματος (Roussi & Avdi, 2008). Στο παρόν κεφάλαιο θα παρουσιαστούν αναλυτικότερα δύο από τα μοντέλα της γνωστικής προσέγγισης που αφορούν τη νοηματοδότηση τραυματικών γεγονότων. Αυτά είναι: πρώτον, το μοντέλο των Park και Folkman (1997) για τη νοηματοδότηση στην αντιμετώπιση στρεσογόνων καταστάσεων και δεύτερον το μοντέλο της μετατραυματικής ανάπτυξης των Tedeschi και Calhoun (1995). Η επιλογή της παρουσίασης των συγκεκριμένων μοντέλων έγινε με κριτήριο το γεγονός ότι αποτελούν ολοκληρωμένες προσπάθειες διερεύνησης του μηχανισμού της νοηματοδότησης ως αντίδραση σε ένα στρεσογόνο γεγονός και απαρτιώνουν προηγούμενες θεωρητικές προτάσεις για την έννοια του νοήματος. Βασική θέση των μοντέλων αυτών είναι ότι η στρεσογόνος κατάσταση ενδέχεται να οδηγήσει σε μια ανισορροπία μεταξύ των βασικών γνωστικών σχημάτων του ατόμου για τον εαυτό του και τον κόσμο, και τη γνωστική εκτίμηση του γεγονότος, οδηγώντας έτσι σε μια διεργασία αναζήτησης τρόπων για την αποκατάσταση της ισορροπίας μέσα από τη γνωστική επεξεργασία του συμβάντος. Παράλληλα με την παρουσίαση των θεωρητικών μοντέλων παρατίθενται και σχολιάζονται οι σχετικές έρευνες για τη 27

28 νοηματοδότηση του καρκίνου του μαστού που ο σχεδιασμός τους βασίζεται στη γνωστική προσέγγιση της μελέτης της νοηματοδότησης. 2.1 Νοηματοδότηση και Αντιμετώπιση του Στρες Το μοντέλο των Park και Folkman (1997. Park, 2010) συνιστά μια προσπάθεια απαρτίωσης διαφορετικών θεωρητικών προτάσεων για την έννοια της νοηματοδότησης ενός στρεσογόνου γεγονότος ή τραύματος. Έτσι, οι Park και Folkman (1997) διατύπωσαν ένα μοντέλο γνωστικής αντιμετώπισης μιας στρεσογόνου κατάστασης, όπου η νοηματοδότηση έχει κεντρική σημασία. Πιο αναλυτικά, βασική αρχή οργάνωσης του μοντέλου των Park και Folkman (1997) αποτελεί η διαφοροποίηση ανάμεσα στο καθολικό και στο καταστασιακό νόημα. Το καθολικό νόημα περιλαμβάνει τα καθολικά πιστεύω, τους καθολικούς στόχους και την υποκειμενική αίσθηση της ύπαρξης νοήματος στη ζωή του ατόμου (Park, 2010). Τα καθολικά πιστεύω αποτελούν οι γενικές πεποιθήσεις του ατόμου σχετικά με τη δικαιοσύνη, τον έλεγχο, την προβλεψιμότητα των γεγονότων, τη συνοχή και τον εαυτό του, και αποτελούν τα βασικά γνωστικά σχήματα με τα οποία ερμηνεύει τις εμπειρίες του (Janoff-Bulman, 1999). Οι καθολικοί στόχοι είναι εσωτερικές αναπαραστάσεις των προσδοκιών και των στόχων που το άτομο θέλει να πετύχει ή θέλει να διατηρήσει. Οι στόχοι αυτοί είναι ιεραρχημένοι με βάση ένα προσωπικό σύστημα αξιολόγησης και μπορεί να αναφέρονται στις σχέσεις, στην εργασία, στη θρησκεία, στη γνώση και στα επιτεύγματα. Η υποκειμενική αίσθηση της ύπαρξης νοήματος στη ζωή του ατόμου αναφέρεται στο ότι η ζωή έχει ένα σκοπό και μια κατεύθυνση προς την εκπλήρωσή του, υπογραμμίζοντας έτσι τη σύνδεση του νοήματος με το χρονικό προσανατολισμό προς το μέλλον (Park & Folkman, Park, 2010). Το καταστασιακό νόημα αναφέρεται στο νόημα που έχει ένα συγκεκριμένο γεγονός και περιλαμβάνει την αρχική εκτίμηση του γεγονότος, την έννοια της αναζήτησης νοήματος και την έννοια της εύρεσης νοήματος. Η νοηματοδότηση ως διεργασία ξεκινά με την αρχική εκτίμηση της κατάστασης και τον καθορισμό της ασυμφωνίας μεταξύ της εκτίμησης αυτής και του καθολικού νοήματος. Όταν η αρχική εκτίμηση του γεγονότος δεν ταιριάζει με το καθολικό νόημα του ατόμου προκαλείται δυσφορία, η οποία οδηγεί το άτομο σε προσπάθειες νοηματοδότησης. 28

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΥΠΕΡΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ : ΣΚΛΑΒΟΥ ΜΕΛΑΧΡΙΝΗ ΣΚΟΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ 2011 Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25. Κεφάλαιο 2. Είδη συμβουλευτικής ψυχολογίας... 51. Πρόλογος... 19

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25. Κεφάλαιο 2. Είδη συμβουλευτικής ψυχολογίας... 51. Πρόλογος... 19 Περιεχόμενα Πρόλογος... 19 Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25 Ορισμός... 25 Ιστορική εξέλιξη... 30 Η ανάπτυξη της συμβουλευτικής ψυχολογίας στην Ελλάδα... 40 Θέματα που απασχολούν τη συμβουλευτική ψυχολογία...

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς αλλάζει η σεξουαλική ζωή και η αυτοεικόνα της γυναίκας μετά από μαστεκτομή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Πώς αλλάζει η σεξουαλική ζωή και η αυτοεικόνα της γυναίκας μετά από μαστεκτομή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Πώς αλλάζει η σεξουαλική ζωή και η αυτοεικόνα της γυναίκας μετά από μαστεκτομή. Μαριλένα Παναγή Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Σημαντικά στοιχεία Το μεγαλύτερο ποσοστό των ψυχολόγων αυτοαπασχολείται. Οι ευκαιρίες απασχόλησης για όσους/ες δεν έχουν μεταπτυχιακή εξειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900

Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900 Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900 Καμηλέρη Ράνια: Ψυχολόγος, Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια, MSc, Στέλεχος/Σύμβουλος Γραμμής SOS 15900 Υποέργο 5 με τίτλο: «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ (SOS)

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego Συγγραφείς & έτος 2004 Kathleen Meeske et al. 2009 Sung L. et al Σκοπός & επιμέρους στόχοι Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να εξετάσει την ποιότητα ζωής και τα επίπεδα κούρασης παιδιών που διαγνώστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός»

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Όλγα Χ. Βερικάκη Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Ηκοινωνικήεργασίακαλείταιναλειτουργήσεισυμπληρωματικάμετην ιατρική παρέμβαση, παρέχοντας παράλληλα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης employ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΣΡΟΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Επιστηµονική Επιµέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Συνεδρίου. Θεμ. Συνεδρία 1: Ζητήματα ψυχικής υγείας και ασθένειας

Πρόγραμμα Συνεδρίου. Θεμ. Συνεδρία 1: Ζητήματα ψυχικής υγείας και ασθένειας Πέμπτη, 1 Νοεμβρίου Ώρα Ολυμπιακό Μουσείο 18.00-19.00 Εγγραφή 19.00-20.30 Τελετή έναρξης Χαιρετισμοί Τιμητική εκδήλωση προς τιμήν της Καθηγήτριας κυρίας Μ. Μαλικιώση-Λοϊζου Εναρκτήρια ομιλία της τιμώμενης

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Λήψη αποφάσεων στην ομοιοπαθητική συνταγογράφηση O ρόλος της Διαίσθησης. Μπαλάσκα Αθηνά Παιδίατρος Νεογνολόγος

Λήψη αποφάσεων στην ομοιοπαθητική συνταγογράφηση O ρόλος της Διαίσθησης. Μπαλάσκα Αθηνά Παιδίατρος Νεογνολόγος Λήψη αποφάσεων στην ομοιοπαθητική συνταγογράφηση O ρόλος της Διαίσθησης Μπαλάσκα Αθηνά Παιδίατρος Νεογνολόγος Η λήψη απόφασης στην Ομοιοπαθητική είναι μια σύνθετη και πολύπλοκη διαδικασία Οι κλινικές αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Υγιεινή της Εργασίας είναι: η προάσπιση και προαγωγή της υγείας στον ψηλότερο βαθμό της φυσικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας των εργαζομένων σ όλα τα επαγγέλματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η Διερεύνηση των Επιδράσεων που Επιφέρει ο Βελονισμός στους Καρκινοπαθείς Ευάγγελος Μπέρος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα