ηµήτριος Πατσόπουλος Υποψήφιος διδάκτορας Τµήµατος Μαθηµατικών Πανεπιστηµίου Πάτρας, Υπότροφος ΙΚΥ,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ηµήτριος Πατσόπουλος Υποψήφιος διδάκτορας Τµήµατος Μαθηµατικών Πανεπιστηµίου Πάτρας, Υπότροφος ΙΚΥ, bm-jbiodf@otenet.gr"

Transcript

1 Η ιστορία του ήλεκτρου και του µαγνήτη στην αρχαία ελληνική σκέψη και o τρόπος αναφοράς της στα νεοελληνικά σχολικά εγχειρίδια Φυσικής του 18 ου 19 ου αιώνα ηµήτριος Πατσόπουλος Υποψήφιος διδάκτορας Τµήµατος Μαθηµατικών Πανεπιστηµίου Πάτρας, Υπότροφος ΙΚΥ, Θεµατική Ενότητα: Ιστορία, Επιστηµολογία και Φιλοσοφία των Φυσικών Επιστηµών Επίπεδο Εκπαίδευσης: Όλα Κατηγορία Εργασίας: Μελέτη περίπτωσης Περίληψη: Στα νεοελληνικά σχολικά εγχειρίδια Φυσικής, τα οποία αποτυπώνουν τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, κατά τον 18 ο η ετυµολογία του όρου «µαγνήτης» συνδέεται µε τις αρχαίες ελληνικές ετυµολογίες της λέξης και έως τα µέσα του 19 ου αιώνα σταδιακά εγκαταλείπεται. Στο τέλος του 18 ου αιώνα αναδύεται η ετυµολογία του όρου «ηλεκτρισµός» είναι συνδεδεµένη πρώτα µε την λέξη «ήλεκτρο» και τις παρατηρήσεις των «αρχαίων» σε αυτό, ενώ έως το τέλος του 19 ου αιώνα καθιερώνεται η σύνδεση της ετυµολογίας µε τον Θαλή. Η συµφωνία της ετυµολογίας του «µαγνήτη» µε τις αρχαίες ελληνικές πηγές και η ασυµφωνία της ετυµολογίας του «ηλεκτρισµού» µε αυτές, δείχνει ότι οι συγγραφείς χρησιµοποιούν την Ιστορία της Φυσικής στα σχολικά υποκινούµενοι από διδακτικούς σκοπούς και στόχους. Λέξεις Κλειδιά: Ηλεκτροµαγνήτης, σχολικά εγχειρίδια The history of amber and magnet in ancient Greek thought and the way of its reference in modern Greek textbooks of Physics of 18 th 19 th centuries Dimitrios Patsopoulos Ph. D. Student of Department of Mathematics of Patras University, Scholarship granted by State Organization of Scholarships, Conference Theme: History, Epistemology, and Philosophy of Science Educational Level: All Paper Classification: Case Study Abstract: In modern Greek textbooks of Physics, which are give a good picture of the European evolution, during the 18th century the etymology of the term magnet connected with the ancient Greek etymologies of the word and until the middle of the 19th century is abandoned. In the end of the 19th century rises the etymology of the term electricity connected first with the word electrum (amber) and the observations of the «ancient people» in it, and although in the end of the 19 th century established the connection of etymology with Thales. The agreement of the etymology of «magnet» with the ancient Greek sources and the disagreement of the etymology of «electricity» with them, shows that the writers uses the History of Physics with purposes connected with the teaching of Physics. Keywords: Amber, magnet, textbooks Εισαγωγή Oι ευρωπαίοι συγγραφείς σχολικών εγχειριδίων Φυσικής (σύντοµα: σχολικά) έχουν χρησιµοποιήσει από πολύ παλιά αναφορές από την Ιστορία της Φυσικής (σύντοµα: ιστορικές αναφορές) στα βιβλία τους. Οι ιστορικές αναφορές στα σχολικά είναι ευκαιριακές και αποτελούν εξαίρεση σε σχέση µε το υπόλοιπο κείµενο του σχολικού, το οποίο είναι Φυσική και όχι Ιστορία της Φυσικής. Το ερώτηµα είναι γιατί τότε να υπάρχουν στα σχολικά και γιατί µερικές από αυτές να επαναλαµβάνονται και να καθιερώνονται σαν κοινός τόπος; Επιπλέον, τι δείχνει η σηµαντική «απόκλιση» που παρουσιάζουν οι ιστορικές αναφορές στα σχολικά σε σύγκριση µε τα αρχαίες ελληνικές πηγές; Η αναφορά στον µαγνήτη και το ήλεκτρο στα νεοελληνικά σχολικά Οι ιστορικές αναφορές στο ήλεκτρο και τον µαγνήτη των νεοελληνικών σχολικών του 18 ου 19 ου αιώνα, έχουν τα πρότυπα τους στα ευρωπαϊκά σχολικά, κυρίως στα γαλλικά και γερµανικά, χωρίς να παύουν να παρουσιάζουν την δική τους ιδιοµορφία. Στα νεοελληνικά σχολικά επιλέγονται, επαναλαµβάνονται και καθιερώνονται µερικές µόνο από τις ευρωπαϊκές αναφορές και έτσι δηµιουργείται µια νεοελληνική παράδοση, η οποία σε µεγάλο βαθµό είναι ενδεικτική των ευρωπαϊκών εξελίξεων. Πριν το 1821 η εκπαίδευση δεν είναι συστηµατικά οργανωµένη, υπάρχουν µεµονωµένα (εκκλησιαστικά κυρίως) σχολεία διαφόρων επιπέδων εκπαίδευσης [Καράς 1977], για τις ανάγκες των οποίων δηµοσιεύονται αρκετά σχολικά. Παράλληλα µε το έντυπο βιβλίο κυκλοφορούν κυρίως τα χειρόγραφα, τα οποία είναι το κύριο µέσο 66

2 διδασκαλίας των µαθηµάτων. Μετά το 1821, το 1834, 1836 και 1837 η εκπαίδευση οργανώνεται [Μπουζάκης 1991] σε υποχρεωτικό ηµοτικό Σχολείο (4 χρόνια), υποχρεωτικό Ελληνικό Σχολείο (3 χρόνια), Γυµνάσιο (4 χρόνια, µε εξετάσεις από το Ελληνικό Σχολείο) και Πανεπιστήµιο. Τα σχολικά Φυσικής αργούν να εµφανιστούν: µεταξύ έχουµε µόλις τέσσερα σχολικά και µόνο για τα Γυµνάσια ( ούκας 1834, Ψύχας 1840, Πύρλας 1856 και Παυλίδης 1857). Το πρώτο σχολικό για τα ηµοτικά εµφανίζεται το 1864 (Κωνσταντινίδης), ενώ ένα από τα πρώτα σχολικά για τα Ελληνικά σχολεία το 1871 ( αµασκηνός). Εως το 1884 κυκλοφορούν (πρακτικά) ελεύθερα όσα σχολικά εγχειρίδια δηµοσιεύονται. Τότε καθιερώνεται διαγωνισµός για τα σχολικά εγχειρίδια και εγκρίνεται από αυτόν κάθε φορά µόνο ένα σχολικό για κάθε µάθηµα [Καψάλης Χαραλάµπους 1995]. Η αναζήτηση των σχολικών πριν το 1821 έγινε µε βάση τους καταλόγους του [Καράς 1993] και βρέθηκε σχεδόν το σύνολο των αναφερόµενων στο έργο αυτό σχολικών. Από αυτά καταγράφονται στην βιβλιογραφία όσα περιέχουν κάτι σχετικό µε το θέµα της εργασίας. Πιο δύσκολη ήταν η αναζήτηση των σχολικών µετά το 1821, καθώς δεν υπάρχει σχετικό έργο αναφοράς (πρώτη προσπάθεια [Πατσόπουλος 2001]). Εντοπίστηκε τελικά το σύνολο σχεδόν των σχολικών για τα Γυµνάσια και ένα ικανοποιητικό µέρος των σχολικών για Ελληνικά Σχολεία και ηµοτικά. Αν και ο όρος «µαγνητισµός» συναντάται από τις αρχές του 19 ου αιώνα [Βενιαµίν ο Λέσβιος ], τα νεοελληνικά σχολικά του 18 ου 19 ου αιώνα περιέχουν την ετυµολογία του όρου «µαγνήτης λίθος» [ αµοδός 1739, Θεοτόκης 1767, Βενιαµίν ο Λέσβιος , Πύρλας 1856, αµασκηνός 1871]. Μερικές φορές τα σχολικά περιέχουν και άλλες αρχαίες ελληνικές ονοµασίες του µαγνήτη, όπως Ηράκλεια λίθος ( αµοδός, Θεοτόκης, Ψύχας, Πύρλας, αµασκηνός), «διότι καθάπερ ο Ηρακλής εκαταδάµασε τα θηρία ούτω ο µαγνήτης δάµαζε τον σίδηρον» ( αµοδός), ή σιδηρίτις ( αµοδός, Θεοτόκης) ή Λυδία λίθος (δεν προκύπτει τέτοια ονοµασία από τις αρχαίες πηγές, Βαρδαλάχος, Ψύχας, αµασκηνός). Για να εξηγήσουν την ετυµολογία αυτή, οι συγγραφείς αναφέρουν είτε ότι έχει σχέση µε την τοποθεσία που βρέθηκε ο µαγνήτης (είτε Μαγνησία της Μικράς Ασίας - αµοδός, Θεοτόκης, είτε Ηράκλεια για την ονοµασία «Ηράκλεια λίθος» - αµασκηνός ) είτε µε το όνοµα αυτού που τον ανακάλυψε (βοσκός Μάγνης - αµοδός, Θεοτόκης, Πύρλας). Κάποιες φορές στα σχολικά αναφέρονται µερικά αρχαία ελληνικά ονόµατα σχετιζόµενα µε τις αρχαίες αναφορές στον µαγνήτη, όπως Θαλής, Πλίνιος, Λουκρήτιος, Αριστοτέλης ( αµοδός), Αριστοτέλης, Πλάτωνας ( αµασκηνός, η σχέση τους µε την ετυµολογία του µαγνήτη, την οποία αναφέρει ο συγγραφέας στηρίζεται σε παρανόηση), είτε νεώτερα ονόµατα σχετιζόµενα µε την πυξίδα, όπως Ιωάννην Γιόιαν (Γοίαν στον Ψύχα) και Μάρκον Παύλον (Βαρδαλάχος, Ψύχας, τα ονόµατα αυτά αναφέρονται και στο [Gilbert / Mottelay 1952, σ. 4]). Ξεχωρίζουν για την έκταση και την πληρότητα τους οι αναφορές στο σχολικό του Θεοτόκη και κυρίως στο χειρόγραφο του αµοδού. Στον Θεοτόκη στην υποσηµείωση για τον µαγνήτη αναφέρεται για το βουνό Ιδη «(ήτοι Όρος της Κρήτης ψιλοριτη νυν λεγοµένω) εύρον αυτόν ποιµαίνον τα Πρόβατα». Στο τέλος της υποσηµείωσης ο Θεοτόκης παραπέµπει: Στεφαν.[ου] Ενρ.[ίκου] εν Λεξ.[ικό]. Στον αµοδό η αναφορά είναι η αρχή του κεφαλαίου «Περί του Μαγνήτου». Περιέχει τις αρχαίες ελληνικές ετυµολογίες του µαγνήτη, αναφέροντας αναλυτικά τις αρχαίες πηγές τους, καθώς την αναφορά στον Θαλή: «εδόξαζε τον λίθον, τον µαγνήτην, έχον ψυχή, διότι κινή τον σίδηρον». Παρόµοια αναφορά στον Θαλή και τον µαγνήτη δεν υπάρχει σε κανένα σχολικό της βιβλιογραφίας, ξενόγλωσσο ή νεοελληνικό, και πιθανολογώ ότι είναι πρωτότυπη συµβολή του αµοδού. Το χειρόγραφο του αµοδού περιλαµβάνει µια ακόµα αξιοπρόσεχτη αναφορά για την λέξη «µαγνήτης» γράφοντας ότι τον ονόµαζαν «κοινώς πετροκαλαµήτην». Στα Επτάνησα και στην ναυτική ορολογία ο µαγνήτης ονοµαζόταν επίσης «πετροκαλαµήθρα» [ ηµητράκος 1964, τοµ. ΙΑ, σ. 5783]. Η λέξη προέρχεται από την ιταλική λέξη calamita (µαγνήτης), αλλά αυτό δεν εξηγεί το πρώτο συνθετικό της, πέτρο-. Η ιταλική λέξη calamita για τον µαγνήτη πιθανώς προέρχεται [Λυκούδης 1930] από το όνοµα µιας πρωτόγονης µορφής ναυτικής πυξίδας, η οποία είτε ήταν ένα καλάµι, µικρό σε διάµετρο και µήκος, γεµάτο µε µαγνητίτη (ο φυσικός ορυκτός µαγνήτης, ο οποίος περιέχει µαγνητικό οξείδιο του σιδήρου Fe 3 O 4 [Μητσόπουλος 1896]) [Λυκούδης 1930], είτε ήταν µια µαγνητική βελόνα (κοµµάτι µαγνητίτη) στηριζόµενη σε δύο άχυρα µέσα σε δοχείο µε νερό [Κωνσταντινίδης 1876]. Οπότε calamita σήµαινε αρχικά την µαγνητική βελόνη [Κωνσταντινίδης 1876], την πρωτόγονη πυξίδα [Λυκούδης 1930] και αργότερα τον µαγνήτη. Η ιταλική λέξη πέρασε στα Επτάνησα και την ναυτική ορολογία πολύ παλιά, οπότε έχουµε «καλαµίτα» να σηµαίνει «βράχος µε σιδηρούχο µετάλλευµα» στην µεσαιωνική δηµώδη ελληνική [Κριαράς 1980, τοµ. Ζ, σ. 262], στην νεώτερη ελληνική να σηµαίνει «µαγνητικό οξ[ε]ίδιο του σιδήρου» (εννοεί: µαγνητίτη) [ ηµητράκος 1964, τοµ. Ζ, σ. 3559], αλλά και «ονοµασία ατελούς ναυτικής πυξίδας» [στο ίδιο]. Σε παραλλαγή, η µαγνητική βελόνη (δηλαδή η πυξίδα) ονοµαζόταν «καλαµίθρα» [στο ίδιο] ή «καλαµίτις» [Λυκούδης 1930]. Ταυτόχρονα στην µεσαιωνική δηµώδη ελληνική η ναυτική πυξίδα ονοµαζόταν και «µαγνήτις πέτρα» ή «µαγνήτης» [Κριαράς 198, τοµ. Θ, σ. 272], και αργότερα στον Θεοτόκη «µαγνήτις», προφανώς ως επιβίωση του αρχαιοελληνικού «µαγνήτης λίθος». Η αρχαία ελληνική λέξη «µαγνήτης» ήταν σε κοινή (δηµώδη) χρήση στην µεσαιωνική ελληνική γραµµατεία πριν τον 18 ο αιώνα [στο ίδιο]. Στα Επτάνησα η χρήση του «καλαµίτα, καλαµίθρα» αντί της «µαγνητικής βελόνης», «µαγνήτη», µετέβαλλε την «µαγνήτις πέτρα» (πυξίδα) σε «πετροκαλαµήθρα» [ ηµητράκος 1964, σ. 5783] ή «πετροκαλαµίθρα» [Λεξικό 1998]. Αργότερα µετονοµάστηκε έτσι και ο µαγνήτης, όπως άλλωστε είχε συµβεί και στην ιταλική γλώσσα. Η ιστορική αναφορά στο ήλεκτρο στα νεοελληνικά σχολικά εµφανίζεται για την εξήγηση του όρου ««ηλεκτρικής δύναµις» ( αµοδός, [Βούλγαρης 1805]), του όρου «ηλεκτρικά σώµατα» (Θεοτόκης), 67

3 «ηλεκτρικής» [Πωππ 1810], «ηλεκτρικής ύλης» [Ρήγας 1790, Γαζής 1799, Βαρδαλάχος 1812] και «ηλεκτρισµού» [Βενιαµίν Λέσβιος, Κούµας 1807, Κούµας 1812, Καίρης 1818]. Οι συγγραφείς, οι οποίοι αναφέρουν την ετυµολογία των σχετικών όρων, θεωρούν ότι αυτοί προέρχονται από την (αρχαία ελληνική) λέξη «ήλεκτρο», επειδή σε αυτό «κατ αρχάς παρετήρησαν αυτήν την έλξην» (Γαζής), «εις το α. επαρατήρησαν το τοιούτο αποτέλεσµα» (Πωππ), «Η παρατήρησις αύτη έγινε πρώτον εις το ήλεκτρον» (Κούµας 1812). Μερικοί συγγραφείς, άσχετα µε το αν αναφέρουν την παραπάνω ετυµολογία ή αν την αναφέρουν σε άλλο µέρος του κειµένου, αναφέρουν επίσης ότι «οι παλαιοί εγνώριζαν την ιδιότητα ταύτη του ήλεκτρου» [ άρβαρης 1812], ενώ άλλοι συσχετίζουν άµεσα αυτή την ετυµολογία µε τις παρατηρήσεις των αρχαίων: «παρατετήρηται σε ταύτα πρώτον εν τω ηλέκτρω υπό των πάλαι» (Κούµας 1807). Εως και τα µέσα του 19 ου αιώνα µαζί µε αυτή την ετυµολογία, αναφέρονται επίσης διάφοροι αρχαίοι Ελληνες που ήξεραν για το ήλεκτρο, όπως ο Αριστοτέλης (Γαζής), ο Πλάτωνας, ο Πλούταρχος (Πύρλας) και κυρίως ο Θεόφραστος (Γαζής, άρβαρης, Ψύχας, Πύρλας). Ο Θαλής αναφέρεται ξεχωριστά από τους άλλους αρχαίους Ελληνες και σχεδόν µόνιµα από το , είτε επειδή «εγνώριζε» τα σχετικά φαινόµενα [ άρβαρης 1812, Λάκων 1863, Κωνσταντινίδης 1864, αµασκηνός 1871 και 1873 Γυµνάσια, όχι στο αµασκηνός Ελληνικά Σχολεία], είτε επειδή «Θαλής ο Μιλήσιος και µετ αυτόν πολλοί των παλαιών παρετήρησαν ότι το ήλεκτρον» (Καίρης). Αργότερα θεωρείται µόνιµα ότι ο Θαλής είναι ο πρώτος που «παρετήρησε» τα σχετικά φαινόµενα [ ασκαλάκης 1878, Αργυρόπουλος 1894]. Μετά από τα µέσα του 19 ου αιώνα δεν γίνεται καµιά αναφορά σε άλλους αρχαίους Ελληνες και αναφέρεται µόνο ο Θαλής, ο οποίος συνδέεται σιγά - σιγά µε την ετυµολογία του όρου «ηλεκτρισµός»: «ωνοµάσθη ηλεκτρισµός, εκ του ηλέκτρου, επειδή επί της ουσίας ταύτης εγώρισε πρώτην φοράν ο σοφός Θαλής την ιδιότηταν ταύτην» [ ασκαλάκης/beleuze 1878]. Μόνη εξαίρεση, όπου δεν αναφέρεται τίποτα για τον Θαλή ή την ετυµολογία του «ηλεκτρισµού» είναι το [Γερµανός 1897]. Η λέξη «ήλεκτρο» δεν απαντάται στην µεσαιωνική δηµώδη ελληνική, κατά το λεξικό του Κριαρά, αλλά αυτό δεν είναι βέβαιη ένδειξη ότι δεν ήταν σε δηµώδη χρήση τον 18 ο αιώνα. Η αναφορά της λέξης στον αµοδό, ο οποίος κατά δική του δήλωση γράφει σε «απλοελληνική» [Μπόµπου Σταµάτη 1982], δείχνει µάλλον ότι ήταν σε κοινή χρήση. Το βέβαιο είναι ότι ήταν σε κοινή χρήση η έκφραση «κεχριµπάρι» για το «ήλεκτρο», αφού την αναφέρει το σχολικό του Ρήγα το 1790 (ο Ρήγας γράφει και αυτός σε απλουστευµένη γλώσσα). Το 1820 η ονοµασία «κεχλιµπάρι» επικρίνεται έµµεσα σε άρθρο του περιοδικού «Ερµής ο Λόγιος» ως η ονοµασία του ήλεκτρου «βαρβαροτουρκιστί» [Drapiez 1820]. Ακόµα, το γένος της λέξης «ήλεκτρο», δεν είναι µοναδικό, όπως και στην αρχαία ελληνική γλώσσα [ ηµητράκος 1964, σ. 3244]. Απαντάται κυρίως στο ουδέτερο γένος, αλλά υπάρχουν και τρεις αναφορές στο θηλυκό (Βούλγαρης, ούκας, Παυλίδης) και µία στο αρσενικό [Λάµπρου 1872]. Ιδιαίτερη σηµασία έχει η αναφορά στο ήλεκτρο στο σχολικό του Θεοτόκη, στην οποία (σε υποσηµείωση) παρατίθενται αποσπάσµατα από αρχαία ελληνικά κείµενα. στα οποία συναντάται για πρώτη φορά η λέξη «ήλεκτρο» (Όµηρος, Ησίοδος, Αριστοτέλης, το έργο που αναφέρεται θεωρείται ψευδοαριστοτελικό). Παρόµοια αναφορά δεν περιέχεται σε κανένα ευρωπαϊκό σχολικό της βιβλιογραφίας, ούτε στις δύο βασικές ευρωπαϊκές πηγές του Θεοτόκη, οι οποίες κατά τον Βλαχάκη είναι τα βιβλία του Nollet και Μusschenbroek [Βλαχάκης 1990]. Το βιβλίο του Nollet δεν περιέχει καµιά ιστορική αναφορά για το ήλεκτρο [Nollet 1764]. Ο Musschenbroek, σε υποσηµείωση, αν και περιέχει εκτεταµένη ιστορική αναφορά για το ήλεκτρο, αναφέρει µόνο τον Αριστοτέλη, Πλάτωνα, Πλούταρχο, Πλίνιο. Πιθανότατα ο Θεοτόκης συνθέτει µόνος του την αναφορά στο ήλεκτρο. Ακόµα και αν την µεταφράζει από κάποιο άλλο ευρωπαϊκό σχολικό, προτείνει µια ιστορική αναφορά για το ήλεκτρο στην αρχαία Ελλάδα, την οποία δεν ακολούθησαν οι αναφορές των επόµενων ευρωπαϊκών και νεοελληνικών σχολικών. Ο Θεοτόκης µοιάζει σαν εξαίρεση για τα επόµενα σχολικά, αλλά ουσιαστικά κινείται µέσα στο ευρωπαϊκό κλίµα της εποχής του. Τόσο σε ερευνητικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο σχολικών η εποχή των µέσων του 18 ου αιώνα δεν έχει ξεκοπεί από την αριστοτελική παράδοση για την Φυσική. Στο πρώτο έργο της Νova Physiologia (Νέα Φυσιολογία, δηλ. νέα Φυσική), το De Μagnete το 1600, o Gilbert αν και κατακρίνει την αριστοτελική παράδοση Φυσικής, όπως είχε διαµορφωθεί τον Μεσαίωνα και τονίζει τον πειραµατικό χαρακτήρα των νέων ερευνών στην Φυσική [Gilbert / Mottelay 1952 σ. 4], δεν παραλείπει να αναφέρει λεπτοµερώς όλες τις αρχαίες ελληνικές και λατινικές πηγές για το µαγνήτη και το ήλεκτρο, αναφέροντας σε έκταση τις αρχαίες ελληνικές εξηγήσεις των ελκτικών φαινοµένων [Gilbert / Mottelay 1952, σ. 3, 7, 9, 27, ]. Σε αυτή την παράδοση του De Μagnete κινείται η (παλιά) αναφορά στον µαγνήτη στο έργο του Θεοτόκη και του αµοδού και στην ίδια παράδοση έτεινε να κινηθεί η (νέα) αναφορά για το ήλεκτρο στα ευρωπαϊκά σχολικά της εποχής τους: ο Musschenbroek έχει και αυτός παρόµοια αναφορά για το ήλεκτρο. Έτσι τον Θεοτόκη δεν τον ενδιαφέρει να βρει την ετυµολογία του όρου «ηλεκτρισµός», η οποία δεν υπάρχει στις αρχαίες ελληνικές πηγές και έτσι δεν έχει τέτοια ετυµολογία. Τον ενδιαφέρει να δείξει ότι αναφορές στο ήλεκτρο υπάρχουν στους αρχαίους Έλληνες από πολύ παλιά (και µάλιστα στην Οδύσσεια) και συνεπώς η σχετική συζήτηση δεν ήταν άγνωστη σε αυτούς. Είναι µια σαφής ένδειξη ότι ο Θεοτόκης προσπαθεί να αναδείξει την αρχαία Ελληνική σκέψη, έστω και αν δεν αναφέρει κάτι για τις πολλές αρχαιοελληνικές προσπάθειες για την εξήγηση του φαινοµένου της µαγνητικής και ηλεκτρικής έλξης. Οι αρχαίες ελληνικές πηγές για το µαγνήτη και το ήλεκτρο Ο Gilbert πιστεύει ότι η ελκτική ιδιότητα του µαγνήτη ήταν γνωστή πολύ πριν από τους αρχαίους Έλληνες, στους Εβραίους, τους Αιγυπτίους και τους Κινέζους, αν είναι αληθινά όσα λένε για αυτούς και την πυξίδα και 68

4 επειδή η χώρα τους έχει τους καλύτερους µαγνήτες [Gilbert / Mottelay 1952 σ. 7]. Θα πρόσθετα ότι πιθανώς η ελκτική ιδιότητα του ήλεκτρου ήταν γνωστή στους Μυκηναίους Έλληνες, λόγω των πολλών ευρηµάτων από ήλεκτρο που υπάρχουν από αυτή την εποχή, το οποίο προέρχεται από (το εµπόριο µε) την Βαλτική [Ruipιrez Melθna 1996]. Η πρώτη γραπτή µαρτυρία για την ελκτική ιδιότητα του ήλεκτρου και του µαγνήτη, αν και πολύ µεταγενέστερη είναι η αναφορά του ιογένη Λαέρτιου στην βιογραφία του Θαλή ότι «ο Αριστοτέλης και ο Ιππίας λένε ότι αυτός απέδιδε ψυχή και στα άψυχα στηριζόµενος στον µαγνήτη λίθο και το ήλεκτρο» (το αρχαίο κείµενο υπάρχει στο [Diels - Kranz] και µαζί µε µετάφραση στο [Θαλής / Κάκτος 2000, σ ]). Τα σχόλια του Ησύχιου για την πλατωνική Πολιτεία αναφέρουν ότι ο Θαλής θεώρησε «πως τα άψυχα έχουν ψυχή κατά κάποιο τρόπο, [καταλήγοντας σε αυτό] από τον µαγνήτη και το ήλεκτρο» [στο ίδιο, σ ] αλλά µάλλον πρόκειται για αντιγραφή από τον ιογένη Λαέρτιο. Σώζεται επίσης η αναφορά του Αριστοτέλη στο έργο του Περί Ψυχής «αλλά και ο Θαλής, απ ότι µνηµονεύουν, φαίνεται να θεώρησε την ψυχή κινητική [=ως κάτι που κινεί], αν φυσικά λέει ότι ο [µαγνήτης] λίθος έχει ψυχή επειδή κινεί τον σίδηρο» [στο ίδιο, σ ] (ο Gilbert αναγνωρίζοντας την σπουδαιότητα της αναφοράς αυτής την παραθέτει στο αρχαιοελληνικό πρωτότυπο). Φαίνεται ότι µόνο ο Ιππίας είχε συσχετίσει τον Θαλή µε το ήλεκτρο, αλλά το έργο του έχει χαθεί. Αρκετές είναι οι µεταγενέστερες αναφορές στην ελκτική ιδιότητα του µαγνήτη και του ήλεκτρου και θα περιοριστώ σε όσες σχετίζονται µε τις ιστορικές αναφορές των σχολικών. Αναφορά στην ελκτική ιδιότητα του µαγνήτη υπάρχει στον πλατωνικό διάλογο Ίων, όπου και υπάρχει η παροµοίωση της έλξης του µαγνήτη µε την δύναµη της Μούσας. Στο ίδιο σηµείο ο Πλάτωνας µας παρέχει την πληροφορία ότι ο Ευριπίδης ονόµασε έτσι τον µαγνήτη, (το σχετικό απόσπασµα από την χαµένη τραγωδία του Οινέας το διασώζει ο Σουίδας [Πλάτωνας/Λάουρδας 1952]). Ο Θεόφραστος στο έργο του Περί λίθων αναφέρει την έλξη του λυγγούριου (ορυκτού άγνωστο σε εµάς, ίσως παραλλαγή του ήλεκτρου [Θεόφραστος/Οικονοµέας 1974, σ. 65]) «όχι µόνο ξερά χόρτα, µικρά φύλλα, αλλά και σκόνη χαλκού και σιδήρου» [στο ίδιο, σ. 31]. Οι εξηγήσεις που προσπάθησαν να δώσουν οι αρχαίοι Έλληνες στην ελκτική ιδιότητα του µαγνήτη και του ήλεκτρου είναι αρκετές. Ο σχολιαστής των έργων του Αριστοτέλη Αλέξανδρος Αφροδισιεύς µας διασώζει τις εξηγήσεις του Εµπεδοκλή, ηµόκριτου και ιογένη Απολλωνιάτη [Diels Kranz 1952]. Την εξήγηση του Επίκουρου µας διασώζει ο Λουκρήτιος στο έργο του De Rerum Natura, την οποία παραθέτει στο λατινικό πρωτότυπο ο Gilbert [Gilbert / Mottelay 1952, s. 35]. Ο Πλάτωνας κάνει την δική του προσπάθεια στον Τίµαιο και ο Πλούταρχος προσπαθεί να την εξηγήσει στο έργο του Πλατωνικές ζητήµατα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι στα νεοελληνικά σχολικά ο Βούλγαρης για να εξηγήσει την ηλεκτρική έλξη χρησιµοποιεί τον όρο «απόρροιαι», ο οποίος απηχεί επικούρειες απόψεις (διαµέσου Λουκρήτιου) και υπάρχει στο προαναφερθέν έργο του Πλούταρχου [Plutarch / Cherniss 1993, σ. 68]. Επίσης στο κείµενο του Πλούταρχου [στο ίδιο, σ. 70] υπάρχει ο όρος «κουφότατα» για τα σώµατα που έλκει το ήλεκτρο, ο οποίος µαζί µε άλλους έχει χρησιµοποιηθεί στα νεοελληνικά σχολικά πριν καθιερωθεί ο όρος «ελαφρά» σώµατα (λεπτά Βούλγαρης, κούφα Θεοτόκης, Μακραίος, κουφότατα ούκας) Ευρωπαϊκές επιδράσεις και νεοελληνική πρωτοτυπία στις αναφορές Τα ευρωπαϊκά σχολικά της βιβλιογραφίας περιέχουν τις ίδιες µε τα νεοελληνικά σχολικά ιστορικές αναφορές στο µαγνήτη και το ήλεκτρο. Οι πιο εκτεταµένες είναι στο βιβλίο του Musschnebroek και είναι αυτές που αναφέρουν διάφορους αρχαίους Έλληνες και Ρωµαίους. Πολύ αργότερα, θα συναντήσουµε εκτεταµένη ιστορική αναφορά στο ήλεκτρο στα βιβλία του A. Ganot [Ganot 1853, Ganot 1859]. Oι υπόλοιποι ευρωπαίοι συγγραφείς για να εξηγήσουν την ετυµολογία των όρων «µαγνητισµός», «ηλεκτρισµός» αναφέρουν συνήθως την αρχαία ελληνική λέξη στο πρωτότυπο: «µάγνης» [Biot 1816] χωρίς αναφορά στον Θαλή, [Despretz 1836] µε αναφορά στον Θαλή, [Muller Pfaundler 1881] χωρίς αναφορά στον Θαλή, «ήλεκτρον» [Pιclet 1832] µε αναφορά στον Θαλή. εν λείπουν τα λάθη και εκτός του ότι σε κάποιο σχολικό αναφέρεται ο Πυθαγόρας για τον µαγνήτη [Pιclet 1832], σε κάποιο άλλο η λέξη «ήλεκτρον» γράφεται σαν «έλεκτρον» [Biot 1816, Pouillet 1845 χωρίς αναφορά στον Θαλή]. Παρασύρθηκαν άρα οι συγγραφείς από την γαλλική γραφή του ηλεκτρισµού ως ιlιctricite; Μια περίπτωση γνωστής ευρωπαϊκής πηγής για την αναφορά στον Θαλή και το ήλεκτρο στα νεοελληνικά σχολικά είναι η αναφορά από τα δύο σχολικά του Ganot, η µεγάλη επιτυχία των οποίων τα έκανε να «µεταφερθούν» µε διάφορους τρόπους στην νεοελληνική εκπαίδευση. Το 1857 εµφανίζεται η «κατ επιτοµή» µετάφραση του Traitι από τον Παυλίδη, όπου κατ επιλογή του µεταφραστή έχουν απαλειφθεί όλες οι ιστορικές αναφορές του γαλλικού κειµένου, ανάµεσα τους και αυτές γα το ήλεκτρο και τον µαγνήτη. Το σχολικό για τα ηµοτικά του Κωνσταντινίδη το 1864 είναι ουσιαστικά µια κατ επιλογή µετάφραση του Cours του Ganot, όπου η ιστορική αναφορά για το ήλεκτρο είναι σχεδόν κατά λέξη µεταφρασµένη [Κωνσταντινίδης 1864]. Στα σχολικά για τα Γυµνάσια του Λάκωνος το 1863 και του αµασκηνού το 1871 και 1873 οι αναφορές για το ήλεκτρο και τον Θαλή είναι «διασκευές» της αναφοράς του Ganot από το Traitι (δεν διαφέρει πολύ από αυτή του Cours), αν και ο δύο συγγραφείς δεν µεταφράζουν όλα όσα γράφει στην ιστορική αναφορά του ο Ganot (αντίληψη αρχαίων Ελλήνων για την έλξη του ήλεκτρου, Μελέαγρος, Πλίνιος). ιασώζεται ακόµα και µια ανέκδοτη µετάφραση του Cours του Ganot από τον Α. Φατσέα, η οποία έγινε κατά το Παραθέτω την ιστορική αναφορά στο ήλεκτρο και τον Θαλή από το χειρόγραφο, µιας και δίνει µια πολύ καλή εικόνα για τις αναφορές των 3 προηγούµενων συγγραφέων και του Ganot: 69

5 Υπάρχει µια ακόµα περίπτωση όπου φαίνεται ότι διαφορετικοί νεοέλληνες συγγραφείς αντλούν από την ίδια ευρωπαϊκή πηγή. Στον Ευγένιο Βούλγαρη (1805) µια ολόκληρη παράγραφος µε παραδείγµατα σωµάτων που έλκει το ήλεκτρο είναι ακριβώς η ίδια (κατά λέξη) µε σχετικό κοµµάτι από το σχολικό του άρβαρη (1812) και το σχολικό του Μακραίου (1816) Μάλιστα στα δύο τελευταία βιβλία το κείµενο της εισαγωγής στον ηλεκτρισµό είναι σχεδόν το ίδιο για µια σελίδα, µε την διαφορά ότι ο Μακραίος έχει κάποιες σειρές παραπάνω στο δικό του κείµενο, τις οποίες ο άρβαρης φαίνεται να παραλείπει. Το µόνο σηµείο στο οποίο διαφέρουν αισθητά τα δύο κείµενα στη σελίδα αυτή, εκτός από τις παραπάνω σειρές του Μακραίου., είναι η πρώτη σειρά, η αρχική πρόταση: ο άρβαρης γράφει «οι παλαιοί εγνώριζαν την ιδιότητα ταύτη», ενώ ο Μακραίος «Εξ αµνηµονεύτων χρόνων ίξευρον οι άνθρωποι». Πιθανώς οι τρεις συγγραφείς να διασκευάζουν το ίδιο ευρωπαϊκό σχολικό, από το οποίο ο Βούλγαρης διατηρεί µόνο µια παράγραφο, ο αρβαρης µόνο τα βασικά σηµεία, ενώ ο Μακραίος όλο το κείµενο. Αν έτσι έχουν τα πράγµατα, η διαφορά στην αναφορά για το ήλεκτρο στους δύο συγγραφείς (ο Βούλγαρης δεν έχει τέτοια αναφορά) είναι µια ακόµα ένδειξη διαφοροποίησης κάποιων νεοελλήνων συγγραφέων από τις ευρωπαϊκές πηγές τους. Μια ακόµα περίπτωση που µοιάζουν οι αναφορές σε νεοελληνικά σχολικά, αλλά για τον µαγνήτη, συναντάµε στα βιβλία του Βαρδαλάχου και Ψύχα. Οι αναφορές τους είναι σχεδόν ίδιες στο περιεχόµενο, στα ονόµατα που δίνουν για τον µαγνήτη και διαφέρουν κάπως στην έκφραση. Οι δύο συγγραφείς κάνουν µάλιστα το ίδιο λάθος, αναφέροντας ως άλλη ονοµασία του µαγνήτη την «Λυδία Λίθο». Στην αναφορά για το ήλεκτρο τα δύο σχολικά διαφέρουν αισθητά. Η αξιοποίηση της αναφοράς στον µαγνήτη και το ήλεκτρο στα σχολικά Οι ιστορικές αναφορές για το ήλεκτρο και τον µαγνήτη στην αρχαία Ελλάδα στα ευρωπαϊκά και νεοελληνικά σχολικά έχουν διαφορετική σχέση µε τις σχετικές αρχαίες ελληνικές πηγές που διασώζονται. Για τον µαγνήτη, όσα αναφέρονται στα ευρωπαϊκά σχολικά και «περνάνε» στα νεοελληνικά, αναφέρονται πραγµατικά στις αρχαίες πηγές. Η ετυµολογία της λέξης «µαγνήτης» είναι ίδια µε τις αρχαίες ελληνικές ετυµολογίες, αφού έρχεται µέσα από την µεσαιωνική πρόσληψη στην υτική Ευρώπη του αριστοτελικού έργου «Περί Φυσικής Ακροάσεως». Αν και σε αυτό δεν υπάρχει µελέτη του µαγνήτη (ή του ήλεκτρου), το ενδιαφέρον της µεσαιωνικής - αριστοτελικής Φυσική για αυτόν, εξαιτίας της πυξίδας και των εφαρµογών της εκείνη την εποχή, κατόρθωσε να τον εντάξει στο (νέο, σχετικά µε τον Αριστοτέλη) κεφάλαιο «Περί λίθων» των µεσαιωνικών παραφράσεων του αριστοτελικού έργου. Η επίδραση της αριστοτελικής Φυσικής στην µελέτη του µαγνήτη φαίνεται στα νεοελληνικά σχολικά: δεν λείπουν αναφορές στο χρώµα του µαγνήτη («λίθος υποµέλας», Βενιαµίν ο Λέσβιος ;, «µελανόχρους» Ψύχας), για τις περιοχές που συναντάται ο µαγνήτης, όπως και ότι τον ονοµάζουν λίθο ακόµα και στο τέλος του 19 ου αιώνα [Αργυρόπουλος, 1894]. Το ίδιο συµβαίνει αρχικά, στην µελέτη του ήλεκτρου, το οποίο εντασσόταν στο κεφάλαιο «Περί ελεδών χυµών» ( αµοδός). ύο φορές στα νεοελληνικά σχολικά αναφέρεται κάτι για τον τρόπο εύρεσης του ήλεκτρου ( αµοδός, Ρήγας), ενώ πουθενά δεν αναφέρεται κάτι για το χρώµα του ήλεκτρου (ο Gilbert αναφέρεται σε αυτό). Η νέα αντίληψη για την Φυσική ως πειραµατική επιστήµη, µέσα από το συνεχές και αυξανόµενο ενδιαφέρον για τον ηλεκτρισµό, έθεσε την µελέτη του ήλεκτρου και την ιστορική αναφορά του σε διαφορετικό πλαίσιο από αυτό στο οποίο γινόταν η µελέτη και η ιστορική αναφορά του µαγνήτη. Η µελέτη του ηλεκτρισµού γίνεται στα νεοελληνικά σχολικά του 18 ου αιώνα µέσα από την παρουσίαση του σχετικού πειράµατος έλξης του ήλεκτρου, κάτι που δεν συνέβαινε µε την παρουσίαση του µαγνήτη. Η ενασχόληση µε το πείραµα του ήλεκτρου στα σχολικά είχε προέλθει από την προσπάθεια των ευρωπαίων συγγραφέων να εξηγήσουν την ετυµολογία του όρου «ηλεκτρισµός», όπως έκαναν και για τον «µαγνητισµό». Γνωρίζοντας ότι ο όρος «ηλεκτρισµός» προερχόταν ετυµολογικά (φιλολογικά) από την λέξη «ήλεκτρο», θεώρησαν ευλογοφανές ότι (ιστορικά) η πρώτη µελέτη του ηλεκτρισµού θα είχε ξεπηδήσει από τις (πρώτες) παρατηρήσεις των «παλαιών» γύρω από ελκτικά φαινόµενα του ήλεκτρου. Μια τέτοια θεώρηση της ιστορίας για το ήλεκτρο, γίνεται κυρίως για διδακτικούς λόγους από τους συγγραφείς: µε το πείραµα του ήλεκτρου εισάγεται και το φαινόµενο του ηλεκτρισµού και «εξηγείται» µαζί και εύκολα η ετυµολογία του όρου. Οι συγγραφείς δεν ενδιαφέρονται για την ιστορική άποψη, αλλά για την διδακτική αξιοποίησή της. Κατά την ιστορική άποψη, ο Gilbert το 1600, διαβάζοντας και γνωρίζοντας τις αρχαίες ελληνικές πηγές για το ήλεκτρο, ονόµασε «ηλεκτρικά» (electric) τα σώµατα που είχαν την ίδια ελκτική συµπεριφορά µε το ήλεκτρο. Το 1618 o Barlowe έδωσε το όνοµα «ηλεκτρική» (electric) στην επιστήµη που διερευνούσε τα σχετικά φαινόµενα και από εδώ προήλθε µεταγενέστερα ο όρος «ηλεκτρισµός» [Flemming 1910]. Μάλιστα µερικοί γάλλοι 70

6 συγγραφείς σχολικών [Brisson 1797, Haόy 1806 και οι δύο χωρίς αναφορά στον Θαλή] θεωρούν ότι ο όρος «ηλεκτρισµός» προήλθε από την λατινική λέξη electrum, η οποία είναι λατινική µετάφραση της αρχαίας ελληνικής «ήλεκτρο». Η άποψη µοιάζει αληθοφανής, αν κρίνουµε από την κυριαρχία της λατινικής την εποχή του Gilbert (ο ίδιος γράφει στα λατινικά), αλλά εξασθενεί αν λάβουµε υπόψη ότι στα λατινικά υπάρχει και άλλη λέξη για το «ήλεκτρο», succinum: γιατί δεν ονόµασε µε το όνοµα αυτό ο Gilbert τα σώµατα µε την ιδιότητα του ήλεκτρου; Ακόµα, ο ίδιος ο Gilbert στο De Magnete αναφέρει [Gilbert / Mottelay 1952, s. 27] ως λατινικό όνοµα του «ήλεκτρου» το succinum και όχι το electrum. Οι ευρωπαίοι συγγραφείς µε την πάροδο του χρόνου και την είσοδο του 19 ου αιώνα, δεν «σταµάτησαν» στην εξήγηση της λέξης «ηλεκτρισµός» από τις πρώτες παρατηρήσεις των αρχαίων στο ήλεκτρο. Το ολοένα αυξανόµενο ενδιαφέρον για τον ηλεκτρισµό, η ανατίµηση της Ιστορίας κατά τον 19 ο αιώνα (µέσα από µια Ιστορία που εξυµνεί κυρίως τα µεγάλα ονόµατα και τις ηρωικές µορφές,) όσο και η (ροµαντική) εξύµνηση των αρχαίων Ελλήνων, τους έκανε να προχωρήσουν σε µια νέα θεώρηση της ετυµολογίας του όρου «ηλεκτρισµός». Είχε ήδη εµφανιστεί στα ευρωπαϊκά σχολικά η αναφορά στον Θαλή ως τον πρώτο αρχαίο Έλληνα, ο οποίος αναφερόταν από τις αρχαίες πηγές, ότι ήξερε την έλξη του ήλεκτρου. Οι συγγραφείς ερµήνευσαν µε διαφορετικό τρόπο αυτή την αναφορά στον Θαλή, µέσα από την συσχέτιση της µε την ετυµολογία του όρου «ηλεκτρισµός». Έτσι από την γνώση που είχε ο Θαλής για την έλξη του ήλεκτρου, σύµφωνα µε τις αρχαίες πηγές και τα πρώτα σχολικά, «εµφανίστηκε» στα επόµενα σχολικά να είναι αυτός ο οποίος έκανε τις πρώτες παρατηρήσεις στο ήλεκτρο και µάλιστα από αυτές να πήρε το όνοµά του ο «ηλεκτρισµός». Ειδικά στα νεοελληνικά σχολικά, αυτή η θεώρηση έγινε κανόνας από το τέλος του 19 ου αιώνα. Επίλογος Οι συγγραφείς χρησιµοποιούν τις ιστορικές αναφορές στα ήλεκτρο και τον µαγνήτη θεωρώντας ότι έτσι διευκολύνουν την εκµάθηση των σχετιζόµενων µε αυτές εννοιών της Φυσικής. Για να το επιτύχουν αυτό, ερµηνεύουν (σύµφωνα µε τις «ανάγκες» της εποχής τους) την Ιστορία της Φυσικής κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να διευκολυνθεί κυρίως και µόνο η διδασκαλία της Φυσικής (και όχι τόσο η Ιστορία της). Το αν κάτι τέτοιο αποβαίνει ωφέλιµο ή επιζήµιο για τους µαθητές και την κατανόηση της Φυσικής εκ µέρους τους, είναι κάτι το οποίο είναι αντικείµενο µιας άλλης έρευνας. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ: Τα αποσπάσµατα από τα χειρόγραφα, όπως και η φωτογραφία από το ανέκδοτο χειρόγραφο του Α. Φατσέα (ευχαριστώ την φωτογράφο κ. Μ. Φωτεινοπούλου για αυτή), δηµοσιεύονται κατόπιν σχετικής άδεις των παρακάτω βιβλιοθηκών: Τµήµα Χειρογράφων Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας, ηµόσια Βιβλιοθήκη Ρεθύµνης, ηµόσια Βιβλιοθήκη ηµητσάνας, ηµόσια Βιβλιοθήκη Ναυπλίου «Ο Παλαµήδης». Ευχαριστώ θερµά τις διευθύνσεις των βιβλιοθηκών αυτών, καθώς και το προσωπικό τους για την άριστη συνεργασία τους: Επίσης, για τις ουσιαστικές παρατηρήσεις τους ευχαριστώ τους δύο ανώνυµους κριτές της εργασίας. Αναφορές - Βιβλιογραφία (Εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά, ο τόπος έκδοσης είναι η Αθήνα. Αν υπάρχουν δύο αριθµοί σελίδων δίπλα από έντυπα ή χειρόγραφα σχολικά, ο πρώτος δηλώνει την θέση της αναφοράς στον µαγνήτη, ο δεύτερος στο ήλεκτρο. Για τα χειρόγραφα δίνω την πιο «παλιά» και συγκεκριµένη χρονολογία που αναφέρεται για αυτά στο [Καράς 1993]). Χειρόγραφα Σχολικά πριν το 1821 αµοδός Βικέντιος, Φυσιολογία Αιτιολογική, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας, αρ. 3060, 1739, σ. 815, σ Βενιαµίν ο Λέσβιος, Στοιχεία Φυσικής, ηµόσια Βιβλιοθήκη Ρεθύµνου, αρ. 4, , φ. 188r, φ. 199r Θεόφιλος Καίρης, Φυσική, ηµόσια Βιβλιοθήκη ηµητσάνας, αρ.78, 1818, φ. 27v Εντυπα Σχολικά πριν το 1821 Θεοτόκης, Ν., Στοιχεία Φυσικής, τοµ. Β, Λειψία, 1767, σ. 226, σ. 232 Ρήγα Βελεστινλή Θετταλού, Φυσικής Απάνθισµα, Εν Βιέννη, 1790, ανατύπωση από την Ενωση Ελλήνων Φυσικών το 1971, σ. 170 Μαρτίνου, Β., Γραµµατική των Φιλοσοφικών Επιστηµών, µετ. Ανθιµου Γαζή, Ιέννη, 1799, σ. 159 Βούλγαρη, Ε., Τα Αρέσκοντα τοις Φιλοσοφοις, Βιέννη, 1805, σ.170 Κούµα, Κ, Σειράς Στοιχειώδους των Μαθηµατικών και Φυσικών Πραγµατειών, τοµ. 6 ος, Βιέννη, 1807, σ. 325 Πωππ, Κ. Χ., Φυσική ηµώδης, Ενετιησι, 1810, σ. 176 Βαρδαλάχου, Κ., Φυσική Πειραµατική, Βιέννη, 1812, σ. 619, σ αρβάρεως,. Ν., Επιτοµή Φυσικής, Βιέννη, 1812, σ. 194 Κούµα, Κ., Σύνοψις Φυσικής, Βιέννη, 1812, σ. 100 Μακραίου, Σ., Επιτοµή Φυσικής Ακροάσεως, Βενετία, 1816, σ. 175 Σχολικά µετά το 1821 ούκας, Ν., Ξυνωρίς ήτοι Φυσική και Μεταφυσική, Αίγινα, 1834, σ. 91, σ. 89 Ψύχα, Ε., Στοιχεία της Πειραµατικής Φυσικής και Μετεωρολογίας, 1840, σ. 291, σ. 229 Πύρλα, Ι. Π., Εγχειρίδιον Φυσικής, Εκδοσις Β, Εν Τριπόλει, 1856, σ. 226, σ. 247 Γανώτου, Α., Στοιχεία Πειραµατικής Φυσικής και Μετεωρολογίας, µετ. Γ. Α. Παυλίδου, 1857, σ. 245 Λάκων, Β., Στοιχεία Φυσικής, 2 η εκδ. 1863, σ. 156, σ. 147, 5 η εκδ. 1878, σ. 195, σαν εγκεκριµένο σχολικό: 2 η εκδ. 1888, σ. 256 [Γυµνάσια] Κωνσταντινίδης, Α., Φυσική ηµώδης, 1864, [ ηµοτικά] 71

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Κάθε αναφορά απόψεις που προέρχεται από εξωτερικές πηγές -βιβλία, περιοδικά, ηλεκτρονικά αρχεία, πρέπει να επισημαίνεται, τόσο μέσα στο κείμενο όσο και στη βιβλιογραφία,

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφίας 2011/12

Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφίας 2011/12 Προτάσεις Βιβλιογραφίας (ελληνική βιβλιογραφία) Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφίας 2011/12 Οι προτάσεις αυτές σκοπόν έχουν να διευκολύνουν τους καθηγητές στην αναζήτηση υλικού, από το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 10: Η Παιδαγωγική στο Αθηνών (19ος αι.) Ε. Αβτζή,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΟ Λ Φ Α

ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΟ Λ Φ Α ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΟ Στη Γ Λυκείου κάθε µαθητής θα φοιτήσει σε µια από τις τρεις κατευθύνσεις σπουδών. Αν θέλει, µπορεί να επιλέξει άλλη κατεύθυνση από αυτή που είχε επιλέξει στη Β Λυκείου,

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ «ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΣΑΒΒΑΤΟ 13 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014, ΩΡΑ 18.00 ΣΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α

Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α του Πετράκη Ιωάννη, δ.φ., καθηγητή του Προτύπου Πειραματικού Λυκείου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Γεννήθηκα στην Έδεσσα το 1963. Είμαι απόφοιτος του Τμήματος Κλασικής

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρισμός. TINA ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 «Ηλεκτρικές αλληλεπιδράσεις -Ηλεκτρικό φορτίο» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο «Απλά ηλεκτρικά κυκλώματα» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο «Ηλεκτρική ενέργεια»

Ηλεκτρισμός. TINA ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 «Ηλεκτρικές αλληλεπιδράσεις -Ηλεκτρικό φορτίο» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο «Απλά ηλεκτρικά κυκλώματα» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο «Ηλεκτρική ενέργεια» Ηλεκτρισμός TINA ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 «Ηλεκτρικές αλληλεπιδράσεις -Ηλεκτρικό φορτίο» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο «Απλά ηλεκτρικά κυκλώματα» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο «Ηλεκτρική ενέργεια» 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ - ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΟΜΙΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΟΜΙΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΟΜΙΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 «Τα Μαθηµατικά µέσα

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

2+1 ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΝΑ ΩΡΟ. από τις εκδόσεις. Μεγάλη προσφορά ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΑΓΟΡΑΖΕΙΣ ΥΟ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ

2+1 ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΝΑ ΩΡΟ. από τις εκδόσεις. Μεγάλη προσφορά ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΑΓΟΡΑΖΕΙΣ ΥΟ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ 2+1 2+1 Μεταίχµιο Μεγάλη προσφορά από τις εκδόσεις ΑΓΟΡΑΖΕΙΣ ΥΟ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ ΕΝΑ ΩΡΟ www.metaixmio-education.gr Λεπτοµέρειες για την προσφορά στη

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου.

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. Ατοµικά πρότυπα Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. ατοµική θεωρία ηµόκριτου ατοµική θεωρία Dalton πρότυπο Rutherford πρότυπο Schrodinger ~450 π.χ ~1800 µ.χ 1904 µ.χ 1911 µ.χ 1913 µ.χ 1926 µ.χ Σε διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 2011 Καθηγήτρια Φιλόλογος. Καθηγήτρια Φιλόλογος

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 2011 Καθηγήτρια Φιλόλογος. Καθηγήτρια Φιλόλογος ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Προσωπικές πληροφορίες ATH-5760-THEOD-0 τηλ. επικοινωνίας: 2108210551 Επαγγελματική εμπειρία 2014-2015 Ιδιαίτερα μαθήματα Αρχαία Ελληνικά Γυμνασίου Λυκείου / Νεοελληνική Γλώσσα Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΟ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗ PROJECT ΣΟΦΙΑ Κ. ΖΕΡΔΕΛΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ

ΔΥΟ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗ PROJECT ΣΟΦΙΑ Κ. ΖΕΡΔΕΛΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ- ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΕΟ ΔΕΠΠΣ ΚΑΙ ΑΠΣ: ΔΥΟ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ PROJECT ΣΟΦΙΑ Κ. ΖΕΡΔΕΛΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός και Στόχοι των. Επιστηµονικών Εργασιών υπό Εξέλιξη. (Working paper series)

Σκοπός και Στόχοι των. Επιστηµονικών Εργασιών υπό Εξέλιξη. (Working paper series) Σκοπός και Στόχοι Σκοπός και Στόχοι των Επιστηµονικών Εργασιών υπό Εξέλιξη (Working paper series) Η µηνιαία Σειρά Επιστηµονικών Εργασιών υπό Εξέλιξη (ΣΕΕΕ), αποτελεί την επίσηµη έκδοση επιστηµονικών και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΗΣ 2011-2012 Κομοτηνή Νοέμβριος 2013 1 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικά βιβλία για το Γυμνάσιο

Εκπαιδευτικά βιβλία για το Γυμνάσιο Εκπαιδευτικά βιβλία για το Γυμνάσιο 2009-2010 A' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ κωδ. τιτλοσ συγγραφεασ λιανικη τιμη σε α. αρχαια ελληνικα (ανάλυση από τη μετάφραση) 6488 Ομήρου Οδύσσεια, Α Γυμνασίου A. Παπαγεωργίου 22,00 7287

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α

Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α Β Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α του Πετράκη Ιωάννη, δ.φ., καθηγητή του Πειραματικού Λυκείου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Γεννήθηκα στην Έδεσσα το 1963. Είμαι απόφοιτος του Τμήματος Κλασικής Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Παγκόσµιο Θέατρο: Πράξη - Δραµατουργία - Θεωρία ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΕΩΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ 2012 - \ ΕΝΟΤΗΤΑ 1η ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 «Ηλεκτρικές αλληλεπιδράσεις - Ηλεκτρικό φορτίο» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο «Απλά ηλεκτρικά κυκλώματα» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο «Ηλεκτρική ενέργεια» ΒΡΕΝΤΖΟΥ ΤΙΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2013 Αδαμαντίου Κοραή De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura Κωνσταντίνος Ηροδότου (Συντονιστής, Δρ. Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Paris VIII) Διονύσιος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. των αναλυτικών

ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. των αναλυτικών 1 ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας. Γενικοί άξονες όλων των αναλυτικών 2 Εισαγωγή του ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας στα Σχολεία Η εισαγωγή του ΝΑΠ στα Αρχαία Ελληνικά

Διαβάστε περισσότερα

Ως προς το γνωστικό αντικείµενο

Ως προς το γνωστικό αντικείµενο ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες ηµοτικού) τάξεις Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ηλεκτροµαγνητισµός (ηλεκτρισµός και µαγνήτες)» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

109 Φιλολογίας Αθήνας

109 Φιλολογίας Αθήνας 109 Φιλολογίας Αθήνας Σκοπός Τα Τμήματα Φιλολογίας σκοπό έχουν να αναδεικνύουν επιστήμονες ικανούς να ερευνούν τον αρχαίο ελληνικό, βυζαντινό και νεοελληνικό κόσμο, όπως αυτός εκφράζεται μέσα από τα φιλολογικά,

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α Λ Ι Μ Ο Υ. Χουρδάκης Γ. Μιχαήλ. Ο Δ Η Γ Ι Ε Σ για τις εργασίες

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α Λ Ι Μ Ο Υ. Χουρδάκης Γ. Μιχαήλ. Ο Δ Η Γ Ι Ε Σ για τις εργασίες ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α Λ Ι Μ Ο Υ Χουρδάκης Γ. Μιχαήλ Ο Δ Η Γ Ι Ε Σ για τις εργασίες Άλιμος, Νοέμβριος 2014 Στην Jwella ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οδηγίες για τις εργασίες... 5 ΕΠΙΛΟΓΟΣ... 6 Επιλεγμένη

Διαβάστε περισσότερα

http://www.gdimitrakopoulos.gr

http://www.gdimitrakopoulos.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ 09-01-14 ΕΩΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ 09-01-14 ΕΩΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ 09-01-14 ΕΩΣ 20-01- 14 ΠΡΟΣΟΧΗ!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Η ΔΗΛΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟΜΑΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΑΣ ΣΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. Προς Κέντρο Γλωσσών. Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. Προς Κέντρο Γλωσσών. Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ Προς Κέντρο Γλωσσών Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Στα πλαίσια των μεγάλων ανακατατάξεων και αλλαγών που επιφέρει στο νησί μας τόσο το κλίμα της παγκοσμιοποίησης όσο και η ένταξη

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτης Ιστοσελίδας. Υπηρεσίες Συνδέσεις Εγκύκλιοι Έντυπα Downloads

Χάρτης Ιστοσελίδας. Υπηρεσίες Συνδέσεις Εγκύκλιοι Έντυπα Downloads Το Υπουργείο Το Eκπαιδευτικό Σύστημα Πρόσβαση στη Γνώση Θρησκεύματα Μηχανή Αvαζήτησης Επικοινωνία Συχνές Ερωτήσεις Χάρτης Ιστοσελίδας Προκηρύξεις/ Νέα Διαγωνισμοί Συνέδρια/ Ημερίδες Εποπτευόμενοι Φορείς

Διαβάστε περισσότερα

ημήτρης Μαμούρας Γ' γυµνασίου ðìïðïéèíûîè õåöòýá ùíûîá ðáòáäåýçíáôá òöôüóåé õåöòýá Íìùôå áóëüóåé ðáîôüóåé åòöôüóåöî óøïìéëïà âéâìýïù

ημήτρης Μαμούρας Γ' γυµνασίου ðìïðïéèíûîè õåöòýá ùíûîá ðáòáäåýçíáôá òöôüóåé õåöòýá Íìùôå áóëüóåé ðáîôüóåé åòöôüóåöî óøïìéëïà âéâìýïù ημήτρης Μαμούρας Γ' γυµνασίου ðìïðïéèíûîè õåöòýá ùíûîá ðáòáäåýçíáôá òöôüóåé õåöòýá Íìùôå áóëüóåé ðáîôüóåé åòöôüóåöî óøïìéëïà âéâìýïù www.ziti.gr Πρόλογος Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας είναι γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 5: 18ος αιώνας- αρχές 19ου αιώνα: Ιώσηπος Μοισιόδαξ, Κωνσταντίνος Κούμας Α. Βόλα, Μ. Ζόγκα, Α. Καρυώτη,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΕΙΑ ΤΟΜΟΣ ΕΚΤΟΣ. ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΤ ΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕ ΡΙΟΥ «ΦΕΡΑΙ-ΒΕΛΕΣΤΙΝΟ-ΡΗΓΑΣ» Βελεστίνο, 4-7 Οκτωβρίου 2012 MEΡΟΣ B ΡΗΓΑΣ

ΥΠΕΡΕΙΑ ΤΟΜΟΣ ΕΚΤΟΣ. ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΤ ΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕ ΡΙΟΥ «ΦΕΡΑΙ-ΒΕΛΕΣΤΙΝΟ-ΡΗΓΑΣ» Βελεστίνο, 4-7 Οκτωβρίου 2012 MEΡΟΣ B ΡΗΓΑΣ ΥΠΕΡΕΙΑ ΤΟΜΟΣ ΕΚΤΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΤ ΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕ ΡΙΟΥ «ΦΕΡΑΙ-ΒΕΛΕΣΤΙΝΟ-ΡΗΓΑΣ» Βελεστίνο, 4-7 Οκτωβρίου 2012 MEΡΟΣ B ΡΗΓΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ρ. ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΑΠ. ΚΑΡΑΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΦΕΡΩΝ-ΒΕΛΕΣΤΙΝΟΥ-ΡΗΓΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 15-9-05 Αριθ. Πρωτ.: 92987/Γ7 Βαθ. Προτερ.

Αθήνα 15-9-05 Αριθ. Πρωτ.: 92987/Γ7 Βαθ. Προτερ. Nα διατηρηθεί μέχρι... ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτική συνάντηση

Επιμορφωτική συνάντηση Επιμορφωτική συνάντηση Ψηφιακό υλικό (διαδραστικάσχολικά βιβλία, Ψηφίδες, Φωτόδεντρο) και διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Ευγενία Δανιηλίδου Σχολική Σύμβουλος ΠΕ02 21 Οκτωβρίου2015 Διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΜΑΣ: Στο Γυμνάσιο γίνεται η πρώτη και καθοριστικής σημασίας επαφή των μαθητών με τα Αρχαία Ελληνικά Στο Γυμνάσιο πρέπει να καταφέρουμε να

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων

Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων 518297-LLP-2011-IT-ERASMUS-FEXI Εισαγωγή Ο σκοπός αυτού του οδηγού είναι να παρουσιάσει το περιεχόμενο της βάσης δεδομένων των μεταφράσεων των οικονομικών που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΑ. 2ης ΙΗΜΕΡΙ ΑΣ Ι ΑΚΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ.Ε. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΡΑΚΤΙΚΑ. 2ης ΙΗΜΕΡΙ ΑΣ Ι ΑΚΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ.Ε. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 2ης ΙΗΜΕΡΙ ΑΣ Ι ΑΚΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ.Ε. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ - ΣΑΒΒΑΤΟ 21 και 22 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2000 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ ΓΑΛΛΟΥ ΡΕΘΥΜΝΗΣ 2η ΙΗΜΕΡΙ Α Ι ΑΚΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

"Ερευνώ και Ανακαλύπτω" την ΗλεκτροΜαγνητική Επαγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Από τον Ηλεκτρισμό στο Μαγνητισμό, από το Μαγνητισμό στον Ηλεκτρισμό

Ερευνώ και Ανακαλύπτω την ΗλεκτροΜαγνητική Επαγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Από τον Ηλεκτρισμό στο Μαγνητισμό, από το Μαγνητισμό στον Ηλεκτρισμό ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Α ΣΥΜΠΟΣΙΟ / ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: Πρωτοβάθμια Εκπ-Παίδευση στις-με τις Φυσικές επιστήμες - H Βέλτιστη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Ηλία Μηνιάτη: Περί φθόνου (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 115-117)

Ηλία Μηνιάτη: Περί φθόνου (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 115-117) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ηλία Μηνιάτη: Περί φθόνου (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 115-117) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιους απευθύνεται ο συγγραφέας της διδαχής περί φθόνου

Διαβάστε περισσότερα

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Τα Παιδαγωγικά Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης, σκοπό έχουν την ανάδειξη επιστημόνων που θα καλύψουν τις εκπαιδευτικές ανάγκες της Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Στην ύλη των εξετάσεων περιλαμβάνονται τα εξής: Τα επόμενα κεφάλαια

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς Τριτογενείς

Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς Τριτογενείς Οι πηγές πληροφόρησης ανάλογα με το επίπεδο εμβάθυνσης και το βαθμό επεξεργασίας του περιεχομένου τους, διακρίνονται σε τρεις κύριες κατηγορίες (Μπώκος, 2001): Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ Σύµφωνα µε άρθρα και πληροφορίες που δηµοσιεύτηκαν τύπο του σαββατοκύριακου δηµοσιοποιήθηκαν τα βασικά στοιχεία του σχεδίου του υπουργείου παιδείας για τις

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη, Ιούνιος 2003

Θεσσαλονίκη, Ιούνιος 2003 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Γ ΕΚ ΟΣΗΣ Μετά την τρίτη έκδοση του βιβλίου µου µε τα προβλήµατα Μηχανικής για το µάθηµα Γενική Φυσική Ι, ήταν επόµενο να ακολουθήσει η τρίτη έκδοση και του παρόντος βιβλίου µε προβλήµατα Θερµότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Η Λατινική γραμματική της σειράς Bescherelle είναι μια εύκολη και πλήρης γραμματική της λατινικής γλώσσας, με αντικειμενικό στόχο να δι ευκολύνει τη μελέτη, τη μετάφραση και

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικτυακές Επιλογές για την Εκπαίδευση, τα Μαθηματικά και τη Διδασκαλία τους

Διαδικτυακές Επιλογές για την Εκπαίδευση, τα Μαθηματικά και τη Διδασκαλία τους Διαδικτυακές Επιλογές για την Εκπαίδευση, τα Μαθηματικά και τη Διδασκαλία τους Του Δ. Ντρίζου, Σχολικού Συμβούλου Μαθηματικών Τρικάλων και Καρδίτσας Υπ.ΠΑΙ.Θ.Π.Α., εποπτευόμενοι φορείς και υποστηρικτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης Πάντειο Πανεπιστήμιο. Οδηγίες συµπλήρωσης Φόρµας Υποβολής ιδακτορικών ιατριβών

Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης Πάντειο Πανεπιστήμιο. Οδηγίες συµπλήρωσης Φόρµας Υποβολής ιδακτορικών ιατριβών Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης Πάντειο Πανεπιστήμιο Οδηγίες συµπλήρωσης Φόρµας Υποβολής ιδακτορικών ιατριβών Εισαγωγή Η φόρµα υποβολής αποτελείται από πέντε (5) οµάδες δεδοµένων: 1. Προσωπικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Η καταχώρηση βιβλιογραφικών αναφορών μέσα στο κείμενο

Η καταχώρηση βιβλιογραφικών αναφορών μέσα στο κείμενο Το σύστημα Harvard Το σύστημα Harvard, γνωστό και ως η μέθοδος του «Πανεπιστημίου Harvard» ή η μέθοδος του Αλφαβητικού βιβλιογραφικού καταλόγου, είναι ένας τρόπος βιβλιογραφικής αναφοράς και τεκμηρίωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (Μάθηµα Γενικής Παιδείας) ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνη Οµάδας ρ. Κοκκινάκη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

«Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη. και στην τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση» Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη ansym@lit.auth.gr

«Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη. και στην τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση» Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη ansym@lit.auth.gr «Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη εκπαίδευση, στην επιστήμη και στην τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση» Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη ansym@lit.auth.gr th 9ο διεθνές συνέδριο «Ελληνική γλώσσα και Ορολογία»

Διαβάστε περισσότερα

Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2014-2015

Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2014-2015 Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2014-2015 Η δομή του νέου Λυκείου Α Λυκείου Τάξη Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Γενική Παιδεία Δύο (2) ομάδες Προσανατολισμού Γ Λυκείου Γενική Παιδεία Τρεις (3) ομάδες Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ Η Κλασική Μηχανική σηµματοδοτεί την πρώτη µμεγάλη επανάσταση της ανθρώπινης σκέ- ψης στην πορεία της για την ερµμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήµιο Πατρών Πρόγραµµα Βασικής Έρευνας Κ. Καραθεοδωρή. Προκήρυξη 2009

Πανεπιστήµιο Πατρών Πρόγραµµα Βασικής Έρευνας Κ. Καραθεοδωρή. Προκήρυξη 2009 Πανεπιστήµιο Πατρών Πρόγραµµα Βασικής Έρευνας Κ. Καραθεοδωρή Προκήρυξη 2009 Η Εκπαίδευση και η Έρευνα αποτελούν θεµελιώδεις και άρρηκτα συνδεδεµένες δραστηριότητες της ακαδηµαϊκής ζωής. Το Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ 1. Ιστορία της έρευνας 2. Ο Μελχισεδέκ στην Παλαιά Διαθήκη 3. Ο Μελχισεδέκ στην απόκρυφη γραμματεία 4. Ο Μελχισεδέκ στα χειρόγραφα του Κουμράν 5. Ο Μελχισεδέκ στους Φίλωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΗ ΕΛΞΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΗ

ΔΥΝΑΜΗ ΕΛΞΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΕΛΞΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΗ (ΧΡ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ) Πρόβλημα: Πώς μπορούμε να αυξήσουμε τη δύναμη έλξης ενός ηλεκτρομαγνήτη; Υποθέσεις: Η δύναμη έλξης του ηλεκτρομαγνήτη αυξάνεται εάν : 1. Αυξήσουμε τον αριθμό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΑ Με το νέο εξεταστικό συστηµα θα γίνει η εισαγωγή των υποψηφίων της Γ Λυκείου σε Α.Ε.Ι. και Α.Τ.Ε.Ι., από το 2006. Σύµφωνα µε τις δηλώσεις της Υπουργού Παδείας, κ. Μαριέτας Γιαννάκου, το σύστηµα αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 2. Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου

Άρθρο 2. Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου Άρθρο 2 Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου 1. Η Α Τάξη Ημερήσιου Γενικού Λυκείου αποτελεί τάξη αποκλειστικά γενικής παιδείας, στην οποία εφαρμόζεται πρόγραμμα μαθημάτων τριάντα πέντε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Φ Ι Λ Ο Σ Ο Φ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Φ Ι Λ Ο Σ Ο Φ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ Φ Ι Λ Ο Σ Ο Φ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ ΓΑΛΛΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟ ΤΗΛ: (28310) 77211-15-16 FAX: (28310) 77241-22 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Ο Τοµέας Φιλοσοφίας του Τµήµατος Φιλοσοφικών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑ ΒΙΒΛΙΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑ ΒΙΒΛΙΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ........ Οδός:......... Ταχ. κώδικας:...... Δήμος/Κοινότητα:...... Αρ. τηλ.:..... Αρ. φαξ:..... Ημερομηνία:...... Αποθήκη Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού 25 ης Μαρτίου 24 2234 Λατσιά ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούσι, 07-05-2013 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η

Μαρούσι, 07-05-2013 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΑΠΗ ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικά στην προσχολική εκπαίδευση ΕΞΑΜΗΝΟ: Ε (2015 2016) ΟΔΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΑΠΗ ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικά στην προσχολική εκπαίδευση ΕΞΑΜΗΝΟ: Ε (2015 2016) ΟΔΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΑΠΗ ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικά στην προσχολική εκπαίδευση ΕΞΑΜΗΝΟ: Ε (2015 2016) ΟΔΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ος κύκλος (Μαθήματα 1-3): Περιεχόμενο και βασικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Πεδία δυνάμεων. Ηλεκτρισμός και μαγνητισμός διαφορετικές όψεις του ίδιου φαινομένου του ηλεκτρομαγνητισμού. Ενοποίηση των δύο πεδίων μετά το 1819.

Πεδία δυνάμεων. Ηλεκτρισμός και μαγνητισμός διαφορετικές όψεις του ίδιου φαινομένου του ηλεκτρομαγνητισμού. Ενοποίηση των δύο πεδίων μετά το 1819. Πεδία δυνάμεων Πεδίο βαρύτητας, ηλεκτρικό πεδίο, μαγνητικό πεδίο: χώροι που ασκούνται δυνάμεις σε κατάλληλους φορείς. Κατάλληλος φορέας για το πεδίο βαρύτητας: μάζα Για το ηλεκτρικό πεδίο: ηλεκτρικό φορτίο.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό έτος 2013-2014

Σχολικό έτος 2013-2014 Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2013-2014 Η δομή του νέου Λυκείου Α Λυκείου Τάξη Γενικής Παιδείας Γενική Παιδεία Β Λυκείου Δύο (2) ομάδες Προσανατολισμ ού Γενική Παιδεία Γ Λυκείου Τρεις (3) ομάδες Προσανατολισμ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού: Γκουντέλα Βασιλική Ειδικότητα: Φιλόλογος (ΠΕ2) Σχολείο: 4 ο Γυμνάσιο Κομοτηνής Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Διάρκεια: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Ομηρικοί Ύμνοι εἰς Ἀφροδίτην

Ομηρικοί Ύμνοι εἰς Ἀφροδίτην Ομηρικοί Ύμνοι εἰς Ἀφροδίτην Εισηγητές/τριες: Έλενα Πηδιά, Σύμβουλος Φιλολογικών Μαθημάτων Μαρία Παναγιώτου, Φιλόλογος, Λύκειο Αγίου Ιωάννη Λεμεσού Σάββας Χαραλάμπους, Φιλόλογος, Β Τεχνική Σχολή Λεμεσού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα