ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ"

Transcript

1 Τ.Ε.Ι ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΡΑΜΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΚΕΧΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΠΙΤΑΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΡΑΜΑ 2011

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Η μελέτη αυτή αφορά τους θεραπευτικούς κήπους και την σχέση που έχουν με την Αρχιτεκτονική του τοπίου. Ξεκινάει με την αναφορά στις έννοιες και τους ορισμούς, που αφορούν τους θεραπευτικούς κήπους και την Αρχιτεκτονική τοπίου. Οι ανάλυση των ορισμών είναι κατευθυντήρια για την καλύτερη εμπέδωση της μελέτης. Στη συνέχεια, αναφέρονται τα ιστορικά δεδομένα. Αυτά δηλώνουν στο πως ξεκίνησε η Αρχιτεκτονική τοπίου, και οι θεραπευτικοί κήποι. Συγκεκριμένα, η σχέση του ανθρώπου με την φύση στο βάθος του χρόνου ήταν αυτή που κράτησε την διάρκεια της στο χρόνο, δημιούργησε την Αρχιτεκτονική τοπίου και την εξέλιξε τόσο, που εφευρέθηκε μέσω αυτής η έννοια των θεραπευτικών κήπων. Μετά την ανάλυση και την ανασκόπηση, εμφανίζεται ο σχεδιασμός των θεραπευτικών κήπων. Κανόνες, τρόποι και άλλες λεπτομέρειες αναφέρονται για έναν ορθό σχεδιασμό, που θα εξυπηρετεί τους ασθενείς και τους λοιπούς χρήστες. Αξίζει να σημειωθεί πως στην συγκεκριμένη μελέτη, έχει γίνει εκτενής αναφορά στο έργο του Roger Ulrich, ο οποίος είναι καθηγητής σε πανεπιστημιακό νοσοκομείο της Αμερικής και ασχολείται με τις ιδιότητες των θεραπευτικών κήπων, και τις επιδράσεις τους στους χρήστες. Αναφέρεται έρευνα του, που έγινε σε διάφορα κέντρα νοσοκομειακής περίθαλψης, τις εξελίξεις και όλα όσα αφορούν την σχέση θεραπευτικού κήπου και ασθενή. Στη συνέχεια, αναφέρονται διάφορα είδη θεραπευτικών κήπων και ποιοι οι κανόνες σχεδιασμού για το κάθε είδος θεραπευτικού κήπου.

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1.ΠΕΡΙΛΗΨΗ.σελ 2 2.ΕΙΣΑΓΩΓΗ..σελ 6 3.ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ. σελ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ..σελ ΚΗΠΟΙ..σελ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ.. σελ 8 4.ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ.. σελ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ σελ ΟΙ ΚΗΠΟΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ.. σελ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥΣ.....σελ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΗΠΩΝ.. σελ Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ULRICH ΣΤΗΝ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΩΝ ΚΗΠΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ σελ ΙΣΤΟΡΙΚΟ. ΚΗΠΟΙ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΕ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ σελ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΜΕ ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ.... σελ ΟΦΕΛΗ ΤΩΝ ΚΗΠΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ.. σελ ΟΦΕΛΗ ΤΩΝ ΚΗΠΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ.. σελ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ σελ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΗΠΩΝ ΑΠΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ.. σελ 22

4 5.2. ΠΡΟΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ.. σελ ΑΝΑΛΥΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ σελ Η ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΗΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ.... σελ ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΚΛΙΜΑΚΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ...σελ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. σελ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΥΠ ΟΨΗΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ...σελ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟΥΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥΣ ΚΗΠΟΥΣ.. σελ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΕΝΑΝ ΚΗΠΟ ΚΑΙ ΠΩΣ ΕΠΙΤΥΝΓΧΑΝΕΤΑΙ.. σελ ΥΦΟΣ ΚΑΙ ΣΤΥΛ ΣΕ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥΣ ΚΗΠΟΥΣ.. σελ ΕΙΔΗ ΥΦΩΝ ΚΑΙ ΣΤΥΛ ΣΕ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥΣ ΚΗΠΟΥΣ.. σελ ΥΦΗ,ΓΡΑΜΜΗ,ΚΑΙ ΧΡΩΜΑ. Η ΕΠΙΡΡΟΡΗ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΩΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΗΠΩΝ σελ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ.. σελ ΟΙ ΚΑΘΙΣΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥΣ σελ ΔΙΑΔΡΟΜΟΙ. ΚΛΙΣΕΙΣ, ΥΛΙΚΑ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΕΡΗ ΧΡΗΣΗ... σελ ΑΡΔΕΥΤΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ. σελ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ ΧΩΜΑΤΟΥΡΓΙΚΑ ΕΡΓΑ σελ ΧΡΟΝΙΚΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΕΝΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΚΗΠΟΥ.... σελ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΦΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ. σελ ΕΠΙΛΟΓΗ ΥΛΙΚΩΝ. σελ 38

5 5.6.ΣΧΕΔΙΑΖΟΝΤΑΣ ΚΗΠΟΥΣ ΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ ΜΕ ΑΝΑΛΟΓΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. σελ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΓΙΑ ΚΕΝΤΡΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ....σελ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΓΙΑ ΧΡΗΣΤΕΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ σελ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΓΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ σελ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΤΗ ΝΟΣΟ ΑΛΧΑΙΜΕΡ.. σελ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΓΙΑ ΧΡΗΣΤΕΣ ΜΕΣΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΟΙΚΟΥΣ ΕΥΓΗΡΙΑΣ.. σελ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΓΙΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΗΣ ΟΡΑΣΕΩΣ. σελ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΓΙΑ ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟ.. σελ 45 6.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ....σελ ΕΠΙΛΟΓΟΣ..... σελ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ. σελ 49

6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η εργασία «ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΟΙΥ ΤΟΠΙΟΥ» εκπονήθηκε στα πλαίσια πτυχιακής εργασίας της συγγραφέως. Ο λόγος που επιλέχθηκε το συγκεκριμένο θέμα είναι ότι η κατηγορία των κήπων αυτών αναπτύσσονται στο εξωτερικό όπως Αμερική και Ευρώπη. Έχουν μεγάλο εύρος για μελέτη και στην περίπτωση της Ελλάδας συγκεκριμένα, διότι αντίστοιχοι κήποι, είτε δεν πληρούν τις προδιαγραφές, είτε δεν υφίστανται στους αντίστοιχους χώρους. Αντικείμενο της μελέτης αυτής είναι η ανάλυση του περιεχομένου των παρακάτω εννοιών όπως Αρχιτεκτονική τοπίου, θεραπεία, κήπος κ.α. για την καλύτερη εμπέδωση του αναγνώστη. Ερωτήματα όπως: Τι είναι ο θεραπευτικός κήπος και ποια η χρήση του. -Πως θα μπορούσε ο εκάστοτε κήπος να θεραπεύσει τους χρήστες του με την αντίστοιχη ασθένεια. -Πως σχεδιάζονται και τι θα μπορούσε να αποφευχθεί στο σχεδιασμό τους. -Πως θα μπορούσε να είναι ο ιδανικός ένας θεραπευτικός κήπος για τους χρήστες-ασθενείς που τον χρησιμοποιούν. Είναι αυτά τα οποία βοηθούν στην κατανόηση και μελέτη αυτού του συγκεκριμένου είδους κήπων, που εντάσσονται στην Αρχιτεκτονική του Τοπίου. Ανάλογα λοιπόν με τους χρήστες υπάρχει και ο κατάλληλος σχεδιασμός, η κατάλληλη εκλογή των φυτικών ειδών, και ο ανάλογος στόχος. Επομένως, θεραπευτικός κήπος δίνεται ως εξής: Θεραπευτικός κήπος είναι αυτός που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της αντιμετώπισης της ασθένειας των χρηστών. Μία άλλη ερώτηση είναι για το ποιους προορίζεται ο κήπος αυτός, τι είδους ασθένεια αντιμετωπίζουν οι χρήστες.

7 3.ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ 3.1 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ Η Αρχιτεκτονική Τοπίου είναι η τέχνη και η επιστήμη η οποία οφείλει να δημιουργεί και να διατηρεί την αισθητική μέσα στους χώρους τους οποίους ζούμε και κινούμαστε και μας παρέχει δυνατότητες απόδρασης και αναψυχής από το αστικό περιβάλλον στο οποίο ζούμε. Αποτελεί τμήμα ενός πολύ σημαντικού κλάδου επιστημών του περιβαλλοντικού σχεδιασμού και ασχολείται με την ανάλυση, την σχεδίαση, την διαχείριση και την διαμόρφωση, την προστασία και την αποκατάσταση του φυσικού χαρακτήρα της γης. Συνεργάζεται με την Γεωπονία και την Αρχιτεκτονική, με τη Χωροταξία, την Περιφερειακή ανάπτυξη, με την Οικολογία, την Γεωγραφία και την Κοινωνιολογία. Η Αρχιτεκτονική τοπίου είναι η τέχνη που συνδυάζει τα 5 στοιχεία του τοπίου, την γεωμορφολογία (μορφή της Γης), την βλάστηση, το νερό, την πλακόστρωση και τις ανθρώπινες κατασκευές δημιουργώντας «όμορφους» εξωτερικούς χώρους. Οποιαδήποτε εγκαταλελειμμένη περιοχή μέσα στο Αστικό είτε στο Φυσικό Περιβάλλον καθώς και όλες οι υποβαθμισμένες η κατεστραμμένες περιοχές που απαιτούν άμεση αποκατάσταση αποτελούν αντικείμενο μελέτης της Αρχιτεκτονικής τοπίου. Εάν εξαιρέσουμε τα κτίρια, τους δρόμους, τις αγροτικές εκτάσεις, τις δασικές εκτάσεις, και τα λιγοστά τοπία στα οποία δεν έχει παρέμβει ο Άνθρωπος θα διαπιστώσουμε πως πρόκειται για ένα μεγάλο τμήμα ανοικτών χώρων.

8 3.2. ΚΗΠΟΙ Κήπος θεωρείται ότι είναι η μίμηση της φύσης σε αστικό περιβάλλον στο οποίο ο άνθρωπος βιώνει καθημερινά. Μικροί και άλλοτε μεγάλοι σε έκταση, θεματικοί και μη, οι περισσότεροι κατασκευάζονται για την ανάγκη του ανθρώπου να εναρμονιστεί με την φύση. Από την Αρχαιότητα μέχρι και σήμερα οι κήποι λειτουργούν ως μέσο αναψυχής και βιοπορισμού και θεραπείας για τον άνθρωπο. Λαχανόκηποι, χώροι καθιστικοί, διακοσμητικές κατασκευές φυτεύσεις με ποικίλους τρόπους και ύφος, καθώς και άλλα στοιχεία χρησιμοποιούνται για πιο εντυπωσιακά, λειτουργικά και χρηστικά θέματα για την ευχαρίστηση του άνθρωπου. 3.3.ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ Η ύπαρξη των θεραπευτικών κήπων εμφανίστηκε στα τέλη του 20 ου αιώνα. Η ανάγκη για θεραπεία μέσω εναλλακτικών μεθόδων ήταν απαρχή της έναρξης ενός τέτοιου είδους κήπων. Πατέρας των θεραπευτικών κήπων είναι ο Roger Ulrich, καθηγητής και διευθυντής στο κέντρο ερευνών για Συστήματα υγείας στο Τέξας. Θεραπευτικός ονομάζεται ο κήπος που συνεισφέρει ποιοτικά στην βελτίωση της θεραπείας των χρηστών του με μέσα τέτοια, δηλαδή μέσω των αισθήσεων τους, που αυξάνουν την ψυχολογική καθώς και την σωματική τους υγεία. Οι θεραπευτικοί κήποι δημιουργούνται για να κάνουν τους χρήστες τους να αισθάνονται καλύτερα (Eckerling 1996). Επομένως, ο στόχος για έναν επιτυχημένο θεραπευτικό κήπο, είναι να κάνουμε τους χρήστες να αισθάνονται ασφαλείς, δραστήριους σε αυτούς με διάφορες εργασίες και ενέργειες, λιγότερο αγχωμένους, περισσότερο ικανοποιημένους καθώς και αναζωογονημένους.

9 4.ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 4.1. Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ Από την Αρχαιότητα παρατηρούμε πως ο άνθρωπος έτρεφε ένα ιδιαίτερο σεβασμό για το φυσικό περιβάλλον γύρω από το σπίτι του και τις πόλεις του. Η εξέλιξη της μορφής των κήπων ακολούθησε τις κοινωνικές εξελίξεις και τους Αρχιτεκτονικούς ρυθμούς στην ιστορία της Ανθρωπότητας. Μία πολύ σύντομη αναδρομή στην εξέλιξη των κήπων θα είναι χρήσιμη στον σχεδιαστή σήμερα, διότι αρκετοί χρησιμοποιούν στοιχεία από παλαιότερους ρυθμούς αλλά κ πολλοί σημερινοί κήποι σχεδιάζονται σε εκείνους τους ρυθμούς και ακόμη υφίστανται κήποι σχεδιασμένοι από παλιά (Βερσαλλίες.) Μέχρι το 1850 ήταν γνωστή ως Αρχιτεκτονική κήπων ή Κηποτεχνία. Ο όρος Αρχιτεκτονική τοπίου χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Gilbert Laing Meason το 1828 αλλά αναφερόταν περισσότερο στην τέχνη της καλαισθησίας των κτιρίων και στην προσαρμογή τους στο φυτικό περιβάλλον. Το 1858 για πρώτη φορά ο Frederick Law Olmsted και ο Calvert Vaux συμμετείχαν και κέρδισαν τον διαγωνισμό για το σχεδιασμό του Central park της Νέας Υόρκης αυτοαποκαλούμενοι ως Landscape Architects. Από τότε, λοιπόν, ο όρος απέκτησε την σημερινή του ερμηνεία και Frederick Law Olmsted θεωρείται ο πατέρας της Αρχιτεκτονικής τοπίου ΟΙ ΚΗΠΟΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ Ο ορισμός του κήπου στο εξωτερικό ξεκίνησε από τον 16 αιώνα μχ. Αναφορές δείχνουν πως η Μαρία Αντουανέτα, σύζυγος του βασιλιά Λουδοβίκου του 16 ου, εκτός από τις Βερσαλλίες είχε και στο ιδιοκατοίκητο εξοχικό οίκημα της, έναν περιβάλλοντα χώρο, στον οποίο καλλιεργούσε βότανα, λαχανικά και μερικά καλλωπιστικά είδη φυτών, όπως τα τριαντάφυλλα (Rosa spp). Δηλαδή, εκτός από τον

10 κήπο με την πολυσυζητημένη αρχιτεκτονική του, τις Βερσαλλίες, εμφανίζεται και χώρος, ο οποίος έχει περισσότερο χρηστική, παρά αισθητική αξία. Επίσης, στην Αθήνα, ο σημερινός Βασιλικός κήπος απευθυνόταν σε λίγους χρήστες και ήταν προσιτοί για το κοινό συγκεκριμένες ημέρες της εβδομάδος, όπως και στις Βερσαλλίες. Τα παραπάνω παραδείγματα, υποδηλώνουν πως στην Ευρώπη καθώς και στην Ελλάδα, οι κήποι κατασκευάζονται στα πλαίσια ανάδειξης και υπεροχής του πλούτου, και χωρίζονται σε τμήματα, ανάλογα με τις χρηστικές τους λειτουργίες. Συγκεκριμένα, η ύπαρξη κήπου υποδήλωνε πλούτο και δύναμη, δεν ήταν μέσο χαλάρωσης και ηρεμίας. Στις μεσαίες και μικρότερες αστικές τάξεις, δεν υπήρχε αίθριος χώρος προς εκμετάλλευση. Στις επαρχιακές, πάλι τάξεις κοινωνικές, η ύπαρξη του αίθριου χώρου για την χρήση του ως κήπο, είχε διαφορετική σημασία. Διότι, στους κήπους αυτούς δεν καλλιεργούνταν οπωροκηπευτικά, αλλά μερικά είδη φυτών για αισθητικούς λόγους. Επίσης, δεν υπήρχε κ η ανάγκη για την κατασκευή ενός χώρου με χαρακτήρα κήπου, διότι η φύση, απλόχερα τους χάριζε την χαλάρωση, αγαθά προς βρώση ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥΣ Μέσα από την ιστορία οι κήποι έχουν χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσουν την θεραπευτική διαδικασία. Παρόλα αυτά, με τα προτερήματα στην ιατρική τεχνολογία τον 20 ο αιώνα η χρήση των κήπων ως θεραπευτικό στοιχείο ξεκίνησε να εμφανίζεται. Ευτυχώς, με το πρόσφατο ενδιαφέρον στις συμπληρωματικές και εναλλακτικές θεραπείες, οι οποίες τονίζουν την θεραπεία σε ολόκληρο το άτομο, όπως μυαλό, σώμα, και πνεύμα. Το ενδιαφέρον για τους κήπους ως μέσα θεραπείας έχει ξεκινήσει. Ο Δρ Roger Ulrich είναι Καθηγητής Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Texas A & M University και παράλληλα συνεργάτης στη Σχολή του Κέντρου για τα Συστήματα Υγείας & Design, το οποίο είναι ένα διεπιστημονικό κέντρο που στεγάζεται από κοινού στα σώματα της Αρχιτεκτονικής και της Ιατρικής. Διεξήγαγε έρευνα σχετικά με τις επιπτώσεις των εγκαταστάσεων υγειονομικής περίθαλψης για τα ιατρικά αποτελέσματα. Ο Δρ Ulrich και οι

11 συνεργάτες του έχουν ερευνήσει, για παράδειγμα, τις επιπτώσεις που προκαλούνται στους ασθενείς, όταν παρατηρούν από το παράθυρο του νοσοκομείου τη θέα, και πως επηρεάζει για την ανάκτηση από τη χειρουργική επέμβαση ή οποιασδήποτε άλλης θεραπείας, τα αποτελέσματα της τέχνης για την έκβαση των ασθενών, και τι επιπτώσεις προκαλεί ο θόρυβος στους ασθενείς και στο προσωπικό. Μεταξύ άλλων επιτευγμάτων, η σχετική του έρευνα είναι η πρώτη που κατέγραψε με επιστημονικό τρόπο, πώς το άγχος και άλλοι παράγοντες μειώνονται με την θέα της φύσης, βελτιώνοντας έτσι το ποιοτικό επίπεδο σε ασθενείς και προσωπικό.. Αυτή και άλλες εργασίες έχουν επηρεάσει σε διεθνές επίπεδο, την Αρχιτεκτονική εντός και εκτός νοσοκομειακών χώρων. Περαιτέρω, ο Δρ Ulrich έχει αναπτύξει μια θεωρία που βασίζεται σε στοιχεία που αφορούν το Design και έχει γίνει βάση επιστημονικά τεκμηριωμένη, με στόχο να είναι ο σχεδιασμός «φιλικός προς το χρήστη» και θεωρείται ως οδηγό για τη δημιουργία επιτυχημένων εγκαταστάσεων υγειονομικής περίθαλψης. Η αναζήτηση για τους θεραπευτικούς κήπους έχει ολοκληρωθεί προβάλλοντας τα θεραπευτικά ωφέλιμα των κήπων. Παρά τις έρευνες του καθηγητή Ulrich που προέβαλε σε χειρουργημένους ασθενείς εικόνες με θέμα τη φύση, είχαν λιγότερες μέρες διαμονής σε νοσοκομεία, καθώς και λιγότερα αρνητικά σχόλια από νοσοκόμες, αλλά και λιγότερη φαρμακευτική θεραπεία. Τα αντίθετα αποτελέσματα υπήρχαν σε ασθενείς, οι οποίοι είχαν θέα τους πλίθινους τοίχους. Παρόλα αυτά είναι απαραίτητη παραπάνω από μία έρευνες για την βελτίωση των θεραπευτικών επιδράσεων με φυσικά στοιχεία όπως οι κήποι.

12 5. ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΗΠΩΝ 5.1. Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ULRICH ΣΤΗΝ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΩΝ ΚΗΠΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ Η παρακάτω επιστημονική έρευνα ασχολείται με τις επιρροές των κήπων και των φυτών σε νοσοκομεία και άλλα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης. Επικεντρώνεται κυρίως στην σύνδεση της υγείας και τα οφέλη, με το γεγονός ότι οι ασθενείς αντιλαμβάνονται απλά κοιτάζοντας ένα κήπο και τα φυτά, ή άλλους τρόπους που αντιμετωπίζουν παθητικά το περιβάλλοντα χώρο σε κέντρα υγειονομικής περίθαλψης, όπου τα φυτά είναι εμφανή. Η έρευνα εξετάζει επίσης και άλλα πλεονεκτήματα των κήπων και των φυτών σε νοσοκομεία, όπως η μείωση του κόστους παροχής της υγειονομικής περίθαλψης και τη βελτίωση της ικανοποίησης του προσωπικού. Θα μπορούσε να ερωτηθεί από την αρχή: γιατί αξίζει τον κόπο να επικεντρωθούμε αποκλειστικά σε κήπους που βρίσκονται σε νοσοκομεία και άλλες εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης; Ένας σημαντικός λόγος είναι ότι συνδέεται με το γεγονός, ότι τα έκτακτα χρηματικά ποσά, στην Αμερική, δαπανώνται για την κατασκευή του περιβάλλοντα χώρου σε κέντρα υγειονομικής περίθαλψης. Η χρηματοδότηση για τα νοσοκομεία αντιπροσωπεύει δυνητικά μια σημαντική πηγή των πόρων για τους κήπους, τα φυτά, και τα σχετικά χαρακτηριστικά, όπως αίθριους χώρους. Εξετάζοντας μόνο το παράδειγμα από ένα μεγάλο ιατρικό συγκρότημα στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Τέξας στο κέντρο Ιατρικής στο Χιούστον, το οποίο σχεδιάζει να δαπανήσει περίπου 1,8 δισεκατομμύρια δολάρια για την κατασκευή νέων χώρων κατά τη διάρκεια τα επόμενων δύο χρόνων. Στην Πολιτεία της Καλιφόρνια, νέες δαπάνες είχαν υπολογιστεί για τα νοσοκομειακά κτίρια πάνω από $ 14 δις το Οι δαπάνες στις Ηνωμένες Πολιτείες για τα νέα νοσοκομεία κατά μέσο όρο σε περίπου $ 15 δισ. ετησίως κατά την τελευταία δεκαετία. Το Ηνωμένο Βασίλειο σχεδιάζει να δαπανήσει τουλάχιστον 4 δισεκατομμύρια δολάρια για την κατασκευή νέων νοσοκομείων μέσα στα επόμενα τρία χρόνια περίπου. Όταν σημαντικές πρόσθετες

13 δαπάνες μπορεί να επικυρώνονται για πολλά άλλα είδη κέντρων υγειονομικής περίθαλψης, για παράδειγμα, γηροκομεία, κέντρα βοηθειών, κλινικές, εγκαταστάσεις αποκατάστασης κ.α. Γίνεται ακόμα σαφέστερο, ότι ο σχεδιασμός της υγειονομικής περίθαλψης στο εξωτερικό είναι ιδιαίτερα δαπανηρός. Αυτή η πραγματικότητα σημαίνει μεγάλες ευκαιρίες για τη χρηματοδότηση και τη δημιουργία νέων κήπων, για τον εμπλουτισμό και τη βελτίωση της ζωής των ασθενών και των λοιπών επισκεπτών σε τέτοιους χώρους. Το συγκεκριμένο παράδειγμα της Αμερικής θα μπορούσε να μιμηθεί και η Ελλάδα, αφού πρώτα βελτιωθεί το υγειονομικό σύστημα εντός των κέντρων υγειονομικής περίθαλψης, και ύστερα οι περιβάλλοντες χώροι. Οι λόγοι αναφέρονται και παραπάνω αλλά θα αναλυθούν και στη συνέχεια ΙΣΤΟΡΙΚΟ. ΚΗΠΟΙ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΕ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ Η πεποίθηση, ότι τα φυτά και οι κήποι είναι επωφελείς για τους ασθενείς στον τομέα της υγείας, καταγράφεται πάνω από χίλια χρόνια, και φαίνεται ευκρινώς σε χώρες της Ασίας και Δυτικούς πολιτισμούς (Ulrich και Parsons, 1992). Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα στην Ευρώπη, για παράδειγμα, σε μοναστήρια που δημιουργήθηκαν περίτεχνοι κήποι, με σκοπό την δημιουργία για ένα ευχάριστο, χαλαρωτικό περιβάλλον ώστε για να αποφεύγονται και ασθένειες (Gierlach-Spriggs et al., 1998). Ευρωπαϊκά και αμερικανικά νοσοκομεία το 1800 που περιείχαν και κήπους, είχαν προεξέχοντα χαρακτηριστικά γνωρίσματα (Nightingale, 1860). Οι κήποι έγιναν λιγότερο διαδεδομένοι στα νοσοκομεία κατά τις πρώτες δεκαετίες του 1900, ωστόσο, υπήρξαν σημαντικές πρόοδοι στην ιατρική επιστήμη και την Αρχιτεκτονική, για να επικεντρωθεί η προσοχή στη δημιουργία κτιρίων της υγειονομικής περίθαλψης που θα μείωνε τον κίνδυνο μόλυνσης και να χρησιμεύσουν λειτουργικά για τις νέες ιατρικές τεχνολογίες. Η ισχυρή έμφαση στη μείωση της μόλυνσης, μαζί με την προτεραιότητα που δίνεται στην λειτουργική αποτελεσματικότητα, διαμόρφωσαν το σχεδιασμό των εκατοντάδων μεγάλων νοσοκομείων σε διεθνές επίπεδο. Το έντονο στρες, το οποίο συχνά προκαλείται από ασθένειες, ο πόνος, και οι δραματικές εμπειρίες από τους τραυματισμούς, δεν είχαν υπολογισθεί για πολλά χρόνια και δεν είχε δοθεί ελάχιστη προσοχή στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που θα ηρεμεί τους ασθενείς για

14 να αντιμετωπίζει με άλλο τρόπο τις συναισθηματικές του ανάγκες. (Ulrich, 2001). Μια αυξανόμενη συνειδητοποίηση έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια στην κοινότητα της υγειονομικής περίθαλψης. Η ανάγκη για τη δημιουργία λειτουργικών και ταυτόχρονα αποτελεσματικών και υγιεινών χώρων, οι οποίοι επίσης θα έχουν ένα ευχάριστο περιβάλλον, για να μειώσουν, χαρακτηριστικά, με αυτό τον τρόπο το άγχος. Μια σημαντική ώθηση, για την ευαισθητοποίηση αυτή, ήταν η σημαντική πρόοδος που έχει επιτευχθεί για την βελτίωση της αρμονίας του νου και του σώματος στην ιατρική επιστήμη. Ένα σημαντικό όργανο της έρευνας αυτής έχει, πλέον, αποδείξει, ότι το άγχος και οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τους ασθενείς σε αποτελέσματα της υγείας. Αυτή η πληροφορία, συνεπάγεται σαφώς, ότι η ψυχολογία και οι συναισθηματικές ανάγκες των ασθενών, πρέπει να είναι η υψηλή προτεραιότητα, μαζί με τις παραδοσιακές ανησυχίες φυσικά, συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου μολύνσεων από τριτογενείς παράγοντες, όπως και η λειτουργική αποδοτικότητα, που διέπουν το σχεδιασμό των νοσοκομείων (Ulrich, 2001). Είναι γεγονός, ότι υπήρξε άνθιση για έρευνες στην ανάπτυξη προς διαμόρφωση τέτοιων χώρων, σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες επιστημονικές αποδείξεις, οι οποίες δήλωναν ότι η παρακολούθηση των κήπων και γενικότερα των αίθριων χώρων, μπορούν να μειώσουν αισθητά το άγχος και να βελτιώσουν τα αποτελέσματα σε θέματα υγείας. Οι παραπάνω λόγοι αποτέλεσαν καθοριστικοί παράγοντες για την αισθητική αναζωπύρωση προς το συμφέρον, διεθνώς, στην παροχή εξειδικευμένων κήπων σε νοσοκομεία και άλλα κέντρα υγειονομικής περίθαλψης Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΜΕ ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Οι διαχειριστές σε θέματα υγείας δέχονται ισχυρές πιέσεις, για τον έλεγχο της ποιότητας περίθαλψης ή και τη μείωση του κόστους αυτής. Βρίσκονται αντιμέτωποι σε επιτακτικά αιτήματα, όπως η πληρωμή για δαπάνες σε νέες μεθόδους ιατρικής τεχνολογίας, και δαπάνες σε κήπους κρίνονται από αυτούς επιθυμητές αλλά και ασήμαντες. Η ιατρική κοινότητα είναι πεισμένη να δαπανήσει κεφάλαια σύμφωνα με τις προτεραιότητες αλλά και τις ανάγκες, οι οποίες προέχουν. Θα πρέπει να τονιστεί, ότι οι περισσότεροι

15 διαχειριστές της υγειονομικής περίθαλψης και ιδίως οι γιατροί εξετάζουν στοιχεία από τα αποτελέσματα ερευνών, για την υγεία και θέλουν να επιχορηγούν τα περισσότερο υγιή και πειστικά, ώστε να εκτιμηθεί, αν μια συγκεκριμένη ιατρική αγωγή ή υπηρεσία (εδώ παρέχοντας ένα κήπο ή τα φυτά) είναι ιατρικά ευεργετικά και λογικά σε οικονομικά πλαίσια. (Ulrich, 1999, 2002). Τα αποτελέσματα σε θέματα υγείας πολλές φορές ποικίλουν, αλλά τα περισσότερα αναφέρονται σε μέτρα μιας ασθενούς ιατρικής πάθησης ή για τους δείκτες της ποιότητας της υγειονομικής περίθαλψης. Αυτά τα μέτρα περιλαμβάνουν (1) παρατηρήσεις σε κλινικά συμπτώματα ή ιατρικά μέτρα, (2) υποκειμενικά μέτρα ικανοποίησης, και (3) οικονομικά μέτρα (Ulrich, 2002). Στην έρευνα αυτή δημιουργήθηκαν δείκτες οι οποίοι παρατήρησαν τα εξής: Ως προς το ψυχοσωματικό τομέα: Παρατηρήθηκε ως προς τους ασθενείς, σημεία και τα συμπτώματα που αφορούν την υγεία τους (Παραδείγματα: διάρκεια της παραμονής, η αρτηριακή πίεση, λήψη φαρμάκων πόνου) καθώς και του προσωπικού που εργάζεται σε κέντρα υγειονομικής, που δήλωνε ικανοποιημένο από τις συνθήκες εργασίας. Ως προς τον οικονομικό τομέα: Τα αποτελέσματα των οικονομικών παραμέτρων (Παραδείγματα: το κόστος της περίθαλψης των ασθενών, την πρόσληψη ή την πρόσληψη του κόστους λόγω της εναλλαγής του προσωπικού). Τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί μεγαλύτερο βάρος στην λήψη αποφάσεων. Κλινικά και οικονομικά στοιχεία είναι το αντικείμενο στην λήψη αποφάσεων, αλλά τα τελευταία χρόνια έχουν ληφθεί στοιχεία σχετικά με τις επιπτώσεις των θεραπειών ή τις υπηρεσίες για την ικανοποίηση των ασθενών. Οι υπεύθυνοι σε θέματα υγειονομικής περίθαλψης δέχονται αυξανόμενες πιέσεις, ώστε οι ασθενείςκαταναλωτές να προσανατολίζονται σε ασχολίες, άσχετες με τις ασθένειες τους, με τρόπο που να ανεβαίνει η ψυχολογική τους διάθεση. Τονίζεται πως γίνεται περιορισμός των επιπτώσεων της παραμονής των ασθενών στα κέντρα, μέσω της θέασης της φύσης. Αρκετές μελέτες που έγιναν από ομάδες, μη ασθενών (όπως οι φοιτητές πανεπιστημίων) καθώς και ασθενείς έχουν επανειλημμένα δείξει, ότι αν απλά ο περιβάλλοντας χώρος των νοσοκομειακών κέντρων κυριαρχείται από πράσινο, όπως λουλούδια, ή το νερό, σε αντίθεση με τις σκηνές όπως αίθουσες, κτίρια, πόλεις κ.α., είναι σημαντικότερες και πιο αποτελεσματικές στην προώθηση της ανάκαμψης ή την αποκατάσταση από το άγχος. (Βλ. Ulrich, 1999, για την έρευνα των μελετών.)

16 Ένα περιορισμένο ποσό της έρευνας απέδειξε πως οι ασθενείς που παρακολουθούν, έστω και για λίγα λεπτά καθημερινά, την φύση και άλλων σχετικών με τη φύση, μπορεί να προάγει τον ασθενή σε αποκατάσταση ακόμη και σε ασθενείς που νοσηλεύονται σε νοσοκομεία για μακροχρόνιο διάστημα. Υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις, ότι η ψυχολογική και συναισθηματική αλλαγή μπορεί να γίνει μέσα σε μόνο τρία έως πέντε λεπτά της ώρας μέσω της φύσης, σε ασθενείς που χρίζουν αποκατάστασης. Όσον αφορά την ψυχολογικά-συναισθηματική αλλαγή, μπορεί να υπεισέρθει με την βλάστηση και ειδικότερα με την ύπαρξη ενός κήπου, αυξάνοντας έτσι το επίπεδο των συναισθημάτων του, όπως τερπνότητα, και ηρεμία, καθώς και να μειώσει και τα αρνητικά ήπια συναισθήματα όπως ο φόβος, ο θυμός και θλίψη. Ορισμένες σκηνές που παρουσιάζουν τη φύση, υποστηρίζεται, ότι μπορεί να είναι αποτελεσματικές με το τα αυξάνουν το ενδιαφέρον και την προσοχή, και ως εκ τούτου μπορούν να χρησιμεύσουν ως ευχάριστος περισπασμούς που μπορούν να μειώσουν αγχωτικές σκέψεις. Όσον αφορά με τη μείωση του στρες, εργαστηριακές και κλινικές έρευνες έχουν δείξει, ότι βλέποντας τη φύση μπορεί να παραχθεί σημαντική αποκατάσταση μέσα σε λιγότερο από πέντε λεπτά, όπως προκύπτει από θετικές αλλαγές, για παράδειγμα, στην πίεση του αίματος, τη δραστηριότητα της καρδιάς, μυϊκή ένταση, και τον εγκεφαλική δραστηριότητα (Ulrich, 1981 & Ulrichetal 1991.,). Ερωτήθηκαν σε ελεγχόμενο περιβάλλον 120 άτομα, τα οποία δεν ήταν ασθενείς,και χωρισμένοι τυχαία σε ένα πείραμα, για παράδειγμα, στο οποίο μετράται η αντίδραση του κάθε ερωτηθέντα μέσω της όρασης. Μια σειρά από έξι διαφορετικές βιντεοκασέτες, όπου άλλοτε το περιεχόμενο τους αφορούσε σκηνές με την φύση, όπως βλάστηση, νερό και άλλα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο τοπίο, και άλλες που το τοπίο ήταν ερημικό με την έλλειψη της βλάστησης και του νερού γενικότερα (Ulrichetal., 1991). Τα ευρήματα από τέσσερις παράγοντες του οργανισμού όπως αρτηριακή πίεση, καρδιακή επιτοκίου, αγωγιμότητα του δέρματος, μυϊκή τάση, απέδειξαν πως τα επίπεδα των μετρήσεων μεταβάλλονταν στο φυσιολογικό αποδεικνύοντας έτσι, ότι ανάκτηση από το άγχος ήταν ταχύτερη και πληρέστερη, όταν άτομα εκτέθηκαν στην όραση της φύσης και όχι κάποιας άλλης θέας όπως αυτή του δομημένου περιβάλλοντος. Η ταχύτητα της φύσης που μπορεί να συμβάλλει στην αποκατάσταση των ερωτηθέντων, οποία εκδηλώθηκε με σημαντικές αλλαγές, κυμαίνονταν εντός περίπου τρία λεπτά. Τα δεδομένα έδειξαν ότι με την παρουσίαση της φύσης επίσης, στους ερωτηθέντες υπήρξε η φυσιολογική δραστηριότητα στο νευρικό

17 σύστημα. Με το αποτέλεσμα της φυσιολογικής αυτής δραστηριότητας μπορεί να έχει και ουσιαστική σημασία στην αρτηριακή πίεση. Επιπλέον, δεδομένα από αναφορές των συναισθημάτων, δείχνουν ότι το περιβάλλον της φύσης, ομοίως παράγει, αισθητά, περισσότερο ξεκούραση στο ψυχολογικό στοιχείο του στρες. Τα άτομα που εκτίθενται σε έκθεση με τα φυτά, σε αντίθεση με το περιβάλλον του νοσοκομείου, είχαν χαμηλότερα επίπεδα του φόβου και του θυμού, και αναφέρθηκαν πολύ υψηλότερα επίπεδα θετικά συναισθήματα (Ulrichetal., 1991). Χρησιμοποιήθηκε επίσης, το παραπάνω πείραμα, τόσο φυσιολογικά και ψυχολογικά μέτρα, για τη μελέτη αποκατάστασης σε άτομα που είχαν οδηγήσει με αυτοκίνητο, μέσω αστικής κυκλοφορίας ή μία σειρά από δύσκολες δοκιμασίες. Τα ευρήματά του ήταν σε γενικές γραμμές παρόμοιες με εκείνες που περιγράφονται παραπάνω. Πιο συγκεκριμένα, τα στοιχεία της αρτηριακής πίεσης και η συναισθηματική έκθεση έδειξε ότι η ανάκαμψη ήταν αισθητά μεγαλύτερη αν πρόσωπα που εξέτασαν ένα περιβάλλον που κυριαρχείται από τη φύση της βλάστησης και όχι μια ενσωματωμένη περιβάλλον χωρίς τη φύση (Hartig, 1991). Ο Νακαμούρα και ο Fujii έχουν πραγματοποιήσει δύο μελέτες στην Ιαπωνία (1990, 1992), οι οποίες βασίζονται στις μετρήσεις της εγκεφαλικής δραστηριότητας, ανθρώπους που δεν νοσούσαν, εξετάζοντας τους, είτε σε ανθρωπογενή περιβάλλοντα, είτε σε αντικείμενα που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι. Συγκεκριμένα, έλεγξαν τους ανθρώπους με το να παρατηρούν φυτά με ανθοφορία, δηλαδή είχαν άνθη στους βλαστούς, και φυτά τα οποία δεν ήταν σε ανθοφορία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι ήταν πιο χαλαροί, όταν παρατήρησαν φυτά με λουλούδια, και λιγότερο χαλαροί όταν εξέτασαν γλάστρες χωρίς φυτά. Στη δεύτερη μελέτη που καταγράφεται στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG), άτομα που κάθονται σε ένα πραγματικό υπαίθριο χώρο και να παρατηρούν ένα φράχτη πράσινο από φυτά αναρριχώμενα και έναν άλλο από σκυρόδεμα δίχως κάλυψη κανενός φυτού. Τα δεδομένα από το εγκεφαλογράφημα EEG υποστήριξε το συμπέρασμα, ότι το πράσινο προκάλεσε χαλάρωση λαμβάνοντας υπόψη ότι η συγκεκριμένη στιγμή του πειράματος υπήρχαν επιρροές άγχους.

18 5.1.3.ΟΦΕΛΗ ΤΩΝ ΚΗΠΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ Τα παραδείγματα της έρευνας που περιγράφεται ανωτέρω, βασίζονται σε ομάδες ανθρώπων που δεν είναι ασθενείς. Τα συμπεράσματα των πειραμάτων δείχνουν πως τα άτομα αυτά, με την οπτική και μόνο επαφή της βλάστησης μπορούν να έχουν ουσιαστική αποκατάσταση ή ανάκτηση από το άγχος και οι επιδράσεις μπορούν να λειτουργήσουν μέσα σε λίγα μόνο λεπτά. Είναι σημαντικό να τονίσουμε, ότι ανάλογα ευρήματα έχουν σε γενικές γραμμές ληφθεί, σε συστήματα υγειονομικής περίθαλψης με ασθενείς που έχουν οπτικά εκτεθεί στη φύση. Μία μελέτη από τον Heerwagen και τον Orians, για παράδειγμα, διαπίστωσε, ότι σε οδοντιατρική κλινική οι ασθενείς όταν εισέρχονταν σε αυτή ήταν λιγότερο ανήσυχοι με την θέα μια μεγάλη τοιχογραφία της φύσης, που ήταν κρεμασμένη στον τοίχο της αίθουσα αναμονής, Οι φόβοι αυξάνονταν όταν ο τοίχος ήταν κενός. (Heerwagen, 1990). Η συνδρομή στην εξέλιξη της αποκατάστασης των ασθενών με την θέα της φύσης ήταν εμφανής τόσο στα δεδομένα της καρδιακής συχνότητας, όσο και της έκθεσης σε συναισθηματικές καταστάσεις. Στην περίπτωση των νοσοκομείων και άλλων εγκαταστάσεων υγειονομικής περίθαλψης, υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις,. ότι οι κήποι λειτουργούν ιδιαίτερα αποτελέσματα και προσφέρουν ευεργετικές ρυθμίσεις, όσον αφορά την προώθηση της αποκατάστασης για τους ασθενείς. (Ulrich, 1999). Ο Cooper-Marcus και ο Barnes (1995) χρησιμοποίησαν έναν συνδυασμό παρατήρησης της συμπεριφοράς και με την μέθοδο της συνέντευξης για την αξιολόγηση τεσσάρων κήπων σε νοσοκομείο στην Καλιφόρνια. Διαπίστωσαν, ότι αποκατάσταση από το άγχος, όπως η βελτίωση της διάθεσης, ήταν κατά πολύ η σημαντικότερη κατηγορία των ωφελημάτων που προκύπτουν από σχεδόν όλους τους χρήστες-ασθενείς των κήπων, την οικογένεια και τους εργαζόμενους. Ομοίως, μια πρόσφατη μελέτη ενός κήπου σε παιδικό νοσοκομείο εντοπίστηκε διάθεση για βελτίωση και αποκατάσταση από το άγχος, ως κύρια οφέλη για τους χρήστες (Whitehouseetal. 2001). Αυτό το συμπέρασμα υποστηρίζεται από συγκλίνοντα αποτελέσματα που

19 αφορούν τις διαταραχές της συμπεριφοράς, και έγινε με συνεντεύξεις και έρευνες. Το γεγονός ότι το άγχος είναι ένα κυρίαρχο στοιχείο, και πολύ σημαντικό για την υγεία, και σχετίζεται με το πρόβλημα που επικρατεί στα νοσοκομεία, και έχει ιδιαίτερη σημασία για τη διαπίστωση, ότι η αποκατάσταση είναι το βασικό πλεονέκτημα στην παροχή κινήτρων (Ulrich, 1999). Καλά σχεδιασμένοι κήποι σε νοσοκομεία, δεν είναι απαραίτητο να παρέχουν μόνο ηρεμία αλλά και ένα ευχάριστο χαρακτήρα από όλες τις απόψεις, και να μπορεί επίσης να μειώσει το άγχος και τη βελτίωση των κλινικών αποτελεσμάτων μέσω άλλων μηχανισμών, για παράδειγμα, την ενίσχυση της πρόσβασης στην κοινωνική στήριξη και προστασία της ιδιωτικής ζωής, και την παροχή ευκαιριών για απόδραση από τους ανχώδεις κλινικούς χώρους (Ulrich, 1999, Cooper-Marcus και Barnes, 1995). Όσον αφορά το τελευταίο από αυτά, το φαινόμενο της διαφυγής, οι Cooper-Marcus και Barnes (1995) κατέληξαν στο συμπέρασμα, ότι πολλοί υπάλληλοι της υγειονομικής περίθαλψης που χρησιμοποιούν τους κήπους, χωρίς να τους χρησιμοποιούν ως αποτελεσματικό μέσο για την επίτευξη της αποκατάστασης τους, αλλά ως ευχάριστη απόδραση από το άγχος της εργασίας και απωθητική συνθήκες στο νοσοκομείο. Επίσης, στις έρευνες αυτές υπάρχουν ασθενείς που έχουν αναφέρει πως οι κήποι προώθησε την αποκατάσταση εν μέρει με την παροχή θετικών διαφυγής (και αίσθηση του ελέγχου) σε σχέση με το άγχος. Για παράδειγμα, ένας ασθενής σε συνέντευξη του, κατά την διαμονή του σε νοσοκομείο σχολίασε για τον κήπο: «Είναι μια καλή διαφυγή από αυτό που με έβαλαν μέσα. Έρχομαι εδώ έξω μεταξύ των επισκέψεων που δέχομαι. Νιώθω πολύ πιο ήρεμος, λιγότερο άγχος»(cooper-marcus και Barnes, 1995 ). Εκτός από την άμβλυνση του άγχους και τη βελτίωση της διάθεσης, οι κήποι και η φύση γενικότερα, σε νοσοκομεία μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την ικανοποίηση των ασθενών σε σχέση με τον παροχέα υγειονομικής περίθαλψης και της συνολικής ποιότητας της περίθαλψης τους. Στοιχεία από μελέτες σε διάφορα νοσοκομεία και διαφορετικές κατηγορίες ασθενών (ενήλικες, παιδιά και ηλικιωμένους ασθενείς), υποδηλώνουν, σαφώς, ότι η παρουσία της φύσης, σε εσωτερικούς και υπαίθριους κήπους, αυξάνει την διάθεση, τόσο σε ασθενείς, όσο και την ικανοποίηση στην οικογένεια (Cooper-Marcus και Barnes, 1995 etal. Whitehouse, 2001? Ινστιτούτο Picker και Κέντρο Σχεδιασμού Υγείας, 1999). Η ικανότητα των κήπων και των φυτών να μπορούν να αυξήσουν την ικανοποίηση των ασθενών, καθώς και να μειώσουν το στρες, προσέλκυσε την προσοχή των διαχειριστών νοσοκομειακής

20 περίθαλψης στο να αντιμετωπίζουν ισχυρές πιέσεις για να βελτιώσουν την υγειονομική περίθαλψη των καταναλωτών με τις συγκεκριμένες μεθόδους. Ένα εξέχων νοσοκομείο στις Ηνωμένες Πολιτείες αξιολογήθηκε για το ρόλο των κήπων στην ιδιαίτερα ανταγωνιστική αγορά των καταναλωτών-ασθενών και ενέκρινε την αποτελεσματικότητά τους για την αύξηση ποιοτικής φροντίδας του ασθενή, προσφέροντας ικανοποίησης των καταναλωτών (Sadler, 2001). Επιπλέον, οι διαχειριστές υποστήριξαν τη δημιουργία κήπων, ως ένα αποτελεσματικό μέσο για τη βοήθεια των νοσοκομείων και των παροχών που προσφέρουν ούτως ώστε να επιτευχθούν πιο θετικές ταυτότητες της αγοράς και κατά συνέπεια στη βελτίωση των οικονομικών ή χρηματοδοτικών αποτελεσμάτων (Sadler, 2001) ΟΦΕΛΗ ΤΩΝ ΚΗΠΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ Τα προβλήματα στελέχωσης είναι ένα κρίσιμο ζήτημα στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και Βόρεια Αμερική. Είναι γνωστό, εδώ και δεκαετίες, ότι τα επαγγέλματα υγειονομικής περίθαλψης, ότι είναι ιδιαίτερα αγχωτικά, διότι συχνά περιλαμβάνουν υπερφόρτωση από απαιτήσεις της εργασίας, η έλλειψη ή της αρχής ελέγχου επί των αποφάσεων, και το άγχος από εναλλασσόμενες βάρδιες (Ulrich, 1991). Το φόρτο εργασίας και οι πιέσεις είναι αυτές που υπάρχουν καθημερινά, ωστόσο έχουν τοποθετηθεί ακόμη περισσότερα προβλήματα, όπως το να αναγκάζονται να ελέγξουν ή να μειώσουν το κόστος (Ulrich, 2002). Αυτά τα σοβαρά προβλήματα που αφορούν το προσωπικό είναι μείζονος σημασίας για την παραπάνω διαπίστωση ότι το υγειονομικό προσωπικό χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό τους κήπους για τη θετική διαφυγή από πιέσεις στο χώρο εργασίας και να ανακτήσει την ψυχική του ηρεμία μειώνοντας έτσι το άγχος. Επιπλέον, πρέπει να υπογραμμιστεί, ότι τα αποδεικτικά στοιχεία έχουν αρχίσει να εμφανίζονται και δείχνουν ότι το προσωπικό των νοσοκομείων, αυξάνει τις ανάγκες της ικανοποίησης από την εργασία μέσω των κήπων, και μπορεί να βοηθήσει το νοσοκομειακό προσωπικό στην πρόσληψη και τη διατήρηση ειδικευμένου προσωπικού (Whitehouseetal, 2001 Sadler, 2001 Cooper-Marcus και Barnes, 1995, 1999).

21 5.1.5.ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Τα ευρήματα από τις λίγες μελέτες αναδεικνύουν τα νοσοκομεία και άλλες εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης υποδηλώνουν, ότι οι απόψεις της φύσης μπορεί να έχει σημαντικά οφέλη όσον αφορά τη βελτίωση των ασθενών με κλινικά αποτελέσματα. Στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Ουψάλα στη Σουηδία, ο Ούτι Lundén, και ο EltingeJohn, (1993) διερεύνησαν κατά πόσο η έκθεση των ασθενών, που υποβλήθηκαν σε επέμβαση καρδιάς μπορεί με προσομοίωση της φύσης να βελτιώσει την γρηγορότερη ανάρρωση τους. Ανατέθηκε σε 160 ασθενείς, που φιλοξενούταν στην εντατική φροντίδα σε δύο συνθήκες οπτικής επαφής μέσω της διέγερσης: η πρώτη παρίστανε δύο εικόνες της φύσης (είτε θέα των δέντρων και νερό, ή σε κλειστό χώρο των δασών). Η δεύτερη παρουσίαζε δύο αφηρημένες εικόνες και δύο συνθήκες ελέγχου (Είτε ένα λευκό πίνακα, ή δεν είναι εικόνα ή πίνακας). Τα αποτελέσματα πρότειναν ότι οι ασθενείς που είδαν δέντρα και τη σκηνή του νερού ήταν σημαντικά λιγότερο αγχωμένοι κατά τη διάρκεια της μετεγχειρητικής περιόδου σε σχέση με τους ασθενείς που είδαν τις άλλες εικόνες και συνθήκες ελέγχου. Επιπλέον, οι ασθενείς που εκτέθηκαν στα δένδρα και τη/ προβολή του νερού, τους υπέστη λιγότερος έντονος πόνος. Αντίθετα, ένα μάλλον περίεργο εύρημα ήταν ότι μια αφηρημένη εικόνα που κυριαρχείται από ευθύγραμμες μορφές παρήγαγε μεγαλύτερο στους ασθενείς άγχος, καθώς και οι συνθήκες ελέγχου του να μη παρατηρούν εικόνες καθόλου. Μια άλλη ιατρική μελέτη συνέκρινε τα αποτελέσματα των πειραμάτων με την ανάκαμψη της χοληδόχου κύστης. Χειρουργημένοι ασθενείς, οι οποίοι είχαν ένα παράθυρο με θέα από το υπνοδωματίου τους, είτε δένδρα είτε ένας τοίχος από τούβλο κάποιου κτιρίου (Ulrich, 1984). Για να διατηρηθούν όλοι οι παράγοντες σταθεροί, ώστε να μην μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, εξασφαλίστηκαν οι μέθοδοι ότι η ομάδα που βλέπει το δέντρο και η ομάδα που βλέπει τον τοίχο ήταν ισοδύναμες, για παράδειγμα, σε ηλικία, το βάρος, το κάπνισμα, και γενικά το ιατρικό ιστορικό. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι εκείνοι με την θέα της φύσης, σε σύγκριση με εκείνους που κοιτάζουν τον τοίχο, είχαν μικρότερη παραμονή στο νοσοκομείο και υπόφεραν λιγότερες και μικρές μετα-

22 χειρουργικές επιπλοκές (όπως επίμονη κεφαλαλγία ή ναυτία) (Ulrich, 1984). Επιπλέον, οι ασθενείς με την θέα των δέντρων πιο συχνά έλαβαν θετικά γραπτά σχόλια από το προσωπικό σχετικά με τα ιατρικά αρχεία των ασθενών («ασθενής βρίσκεται σε καλή κατάσταση»). Εκείνοι στην ομάδα που είχαν τη θέα του τοίχου, ωστόσο, είχε πολύ πιο αρνητική σχόλια αξιολόγησης («ασθενής είναι αναστατωμένος," "χρειάζεται πολύ παρηγοριά»). Μια άλλη σημαντική διαφορά ήταν, ότι τα άτομα με την θέα των δέντρων σε σύγκριση με τους ασθενείς έβλεπαν τη θέα του τοίχου, χρειάζονταν πολύ λιγότερες δόσεις των ισχυρών φαρμάκων για τον πόνο. Οι ανωτέρω διαπιστώσεις δείχνουν ότι η θέα της φύσης στα νοσοκομεία θα μπορούσε να ενισχύσει τα κλινικά ή και τα ιατρικά αποτελέσματα. Επίσης, τα αποτελέσματα έδειξαν, ότι η φύση θα μπορούσε να βοηθήσει στη βελτίωση των οικονομικών αποτελεσμάτων μέσω της μείωσης του κόστους της περίθαλψης. Τα ευρήματα σαφώς υπονοούν ότι, με τη φύση θα ήταν δυνατό να επιτευχθεί εξοικονόμηση δαπανών, για παράδειγμα, γιατί το μήκος της νοσοκομειακής νοσηλείας μπορεί να μειωθεί, και μερικοί ασθενείς θα έχουν μειωμένη ανάγκη για δαπανηρές ενέσεις ισχυρών φαρμάκων πόνου ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΗΠΩΝ ΑΠΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Οι μελέτες που περιγράφονται στις προηγούμενες ενότητες έχουν αποδώσει μερικά γενικά συμπεράσματα και τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κατευθύνσεις σχεδιασμού για δημιουργία επιτυχημένων κήπων σε κέντρα υγειονομικής περίθαλψης. Τα περιορισμένα στοιχεία μέχρι σήμερα δείχνουν ότι κατά πάσα πιθανότητα οι κήποι με ηρεμία βοηθούν στη μείωση του στρες με αποτελεσματικό τρόπο εάν περιέχουν καταπράσινο φύλλωμα, άνθη, νερό (όχι ταραχώδες), συμφωνία αρμονικών ήχων της φύσης (πουλιά, αύρες, νερό), και ορατά άγρια ζώα (Πτηνά) (Ulrich, 1999). Επιπλέον, οι ιδιότητες της φύσης όπως χλοώδεις χώρους με διάσπαρτα δέντρα, είναι γνωστά για την προώθηση της αποκατάστασης. Σε μελέτη που ασχολήθηκε με τους χρήστες τεσσάρων κήπων νοσοκομείου βρέθηκαν, ότι οι πιο συχνές αναφορές περιλάμβαναν τις θετικές ιδιότητες των κήπων, όταν ήταν οπτικά

23 στοιχεία της φύσης ορατά, ειδικά δέντρα, πράσινο, λουλούδια, και το νερό. Οι ερωτηθέντες που συνδέονται έντονα με αυτά τα χαρακτηριστικά της φύσης με την επιρροή στην αποκατάσταση στις διαθέσεις τους. Αντιθέτως, ένα χαρακτηριστικό που επιδεινώνεται συνήθως για την αποτελεσματικότητα του κήπου, μειώνοντας την επίδραση τους και αυξάνοντας το άγχος, είναι επικράτηση του σκληρού τοπίου (σκυρόδεμα, για παράδειγμα) ή άλλων παραμέτρων με πανομοιότυπο περιεχόμενο(ulrich, 1999). Με βάση τα στοιχεία αυτά η διοίκηση των νοσοκομείων κατευθύνεται στο γεγονός, ότι οι κήποι θα μπορούν να ανακατασκευάζονται, για να συμπεριλαμβάνουν πολλά περισσότερα φυτά και λιγότερο σκληρές επιφάνειες και σκληρά υλικά, προκειμένου να γίνουν πιο αποτελεσματικοί στην προώθηση της αποκατάστασης των ασθενών. Εκτός από την επικράτηση των σκληρών κήπων δίχως βλάστηση, άλλα και ο ίδιος ο κήπος μπορεί να παρεμποδίσει την ανάκτηση ή ακόμα και να επιδεινώσει το στρες με τους εξής τρόπους: ο καπνός του τσιγάρου να παρεμβαίνει στον αέρα, τα αστικά μηχανήματα με την παραγωγή λοιπών ήχων όπως η κυκλοφορία των αυτοκινήτων για παράδειγμα, ο συνωστισμός, η ανασφάλεια, ο κίνδυνος, ακόμη και τα σκουπίδια, τα παραμελημένα γλυπτά ή άλλα χαρακτηριστικά που μπορούν να ερμηνευθούν με πολλούς τρόπους (Ulrich, 1999). Όσον αφορά τα αφηρημένα γλυπτά, πρέπει να ασκείται μεγάλη προσοχή, διότι μπορεί να δημιουργηθούν διφορούμενες απόψεις. Φαίνεται ότι οι οξείες γραμμές σε έργα τέχνης μπορεί να προκαλέσουν αγχωτικές επιδράσεις και όχι ευχάριστα συναισθήματα (Ulrich, 1991). Στοιχεία δείχνουν, ότι το ασφαλέστερο, πιο αποτελεσματικό, σε σταθερή βάση είναι η γενική στρατηγική των σχεδιαστών κήπων στα νοσοκομεία, να είναι οι κήποι απλοί σχεδιαστικά, για να χαρακτηριστεί η αποκατάσταση, αναμφισβήτητα θετική με τις ιδιότητες του πρασίνου, τα λουλούδια, και τα περισσότερα άλλα περιεχόμενα της φύσης (Ulrich, 1999). Ένα τεκμηριωμένο παράδειγμα από τις ανεπιθύμητες ενέργειες των ασθενών με ασαφή χαρακτηριστικά συνέβη, όταν ένα σημαντικό πανεπιστημιακό νοσοκομείο εγκατέστησε μια μεγάλης κλίμακας σειρά από γλυπτά και άλλα έργα τέχνης, για να διαμορφώσει ένα κήπο επηρεασμένο από πουλιά, σε μια ταράτσα χωρίς εμπόδια ώστε να είναι προσβάσιμος από τους ασθενείς με καρκίνο (Ulrich, 1999). Παρόλο που ονομάζεται «κήπος», ο χώρος δεν περιείχε πράσινο, λουλούδια, ή άλλα χαρακτήρα. Σύντομα μετά από αυτόν τον κήπο- γλυπτό, οι διαχειριστές και οι γιατροί άρχισαν να λαμβάνουν πολλές ανέκδοτες

24 ισχυρές εκθέσεις με αρνητικές αντιδράσεις από τους ασθενείς. Κατά συνέπεια, μια μελέτη με τη μέθοδο του ερωτηματολόγιου διεξήχθη στους ασθενής για αντιδράσεις που είχαν για το συγκεκριμένο έργο τέχνης (Heffermanetal., 1995). Η μελέτη έδειξε ότι περισσότεροι από το 20% των ασθενών με καρκίνο του ανέφερε ότι είχε μια αρνητική συναισθηματική ή ψυχολογική αντίδραση στη «κήπο». Αρκετοί ασθενείς είχαν έντονα αρνητικές απαντήσεις, ερμηνεύοντας πως τα ευθύγραμμα γλυπτά, όπως το πουλί από μέταλλο, για παράδειγμα, έδειχνε μια τρομακτική φιγούρα (Ulrich, 1999). Η διοίκηση και το ιατρικό προσωπικό αποφάσισε ότι ο ρυθμός και η ένταση των αρνητικών επιπτώσεων στην έκβαση των ασθενών ήταν πολύ υψηλή, έτσι ώστε το συγκεκριμένο γλυπτό αφαιρέθηκε για ιατρικούς λόγους (Ulrich, 1999) ΠΡΟΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Το τοπίο για τον άνθρωπο είναι μια ευρείας κλίμακας περιοχή που αποτελείται από ένα μωσαϊκό από περιοχές ή οικοτόπους, μέσα στα οποία συναντάμε φυσικά, βιολογικά και πολιτισμικά στοιχεία. Αποτελεί το χώρο όπου εκπληρώνει τις βασικές και καθημερινές του ανάγκες μέσα από την ποικιλία των υπηρεσιών και των αγαθών που προσφέρει και που επιπλέον του παρέχει τη δυνατότητα χαλάρωσης μέσα από την παρατήρηση των αισθητικών του στοιχείων. Το τοπίο επηρεάζεται άμεσα από τις ανθρώπινες ενέργειες με τη διαμόρφωση των χρήσεων γης. Η πιο σημαντική επίδραση στο τοπίο από τον άνθρωπο από τους προϊστορικούς ακόμα χρόνους ήταν η αποψίλωση δασικών εκτάσεων για γεωργικές καλλιέργειες και την εγκατάσταση καταυλισμών. Οι τεχνολογικές ανακαλύψεις του 19 ου αιώνα και του 20 ου, σε συνδυασμό με την αύξηση του πληθυσμού, ενίσχυσαν την ικανότητα του ανθρώπου να διαμορφώνει το τοπίο ανάλογα με τις απαιτήσεις του. Οι επεμβάσεις στον υδρολογικό χαρακτήρα των τοπίων, η βιομηχανοποίηση των μεθόδων αγροτικής παραγωγής και οι μεγάλης κλίμακας εργασίες υποδομής επιδρούν όλο και περισσότερο στα τοπία. Ο άνθρωπος με τους δρόμους, τις καλλιέργειες, τα χωριά και τις πόλεις έχει ασυνείδητα ή συνειδητά διαμορφώσει το τοπίο ώστε να ανταποκρίνεται στους σκοπούς του αν και δεν έχει πλήρη επίγνωση των μοτίβων που έχουν δημιουργηθεί.

25 Επομένως, για να αναλυθεί ο χώρος που θα μελετηθεί, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τον ανθρώπινο παράγοντα. Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι αυτός που θα επηρεάσει τον σχεδιασμό. Εκτός του ανθρώπινου παράγοντα, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες, οι οποίοι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την ανάλυση του τοπίου-χώρου μελέτης και υπολογίζονται μέσω της ανάλυσης στην οποία εντάσσεται και η απογραφή στοιχείων. Μέσω της Απογραφής συλλέγονται πληροφορίες σχετικά με: Ιστορικά δεδομένα, όπως: αρχαιολογία του τοπίου, θρησκευτικά και πολιτισμικά έθιμα του τοπίου. Οικολογικά δεδομένα, όπως: Έδαφος, κλίμα, νερά, βλάστηση, Οικονομικά δεδομένα, όπως: Οικονομικά στοιχεία που επηρέασαν άμεσα και έμμεσα το τοπίο.(χρήση του τοπίου για οικονομική εκμετάλλευση) Η ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΗΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ Η μορφολογία του εδάφους στην Αρχιτεκτονική του τοπίου πρέπει να θεωρείται ως βάση κατά τον σχεδιασμό. Οι γραμμές και μορφές που θα χρησιμοποιηθούν κατά το σχεδιασμό πρέπει να μιμούνται την φυσική μορφολογία του εδάφους, ώστε να δημιουργείται ένα φυσικό αποτέλεσμα. Σύμφωνα με τον John Brookes, κατά τον σχεδιασμό πρέπει να χρησιμοποιούμε την παραπάνω άποψη και να μιμούμαστε τις γραμμές σε μικρογραφία για να μπορεί να υπάρξει ένα πιο ομαλό και όμορφο αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, εάν ο θεραπευτικός κήπος βρίσκεται σε ορεινή περιοχή και η γενικότερη μορφολογία του εδάφους είναι με έντονες κλίσεις, τότε ο θεραπευτικός κήπος θα πρέπει να έχει μορφολογία τέτοια που να προσπαθεί να μιμηθεί την ευρύτερη μορφολογία της περιοχής. Πρέπει να σημειωθεί πως στην περίπτωση ενός θεραπευτικού κήπου δεν πρέπει να υπάρχουν έντονες κλίσεις σε διαδρόμους και λοιπούς χώρους στους οποίους διαβαίνουν οι χρήστες. Ο κανόνας αυτός ισχύει, διότι οι χρήστες ενδέχεται να είναι άτομα με κινητικά προβλήματα και με τις κλίσεις αυτές θα προκαλείται πρόβλημα στη μετακίνηση και γενικότερη τους χρήση του χώρου.

26 5.2.3.ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΚΛΙΜΑΚΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ Από την κλίμακα του τοπίου εξαρτάται η λεπτομέρεια, η ακρίβεια και ο βαθμός επικοινωνίας που θα προσφέρει η επέμβαση στην κατασκευή ενός θεραπευτικού κήπου. Είναι επίσης σημαντικό να χρησιμοποιείται μια αναλογία στην κλίμακα. Εάν ο θεραπευτικός κήπος δημιουργείται δίπλα σε ένα υψηλό κτίριο, όπως ένα νοσοκομείο, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε στοιχεία όπως δέντρα, για να φέρουμε τον χώρο κάτω από την ανθρώπινη αναλογία. Επίσης, με το παραπάνω παράδειγμα που μειώνουμε τις αντιθέσεις λόγω υψομέτρου μεταξύ ανθρώπινης φιγούρας και κτιρίου, μειώνουμε παράλληλα και την αίσθηση του εγκλεισμού του χρήστη. Δηλαδή, κατά κύριο λόγο δεν επιθυμούμε να προκαλούμε στον χρήστη-ασθενή αρνητικά συναισθήματα ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Τα πολιτιστικά και πολιτισμικά δεδομένα χρησιμοποιούνται ως κλειδιά για την κατασκευή ενός θεραπευτικού κήπου. Η ιστορία, είτε ως υπόβαθρο για την προϋπάρχουσα κατάσταση του εκάστοτε θεραπευτικού κήπου, είτε ως πολιτιστικό δεδομένο της ευρύτερης περιοχής, μπορεί να μας δώσει στοιχεία για τον σχεδιασμό του χώρουθεραπευτικού κήπου. Έθιμα, και παραδώσεις είναι μέρος της ιστορίας για την εξέλιξη του κήπου. Πολιτιστικά δρώμενα και εκδηλώσεις που γίνονται παράλληλα με την παραμονή του ασθενή σε ένα κέντρο υγειονομικής περίθαλψης, καθιστά την παραμονή του σε αυτά πιο ευχάριστη, διότι δεν είναι ο μοναδικός λόγος που επισκέπτεται ένα κέντρο τέτοιο συγκεκριμένης φροντίδας.

27 ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΥΠ ΟΨΗΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ Οι χρήστες είναι άτομα, τα οποία εντάσσονται σε πολιτιστικά δρώμενα, και το παρόν τους επηρεάζεται από το παρελθόν τους. Άρα, για παράδειγμα, σε έναν θεραπευτικό κήπο που μπορεί να κατασκευαστεί σε ιαματικά λουτρά και είναι κοντά σε ιστορικό χώρο, όπως αυτά που βρίσκονται στην Λυδία Καβάλας και είναι σε μικρή χιλιομετρική απόσταση από τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, μπορεί ο Αρχιτέκτονας τοπίου να χρησιμοποιήσει στοιχεία από τον χώρο αυτό. Ο λόγος είναι, διότι ένας θεραπευτικός κήπος με σύνδεση σε αρχαιολογικό χώρο προσδίδει έντονο χαρακτήρα στον θεραπευτικό του κήπο και παράλληλα δίνει μέσο ενασχόλησης του χρήστη-ασθενή με ενέργειες πέρα του λόγου θεραπείας του. 5.3.ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΥΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥΣ ΚΗΠΟΥΣ Για να σχεδιάσουμε έναν θεραπευτικό κήπο, πρέπει να προσέξουμε τόσο τον σχεδιασμό, όσο και την επιλογή των φυτών. Στόχος για έναν επιτυχημένο θεραπευτικό κήπο είναι να δοθεί ένα ιδιαίτερο νόημα στο θεραπευτικό περιβάλλον. Υπάρχουν δύο παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν τον σχεδιασμό. Η λειτουργικότητα και η απλότητα. Η λειτουργικότητα είναι υποχρεωτική, διότι ο κήπος πρέπει να κατευθύνεται αποκλειστικά για τους χρήστες του χώρου. Είναι επίσης σημαντικό να αναφερθεί ότι ο κήπος σχεδιάζεται για να είναι συντηρητικός για την φυσική ασφάλεια και για τα θεραπευτικά οφέλη. Σε ιδρύματα όπως νοσοκομεία, είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον κήπο η εύκολη η συντήρηση του, διότι μία φτωχή συντήρηση, μπορεί να κάνει τους ασθενείς και γενικότερα το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο, να χάσουν την εμπιστοσύνη τους στην νοσοκομειακή περίθαλψη και συγκεκριμένα να θεραπευτούν από το νοσοκομειακό προσωπικό. Εάν ο κήπος δεν παρέχει φυσικούς ήχους, είναι δυνατόν να έχουν την αίσθηση του χώρου, ειδικά σε αυτούς που δεν είναι φυσιολογικά υγιείς. Τέτοιες περιπτώσεις είναι άτομα με μειωμένη

28 όραση αλλά και γενικότερα ασθενείς που χρήζουν ανάγκης από χαλάρωση. Οι θεραπευτικοί κήποι πρέπει να προβάλλουν ευχάριστα συναισθήματα, για να δημιουργούνται εποικοδομητικά αποτελέσματα για τους ίδιους τους χρήστες. Ο κήπος, είτε θεραπευτικός, είτε όχι, δεν θα είναι επιτυχημένος εάν δεν είναι οπτικά ευχάριστος. Η απλότητα είναι αισθητική για τον σχεδιασμό των θεραπευτικών κήπων για να κρατούν τον χώρο εύκολα κατανοήσιμο. Μεγάλο ποσοστό ανθρώπων χρησιμοποιεί τους θεραπευτικούς κήπους, για να ελέγχουν το άγχος, γι αυτό το λόγο είναι σημαντικό ότι δεν πρέπει να δίνει την αίσθηση του πρέπει να διότι ενδυναμώνει περισσότερο το άγχος. Παράλληλα ο σχεδιασμός πρέπει να περιλαμβάνει ποικιλία από φόρμες, υφή, αισθητικό ενδιαφέρον, χρώμα για να δίνει κάποια τόνωση. Χωρίς να υπάρχει αρκετό ενδιαφέρον από το σχεδιαστή μπορεί να πιέζει ιδιαιτέρως τους χρήστες του χώρου. Είναι σημαντικό να δημιουργηθεί κάποια ισορροπία, τόσο συμμετρικά όσο και ασύμμετρα σχήματα βοηθούν, ώστε ο χώρος να είναι σταθερός ως σύνολο. Έχοντας ως κλειδί, για παράδειγμα, μπορούν να γίνουν μαζικές, σε σύνολο, φυτεύσεις σε όλο τον χώρο. Με αυτό τον τρόπο γίνεται έμφαση σε εστιακά σημεία, ώστε να βοηθούν τον κόσμο να προσανατολίζονται από μόνοι τους. Δημιουργώντας μια διαδοχή ή μια απαλή εναλλαγή από μια περιοχή του τοπίου σε μία άλλη. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό για την δημιουργία καλής ροής, όταν πρόκειται από έναν δημόσιο χώρο, να μεταβούν σε έναν πιο ερημικό.

29 5.3.1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΕΝΑΝ ΚΗΠΟ ΚΑΙ ΠΩΣ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΕΤΑΙ Η λειτουργικότητα είναι οδηγός που επηρεάζει την σωστή χρήση του θεραπευτικού κήπου. Όταν ο θεραπευτικός κήπος χρησιμοποιείται χωρίς καμία λειτουργία, συγκεκριμένα όταν οι χρήστες μπορούν να κινούνται και να χρησιμοποιούν τον κήπο χωρίς δυσκολία, τότε η λειτουργικότητα υπάρχει στο χώρο. Επίσης, η λειτουργικότητα επιτυγχάνεται με την σωστή χρήση των λειτουργιών του θεραπευτικού κήπου. Για παράδειγμα, χρήσεις όπως καθιστικοί χώροι είναι χρήσιμοι όταν αυτοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν επαρκώς, δηλαδή καλύπτουν τις ανάγκες των περισσοτέρων χρηστών, και επίσης όταν βρίσκονται σε θέσεις τέτοιες που να προσφέρουν ξεκούραση αλλά και οπτικό ερέθισμα ΥΦΟΣ ΚΑΙ ΣΤΥΛ ΣΕ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥΣ ΚΗΠΟΥΣ Το ύφος και το στυλ που πρέπει να έχει ένας θεραπευτικός κήπος, είναι ανάλογα με τις ανάγκες που κατασκευάζεται. Το στυλ σε γενικότερη κλίμακα δεν πρέπει να είναι έντονο, δηλαδή με έντονα χρώματα και οξύ ύφος. Ο λόγος είναι για να αποφεύγονται οξύνσεις, όπως ένταση και κούραση στους χρήστες. Επίσης, το ύφος και το στυλ σε έναν θεραπευτικό κήπο εξαρτάται από το είδος του. Σε θεραπευτικό κήπο που απευθύνεται σε άτομα που χρειάζονται ψυχική ηρεμία, διότι νοσηλεύονται σε κέντρο με ψυχικές διαταραχές και άτομα που χρειάζονται ψυχική ηρεμία ΕΙΔΗ ΥΦΩΝ ΚΑΙ ΣΤΥΛ ΣΕ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥΣ ΚΗΠΟΥΣ Τα είδη υφών και στυλ ποικίλλουν ανάλογα με το είδος του θεραπευτικού κήπου, όπως έχει προαναφερθεί. Επομένως, τα είδη αυτά έχουν να κάνουν με τη σχεδίαση του κάθε θεραπευτικού κήπου. Οι καμπύλες και γενικότερα οι φυσικές γραμμές στο σχεδιασμό αφορούν σε κήπους που θέλουμε να δώσουμε την εντύπωση της μίμησης της φύσης. Επίσης, για ένα πιο καλά δομημένο κήπο που θα μιμείται τη φύση, χρησιμοποιείται η ασυμμετρία, είτε στις ποσότητες των φυτών, είτε στη κλίμακα και στις διαστάσεις.

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ... Cities for Peace and Democracy in Europe Ε Ρ Ε ΤΟΠΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Υ Ν Α με την υποστήριξη Ιανουάριος 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ...3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ...6

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και κατασκευή κήπων e-school by agronomist.gr

Σχεδιασμός και κατασκευή κήπων e-school by agronomist.gr Σχεδιασμός και κατασκευή κήπων e-school by agronomist.gr 20/1/2013 Η διαμόρφωση πράσινων τοπίων στο αστικό περιβάλλον είναι μια δραστηριότητα ελκυστική για μεγάλη πλειοψηφία ανθρώπων. Όσο αυξάνεται η πίεση

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Το φαρμακείο στην εποχή του internet Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Χαρακτηριστικά της εποχής μας Χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι: η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας η ευρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Γεράσιμος Νοταράς, πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΕΘΕΑ Η διεθνής οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζονται σε πολλές χώρες

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ

Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ Κλινικές Μελέτες Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ Janice Abbott, PhD Καθηγήτρια Ψυχολογικής Υγείας Σχολή Επιστημών Υγείας University of Central Lancashire

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24)

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24) ΕΡΕΥΝΑ ΝΟΥΜΕΡΟ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ: : ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24) ΠΩΣ ΔΟΥΛΕΥΟΥΜΕ; Οι απόψεις σας για την πρόσφατη εισαγωγή του μέλους της οικογενείας σας στην

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Φ. ΚΑΛΥΒΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Παιδίατρος- Ιατρός Δημόσιας Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Εθνικό Πρόγραμμα για την Επανεκκίνηση της Αθήνας, τη Δημιουργία Θέσεων Εργασίας και τη Στήριξη της Κοινωνικής Συνοχής

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Εθνικό Πρόγραμμα για την Επανεκκίνηση της Αθήνας, τη Δημιουργία Θέσεων Εργασίας και τη Στήριξη της Κοινωνικής Συνοχής Δευτέρα, 9 Απριλίου 2012 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Εθνικό Πρόγραμμα για την Επανεκκίνηση της Αθήνας, τη Δημιουργία Θέσεων Εργασίας και τη Στήριξη της Κοινωνικής Συνοχής Υπογράφηκε σήμερα 09/04 από την Υπουργό Ανάπτυξης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Παρατηρήσεις επί της πρότασης/μελέτης Γενικές 1. Η μελέτη δεν έχει τη δομή ούτε μίας οικονομοτεχνικής ή επιχειρησιακής μελέτης αλλά ούτε και

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα μελέτη αναφέρεται στην σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων και κατά πόσο αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα.

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα. Stress και Δέρμα Γενικά Το δέρμα, ως όργανο αισθητήριο της αφής, θερμοκρασίας, πόνου, ερωτογόνος ζώνης, έχει μεγάλη σημασία σε όλες τις ηλικίες. Είναι όργανο συναισθηματικής έκφρασης και τόπος αποφόρτισης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων)

Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων) Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων) Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Έννοια του όρου αποκατάσταση Ο προσδιορισμός μιας έννοιας, το περιεχόμενο της και η δυναμική που

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΟΔΗΓΗΣΗΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΟΔΗΓΗΣΗΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ Πρωτοβουλίες-Δράσεις Οδικής Ασφάλειας σε περίοδο οικονομικής κρίσης Αθήνα, 6 Ιουνίου 2012 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΟΔΗΓΗΣΗΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ Σοφία Βαρδάκη, Δρ. Συγκοινωνιολόγος ΕΜΠ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή. Personal Freedom. Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο.

Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή. Personal Freedom. Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο. Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Personal Freedom Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο. 01 Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Personal Freedom Νιώστε ασφαλείς από τα απρόοπτα της ζωής! Τα απρόοπτα είναι μέρος της

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Mειώστε. την καταπόνηση! www.handlingloads.eu

Mειώστε. την καταπόνηση! www.handlingloads.eu Mειώστε την καταπόνηση! Ευρωπαϊκή εκστρατεία ελέγχων και ενημέρωσης Χειρωνακτική διακίνηση φορτίων στην Ευρώπη στους τομείς των μεταφορών και της υγειονομικής περίθαλψης www.handlingloads.eu Μια εκστρατεία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής γής Τρέξτε τώρα που μπορείτε για να μην. «τρέχετε» όταν δεν μπορείτε Ποια είναι η κατάσταση στη χώρα μας; Αριθμός σταδίων (μέση τιμή)

Διαβάστε περισσότερα

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C., ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. Λ. ΣΤΟ Π.Γ.Ν.Λ. ΧΑΡΙΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Τ.Ε. Ειδική Χειρουργική Νοσηλεύτρια - Μ.Sc, Υπεύθυνη Τοµέα Εκπαίδευσης Ν.Υ. - Π.Γ.Ν.Λ., Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΑ ΤΑΞΙ ΕΥΟΥΝ ΑΠΡΟΣΚΟΠΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΠΑΤΣΟΥΛΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ, ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ:

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΠΟΥ ΡΩΤΕΙΤΑΙ: -ΦΥΛΟ: ΑΡΣΕΝΙΚΟq, ΘΗΛΥΚΟ q -

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 Τ.Ε.Ι. ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ _ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. _ Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Θεωρητικό + Εργαστηριακό ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο I. Τι είναι η επιστήμη; A. Ο στόχος της επιστήμης είναι να διερευνήσει και να κατανοήσει τον φυσικό κόσμο, για να εξηγήσει τα γεγονότα στο φυσικό κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM).

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή στη θεραπεία είναι πράξη θάρρους Οι πρώτες καταγραφές συμμετοχής νοσούντων

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009

Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009 Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009 Kόστος για τον ασθενή και το σύστημα υγείας από τη Γεωργία Παυλάκου Αντωνίου Πνευμονολόγο 2007: 300

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ

ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ, ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΙΤΣΗΣ ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΚΑΙ Η ΠΟΛΗ. ΑΘΗΝΑ-18 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ρ. Αικατερίνη Γκόλτσιου Γεωπόνος (Γ.Π.Α.)-Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. που συνοδεύει το έγγραφο

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. που συνοδεύει το έγγραφο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 10.9.2014 SWD(2014) 274 final ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ που συνοδεύει το έγγραφο Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού

Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού Μαρία Καραβελάκη, Γεώργιος Παπαπαναγιώτου, Γιάννα Κοντού INTE*LEARN Αγν.Στρατιώτη 46, Καλλιθέα τηλ. 95 91 853, fax. 95 72 098, e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ

ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ Συνοπτική περιγραφή των καλύψεων του ΤΕΑ ΕΕΚΕ και του Ομαδικού Ασφαλιστηρίου. ΕΙΔΟΣ ΠΑΡΟΧΗΣ TEA-EEKE μέχρι 70 ετών ΟΜΑΔΙΚΟ ΑΣΦ. Τα ημερήσια έξοδα για

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠHΡΕΑΖΟΥΝ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΥ. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠHΡΕΑΖΟΥΝ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΥ. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠHΡΕΑΖΟΥΝ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΥ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΥΤΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΙΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΕΝΟΣ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΥ ΩΣ ΕΠΙΧΕΙΡΙΣΗ. ΜΕΓΑΛΗ ΕΜΦΑΣΗ ΔΙΝΕΤΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Την αρωγή του κλάδου Τεχνολογιών

Την αρωγή του κλάδου Τεχνολογιών ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΛΟΝ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΤΕΧΟΝΟΛΟΓΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Προστασία του Περιβάλλοντος με τη χρήση Την αρωγή του κλάδου Τεχνολογιών Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν:

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΚΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: Ο ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 / 6

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος 1. Προσφέρει οικονομική ενίσχυση έναντι του υψηλού κόστους νοσηλείας, σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος χρειαστεί να νοσηλευτεί ή να χειρουργηθεί 2. Αποτελεί συμπληρωματική

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Σχολικού Κήπου στο αειφόρο σχολείο

Η συμβολή του Σχολικού Κήπου στο αειφόρο σχολείο Η συμβολή του Σχολικού Κήπου στο αειφόρο σχολείο Δήμητρα Σωτηροπούλου Δρ Γεωπονικών Επιστημων Διευθύντρια 1 ου ΕΠΑΛ Χαλανδρίου ΚΠΕ Δραπετσώνας 29 Νοεμβρίου 2013 ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαίδευση και το σχολείο παίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής ιπλή εκπαιδευτική λειτουργία των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C).

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΕΜΙΖΕΙ ΤΟ ΚΕΝΟ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος. Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος

Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος. Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος Οπτική επικοινωνία Η καλλιτεχνική επίδειξη εμπορεύματος και θεατρικών στοιχείων με στόχο την οργάνωση σκηνογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα λειτουργίας των Τμημάτων Κοινωνικής Εργασίας στο Δημόσιο Νοσοκομείο. Η σημερινή κατάσταση.

Ζητήματα λειτουργίας των Τμημάτων Κοινωνικής Εργασίας στο Δημόσιο Νοσοκομείο. Η σημερινή κατάσταση. Ζητήματα λειτουργίας των Τμημάτων Κοινωνικής Εργασίας στο Δημόσιο Νοσοκομείο. Η σημερινή κατάσταση. Περικλής Τζιάρας, Κοινωνικός Λειτουργός Γ.Ν.Ελευσίνας "Θριάσιο", Μέλος ΔΣ ΣΚΛΕ Κοινωνική Εργασία και

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολή διερεύνησης της κατάστασης των μεταναστών «χωρίς έγγραφα» που εισέρχονται στην Ελλάδα

Αποστολή διερεύνησης της κατάστασης των μεταναστών «χωρίς έγγραφα» που εισέρχονται στην Ελλάδα Αποστολή διερεύνησης της κατάστασης των μεταναστών «χωρίς έγγραφα» που εισέρχονται στην Ελλάδα Γιατροί Χωρίς Σύνορα- Ελληνικό Τμήμα, 20 Μαΐου 2008 Εισαγωγή Η Ελλάδα βρίσκεται στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς. Περίληψη ιατριβής

Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς. Περίληψη ιατριβής ιδακτορική ιατριβή, Τμήμα Επικοινωνίας & Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (2008) Συγγραφέας: Σπύρος Τρύφωνας Επόπτρια: Μπετίνα Ντάβου Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς Περίληψη ιατριβής

Διαβάστε περισσότερα