ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΥΔΑΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΥΔΑΤΟΣ"

Transcript

1 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΥΔΑΤΟΣ Ένας Οδηγός για την στρατηγική αντιμετώπιση απωλειών στα δίκτυα ύδρευσης ΜΕΡΟΣ 1 Το έργο PROWAT έχει συν-χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το παρόν εγχειρίδιο αντικατοπτρίζει τις απόψεις μόνο των συγγραφέων του. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για οποιαδήποτε χρήση μπορεί να γίνει στις πληροφορίες που περιλαμβάνονται σε αυτό.

2 Διατηρούνται όλα τα δικαιώματα. Κανένα μέρος αυτής της δημοσίευσης δεν μπορεί να αναπαραχθεί, να αποθηκευτεί προς ανάκτηση, ή να διαβιβαστεί, με οποιαδήποτε μορφή ή με οποιαδήποτε μέσα, ηλεκτρονικά, μηχανικά, φωτοτυπίες, ηχογράφηση ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, χωρίς την προηγούμενη άδεια των συγγραφέων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. ISBN-13: ### 2

3 E EDUCATION and CULTURE Το έργο PROWAT έχει συν-χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το παρόν εγχειρίδιο αντικατοπτρίζει τις απόψεις του συγγραφέα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για οποιαδήποτε χρήση μπορεί να γίνει στις πληροφορίες που περιλαμβάνονται σε αυτό. ISBN: xxxxxxx I

4

5 E ΚΥΡΙΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ: Richard Pilcher Altan Dizdar Selcuk Toprak Elmo De Angelis Abdullah Cem Koc Cuneyt Dilsiz Kylene De Angelis Fatih Dikbas Mahmut Firat Ulker Guner Bacanli Το παρόν εγχειρίδιο αποτελεί παραδοτέο του έργου Leonardo da Vinci No: TR/06/B/F/PP/ με τίτλο: PROWAT: PLANNING AND IMPLEMENTING A NON- REVENUE WATER REDUCTION STRATEGY IMPROVES THE PERFORMANCE OF WATER SUPPLY AND DISTRIBUTION SYSTEMS (Ο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΗ ΤΙΜΟΛΟΓΗΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ ΒΕΛΤΙΩΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΟΧΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΥΔΑΤΟΣ) ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ: Η project manager Altan Dizdar, εκ μέρους του συντονιστή εταίρου του έργου PROWAT θα ήθελε να ευχαριστήσει τα παρακάτω πρόσωπα για την υποστήριξη του Έργου και την ανάπτυξη των αποτελεσμάτων του. Walter BOGAERTS (K.U.Leuven Research& Development, BELGIUM) J.H. ZHENG (Technologica Group-Europan Technical Joint Venture, BELGIUM) Damianos DIMITRIADIS (Infoproject Pliroforiki S.A., GREECE) Stratos ARAMPATZIS (Tero Ltd., GREECE) Risto TENHUNEN (Osuuskunta Eco-One, FINLAND) Ton KNOBBOUT (Project Consultatie EN Training Groep B.V. PCT, NETHERLANDS) Arjan De BRUIN (Van Der Meer&Van Tilburg Innovation Consultant, NETHERLANDS) Εκδότης: Ο συντονιστής του Έργου Leonardo da Vinci ERBIL PROJECT CONSULTING ENGINEERING CO. LTD. Bukres Street No.7/1. Cankaya / ANKARA TURKEY Tel: Fax: Άγκυρα, Τουρκία, 2008 Αριθμός έργου Leonardo da Vinci: TR/06/B/F/PP/ Διατηρούνται όλα τα δικαιώματα. Κανένα μέρος αυτής της δημοσίευσης δεν μπορεί να αναπαραχθεί, να αποθηκευτεί σε ένα σύστημα ανάκτησης, ή να διαβιβαστεί, με οποιαδήποτε μορφή ή με οποιαδήποτε μέσα, ηλεκτρονικά, μηχανικά, φωτοτυπίες, ηχογράφηση ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, χωρίς την προηγούμενη άδεια των συγγραφέων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. I

6 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΊΝΑΚΑΣ ΕΙΚΌΝΩΝ...III ΠΊΝΑΚΑΣ ΠΙΝΆΚΩΝ...IV ΕΓΧΕΙΡΊΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΏΠΙΣΗΣ ΑΠΩΛΕΙΏΝ ΎΔΑΤΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΉ...1 ΜΈΡΟΣ 1 ΤΟΥ ΕΓΧΕΙΡΙΔΊΟΥ ΑΠΩΛΕΙΏΝ ΎΔΑΤΟΣ ΒΑΣΙΚΆ ΓΕΓΟΝΌΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΎΣΤΗΜΑ ΎΔΡΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΏΛΕΙΑ ΎΔΑΤΟΣ ΤΙ ΕΊΝΑΙ Η ΑΠΏΛΕΙΑ ΎΔΑΤΟΣ; ΓΙΑΤΊ ΝΑ ΜΕΙΩΘΕΊ Η ΑΠΏΛΕΙΑ ΎΔΑΤΟΣ; ΕΥΡΩΠΑΪΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ, ΝΟΜΟΘΕΣΊΑ, ΔΙΕΘΝΉΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΉ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΓΙΑΤΊ ΥΠΆΡΧΟΥΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ; ΟΡΙΣΜΌΣ ΤΗΣ ΑΠΏΛΕΙΑΣ ΎΔΑΤΟΣ Ή ΜΗ ΤΙΜΟΛΟΓΗΜΈΝΟΥ ΎΔΑΤΟΣ ΟΡΙΣΜΌΣ ΤΟΥ ΜΗ ΤΙΜΟΛΟΓΗΜΈΝΟΥ ΎΔΑΤΟΣ (NON-REVENUE WATER - NRW) ΌΓΚΟΣ ΚΑΙ ΑΞΊΑ ΤΟΥ ΜΗ ΤΙΜΟΛΟΓΗΜΈΝΟΥ ΎΔΑΤΟΣ ΕΚΤΊΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΏΛΕΙΑΣ ΎΔΑΤΟΣ ΕΚΤΈΛΕΣΗ ΕΛΕΓΚΤΙΚΉΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΤΎΟΥ ΎΔΡΕΥΣΗΣ (WATER AUDIT) Εξέταση των Λειτουργικών Πρακτικών του Δικτύου Εκτίμηση της Ποσότητας της Απώλειας Ύδατος ΙΣΟΡΡΟΠΊΑ ΎΔΑΤΟΣ ΟΡΟΛΟΓΊΑ ΤΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΊΑΣ ΎΔΑΤΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΌΣ ΜΙΑΣ ΙΣΟΡΡΟΠΊΑΣ ΎΔΑΤΟΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΊ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΏΝ ΤΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΊΑΣ ΤΟΥ ΎΔΑΤΟΣ ΔΕΊΚΤΕΣ ΑΠΌΔΟΣΗΣ ΣΤΌΧΟΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΎ ΤΟΥ NRW ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΆ ΘΈΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΏΛΕΙΑ ΎΔΑΤΟΣ ΒΑΣΙΚΈΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΊΕΣ ΒΈΛΤΙΣΤΟ ΕΠΊΠΕΔΟ ΑΠΩΛΕΙΏΝ ΎΔΑΤΟΣ ΑΝΆΠΤΥΞΗ ΜΙΑΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΉΣ ΜΕΊΩΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΏΛΕΙΑΣ ΎΔΑΤΟΣ ΒΑΣΙΚΟΊ ΔΕΊΚΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΆΠΤΥΞΗ ΜΙΑΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΉΣ Τεχνικά Θέματα Οικονομικά Θέματα Γενικές Κατευθύνσεις ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΉΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΎ ΤΟΥ NRW Προσέγγιση σε Φάσεις Πρώτη Φάση Προσέγγιση σε Φάσεις Κύρια Φάση Παρακολούθηση και Συντήρηση ΔΙΑΧΕΊΡΙΣΗ ΑΠΑΙΤΉΣΕΩΝ ΚΑΙ ΣΧΈΔΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΉΣ ΧΡΉΣΗΣ ΤΟΥ ΎΔΑΤΟΣ ΔΙΑΧΕΊΡΙΣΗ ΑΠΑΙΤΉΣΕΩΝ ΣΧΈΔΙΑ ΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΉ ΧΡΉΣΗ ΤΟΥ ΎΔΑΤΟΣ Συντήρηση και Αποτελεσματική Χρήση του Νερού: Βασικές Αρχές ΟΦΈΛΗ ΑΠΌ ΤΗ ΜΕΊΩΣΗ ΤΟΥ NRW ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ ΣΕΜΙΝΆΡΙΑ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΊΗΣΗΣ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΎΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΟΎΣ...34 ΥΠΟΣΤHΡΙΞΗ...37 II

7 Πίνακας Εικόνων Το Βασικό Εγχειρίδιο Απώλειας Ύδατος Μέρος 1 ΕΙΚΌΝΑ 1.1: ΜΙΑ ΕΞΑΝΤΛΗΜΈΝΗ ΔΕΞΑΜΕΝΉ ΛΌΓΩ ΞΗΡΑΣΊΑΣ (ΠΗΓΉ: HALCROW GROUP)...3 ΕΙΚΌΝΑ 1.2: ΠΑΡΑΔΕΊΓΜΑΤΑ ΑΠΏΛΕΙΑΣ ΝΕΡΟΎ (HALCROW GROUP, 2002 ΚΑΙ PILCHER, 2003)...5 ΕΙΚΌΝΑ 1.3: ΣΥΣΤΑΤΙΚΆ ΤΟΥ ΌΓΚΟΥ ΕΙΣΌΔΟΥ ΣΕ ΔΊΚΤΥΑ ΎΔΡΕΥΣΗΣ...6 ΕΙΚΌΝΑ 1.4: ΑΡΧΑΊΑ ΔΊΚΤΥΑ ΎΔΡΕΥΣΗΣ...6 ΕΙΚΌΝΑ 2.5: ΣΥΣΤΑΤΙΚΆ ΤΟΥ NRW...11 ΕΙΚΌΝΑ 4.6: Ο ΛΌΓΟΣ ILI (INFRASTRUCTURE LEAKAGE INDEX) (IWA WATER LOSS TASK FORCE)...18 ΕΙΚΌΝΑ 4.7: ΤΙΜΈΣ ILI ΑΠΌ ΌΛΟ ΤΟΝ ΚΌΣΜΟ (SEAGO, ET AL., 2005)...19 ΕΙΚΌΝΑ 4.8: ΠΊΝΑΚΑΣ ΣΤΌΧΩΝ ΦΥΣΙΚΏΝ ΑΠΩΛΕΙΏΝ (WORLD BANK INSTITUTE LIEMBERGER, 2005)...20 ΕΙΚΌΝΑ 5.9: ΚΑΜΠΎΛΗ ΕΛΈΓΧΟΥ ΤΟΥ ACTIVE LEAKAGE CONTROL (FARLEY ΚΑΙ TROW, 2003)...22 ΕΙΚΌΝΑ 6.10: ΈΛΕΓΧΟΣ ΕΝΕΡΓΉΣ ΔΙΑΡΡΟΉΣ ΣΕ DISTRICTS METER AREAS...25 ΕΙΚΌΝΑ 6.11: ΤΟ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΙΚΑΤΆΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΜΕΤΡΗΤΏΝ ΤΩΝ ΠΕΛΑΤΏΝ ΜΠΟΡΕΊ ΝΑ ΈΧΕΙ ΆΜΕΣΗ ΕΠΊΔΡΑΣΗ ΣΤΙΣ ΤΑΜΕΙΑΚΈΣ ΡΟΈΣ ΜΙΑΣ ΕΤΑΙΡΕΊΑΣ ΎΔΡΕΥΣΗΣ (LIEMBERGER, 2005)...26 ΕΙΚΌΝΑ 6.12: Η ΕΠΊΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΧΡΉΣΗΣ ΕΝΌΣ ΣΧΕΔΊΟΥ ΔΙΑΧΕΊΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΠΊΕΣΗΣ ΣΕ ΡΟΈΣ ΚΑΙ ΠΙΈΣΕΙΣ (ΠΗΓΉ: HALCROW GROUP, 2002)...27 ΕΙΚΌΝΑ 7.13: ΠΡΟΏΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΉΣ ΧΡΉΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΎ ΣΤΟ ΣΠΊΤΙ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΉΠΟ (WATERWISE, 2007)...31 ΕΙΚΌΝΑ 9.14: ΠΑΡΑΔΕΊΓΜΑΤΑ ΕΞ' ΑΠΟΣΤΆΣΕΩΣ ΕΚΜΆΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΜΆΘΗΣΗΣ ΣΕ ΤΆΞΕΙΣ (ΠΗΓΉ HALCROW 2006)...35 III

8 Πίνακας Πινάκων Το Βασικό Εγχειρίδιο Απώλειας Ύδατος Μέρος 1 ΠΊΝΑΚΑΣ 4.1: ΣΎΣΤΗΜΑ ΑΞΙΟΛΌΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΌΔΟΣΗΣ ΤΟΥ NRW (WORLD BANK INSTITUTE LIEMBERGER, 2005)...20 IV

9 Εγχειρίδιο Αντιμετώπισης Απωλειών Ύδατος 1 Εισαγωγή Εδώ και αρκετό καιρό δεν δίνεται η πρέπουσα σημασία στα προβλήματα που κρύβονται στα παλαιωμένα δίκτυα ύδρευσης που υπάρχουν κάτω από τους δρόμους των αστικών περιοχών. Έχει επικρατήσει η λογική ότι επειδή κάτι δεν φαίνεται, δεν απασχολεί και τους αρμόδιους. Πολιτικοί εμφανίζονται στις τηλεοράσεις ή στις εφημερίδες να κόβουν κόκκινες κορδέλες εγκαινίων σε νέες εγκαταστάσεις που κοστίζουν εκατομμύρια ευρώ, αλλά την ίδια στιγμή δαπανώνται ελάχιστα χρήματα στην παλαιωμένη υπόγεια υποδομή. Όμως η αυξανόμενη ζήτηση, οι κλιματικές αλλαγές και η γενικότερη ελάττωση των φυσικών πόρων έχουν οδηγήσει στη συνειδητοποίηση του προβλήματος της απώλειας ύδατος από τα δίκτυα ύδρευσης. Έτσι στα πλαίσια μιας όλο και αυξανόμενης συνειδητοποίησης έχει ξεκινήσει μια διεθνής προσπάθεια για να αναπτυχθεί μια πλήρης και ολοκληρωμένη προσέγγιση που να βελτιώνει τη λειτουργία των δικτύων ύδρευσης σε όλο τον κόσμο. Προς το τέλος της δεκαετίας του '90, το International Water Association (IWA) ίδρυσε μια Ομάδα Δράσης (Task Force) η οποία είχε σαν σκοπό να αναπτύξει μια διεθνή ορολογία και ένα σύνολο δεικτών απόδοσης για την απώλεια ύδατος. Το 2002, το Water Loss Task Force ξεκίνησε την μελέτη καλύτερων πρακτικών σε όλες τις πτυχές της απώλειας ύδατος. Τα αποτελέσματα αυτής της Ομάδας έχουν διαδοθεί ευρέως σε όλο τον κόσμο και έχουν ήδη γίνει αποδεκτά από επαγγελματίες του χώρου σε πολλά σημεία του πλανήτη. Το έργο PROWAT αντιπροσωπεύεται επίσης στο Water Loss Task Force μέσω εταίρων που συμμετέχουν σε αυτό. Επίσης διάφοροι οργανισμοί και ομοσπονδίες που σχετίζονται με θέματα δικτύων ύδρευσης στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο υποστηρίζουν αυτήν την προσπάθεια, συντελώντας στην ανάπτυξη καλύτερων πρακτικών για την μείωση και τον έλεγχο των απωλειών ύδατος. Επίσης, η Παγκόσμια Τράπεζα (World Bank Institute) και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (European Investment Bank) υποστηρίζουν επενδύσεις σε σχέση με τη διαχείριση των απωλειών ύδατος. Τέλος το 2007 πραγματοποιήθηκε ένα σημαντικό συνέδριο σχετικά με τις απώλειες ύδατος στη Ρουμανία, το οποίο παρακολουθήθηκε από περισσότερους από 300 εκπροσώπους από 41 χώρες, και όπου παρουσιάσθηκαν 91 σχετικές εργασίες. Αυτό καταδεικνύει σαφώς το μεγάλο ενδιαφέρον και την επιθυμία για την αντιμετώπιση των απωλειών ύδατος στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο. Το έργο PROWAT έχει ως στόχο του τη μείωση των απωλειών ύδατος μέσω βελτιωμένου στρατηγικού σχεδιασμού και εφαρμογής μεθόδων μείωσης των απωλειών ύδατος, τα οποία επιτρέπουν την αποτελεσματικότερη απόδοση των δικτύων ύδρευσης. Το παρόν εγχειρίδιο απευθύνεται σε στελέχη εταιρειών ύδρευσης με σκοπό να τους παράσχει πληροφορίες που μπορούν να οδηγήσουν σε μια καλύτερη κατανόηση της φύσης της διαχείρισης των απωλειών ύδατος, καθώς και των εννοιών που σχετίζονται με την ανάπτυξη στρατηγικών για μείωση των απωλειών ύδατος. Επίσης απευθύνεται σε μηχανικούς και τεχνικούς στοχεύοντας να τους καθοδηγήσει στην εφαρμογή αυτών των στρατηγικών. Το παρόν Εγχειρίδιο αποτελείται από δύο μέρη. Το Μέρος 1 απευθύνεται κυρίως σε ανώτερα στελέχη και φορείς χάραξης πολιτικής. Περιγράφει το υπόβαθρο σχετικά με το θέμα των απωλειών ύδατος στα δίκτυα ύδρευσης. Το Μέρος 1 περιέχει επίσης τις βασικές αρχές και γενικές κατευθύνσεις για να προσδιοριστεί μια κατάλληλη πολιτική μείωσης και ελέγχου των απωλειών ύδατος για τις εταιρείες ύδρευσης σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα. Το Μέρος 2 είναι κυρίως ένα τεχνικό εγχειρίδιο. Ο στόχος του είναι να βοηθήσει μηχανικούς και τεχνικούς να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν μια στρατηγική μείωσης των απωλειών ύδατος. 1

10 Συζητούνται λεπτομερώς οι διάφοροι παράγοντες που οδηγούν σε απώλειες ύδατος, οι τρόποι στρατηγικής αντιμετώπισης τους, τα οικονομικά μεγέθη που σχετίζονται με τις απώλειες ύδατος και την αντιμετώπισή τους, καθώς και πρακτικά θέματα όπως έλεγχος διαρροών, κλπ.. Συνιστάται επίσης το παρόν εγχειρίδιο να χρησιμοποιηθεί μαζί με όλα τα άλλα παραδοτέα του έργου PROWAT έτσι ώστε να εξοπλιστούν οι μηχανικοί και οι τεχνικοί με μια "εργαλειοθήκη" που θα τους βοηθήσει να αναπτύξουν μια παραμετροποιημένη και βιώσιμη στρατηγική που να ανταποκρίνεται στις τοπικές συνθήκες και στους αντίστοιχους παράγοντες. Μερικά από τα περιεχόμενα του Μέρους 1 επαναλαμβάνονται και στο Μέρος 2. Οι συντάκτες θεωρούν ότι είναι σημαντικό να επαναληφθούν ορισμένα βασικά στοιχεία σε ορισμένες ενότητες έτσι ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος του να μη γίνουν ορισμένα σημεία κατανοητά λόγω παράλειψης. Στο εγχειρίδιο υπάρχουν επίσης διάφορες επιτυχημένες μελέτες περίπτωσης (case studies) από διάφορα μέρη της Ευρώπης. 2

11 Μέρος 1 του Εγχειριδίου Απωλειών Ύδατος 1.1 Βασικά Γεγονότα για το Σύστημα Ύδρευσης και την Απώλεια Ύδατος Το νερό είναι ένα καθημερινό σημαντικό στοιχείο στην ζωή κάθε πολίτη, που στηρίζει την υγεία του, την οικονομική ανάπτυξη και τα οικοσυστήματα όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και σε ολόκληρο τον πλανήτη. Καθώς το νερό είναι τόσο πολύτιμο και σημαντικό στις ζωές μας, η προστασία και η σοφή χρήση των συστημάτων ύδρευσης αποτελεί μια κοινή ευθύνη. Η μείωση και ο έλεγχος της απώλειας ύδατος από τα δίκτυα ύδρευσης και τα δίκτυα διανομής είναι ο κύριος στόχος του έργου PROWAT. Ο συνδυασμός της αυξανόμενης ζήτησης και των ελαττωμένων πόρων δημιουργεί μεγάλη πίεση στους υδάτινους πόρους (Εικόνα 1.1). Το αποτέλεσμα από αυτό είναι ελλείψεις και περιορισμοί στο νερό οι οποίοι επιβάλλονται σε βιομηχανικές και άλλες χρήσεις σε πολλές χώρες σε όλη την Ευρώπη και, φυσικά, σε όλο τον κόσμο. Υπάρχουν επίσης περιστατικά όπου έχουν συμβεί σοβαρές ζημιές σε οικοσυστήματα. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Φορέα Περιβάλλοντος (European Environment Agency) (που δημοσιεύθηκε τις 21 Ιουλίου 1999) και το FAO AQUASTAT (Water Resources που δημοσιεύθηκε το 2002), το ένα τρίτο (1/3) των ευρωπαϊκών χωρών έχουν σχετικά χαμηλή διαθεσιμότητα σε νερό, δηλ. λιγότερο από 5000 μ 3 /άτομο/έτος. Οι νότιες χώρες επηρεάζονται ιδιαίτερα, με τη Μάλτα να έχει μόνο 100 μ 3 /άτομο/έτος. Οι πυκνοκατοικημένες χώρες της Βόρειας Ευρώπης, όπως το Βέλγιο, η Δανία και η Αγγλία που έχουν μέτριες βροχοπτώσεις επίσης βρίσκονται μέσα στην ομάδα με χαμηλή διαθεσιμότητα νερού. Πρόσφατα το καλοκαίρι του 2007, η Τουρκία και η Νοτιοανατολική Ευρώπη δεινοπάθησαν από μια σοβαρή ξηρασία. Σε Νότιες χώρες, η ζήτηση για νερό είναι γενικά μεγαλύτερη, ειδικά για τη γεωργία, αν και η βιομηχανία παραμένει ο πιο σημαντικός καταναλωτής νερού στην Ευρώπη. Για την Ευρώπη συνολικά, το 53 τοις εκατό του νερού που καταναλώνεται πηγαίνει στη βιομηχανία, το 26 τοις εκατό καταναλώνεται στην γεωργία και το 19 τοις εκατό για οικιακή χρήση αλλά με μεγάλες παραλλαγές μεταξύ των διαφόρων χωρών. Εικόνα 1.1: Μια εξαντλημένη δεξαμενή λόγω ξηρασίας (Πηγή: Halcrow Group) Τα τελευταία χρόνια υπάρχει όλο και μεγαλύτερη συνειδητοποίηση ότι δεν μπορούν να ικανοποιηθούν οι αυξανόμενες απαιτήσεις για νερό σε όλη την Ευρώπη. Ως αποτέλεσμα της αυξανόμενης κατανόησης του προβλήματος έχει υπάρξει μια απομάκρυνση από την 3

12 παραδοσιακή προσέγγιση στη διαχείριση της ζήτησης κατά την οποία γινόταν απλή αύξηση της παροχής μέσω της ανάπτυξης νέων πόρων και σχεδίων μεταφοράς,. Η διαχείριση της ζήτησης εστιάζει στην πιο αποδοτική χρήση του νερού, στον περιορισμό των απωλειών, σε λιγότερη σπάταλη χρήση του νερού, σε πιο αποδοτικές συσκευές και στην ανακύκλωση του νερού. Σε πολλές περιπτώσεις, είναι πιο φτηνό και πιο αποτελεσματικό να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της χρήσης του νερού από το να αυξηθούν οι παροχές νερού. Από την πλευρά της παροχής νερού, οι απώλειες νερού από το σύστημα διανομής υπολογίζονται κατά μέσο όρο περίπου στο 30 έως 40% του νερού που περνά από τα δίκτυα. Σε μερικές από τις πρώην ανατολικο-ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι ασυνήθιστο η απώλεια νερού να φτάνει το 50% της συνολικής ποσότητας του νερού που περνά από το σύστημα ύδρευσης. Οι εταιρείες ύδρευσης που έχουν φτηνές και άφθονες πηγές είναι συχνά απρόθυμες να ξοδέψουν χρήματα για το θέμα της απώλειας ύδατος. Οι περισσότερες από αυτές τις εταιρείες ύδρευσης ασκούν αυτό που ονομάζεται "παθητικό έλεγχο διαρροών". Αυτό σημαίνει γενικά ότι επισκευάζουν τις ορατές διαρροές και εκείνες που αναφέρει το κοινό αλλά δεν έχουν μια πολιτική εντοπισμού των μη-ορατών ή μη αναφερόμενων διαρροών. Εν τέλει, η εύρεση και η επιδιόρθωση των διαρροών είναι δαπανηρή και επειδή η μείωση των απωλειών δεν μεταφράζεται σε υψηλότερες τιμές χρέωσης του νερού δεν υπάρχει κίνητρο για μερικές εταιρείες ύδρευσης να μειώσουν τις διαρροές σε ένα αποδεκτό επίπεδο. Δυστυχώς δεν υπάρχουν ακόμα διαθέσιμα αρκετά δεδομένα όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των εταιρειών ύδρευσης σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αλλά είναι πιθανό να υπάρχουν μεγάλες διαφορές στην αποτελεσματικότητα της χρήσης. Παραδείγματος χάριν, στην Ιταλία τα επίπεδα απώλειας ύδατος ποικίλλουν από 15 60% του νερού που μπαίνει στο σύστημα ύδρευσης (ISTAT 2003). Η συλλογή και η ανταλλαγή αυτών των πληροφοριών θα επιτρέψει την σύγκριση μεταξύ των εταιρειών ύδρευσης και των χωρών, πράγμα που θα βοηθήσει να επιτευχθεί πιο αποδοτική χρήση του νερού σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αν και έχει υπάρξει πολλή βελτίωση στο δίκτυο ύδρευσης από τον πρώτο Ευρωπαϊκό νόμο, λίγη πρόοδος έχει σημειωθεί στην ολοκληρωμένη διαχείριση των στρατηγικών μείωσης της απώλειας ύδατος, που αποτελεί τον πιο αποτελεσματικό τρόπο να αντιμετωπιστεί ο έλεγχος απώλειας ύδατος. Αυτός είναι επίσης ένας από τους άλλους στόχους του προγράμματος PROWAT 1.2 Τι Είναι η Απώλεια Ύδατος; Η Απώλεια Ύδατος (Water Loss) ή Μη Τιμολογημένο Νερό (Non-Revenue Water - NRW) αντιπροσωπεύει αναποτελεσματικές διαδικασίες παράδοσης και μέτρησης του νερού στα δίκτυα μεταφοράς και διανομής και, σε μερικά δίκτυα ύδρευσης, μπορεί να αποτελεί ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό της συνολικής παραγωγής ύδατος. Οι Απώλειες Ύδατος για ένα ολόκληρο δίκτυο ή για ένα τμήμα ενός δικτύου υπολογίζονται ως η διαφορά του Όγκου Εισόδου στο Σύστημα (Systems lnput Volume) μείον την Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση (Authorised Consumption). Οι Απώλειες Ύδατος αποτελούνται από τις Πραγματικές (Real) και τις Φαινομενικές Απώλειες (Apparent Losses): Πραγματικές Απώλειες Είναι οι φυσικές απώλειες από διαρροές και υπερχειλίσεις στο υπό πίεση σύστημα, μέχρι τα σημεία που συνδέεται το δίκτυο με τον κάθε καταναλωτή (Εικόνα 1.2.α). Φαινομενικές Απώλειες Αποτελούνται από όλους τους τύπους ανακριβών μετρητών (εισόδου, εξόδου και μετρητές πελατών) και από μη εξουσιοδοτημένη κατανάλωση (κλοπή και παράνομη χρήση). Ονομάζονται επίσης εμπορικές απώλειες (Εικόνα 1.2.β). Η ορολογία αυτού του εγχειριδίου αναπτύχθηκε από το International Water Association (IWA) (Διεθνής Οργανισμός Ύδατος) και χρησιμοποιείται ευρέως σε όλο τον κόσμο. Ένα πλήρες λεξιλόγιο παρέχεται στο Μέρος 2 του Κεφαλαίου 13. 4

13 Απώλεια ύδατος εμφανίζεται σε όλα τα δίκτυα, μόνο ο όγκος διαφέρει σε κάθε περίπτωση και αυτός ο όγκος απεικονίζει την ικανότητα μιας εταιρείας ύδρευσης να διαχειρίζεται το δίκτυό της. Για να καταλάβουν τα στελέχη τους λόγους για τους οποίους υπάρχει απώλεια ύδατος, πώς και πού συμβαίνει, θα πρέπει να πραγματοποιήσουν μια αξιολόγηση των φυσικών χαρακτηριστικών του δικτύου και της τρέχουσας λειτουργικής πρακτικής του. Σε πολλές περιπτώσεις, το πρόβλημα της απώλειας ύδατος προκαλείται από άσχημη υποδομή, κακή πρακτική διαχείρισης, χαρακτηριστικά του δικτύου, λειτουργικές πρακτικές, τεχνολογίες, δεξιότητες και κοινωνικές και πολιτιστικές επιρροές. Ένα υψηλό επίπεδο πραγματικών ή φυσικών απωλειών μειώνει την ποσότητα του πολύτιμου νερού που φθάνει στους πελάτες, αυξάνει τις λειτουργικές δαπάνες της εταιρείας ύδρευσης και κάνει μεγαλύτερες τις κύριες επενδύσεις σε νέους πόρους. Ένα υψηλό επίπεδο φαινομενικών ή εμπορικών απωλειών μειώνει το κύριο ρεύμα εσόδων στην εταιρεία ύδρευσης. α) Φυσικές απώλειες νερού β) Εμπορικές απώλειες νερού (π.χ., παράνομη χρήση) Εικόνα 1.2: Παραδείγματα απώλειας νερού (Halcrow Group, 2002 και Pilcher, 2003) Η Εικόνα 1.3 παρακάτω δείχνει τα τυπικά συστατικά ενός δικτύου ύδρευσης χρησιμοποιώντας την ορολογία του International Water Association. Η απώλεια ύδατος δεν είναι με κανένα τρόπο ένα νέο φαινόμενο και η μείωση και ο έλεγχος των φυσικών απωλειών ύδατος (κυρίως διαρροή από κεντρικούς αγωγούς ύδατος και συνδέσεις σε σπίτια) είναι μια δραστηριότητα που συνδέεται με τη διανομή ύδατος από την εποχή των πρώτων δικτύων (Εικόνα 1.4). Οι Ρωμαίοι γνώριζαν ότι ένα μεγάλο ποσοστό του νερού που έμπαινε στις παροχές, δεν έφθανε στον προορισμό του. 5

14 Φυσικές Απώλειες Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση Χωρίς Χρέωση Μη Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση με Χρέωση Ανακρίβειες σε Μετρητές Πελατών Εικόνα 1.3: Συστατικά του όγκου εισόδου σε δίκτυα ύδρευσης Ο Σέξτους Ιούλιος Φροντίνους, υπεύθυνος ύδρευσης της Ρώμης, χρησιμοποίησε μια χονδροειδή συσκευή μέτρησης για να αξιολογήσει τις απώλειες στο σύστημα και υπολόγισε ότι πάνω από το μισό νερό που έμπαινε στο σύστημα χανόταν. Αν και οι παράνομες συνδέσεις ήταν συνηθισμένες τότε, ήταν προφανές ότι η απώλεια νερού μέσω διαρροών αποτελούσε ένα σοβαρό πρόβλημα, παρόμοιο με το πρόβλημα που υπάρχει σε πολλά από τα σημερινά δίκτυα ύδρευσης σε όλο τον κόσμο. Κατά συνέπεια, ενώ οι μηχανικοί και οι τεχνικοί ύδατος έχουν σήμερα το ίδιο πρόβλημα με τους Ρωμαίους, στο ότι η μάχη για τη μείωση και τον έλεγχο των απωλειών δεν τελειώνει ποτέ, έχουν διαθέσιμους διάφορους εξοπλισμούς και τεχνικές που έχουν αναπτυχθεί για να τους βοηθήσουν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα των μη-ορατών διαρροών με ακρίβεια με ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό τρόπο. Εικόνα 1.4: Αρχαία δίκτυα ύδρευσης 1.3 Γιατί να Μειωθεί η Απώλεια Ύδατος; 6

15 Παρά τις εξελίξεις στην κατανόηση των απωλειών και της διαρροής νερού, πολλές εταιρείες ύδρευσης σε όλο τον κόσμο δεν μπορούν να τις μειώσουν και να τις ελέγξουν. Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή δεν υπάρχει γνώση για την φύση των απωλειών, καμία εκτίμηση για το αντίκτυπο των απωλειών ή γενικά υπο-εκτιμούν το κόστος ενός σημαντικού προγράμματος μείωσης της απώλειας ύδατος. Το NRW (Non-Revenue Water - Μη Τιμολογημένο Νερό) συλλαμβάνει βασικά στοιχεία της λειτουργικής/οικονομικής αποτελεσματικότητας και ικανότητας υποστήριξης μέσω συνεχούς εξυπηρέτησης, παροχής ποιοτικού νερού, διαχείρισης των πόρων, οικονομικών ροών και διαχείρισης της ζήτησης. Δυστυχώς, στην πράξη αυτό αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα, με πολλά συστατικά, όπως ποιες είναι οι πηγές των απωλειών, επιλογή δεικτών, προσδιορισμός ενός κατάλληλου στόχου και στρατηγικής. Ο περιορισμός του Non-Revenue Water θα πρέπει να ξεκινά με μια τυπική προσέγγιση στην αξιολόγηση και αναφορά της απόδοσης της διαχείρισης των διαρροών. Τα ανώτερα στελέχη ή οι φορείς χάραξης πολιτικής σε οποιαδήποτε επιχείρηση θα πρέπει να δεσμεύονται για τη μείωση του NRW κάνοντας τα εξής: Ορίζοντας μια συγκεκριμένη προτεραιότητα για τη μείωση της απώλειας ύδατος Καθορίζοντας στόχους και ένα χρονοδιάγραμμα για την επίτευξή τους Μετά τη δήλωση της πρόθεσης, εκπαιδευμένοι μηχανικοί και τεχνικοί μπορούν να αναπτύξουν μια στρατηγική μείωσης της απώλειας νερού. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω μιας καλύτερης κατανόησης των λόγων των απωλειών και των παραγόντων που τις επηρεάζουν. Μπορούν να αναπτυχθούν τεχνικές και διαδικασίες που να προσαρμοστούν στα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ενός δικτύου και των τοπικών παραγόντων που επηρεάζουν την κατάσταση και το πιο σημαντικό, να αντιμετωπισθεί κάθε μια από τις αιτίες κατά σειρά προτεραιότητας. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, οποιαδήποτε στρατηγική για μείωση της απώλειας ύδατος θα πρέπει να εξετάζει και τα δύο συστατικά της απώλειας ύδατος, τόσο τις φυσικές όσο και τις εμπορικές απώλειες. Για να βοηθηθεί η ευρωπαϊκή βιομηχανία ύδατος να προωθήσει αυτά τα ζητήματα, ένας από τους κύριους στόχους του PROWAT είναι να παρασχεθεί τεχνική βοήθεια σε εταιρείες ύδρευσης αναπτύσσοντας "Επαγγελματικά εκπαιδευτικά μαθήματα". Αυτά τα μαθήματα είναι για μηχανικούς, μέτριου & υψηλότερου επιπέδου τεχνικούς που εργάζονται σε Επιχειρήσεις ύδρευσης, στο Δημόσιο τομέα και σε κατασκευαστικές εταιρείες και θα τους βοηθήσουν να αντιμετωπίσουν την απώλεια ύδατος, να βελτιώσουν την αποδοτικότητα των δικτύων και να εφαρμόσουν μια στρατηγική ανάκαμψης από την πιθανή απώλεια ενός τεράστιου πόρου. 1.4 Ευρωπαϊκές Οδηγίες, Νομοθεσία, Διεθνής και Εθνική Κατάσταση Γιατί Υπάρχουν Ευρωπαϊκές Οδηγίες; Σήμερα, η αύξηση των πληθυσμών που συνοδεύεται από σύγχρονη & γρήγορη αστικοποίηση, νέο τρόπο ζωής και οικονομική ανάπτυξη, έχει καταλήξει σε πληθυσμό πάνω από 1 δισεκατομμύριο ανθρώπους στον πλανήτη, ειδικά πάνω από 2,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους στις αναπτυσσόμενες χώρες χωρίς δυνατότητα πρόσβασης σε ασφαλές νερό, ανεπαρκή υγιεινή και αποχέτευση, δηλαδή έκθεση σε ασθένειες που μπορούν να προληφθούν. Τα κράτη μέλη της ΕΕ (οι 25 χώρες της ΕΕ) είναι μεταξύ των σημαντικότερων χορηγών στον τομέα της ανάπτυξης παροχής ύδατος και έχουν πολλή εμπειρία σε σχέση με την διεθνή ανάπτυξη, τη συνεργασία και την διαχείριση του νερού. Στις 23 Οκτωβρίου 2000, η "Οδηγία 2000/60/EC" του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου θέσπισε ένα πλαίσιο για τη δράση της Κοινότητας στον τομέα της πολιτικής σχετικά με το νερό και υιοθετήθηκε τελικά το EU Water Framework Directive (WFD). Ο βασικός του στόχος ορίζει ένα νομικό πλαίσιο για την προστασία και αποκατάσταση καθαρού νερού σε επαρκή ποσότητα 7

16 σε ολόκληρη την Ευρώπη ή με άλλα λόγια, να συντηρήσει μια "υψηλή κατάσταση" όπου υπάρχει νερό, να εμποδίσει οποιαδήποτε επιδείνωση στην υπάρχουσα κατάσταση των υδάτων και να επιτύχει τουλάχιστον τη "καλή κατάσταση" σε όλα τα ύδατα μέχρι το 2015 σε Ευρωπαϊκή κλίμακα. Εν τω μεταξύ, η κύρια εστίαση μιας διεθνούς προσπάθειας είναι να δοκιμαστεί και να μειωθεί στο μισό, μέχρι το 2015, το ποσοστό των ανθρώπων που δεν μπορούν να φθάσουν σε ασφαλές πόσιμο νερό ή να έχουν τους οικονομικούς πόρους να έχουν ασφαλές πόσιμο νερό και το ποσοστό των ανθρώπων που δεν έχουν πρόσβαση σε ικανοποιητική αποχέτευση. Το Water Framework Directive ορίζει σαφείς προθεσμίες για κάθε μια από τις απαιτήσεις οι οποίες έχουν στόχο ένα φιλόδοξο καθολικό χρονοδιάγραμμα. Σύμφωνα με την "Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης" (Official Journal of European Union) που δημοσιεύθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2006, τα κύρια σημεία αναφέρονται παρακάτω: 2008: Τρέχον πρόχειρο σχέδιο διαχείρισης δεξαμενών 2009: Οριστικοποίηση του σχεδίου διαχείρισης δεξαμενών, συμπεριλαμβανομένου ενός προγράμματος μέτρησης 2010: Παρουσίαση πολιτικών τιμολόγησης 2012: Δημιουργία λειτουργικών προγραμμάτων μέτρησης 2015: Επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων, ο Πρώτος κύκλος διαχείρισης τελειώνει 2021: Ο Δεύτερος κύκλος διαχείρισης τελειώνει 2027: Ο Τρίτος κύκλος διαχείρισης τελειώνει, τελική προθεσμία για επίτευξη των στόχων. Το European Water Policy (Ευρωπαϊκή Πολιτική Ύδατος) έχει υποβληθεί σε μια εκτενή διαδικασία αναδιάρθρωσης, όπου ένα "πρώτο κύμα" αλλαγών στην αρχική ευρωπαϊκή νομοθεσία σχετικά με τα ύδατα ξεκίνησε το 1975, με πρότυπα για τους ποταμούς και λίμνες μας που χρησιμοποιούνται για πόσιμο νερό. Αυτό κατέληξε το 1980 στον ορισμό ποιοτικών στόχων για το πόσιμο νερό μας. Περιελάμβανε επίσης μια αντικειμενική νομοθεσία ποιότητας για το νερό με ψάρια, όστρακα, νερά για κολύμβηση και υπόγεια νερά. Σαν έκβαση ολόκληρης αυτής της διαδικασίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε μια Πρόταση για μια Οδηγία (Proposal for a Water Framework Directive - WFD) με τους παρακάτω βασικούς στόχους για τους οποίους θα δουλέψει το έργο PROWAT προκειμένου να βοηθήσει στην επίτευξή τους: επέκταση του πεδίου της προστασίας των υδάτων, επίγεια και υπόγεια επίτευξη "καλής κατάστασης" για όλα τα ύδατα μέχρι μια καθορισμένη προθεσμία διαχείριση υδάτων δεξαμενών "συνδυασμένη προσέγγιση" της οριακής τιμής εκπομπών και πρότυπα ποιότητας σωστές τιμές μεγαλύτερη συμμετοχή του πολίτη νομοθεσία βελτιώσεων Το 2008, το WFD θα μπει σε μια κρίσιμη φάση καθώς όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη θα πρέπει να συμπληρώσουν το πρόχειρο σχέδιο River Basin Management Plans (RBMP) και Programmes Measurables (PoMs) και τα τελικά RBMP και PoM θα θεσμοθετηθούν μέχρι τον Δεκέμβριο του Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί επίσης να φέρει καλύτερους κανονισμούς μέσω της απλοποίησης της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (Common Agricultural Policy - CAP) και να αναθεωρήσει τη σχέση μεταξύ του CAP και του WFD. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι σίγουρο ότι θα καταρτίσει σωστές προτάσεις κατά τη διάρκεια του 2008 και αυτές είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επηρεάσουν τον ευρωπαϊκό τομέα υδάτων. Η αλλαγή κλίματος είναι επίσης μια προτεραιότητα για το 2008 σε σχέση με το πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τον Ιούλιο του 2007, η Ευρωπαϊκή Ένωση δημοσίευσε ένα Green Paper προσαρμοσμένο στην κλιματική αλλαγή στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναλύει αυτήν την στιγμή τις αποκρίσεις σε αυτή την εργασία και σκοπεύει να παράγει ένα White 8

17 Paper το 2008 που να περιέχει προτάσεις και καθοριστικές ενέργειες και όλα αυτά επίσης θα επηρεάσουν την Ευρωπαϊκή Βιομηχανία Υδάτων. 9

18 2 Ορισμός της Απώλειας Ύδατος ή Μη Τιμολογημένου Ύδατος Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών, υπάρχει ένα θέμα που είναι πολύ έντονο σε σχέση με την ανάπτυξη των υπηρεσιών ύδατος παγκοσμίως και που είναι η μείωση της απώλειας ύδατος ή του μη τιμολογημένου ύδατος (Non-Revenue Water NRW) από τα δίκτυα ύδρευσης. Όπως αναφέρθηκε στην εισαγωγή, το NRW αντιπροσωπεύει την αναποτελεσματικότητα των συστημάτων μεταφοράς και διανομής ύδατος και την ανακριβή μέτρηση του όγκου του νερού που μπαίνει σε ένα σύστημα ή στο μετρητή του πελάτη. Σε μερικά δίκτυα, αυτό μπορεί να φτάσει σε ένα αρκετά υψηλό ποσοστό του συνολικού ύδατος που μπαίνει σε ένα σύστημα. Το NRW είναι μεγάλης σπουδαιότητας για το δίκτυο ύδρευσης και ορίζει τα βασικά βήματα που απαιτούνται για την ανάπτυξη μιας στρατηγικής μείωσης σε ένα αποδεκτό επίπεδο. Έχει γίνει σταδιακά αποδοχή της στρατηγικής σημασίας της απώλειας ύδατος από τις εταιρείες ύδρευσης. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην Ευρώπη, όπου πολλές χώρες αναπτύσσουν ή έχουν αναπτύξει πολιτικές και προγράμματα για τον περιορισμό και τον έλεγχο της απώλειας ύδατος. Αυτά τα προγράμματα περιέχουν ένα μίγμα δραστηριοτήτων μείωσης του μη τιμολογημένου νερού ώστε να είναι κατάλληλα για την κάθε εταιρεία ύδρευσης. Αυτό το εγχειρίδιο παρέχει βασικές οδηγίες σε διευθυντές, μηχανικούς και τεχνικούς για τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να εκτιμούν το επίπεδο της απώλειας ύδατος και πώς να αναπτύσσουν και να χειρίζονται ένα πρόγραμμα μείωσης του NRW με τις κατάλληλες δραστηριότητες μείωσης της απώλειας ύδατος ώστε να καταλήξουν σε βελτιωμένη αποδοτικότητα και λειτουργία των δικτύων διανομής. 2.1 Ορισμός του Μη Τιμολογημένου Ύδατος (Non-Revenue Water - NRW) Το NRW μπορεί απλώς να οριστεί ως: "Το νερό που μια εταιρεία ύδρευσης παράγει ή αγοράζει μαζικά και διανέμει στους πελάτες της και από το οποίο δεν έχει έσοδα" Η Απώλεια Ύδατος ή Μη Τιμολογημένο Ύδωρ (Non Revenue Water - NRW) αποτελείται από δύο συστατικά: Πραγματικές απώλειες ή φυσικές απώλειες Φαινομενικές απώλειες ή εμπορικές απώλειες Παραδείγματα πραγματικών (φυσικών) απωλειών είναι: Αναφερθείσες και μη αναφερθείσες διαρροές από πίδακες νερού (bursts) σε σωλήνες Διαρροές σε σωλήνες και συναρμολογήσεις Διαρροές και υπερχειλίσεις σε δεξαμενές Παραδείγματα φαινομενικών (εμπορικών) απωλειών είναι: Λάθη στους μετρητές στα κεντρικά σημεία του δικτύου Λάθη στους μετρητές των πελατών Μη εξουσιοδοτημένη χρήση δηλ. παράνομες συνδέσεις και κλοπή Ο όγκος του νερού που χάνεται μέσω φυσικών διαρροών εξαρτάται από την κατάσταση της υποδομής και την πολιτική εντοπισμού και επισκευής των διαρροών της συγκεκριμένης εταιρείας ύδρευσης. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την ποσότητα του νερού που χάνεται είναι: 1

19 Πίεση στο σύστημα Συχνότητα εμφάνισης διαρροών με πίδακες νερού και ρυθμός ροής τους Χρονικό διάστημα ύπαρξης της διαρροής πριν εντοπιστεί και επισκευαστεί Επίπεδο μη ανιχνεύσιμων μικρών διαρροών (απώλειες στο υπόβαθρο) Το επίπεδο φαινομενικών απωλειών εξαρτάται από τα εξής: Πολιτική αλλαγής μετρητών των πελατών της εταιρείας ύδρευσης Πολιτική επιβολής του νόμου από την εταιρεία ύδρευσης σε σχέση με την μη εξουσιοδοτημένη χρήση Η Εικόνα 2.1 δείχνει τα τυπικά συστατικά του Μη Τιμολογημένου Ύδατος σε ένα σύστημα μεταφοράς και διανομής. Για να κατανοήσετε την απώλεια ύδατος σε οποιοδήποτε σύστημα είναι σημαντικό να διαχωριστούν οι πραγματικές από τις φαινομενικές απώλειες. Οι πραγματικές ή φυσικές απώλειες από ένα δίκτυο αντιπροσωπεύουν έναν χαμένο πόρο. Συνεπώς, μια μείωση των διαρροών σημαίνει ότι μια εταιρεία ύδρευσης έχει πρόσθετο νερό το οποίο μπορεί να παρέχει στους πελάτες της, ειδικά εάν προηγουμένως είχε έλλειψη σε νερό. Εάν μια εταιρεία ύδρευσης σκοπεύει να αναπτύξει μια νέα πηγή τότε οι κύριες δαπάνες μπορούν να αναβληθούν ή να αποφευχθούν με τη μείωση των διαρροών από το σύστημα. Οι φαινομενικές ή εμπορικές απώλειες, όπως είναι περισσότερο γνωστές, είναι το νερό που λαμβάνεται από το σύστημα και χρησιμοποιείται αλλά δεν πληρώνεται και, επομένως, είναι μια απώλεια πιθανών εσόδων μιας εταιρείας ύδρευσης. Η μείωση των εμπορικών απωλειών θα παράγει περισσότερα έσοδα αλλά δεν αντιπροσωπεύει αύξηση σε πόρους. Οι εμπορικές απώλειες εκτιμούνται στη λιανική τιμολόγηση ενώ οι φυσικές απώλειες εκτιμούνται στο μεταβλητό κόστος παραγωγής και διανομής του ύδατος. Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση Χωρίς Χρέωση Μη Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση Ανακρίβειες στους Μετρητές των Πελατών Φυσικές Απώλειες Εικόνα 2.5: Συστατικά του NRW 2.2 Όγκος και Αξία του Μη Τιμολογημένου Ύδατος Η απώλεια ύδατος εμφανίζεται σε όλα τα δίκτυα και μπορεί να φτάσει στο 60% της ποσότητας του νερού που μπαίνει σε ένα σύστημα. Το επίπεδο των απωλειών απεικονίζει τη διαχείριση του δικτύου από την εταιρεία ύδρευσης. Για να κατανοηθούν οι λόγοι της απώλειας ύδατος θα πρέπει να γίνει ένας έλεγχος ή μια αξιολόγηση του όγκου του νερού που χάνεται, μια αξιολόγηση των φυσικών χαρακτηριστικών του δικτύου και της τρέχουσας λειτουργικής πρακτικής του. Στα 1

20 περισσότερα δίκτυα, η μέγιστη ποσότητα NRW είναι οι φυσικές απώλειες δηλ. οι διαρροές. Γενικά, το ποσοστό των συνολικών απωλειών, που είναι περίπου στο 75 έως 80%, θα αποδοθεί σε φυσικές απώλειες και το 20 έως 25% σε εμπορικές απώλειες. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εμπορικές απώλειες προκαλούνται κυρίως από ανακριβείς μετρητές των πελατών και η ποσότητα του νερού που χάνεται λόγω κλοπής είναι συχνά λιγότερη από το 1% του νερού που μπαίνει σε ένα σύστημα. Μπορείτε να δείτε μια λεπτομερή μεθοδολογία της αξιολόγησης της απώλειας ύδατος μέσω του υπολογισμού μιας ισορροπίας ύδατος στο Κεφάλαιο 3, στο Μέρος 2 αυτού του εγχειριδίου. Εάν εξετάσουμε μια εταιρεία ύδρευσης που παρέχει νερό σε μια περιοχή με 2 εκατομμύρια άτομα, και, κατά μέσον όρο, κάθε άτομο καταναλώνει 175 λίτρα νερό ανά ημέρα και η εταιρεία ύδρευσης εκτιμά ότι το 33% του νερού που μπαίνει στο σύστημα χάνεται, τότε η ποσότητα του νερού που πρέπει να παραχθεί, ή να αγορασθεί σε μεγάλη ποσότητα θα είναι μ 3 ανά ημέρα, εκ των οποίων θα καταναλωθούν τα Κατά συνέπεια, το NRW είναι μ 3 /ημέρα. Εάν οι φυσικές απώλειες είναι το 80% των συνολικών απωλειών και οι εμπορικές απώλειες είναι το 20% τότε: Πραγματικές ή φυσικές απώλειες X 80% = μ 3 /ημέρα Φαινομενικές ή εμπορικές απώλειες X 20% = μ 3 /ημέρα Σε ετήσια βάση, αυτό αντιπροσωπεύει μεγα-λίτρα και για τις περισσότερες εταιρείες ύδρευσης αυτό είναι απαράδεκτο. Συχνά, η οικονομική αξία του νερού που χάνεται από ένα δίκτυο έχει τη μεγαλύτερη επιρροή για την εταιρεία ύδρευσης. Επομένως, εάν το κόστος του παραγόμενου νερού ήταν 50 λεπτά ανά μ 3 και η χρέωση στον πελάτη ήταν 1,00 ευρώ, τότε η αξία του νερού που χάνεται κάθε ημέρα είναι ευρώ ή 38,3 εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Εάν αυτή η εταιρεία ύδρευσης ήθελε να εφαρμόσει μια στρατηγική μείωσης των φυσικών απωλειών κατά 15% και μείωσης των εμπορικών απωλειών κατά 5% του όγκου εισόδου στο σύστημα, τότε η αξία του νερού που χάνεται θα ήταν ευρώ/ημέρα ή 19,9 εκατομμύρια ευρώ/χρόνο. Η εξοικονόμηση θα ήταν ευρώ ή 18,4 εκατομμύρια ευρώ /χρόνο, που θα μπορούσαν να μεταφραστούν ως ένα αυξανόμενο έσοδο. Είναι σημαντικό να προσδιοριστεί το κόστος της μείωσης του NRW, καθώς η προσπάθεια που απαιτείται για την εφαρμογή αυτών των μειώσεων δεν πρέπει να υπερβαίνει τον παραπάνω αριθμό. Αναφορές 1. Lambert A, Brown T.G, Takizawam M, Weimer D; A Review of Performance Indicators for Real Losses from Water Supply Systems. AQAU, VOL 48 No 6, December ISSN Alegre H, Hirner W, Baptista J.M, Parena R, Performance Indicators for Water Supply Services. IWA Manual of Best Practice, July ISBN Myers S. D, Non-Revenue Water Management Foundation for Sustainable Water Services. Paper presented at Water Forum 2002, Kuala Lumpur, Malaysia 1

21 3 Εκτίμηση της Απώλειας Ύδατος 3.1 Εκτέλεση Ελεγκτικής Διαδικασίας του Δικτύου Ύδρευσης (water audit) Η αφετηρία για οποιαδήποτε εταιρεία ύδρευσης είναι να κάνει μια εκτίμηση πόσο, πού και γιατί χάνεται νερό από το δίκτυό της ή μέρος του δικτύου της δηλ. μεταξύ του σημείου εισόδου στο σύστημα μεταφοράς και διανομής (συνήθως από τις εγκαταστάσεις κατεργασίας του νερού) και του μετρητή του πελάτη. Η ποσότητα της απώλειας ύδατος μπορεί να προσδιοριστεί εκτελώντας μια ελεγκτική διαδικασία του δικτύου ύδρευσης (water audit) και αυτή η διαδικασία περιλαμβάνει δύο στοιχεία: Μια εξέταση ή αξιολόγηση των λειτουργικών πρακτικών του δικτύου Τον προσδιορισμό της ποσότητας του νερού που χάνεται από το δίκτυο Εξέταση 1 των Λειτουργικών Πρακτικών του Δικτύου Προκειμένου να γίνει πλήρως κατανοητό γιατί χάνεται νερό από ένα δίκτυο, πρέπει να γίνει μια εξέταση του δικτύου διανομής και πώς λειτουργεί. Η εξέταση θα απαντήσει σε ερωτήσεις που σχετίζονται με τις συνθήκες της υποδομής, την συμπεριφορά του δικτύου ύδρευσης και πόσο καλή είναι η διαχείρισή του. Η εξέταση θα πρέπει να αξιολογήσει: Περιφερειακά χαρακτηριστικά, τοπικούς παράγοντες και συστατικά της απώλειας ύδατος Τρέχουσες μεθόδους που χρησιμοποιούνται για λειτουργία και διαχείριση του δικτύου ύδρευσης Το επίπεδο της τεχνολογίας για τον έλεγχο και τον εντοπισμό των διαρροών Αριθμό προσωπικού, δεξιότητες και ικανότητές του Τρέχοντα δεδομένα και μεθοδολογία της εταιρείας ύδρευσης για τον υπολογισμό του τρέχοντος επιπέδου απωλειών Η αξιολόγηση θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει συνεντεύξεις με τα ανώτερα στελέχη για να κατανοηθεί η τρέχουσα οπτική της διοίκησης και οι οικονομικοί και πολιτικοί περιορισμοί της εταιρείας ύδρευσης. Θα πρέπει επίσης να γίνουν συζητήσεις με το προσωπικό-κλειδί που ασχολείται με την καθημερινή λειτουργία του δικτύου ύδρευσης, ειδικά όσον αφορά: Πληροφορίες για το σύστημα π.χ. πληθυσμός που εξυπηρετείται, μήκος κεντρικών αγωγών, τοπογραφία, τυπική διαχείριση ζήτησης και πηγών Κατάσταση του δικτύου ύδρευσης, συμπεριλαμβανομένης της συχνότητας εμφάνισης διαρροών με πίδακες νερού Εκτιμήσεις του τρέχοντος επιπέδου διαρροών Πολιτικές χρέωσης των πελατών Δεδομένα τιμολόγησης Οικονομικές πληροφορίες δηλ. το κόστος παραγωγής του νερού Τρέχουσα μέθοδος ελέγχου διαρροών και πολιτική επισκευών της εταιρείας ύδρευσης Εκτίμηση 2 της Ποσότητας της Απώλειας Ύδατος 1

22 Το δεύτερο συστατικό μιας ελεγκτικής διαδικασίας του δικτύου ύδρευσης (water audit) είναι η εκτίμηση της ποσότητας του νερού που χάνεται από το δίκτυο. Υπάρχουν τρεις μέθοδοι για την εκτίμηση του επιπέδου απωλειών σε ένα σύστημα: Καθιέρωση μιας ισορροπίας ύδατος. Ανάλυση νυχτερινής ροής (εκτίμηση των διαρροών με την προσέγγισα από "κάτω προς τα επάνω") Ανάλυση συστατικών. Ο υπολογισμός της ισορροπίας ύδατος είναι η πιο συνηθισμένη μέθοδος εκτίμησης των απωλειών. Θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, πριν ξεκινήσει η ανάπτυξη και εφαρμογή μιας στρατηγικής απώλειας ύδατος, είναι πολύ σημαντικό να ξέρετε την αρχική κατάσταση. 3.2 Ισορροπία Ύδατος Η ποσότητα της απώλειας ύδατος από ένα σύστημα μπορεί να προσδιοριστεί κατασκευάζοντας μια ισορροπία ύδατος. Αυτή βασίζεται στη μέτρηση ή εκτίμηση της ποσότητας νερού που παράγεται (λαμβάνοντας υπόψη οποιοδήποτε εισαγόμενο και/ή εξαγόμενο νερό), που καταναλώνεται και που χάνεται. Στην απλούστερη μορφή της, η ισορροπία ύδατος είναι: Απώλειες = Είσοδος στο Σύστημα Διανομής - Κατανάλωση Ο υπολογισμός μιας ισορροπίας ύδατος είναι πολύ σημαντικός επειδή: Είναι η βάση της εκτίμησης του επιπέδου απωλειών ύδατος για οποιαδήποτε εταιρεία ύδρευσης. Ένας πρώτος υπολογισμός αποκαλύπτει τη διαθεσιμότητα και την αξιοπιστία των δεδομένων και το επίπεδο κατανόησης. Μηχανισμός για δοκιμές. Παρέχει ένα πρώτο βήμα για βελτίωση. Η κατανόηση μιας ισορροπίας ύδατος είναι ουσιαστική για να δοθεί προτεραιότητα στις ενέργειες και επενδύσεις. Πριν δέκα χρόνια υπήρχε μια ποικιλία ορισμών και μορφών για τον υπολογισμό της απώλειας ύδατος. Προς το τέλος της δεκαετίας του '90, το IWA αναγνώρισε την ανάγκη να υπάρχει μια εφαρμόσιμη δομή ελεγκτικής διαδικασίας του δικτύου ύδρευσης (water audit) με κοινή ορολογία και κατά συνέπεια το Water Loss Task Force ανέπτυξε μια πρότυπη ισορροπία ύδατος. Αυτή η πρότυπη ισορροπία ύδατος έχει γίνει αποδεκτή τώρα με ή χωρίς μερικές μικρές τροποποιήσεις και χρησιμοποιείται παγκοσμίως. 1

23 Όγκος Εισόδου στο Σύστημα Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση Απώλειες Ύδατος Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση με Χρέωση Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση Χωρίς Χρέωση Φαινομενικές (Εμπορικές) Απώλειες Πραγματικές (Φυσικές) Απώλειες Κατανάλωση με Χρέωση με Μετρητή Κατανάλωση με Χρέωση Χωρίς Μετρητή Κατανάλωση Χωρίς Χρέωση με Μετρητή Κατανάλωση Χωρίς Χρέωση Χωρίς Μετρητή Μη Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση Ανακρίβειες Μετρητών Διαρροή στην Μεταφορά και/ή στους Κεντρικούς Αγωγούς Διανομής Διαρροή και Υπερχείλιση σε Δεξαμενές Αποθήκευσης της Εταιρείας Ύδρευσης Διαρροή στις Συνδέσεις Μέχρι τον Μετρητή των Πελατών Έσοδα Από Νερό Μη Τιμολογημένο Νερό Εικόνα 3.1: Η ισορροπία ύδατος κατά το IWA 3.3 Ορολογία της Ισορροπίας Ύδατος Τα συστατικά μέρη της IWA πρότυπης ισορροπίας ύδατος είναι: Όγκος Εισόδου στο Σύστημα (System Input Volume) Είναι ο ετήσιος όγκος του εισερχόμενου ύδατος στο μέρος του δικτύου ύδρευσης το οποίο σχετίζεται με τον υπολογισμό της ισορροπίας του ύδατος. Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση (Authorised Consumption) Είναι ο ετήσιος όγκος καταγεγραμμένου ή/και μη καταγεγραμμένου νερού που λαμβάνεται από καταχωρημένους πελάτες, τον προμηθευτή νερού και άλλους που είναι έμμεσα ή άμεσα εξουσιοδοτημένοι από τον προμηθευτή νερού για οικιστικούς, εμπορικούς και βιομηχανικούς λόγους. Απώλειες Ύδατος (Water Losses) Είναι η διαφορά μεταξύ του Όγκου Εισόδου στο Σύστημα και της Εξουσιοδοτημένης Κατανάλωσης. Οι Απώλειες Ύδατος μπορούν να υπολογιστούν σε ολόκληρο το σύστημα, ή σε υπο-δίκτυα, όπως σε δίκτυα μεταφοράς ή διανομής, ή σε μεμονωμένες ζώνες. Οι Απώλειες Ύδατος αποτελούνται από τις Πραγματικές Απώλειες και από τις Φαινομενικές Απώλειες. Φαινομενικές Απώλειες (Apparent Losses) Αφορούν όλα τα λάθη σε μετρήσεις του κεντρικού δικτύου ύδρευσης και των μετρητών των πελατών, καθώς επίσης και τα λάθη επεξεργασίας των δεδομένων (στην καταγραφή ενδείξεων των μετρητών καθώς και στην τιμολόγηση), συν την μη εξουσιοδοτημένη κατανάλωση (κλοπή ή παράνομη χρήση). Πραγματικές Απώλειες (Real Losses) Αφορούν τις φυσικές απώλειες νερού στο υπό πίεση σύστημα διανομής, μέχρι το σημείο της χρήσης από τους πελάτες. Σε δίκτυα ύδρευσης με μετρητές, το σημείο αυτό είναι ο μετρητής των πελατών. Ο ετήσιος όγκος 1

24 που χάνεται μέσω όλων των τύπων διαρροών και υπερχειλίσεων εξαρτάται από τις συχνότητες, το ρυθμό ροής, και τη μέση διάρκεια των διαρροών και των υπερχειλίσεων. Μη Τιμολογημένο Νερό (Non-Revenue Water - NRW) Είναι η διαφορά μεταξύ του Όγκου Εισόδου στο Σύστημα και της τιμολογημένης Εξουσιοδοτημένης Κατανάλωσης. Το NRW αποτελείται από την Εξουσιοδοτημένη Κατανάλωση Χωρίς Χρέωση (κανονικά αυτή αφορά μόνο ένα πολύ μικρό μέρος του συνολικού νερού), τις Φαινομενικές και τις Πραγματικές Απώλειες. 3.4 Υπολογισμός μιας Ισορροπίας Ύδατος Για να μπορεί να υπολογιστεί η ισορροπία ύδατος, πρέπει να μετρηθούν ή να υπολογιστούν τα κύρια συστατικά των δεδομένων. Ενώ μερικά από τα βασικά συστατικά μπορούν να μετρηθούν άλλα ίσως να πρέπει να υπολογιστούν. Στις περισσότερες περιπτώσεις, θα υπάρξει μια μίξη ακρίβειας των δεδομένων και θα πρέπει να εκτιμηθεί πόση είναι ακριβώς η ακρίβεια κάθε ενός από αυτά τα συστατικά Υπάρχουν τέσσερα σαφή βήματα για τον υπολογισμό μιας ισορροπίας ύδατος: Βήμα 1 καθορίζει τον όγκο εισόδου στο σύστημα προσδιορίζοντας όλες τις πηγές και ποσότητες του νερού που μπαίνουν στο δίκτυο. Βήμα 2 καθορίζει την εξουσιοδοτημένη κατανάλωση μέσω της ανάλυσης των εγγραφών χρέωσης και του προσδιορισμού της εξουσιοδοτημένης χρήσης που είναι είτε χωρίς χρέωση ή δεν μετριέται. Βήμα 3 εκτιμά τις φαινομενικές (εμπορικές) απώλειες αξιολογώντας το επίπεδο της προς τα κάτω ανακρίβειας του μετρητή του πελάτη και τις παράνομες συνδέσεις και κλοπές. Βήμα 4 - υπολογισμός των φυσικών απωλειών (διαρροών) προσθέτοντας τους όγκους από τα βήματα 2 και 3 και αφαιρώντας το βήμα Περιορισμοί των Υπολογισμών της Ισορροπίας του Ύδατος Η ισορροπία ύδατος είναι ένα πολύ σημαντικό εργαλείο για κατανόηση των βασικών συστατικών και σχέσεων. Ωστόσο, έχει μια περιορισμένη χρησιμότητα εάν μια εταιρεία ύδρευσης στερείται των πληροφοριών που είναι απαραίτητες για να κατασκευάσει μια ισορροπία ύδατος που να έχει έννοια ή υπάρχουν λίγες πληροφορίες για τη φύση των διαρροών. Ο υπολογισμός μπορεί να βελτιωθεί ή να ελεγχθεί λαμβάνοντας μετρήσεις των διαρροών, στόχος των οποίων είναι να γίνει μια ανάλυση της νυχτερινής ροής στο σύστημα όταν η χρήση των πελατών είναι στο χαμηλότερο επίπεδο και η διαρροή είναι στο υψηλότερο επίπεδο. Η ανάλυση των συστατικών χρησιμοποιείται για να επαληθεύσει τις εκτιμήσεις σε απώλεια ύδατος που βασίζονται στις μεθόδους ισορροπίας ύδατος και στη νυχτερινή ροή. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο εάν υπάρχουν επαρκή δεδομένα σχετικά με τις ροές των ζωνών και την χρήση των πελατών. Αυτές οι μεθοδολογίες αναφέρονται λεπτομερώς στο Κεφάλαιο 3 στο Μέρος 2 αυτού του εγχειριδίου Αναφορά 1. Alegre H, Hirner W, Baptista J.M, Parena R, Performance Indicators for Water Supply Services. IWA Manual of Best Practice, July ISBN

25 4 Δείκτες Απόδοσης Οι Δείκτες Απόδοσης (Performance Indicator - PI) χρησιμεύουν για να μετριούνται οι αλλαγές στην απόδοση του NRW και έτσι βοηθούν την συγκριτική αξιολόγηση της απόδοσης διαφορετικών τμημάτων του δικτύου ύδρευσης, επιτρέποντας επίσης τη στοχοθέτηση επιθυμητών επιπέδων απόδοσης. Είναι σημαντικό να υπάρχουν τυποποιημένοι δείκτες απόδοσης, που να υπολογίζονται σύμφωνα με μια σαφώς ορισμένη μεθοδολογία και να χρησιμοποιούν τον ίδιο ορισμό. Υπάρχουν διάφοροι καθιερωμένοι Δείκτες Απόδοσης για τη μέτρηση των απωλειών ύδατος μέσα στα δίκτυα ύδρευσης. Φυσικά κάποιοι είναι καλύτεροι από κάποιους άλλους, ενώ μερικοί μπορεί να είναι ακατάλληλοι για συγκεκριμένες περιστάσεις. Οι δείκτες αυτοί είναι οι εξής: "Ποσοστό του όγκου εισόδου στο σύστημα": Ο Δείκτης αυτός υπολογίζεται εύκολα και αναφέρεται συχνά στη βιβλιογραφία. Εντούτοις, το IWA δεν συστήνει τη χρήση του για εκτίμηση της αποδοτικότητας της διαχείρισης των συστημάτων διανομής επειδή οι σχετικές τιμές υπολογίζονται σαν ποσοστό % επί του NRW και δεν διαχωρίζουν τις Πραγματικές (διαρροές) από τις Φαινομενικές (εμπορικές) Απώλειες. Επίσης αυτός ο Δείκτης Απόδοσης επηρεάζεται ιδιαίτερα από την κατανάλωση και είναι δύσκολο να υπολογιστεί για μη συνεχείς παροχές. Είναι χρήσιμος, ωστόσο, ως επικοινωνιακό εργαλείο που μπορεί να επιδείξει τη σημαντικότητα ενός προβλήματος. "Ανά τιμολογούμενη ιδιοκτησία, ανά μονάδα χρόνου": Σε πολλές χώρες, μια μόνο σύνδεση μπορεί να εξυπηρετεί έναν μεγάλο αριθμό ιδιοκτησιών δηλ. ένα κτίριο διαμερισμάτων. Ο υπολογισμός της ισορροπίας ύδατος συνήθως βασίζεται στη διαρροή που υπάρχει μέχρι τον κύριο μετρητή της σύνδεσης. Επομένως αυτός ο Δείκτης Απόδοσης δεν συστήνεται. "Ανά μήκος κεντρικών αγωγών, ανά μονάδα χρόνου": Οι απώλειες στην διανομή που εκφράζονται σε μ 3 /χλμ κεντρικών αγωγών/ημέρα επηρεάζονται κατά πολύ από την πυκνότητα των συνδέσεων. Με βάση την υπάρχουσα εμπειρία, ο Δείκτης Απόδοσης μήκους είναι κατάλληλος όταν υπάρχουν λιγότερες από 20 συνδέσεις ανά χλμ κεντρικού αγωγού, όπως πχ. σε μια αγροτική περιοχή. Παρακάτω αναφέρουμε μερικές ρεαλιστικές τιμές διαρροών από δίκτυα ύδρευσης σε συνηθισμένες συνθήκες όπου η διαρροή εκφράζεται σε μ 3 /χλμ κεντρικών αγωγών/ημέρα, και αξιολογούμε τις συνθήκες όπου η απόδοση κυμαίνεται από καλή έως άσχημη: Καλή απόδοση < 10 μ 3 /χλμ κεντρικού αγωγού ανά ημέρα Μέση απόδοση μ 3 /χλμ κεντρικού αγωγού ανά ημέρα Άσχημες συνθήκες > 20 μ 3 /χλμ κεντρικού αγωγού ανά ημέρα "Ανά σύνδεση, ανά μονάδα χρόνου": το International Water Association (IWA) θεωρεί ότι, από όλους τους παραδοσιακούς Δείκτες Απόδοσης, αυτός εδώ είναι καταλληλότερος για δίκτυα με περισσότερες από 20 συνδέσεις/χλμ κεντρικού αγωγού. Παρακάτω παραθέτουμε ένα εύρος τυπικών τιμών που επιτυγχάνονται όταν η διαρροή εκφράζεται σε λίτρα/σύνδεση/ημέρα σε μια υποτιθέμενη μέση πίεση 50 μέτρων, και αξιολογούμε τις συνθήκες όπου η απόδοση κυμαίνεται από καλή έως άσχημη: Καλή απόδοση < 125 λίτρα/σύνδεση/ημέρα Μέση απόδοση λίτρα/σύνδεση/ημέρα Κακή απόδοση > 250 λίτρα/σύνδεση/ημέρα "Δείκτης Διαρροών Υποδομής (Infrastructure Leakage Index - ILI): Το ILI θεωρείται ο πιο χρήσιμος και πρακτικά εφαρμόσιμος δείκτης απόδοσης που αναπτύχθηκε από το Water Loss Task Force του IWA το Το ILI ορίζεται ως η αναλογία μεταξύ των Τρεχόντων Ετήσιων 1

26 Πραγματικών (Φυσικών) Απωλειών (Current Annual Real (Physical) Losses - CARL) ως προς τις Αναπόφευκτες Ετήσιες Πραγματικές (Φυσικές) Απώλειες (Unavoidable Annual Real (Physical) Losses - UARL). Για τα περισσότερα δίκτυα, το UARL αντιπροσωπεύει το χαμηλότερο επίπεδο διαρροής που θα μπορούσε να επιτευχθεί τεχνικά. Το CARL αντιστοιχεί στο μεγάλο ορθογώνιο στην Εικόνα 4.1. Καθώς εμφανίζονται νέες διαρροές κάθε έτος, ο όγκος των απωλειών θα αυξάνεται, εκτός και αν εφαρμοσθούν αποτελεσματικά και οι τέσσερις τεχνικές διαχείρισης πίεσης, έλεγχου ενεργών διαρροών, γρήγορης και αποτελεσματικής επισκευής και καλής διαχείρισης των σωληνώσεων (που αντιστοιχούν στα 4 βέλη). Διαχείριση Πίεσης Ταχύτητα και Ποιότητα Συνδέσεων UARL Πιθανά Ανακτήσιμος Ετήσιος Όγκος Πραγματικών Απωλειών Ενεργός Έλεγχος Διαρροών Διαχείριση Υλικών Σωλήνων: επιλογή, εγκατάσταση, συντήρηση, ανανέωση, αντικατάσταση Εικόνα 4.6: Ο Λόγος ILI (Infrastructure Leakage Index) (IWA Water Loss Task Force) Η Εικόνα 4.2 παρουσιάζει μερικές τιμές ILI από εταιρείες ύδρευσης σε όλο τον κόσμο. Μερικές εταιρείες ύδρευσης επιτυγχάνουν τιμές ILI στο εύρος 1,5 έως 4,0. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι τιμές αυτές αντιστοιχούν στο οικονομικά βέλτιστο επίπεδο διαρροών (δηλαδή θα ήταν οικονομικά ασύμφορο να επενδύσουν στην περαιτέρω μείωση των διαρροών τους). Το ILI έχει κερδίσει βαθμιαία την αποδοχή ως ο πιο χρήσιμος Δείκτης Απόδοσης για φυσικές απώλειες και χρησιμοποιείται σε πολλές χώρες από τις εταιρείες ύδρευσης και τους ελεγκτές τους, επειδή, όπως και όλοι οι καλοί Δείκτες Απόδοσης, επιτρέπει στις Εταιρείες Ύδρευσης να παρακολουθούν την πρόοδο των ενεργειών τους για τη μείωση του NRW. 1

27 45 Leakage Levels Worldwide , I L I ,5 1,6 2 2,1 2,2 2,4 2, , ,5 0 Εικόνα 4.7: Τιμές ILI από όλο τον κόσμο (Seago, et al., 2005) Το World Bank Institute ανέπτυξε επίσης ένα απλουστευμένο πίνακα στόχων για έλεγχο των πραγματικών ή φυσικών απωλειών. Ο πίνακας συγκρίνει διάφορες τιμές ILI με τιμές του παραδοσιακού Δείκτη Απόδοσης, που είναι τα λίτρα/σύνδεση/ημέρα. Ο πίνακας παρουσιάζεται στην Εικόνα 4.3 δίνοντας έναν σαφή πρακτικό οδηγό για τα αποτελέσματα που μπορεί να πετύχει μια εταιρεία ύδρευσης. Μετά την ιδιωτικοποίηση των εταιρειών ύδρευσης στην Αγγλία και την Ουαλία το 1989, η Ελεγκτική Αρχή (το Offices of Water Services - OFWAT) παρουσίασε ένα σύστημα εκτίμησης της απόδοσης. Το σύστημα αυτό επιτρέπει τη σύγκριση και αξιολόγηση των μερών που συντελούν στον υπολογισμό της ισορροπίας ύδατος. Η αξιολόγηση γίνεται με ένα σύστημα βαθμολογίας που αποτελείται από ζώνες αξιοπιστίας A D. Οι ζώνες αυτές παρουσιάζονται στον Πίνακα 4.1. Το World Bank Institute υιοθέτησε επίσης το σύστημα ως τη μέθοδο σύγκρισης της απόδοσης μεταξύ εταιρειών ύδρευσης και το ενσωμάτωσε στον πίνακα των στόχων του (Εικόνα 4.3). Προτεινόμενη χρήση του ILI ως Δείκτη Απόδοσης σε ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες Κατηγορία Τεχνικής Απόδοσης ILI Λίτρα/σύνδεση/ημέρα (όταν το σύστημα μετράται) σε μια μέση πίεση: 10 μ 20 μ 30 μ 40 μ 50 μ A 1 2 < 50 < 75 < 100 < 125 Ανεπτυγμένες Χώρες Αναπτυσσόμενες Χώρες B C D >8 >200 > 300 > 400 > 500 A 1 4 < 50 < 100 < 150 < 200 < 250 B C D >16 > 200 > 400 > 600 > 800 >

Υδρομετρητές υψηλής ακρίβειας ως μέσο για τη μείωση του μη χρήσιμου νερού που οφείλεται στις διαρροές των οικιακών δικτύων

Υδρομετρητές υψηλής ακρίβειας ως μέσο για τη μείωση του μη χρήσιμου νερού που οφείλεται στις διαρροές των οικιακών δικτύων Υδρομετρητές υψηλής ακρίβειας ως μέσο για τη μείωση του μη χρήσιμου νερού που οφείλεται στις διαρροές των οικιακών δικτύων Ε.ΥΔ.Α.Π. ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΥΔΡΕΥΣΗΣ & ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ Η Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Κατάρτιση δεικτών για την παρακολούθηση του Επιχειρησιακού Προγράμματος των Δήμων

Κατάρτιση δεικτών για την παρακολούθηση του Επιχειρησιακού Προγράμματος των Δήμων Π.Ε.Δ. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Κατάρτιση δεικτών για την παρακολούθηση του Επιχειρησιακού Προγράμματος των Δήμων Ηλίας Λίτσος Μηχανικός Παραγωγής, Msc Περιφ. Ανάπτυξη Περιεχόμενο εισήγησης I. Βασικές έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020

Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 Πρακτικός Οδηγός Πώς να σχεδιάσετε ένα πολυταμειακό επιχειρησιακό πρόγραμμα για την ενεργειακά αποδοτική ανακαίνιση του κτιριακού δυναμικού Σχεδιάζετε τα επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΩΝΤΑΣ ΧΡΗΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΥΠΟΝΟΜΟ

ΠΕΤΩΝΤΑΣ ΧΡΗΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΥΠΟΝΟΜΟ ΠΕΤΩΝΤΑΣ ΧΡΗΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΥΠΟΝΟΜΟ Στόχος(οι): Να κατανοήσουν οι μαθητές ότι το νερό είναι ένα περιορισμένος φυσικός πόρος και ότι τείνουμε να σπαταλάμε σημαντικές ποσότητες νερού σε καθημερινή βάση. Να μάθουν

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Οι μετατροπείς συχνότητας της ΑΒΒ καθιστούν τις αντλίες ευφυείς

Οι μετατροπείς συχνότητας της ΑΒΒ καθιστούν τις αντλίες ευφυείς Έξυπνη άντληση Οι μετατροπείς συχνότητας της ΑΒΒ καθιστούν τις αντλίες ευφυείς Οι αυξανόμενες απαιτήσεις για νερό που προκύπτουν από την παγκόσμια αστικοποίηση και οι σχετικές οδηγίες της ΕΕ, καθιστούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ

Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ Πράσινο Εστιατόριο είναι εκείνη η επιχείρηση εστίασης που σταδιακά μειώνει το ανθρακικό της αποτύπωμα βάσει ενός βιώσιμου σχεδίου εξέλιξης και στη συνέχεια,

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ (Δ.Ε.Υ.Α.Μ.Β.).) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΜΝΗΝΑΚΗΣ Δ/ΝΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Στόχος Βασικές έννοιες για την ποιότητα και τα συστήματα ποιότητας Έννοια της ποιότητας και των συστημάτων ποιότητας Τεκμηρίωση ενός

Διαβάστε περισσότερα

Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού

Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού στο Πλαίσιο της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ Ανδρέας Ανδρεαδάκης Καθηγητής ΕΜΠ Ειδικός Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού

Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού Μαρία Καραβελάκη, Γεώργιος Παπαπαναγιώτου, Γιάννα Κοντού INTE*LEARN Αγν.Στρατιώτη 46, Καλλιθέα τηλ. 95 91 853, fax. 95 72 098, e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας

Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας Οι Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις (GPP/ΠΔΣ) αποτελούν προαιρετικό μέσο. Το παρόν έγγραφο παρέχει τα κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ, τα οποία έχουν

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων.

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Στην προηγούμενη Εκπαιδευτική Μονάδα παρουσιάστηκαν ορισμένα χρήσιμα παραδείγματα διαδεδομένων εργαλείων για τον χρονοπρογραμματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΩΡΓΟΥ ΖΑΝΙΑ PRESIDENT, HELLENIC BANK ASSOCIATION, CHAIRMAN OF THE BOARD OF DIRECTORS, NATIONAL BANK OF GREECE CREDIT RISK MANAGEMENT FOR BANKING & BUSINESS FINDING LIQUIDITY

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Operations Management Διοίκηση Λειτουργιών

Operations Management Διοίκηση Λειτουργιών Operations Management Διοίκηση Λειτουργιών Διδάσκων: Δρ. Χρήστος Ε. Γεωργίου xgr@otenet.gr 3 η εβδομάδα μαθημάτων 1 Το περιεχόμενο της σημερινής ημέρας Συστήµατα προγραµµατισµού, ελέγχου και διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων»

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» «Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» (ΟΔΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΤΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ορισμοί Υπηρεσιών. Κάθε δραστηριότητα ή ωφέλεια που κάποιος μπορεί να δώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ. Creating my own company

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ. Creating my own company ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Creating my own company Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα με τίτλο «Δημιουργώντας την Δική μου Επιχείρηση» είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί Η επιτυχία των επιχειρήσεων βασίζεται στην ικανοποίηση των απαιτήσεων των πελατών για: - Ποιοτικά και αξιόπιστα προϊόντα - Ποιοτικές

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Νέο Ευρωπαϊκό Πρότυπο ενεργειακής απόδοσης EN50598-2

Νέο Ευρωπαϊκό Πρότυπο ενεργειακής απόδοσης EN50598-2 Νέο Ευρωπαϊκό Πρότυπο ενεργειακής απόδοσης EN50598-2 Πώς μπορείτε να επωφεληθείτε Η εξοικονόμηση ενέργειας στην βιομηχανική παραγωγή αποτελεί θέμα ιδιαίτερης αξίας. Βασική επιδίωξη και πρωταρχικός στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση διαρροών στα δίκτυα κοινής ωφέλειας

Διαχείριση διαρροών στα δίκτυα κοινής ωφέλειας Διαχείριση διαρροών στα δίκτυα κοινής ωφέλειας Εισηγητές: Απόστολος Καραναστάσης. Ηλεκτρονικός Μηχανικός, ΔΕΥΑ Λαμίας Κωνσταντίνος Μηλιωρίτσας. Πολιτικός Μηχανικός, Προϊστάμενος Ύδρευσης ΔΕΥΑ Λαμίας. Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Καράβια βουλιάζουν. Αεροσκάφη πέφτουν. Προϊόντα ανακαλούνται. Εταιρίες μηνύονται για ληγμένα τρόφιμα ή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ. Δείκτες Μέτρησης της Απόδοσης και της Παραγωγικότητας Εργαζομένων στην Εφοδιαστική Αλυσίδα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ. Δείκτες Μέτρησης της Απόδοσης και της Παραγωγικότητας Εργαζομένων στην Εφοδιαστική Αλυσίδα Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ Αθήνα, 22 Οκτωβρίου 2013 Δείκτες Μέτρησης της Απόδοσης και της Παραγωγικότητας Εργαζομένων στην Εφοδιαστική Αλυσίδα Οκτώβριος 2013 Γιατί να μετρήσουμε. Ελέγχω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 18.11.2015 COM(2015) 496 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ της πρότασης ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές όσον

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ!

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ: Η ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΑΞΙΑ ΠΟΥ ΜΟΙΡΑΖΕΤΑΙ - Μια εταιρία δεν μπορεί να θεωρείται «πράσινη» αν δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ακολουθεί το πρότυπό µας, το οποίο ελπίζουµε να βρείτε χρήσιµο. ΟΙΚΙΑΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Ακολουθεί το πρότυπό µας, το οποίο ελπίζουµε να βρείτε χρήσιµο. ΟΙΚΙΑΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Προτάσεις του WWF Ελλάς για το περιεχόµενο του Εθνικού Σχεδίου ράσης Ενεργειακής Απόδοσης σύµφωνα µε την Οδηγία 2006/32/ΕΚ για την ενεργειακή απόδοση κατά την τελική χρήση και τις ενεργειακές υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.)

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) ιοικητική Λογιστική Εισαγωγή στη διοικητική λογιστική Βασικά σημεία διάλεξης Τι είναι η διοικητική λογιστική Ο ρόλος του διοικητικού ού λογιστή Χρηματοοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονόμησης Ενέργειας

Εξοικονόμησης Ενέργειας Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας Πράσινη Επιχειρηματικότητα στον τομέα της Ενέργειας Γ. Βουγιουκλάκης Υπ. Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς ΚΑΠΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΣΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΔΡΕΥΣΗΣ. Βασικά στοιχεία

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΣΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΔΡΕΥΣΗΣ. Βασικά στοιχεία ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΣΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΔΡΕΥΣΗΣ Βασικά στοιχεία Το εγχειρίδιο ετοιμάστηκε στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού προγράμματος 2G-MED 09-445 Waterloss Management of water losses in a drinking water

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Εφοδιαστικής Αλυσίδας

Διαχείριση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Διαχείριση Εφοδιαστικής Αλυσίδας 1 η Διάλεξη: Βασικές Έννοιες στην Εφοδιαστική Αλυσίδα - Εξυπηρέτηση Πελατών 2015 Εργαστήριο Συστημάτων Σχεδιασμού, Παραγωγής και Λειτουργιών Ατζέντα Εισαγωγή στη Διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση και μείωση του κόστους εκτύπωσης.

Διαχείριση και μείωση του κόστους εκτύπωσης. Διαχείριση και μείωση του κόστους εκτύπωσης. Εξοικονόμηση και διαχείριση κόστους: Η Canon κάνει την επιχείρησή σας ακόμα πιο ανταγωνιστική. ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ Σωστή στρατηγική Η Canon σας προσφέρει πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

2. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

2. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 2. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ο Συγκεντρωτικός Προγραμματισμός Παραγωγής (Aggregae Produion Planning) επικεντρώνεται: α) στον προσδιορισμό των ποσοτήτων ανά κατηγορία προϊόντων και ανά χρονική

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα ΗλίαςΜ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ατζέντα Παρουσίασης Σκοπός της Μελέτης Παγκόσµια Κρίση του Νερού Προσφορά Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Η Ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΤΡΟΠΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Το εργαλείο καλύπτει τρεις βασικές διαδικασίες σε τρεις ενότητες:

1.1. ΤΡΟΠΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Το εργαλείο καλύπτει τρεις βασικές διαδικασίες σε τρεις ενότητες: 1.1. ΤΡΟΠΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Παράρτημα 1 Το εργαλείο καλύπτει τρεις βασικές διαδικασίες σε τρεις ενότητες: επιλογή υποψηφίων (φύλλο εργασίας 1 του λογιστικού φύλλου) υλοποίηση των έργων

Διαβάστε περισσότερα

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO 19thRoundtable with the Government of Greece-The Economist Kυρίες και Κύριοι Πριν ξεκινήσω

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2003 Ν.122(Ι)/2003 (25/07/2003) ΔΕΙΚΤΕΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Κ.Δ.Π. 571/2005 (16/12/2005)

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2003 Ν.122(Ι)/2003 (25/07/2003) ΔΕΙΚΤΕΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Κ.Δ.Π. 571/2005 (16/12/2005) Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2003 Ν.122(Ι)/2003 (25/07/2003) ΔΕΙΚΤΕΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Κ.Δ.Π. 571/2005 (16/12/2005) Ε.Ε. Παρ. ΙΙΙ(Ι) 4358 Κ.Δ.Π. 571/2005 Αρ. 4058,16.12.2005 Αριθμός 571 Οι περί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΚΤΙΡΙΑ ΣΧΕΔΟΝ ΜΗΔΕΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (NZEB) ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΠΡΟΤΥΠΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΚΤΙΡΙΑ ΣΧΕΔΟΝ ΜΗΔΕΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (NZEB) ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΠΡΟΤΥΠΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΚΤΙΡΙΑ ΣΧΕΔΟΝ ΜΗΔΕΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (NZEB) ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ H κατασκευή κτιρίων σχεδόν μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Διαδικασία Ανάπτυξης Νέων Προϊόντων Διδάσκοντες: Καθ. Δ. Καραλέκας Λέκ. Ι. Γιαννατσής Διαφάνειες Διαλέξεων Διαδικασίες Ανάπτυξης & Οργανισμοί Μία διαδικασία, στη γενική

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Απαιτήσεων Απαιτήσεις Λογισµικού

Ανάλυση Απαιτήσεων Απαιτήσεις Λογισµικού ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΜΑΤΙΚΗΣ Ανάλυση Απαιτήσεων Απαιτήσεις Λογισµικού Μάρα Νικολαϊδου Δραστηριότητες Διαδικασιών Παραγωγής Λογισµικού Καθορισµός απαιτήσεων και εξαγωγή προδιαγραφών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΤΥΧΕΤΕ ΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΑΣ; ΝΑΙ ή ΟΧΙ

ΕΙΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΤΥΧΕΤΕ ΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΑΣ; ΝΑΙ ή ΟΧΙ ΕΙΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΤΥΧΕΤΕ ΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΑΣ; 1. Υπάρχουν όραμα, αποστολή και συνολική επιχειρησιακή στρατηγική και μέχρι ποιο επίπεδο διοίκησης; 2. Υπάρχουν επιχειρησιακά σχέδια και

Διαβάστε περισσότερα

Τιμολόγηση του νερού. Μάρκος Σκληβανιώτης

Τιμολόγηση του νερού. Μάρκος Σκληβανιώτης Τιμολόγηση του νερού Μάρκος Σκληβανιώτης Η τιμολογιακή πολιτική αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης- Αποχέτευσης και για το λόγο αυτό στα άρθρα 25 και 26 του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Λέκτορας Ι. Γιαννατσής Καθηγητής Π. Φωτήλας ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Οικονομική Επιστήμη: Η κοινωνική επιστήμη που ερευνά την οικονομική δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α ΠΕΡΙΟΔΟΥ Διδάσκων: Ιωάννης Ψαρράς

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α ΠΕΡΙΟΔΟΥ Διδάσκων: Ιωάννης Ψαρράς ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α ΠΕΡΙΟΔΟΥ Διδάσκων: Ιωάννης Ψαρράς 1) Με την ενεργειακή διαχείριση: α) εξασφαλίζονται οι αναγκαίες συνθήκες και υπηρεσίες με μικρή υποβάθμιση της

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Προοπτικών Απασχόλησης της Manpower για το B Τρίμηνο 2015. Συνεχής ανάκαμψη των προθέσεων προσλήψεων των εργοδοτών στην Ελλάδα

Έρευνα Προοπτικών Απασχόλησης της Manpower για το B Τρίμηνο 2015. Συνεχής ανάκαμψη των προθέσεων προσλήψεων των εργοδοτών στην Ελλάδα ManpowerGroup Λεωφόρος Μεσογείων 2-4 Πύργος Αθηνών Κτίριο Β 115 27 Αθήνα T: 210 69 27 400 www.manpowergroup.gr Media Contact: Μαριάννα Κολλητήρη T: 210 69 31 235 mkollitiri@manpowergroup.gr UNDER STRICT

Διαβάστε περισσότερα

Θεματοφύλακας των οικονομικών της ΕΕ

Θεματοφύλακας των οικονομικών της ΕΕ EL Θεματοφύλακας των οικονομικών της ΕΕ ΕΥΡΩΠΑÏKΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ Ελέγχοντας τα κεφάλαια της ΕΕ σε ολόκληρο τον κόσμο Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο είναι θεσμικό όργανο της ΕΕ, το οποίο ιδρύθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Αμέντα Μηχανολόγος Μηχανικός Τεχνική Υπηρεσία Δήμος Λυκόβρυσης Πεύκης

Βασιλική Αμέντα Μηχανολόγος Μηχανικός Τεχνική Υπηρεσία Δήμος Λυκόβρυσης Πεύκης ISO 50001 : Ένα ακόμη πιστοποιητικό ή ένα εργαλείο για καλύτερη ενεργειακή διαχείριση και πιο αξιόπιστο ΣΔΑΕ. Η εμπειρία του Δήμου Λυκόβρυσης Πεύκης Βασιλική Αμέντα Μηχανολόγος Μηχανικός Τεχνική Υπηρεσία

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Προοπτικών Απασχόλησης της Manpower για το Α Τρίμηνο 2015

Έρευνα Προοπτικών Απασχόλησης της Manpower για το Α Τρίμηνο 2015 ManpowerGroup Λεωφόρος Μεσογείων 2-4 Πύργος Αθηνών Κτίριο Β 115 27 Αθήνα T: 210 69 27 400 www.manpowergroup.gr Media Contact: Μαριάννα Κολλητήρη T: 210 69 31 235 mkollitiri@manpowergroup.gr Έρευνα Προοπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΝΟΣ BUSINESS PLAN. Εισαγωγή

ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΝΟΣ BUSINESS PLAN. Εισαγωγή ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΝΟΣ BUSINESS PLAN Εισαγωγή Η κατάρτιση ενός Επιχειρηματικού Σχεδίου αποτελεί ένα εργαλείο στο οποίο καταγράφεται ουσιαστικά το «Πλάνο Δράσης» της επιχείρησης, τα βήματα που θα

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικές Ασφάλειας Πληροφοριακών Συστημάτων. Σωκράτης Κ. Κάτσικας Τμήμα Μηχ/κών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Πολιτικές Ασφάλειας Πληροφοριακών Συστημάτων. Σωκράτης Κ. Κάτσικας Τμήμα Μηχ/κών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου Πολιτικές Ασφάλειας Πληροφοριακών Συστημάτων Σωκράτης Κ. Κάτσικας Τμήμα Μηχ/κών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου Στόχοι της παρουσίασης H παρουσίαση αυτή στοχεύει στην απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

GoGreen Green Business is Smart Business

GoGreen Green Business is Smart Business GoGreen Green Business is Smart Business Presentation Structure 1. Εισαγωγή στο Πρόγραμμα 2. Εταίροι - Χώρες 3. Περίληψη Προγράμματος 4. Στόχοι του Προγράμματος 5. Αποτελέσματα Προγράμματος 6. Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΉ ΔΡΑΣΤΗΡΙΌΤΗΤΑ Παγωτό στο Δρόμο Ent-teach Κεφάλαιο 6 Διαχείριση Έργου

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΉ ΔΡΑΣΤΗΡΙΌΤΗΤΑ Παγωτό στο Δρόμο Ent-teach Κεφάλαιο 6 Διαχείριση Έργου ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΉ ΔΡΑΣΤΗΡΙΌΤΗΤΑ Παγωτό στο Δρόμο Ent-teach Κεφάλαιο 6 Διαχείριση Έργου Περιγραφή της εκπαιδευτικής δραστηριότητας Στην εργασία που ακολουθεί, οι μαθητές θα πρέπει να οργανώσουν εβδομάδα πώλησης

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Το φαρμακείο στην εποχή του internet Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Χαρακτηριστικά της εποχής μας Χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι: η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας η ευρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE Value thrugh Research and Innvatin ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΜΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΙMP3ROVE Αθήνα Ιανουάριος 2014 Ο Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος είναι Πιστοποιημένος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ

ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ Μέχρι πριν από 100 χρόνια ή και µέχρι πριν από λίγα χρόνια, σε ορισµένες περιοχές το πόσιµο νερό προερχόταν από πηγάδια και πηγές. Σήµερα,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΙΣΧΥΣ. Έξυπνος σχεδιασμός αρθρωτών UPS

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΙΣΧΥΣ. Έξυπνος σχεδιασμός αρθρωτών UPS ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΙΣΧΥΣ Έξυπνος σχεδιασμός αρθρωτών UPS Με την απόκτηση της εταιρείας Newave Energy, καινοτόμος εταιρεία στον τομέα της αδιάλειπτης παροχής ισχύος (UPS) με βάση της την Ελβετία, η ΑΒΒ έχει

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση και Προσομοίωση Υδροδοτικών Συστημάτων Ενότητα 11:Μεθοδολογία Αντιμετώπισης Πραγματικών Απωλειών

Διαχείριση και Προσομοίωση Υδροδοτικών Συστημάτων Ενότητα 11:Μεθοδολογία Αντιμετώπισης Πραγματικών Απωλειών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση και Προσομοίωση Υδροδοτικών Συστημάτων Ενότητα 11:Μεθοδολογία Αντιμετώπισης Πραγματικών Απωλειών Βασίλης Κανακούδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Σκοποί

Διαβάστε περισσότερα

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο.

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο. Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων Από την Οδηγία 2000/60 στη διαχείριση σε επίπεδο υδατικής λεκάνης Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Αντιδήμαρχος Θέρμης Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο 6 Τα Οικονομικά 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο Τα οικονομικά του Δημόσιου Τομέα ρυθμίζονται από τον Κρατικό Προϋπολογισμό κάθε έτους, στον οποίο προβλέπονται τα έσοδα από την φορολογία και υπολογίζονται τα ποσά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ. Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ. Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456 Γενικά Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

LAYMAN REPORT WATERLOSS: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΔΙΚΤΥΑ ΥΔΡΕΥΣΗΣ. (Έργο 2G-MED09-445; www.waterloss-project.eu)

LAYMAN REPORT WATERLOSS: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΔΙΚΤΥΑ ΥΔΡΕΥΣΗΣ. (Έργο 2G-MED09-445; www.waterloss-project.eu) WATERLOSS: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΔΙΚΤΥΑ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (Έργο 2G-MED09-445; www.waterloss-project.eu) LAYMAN REPORT Επικεφαλής Εταίρος: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης «Νέο διεθνές πρότυπο πιστοποίησης για τα συστήµατα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίµων και ανταπόκριση στις σύγχρονες ανάγκες των επιχειρήσεων στην παγκόσµια αλυσίδα τροφίµων» Ιωάννης Χ. Σαριδάκης Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς 2014-20202020 Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς Γιάννης Βουγιουκλάκης PhD, Διπλ. Μηχ. Μηχανικός Υπεύθυνος Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς Θεματικός στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας περιεχομένων ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ...13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 25 ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ... 27. 1. Εισαγωγή... 33

Πίνακας περιεχομένων ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ...13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 25 ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ... 27. 1. Εισαγωγή... 33 Πίνακας περιεχομένων ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ......................................................13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ........................................................................... 25 ΟΔΗΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001 Εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Προτύπων «Νέες εκδόσεις προτύπων διαχείρισης ποιότητας και περιβάλλοντος» Νέες εκδόσεις προτύπων για διαχείριση της ποιότητας ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001 Τετάρτη 14 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013

Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013 Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013 Θέμα 1: Διασύνδεση μεταφορών μικρών και μεγάλων αποστάσεων Εισαγωγή Στη λευκή βίβλο «WHITE PAPER Roadmap to a Single European Transport Area Towards a competitive

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ

Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ Ανάλυση λογιστικών καταστάσεων Ένας από τους σκοπούς της χρηματοοικονομικής επιστήμης αποτελεί η αξιολόγηση και αξιοποίηση των στοιχείων που έχουν συγκεντρωθεί και καταγραφεί

Διαβάστε περισσότερα

(econtent Localisation Resources for Translator Training) http://ecolore.leeds.ac.uk

(econtent Localisation Resources for Translator Training) http://ecolore.leeds.ac.uk (econtent Localisation Resources for Translator Training) http://ecolore.leeds.ac.uk Τοπική προσαρµογή ηλεκτρονικού περιεχοµένου Σήµερα, οι περισσότερες πληροφορίες είναι ψηφιακής φύσεως. Χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση και διαχείριση Εμπορικών Κέντρων με χρήση Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών. Θεσσαλονίκης

Εκτίμηση και διαχείριση Εμπορικών Κέντρων με χρήση Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών. Θεσσαλονίκης ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΚΙΝΗΤΩΝ, ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ 11-12 Μαΐου 2009, Θεσσαλονίκη Εκτίμηση και διαχείριση Εμπορικών Κέντρων με χρήση Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS), εφαρμογή στο MEDITERRANEAN

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα ΤΕΕ, 8/11/2013 Ηλεκτρική ενέργεια, βιομηχανία, ανταγωνισμός,ανάπτυξη. Εισηγητής : Ζητούνης Θεόδωρος, MMM Tεχνικός διευθυντής ομίλου ΓΙΟΥΛΑ

Ημερίδα ΤΕΕ, 8/11/2013 Ηλεκτρική ενέργεια, βιομηχανία, ανταγωνισμός,ανάπτυξη. Εισηγητής : Ζητούνης Θεόδωρος, MMM Tεχνικός διευθυντής ομίλου ΓΙΟΥΛΑ Ημερίδα ΤΕΕ, 8/11/2013 Ηλεκτρική ενέργεια, βιομηχανία, ανταγωνισμός,ανάπτυξη Εισηγητής : Ζητούνης Θεόδωρος, MMM Tεχνικός διευθυντής ομίλου ΓΙΟΥΛΑ 1 Εισαγωγή θέματα 1. Εξέλιξη της Ελληνικής βιομηχανικής

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΟ: Επισκεφθείτε το Management Portal της Specisoft: Κοστολόγηση με βάση τις δραστηριότητες Activity Based Costing (ABC)

ΑΡΘΡΟ: Επισκεφθείτε το Management Portal της Specisoft: Κοστολόγηση με βάση τις δραστηριότητες Activity Based Costing (ABC) Specisoft ΑΡΘΡΟ: Επισκεφθείτε το Management Portal της Specisoft: Κοστολόγηση με βάση τις δραστηριότητες Activity Based Costing (ABC) Από Γιώργο Μανουσόπουλο, Οικονομολόγo, Συνεργάτη της Specisoft Επισκεφθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά

Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά Στοιχεία και αριθμοί Στην παρούσα 3 η έκδοση της Ενεργειακής Επανάστασης παρουσιάζεται ένα πιο φιλόδοξο και προοδευτικό σενάριο σε σχέση με τις προηγούμενες δύο

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1-

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1- ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και πως μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ. Προτάσεις για τη βέλτιστη εφαρμογή του net-metering Δημήτρης Κυριακίδης

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ. Προτάσεις για τη βέλτιστη εφαρμογή του net-metering Δημήτρης Κυριακίδης ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Προτάσεις για τη βέλτιστη εφαρμογή του net-metering Δημήτρης Κυριακίδης Νοέμβριος 2013 ΣΕΦ Το πρόσωπο της αγοράς Ο ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ (www.helapco.gr) είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Αυτοαξιολόγησης EFQM Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ

Οδηγός Αυτοαξιολόγησης EFQM Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. Η ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ EFQM ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ... 4 3. Η ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο LEED και το Commissioning. Εθελοντικά συστήματα βαθμονόμησης κτιρίων και ιαδικασίες Λειτουργικής Παραλαβής Συστημάτων

Εισαγωγή στο LEED και το Commissioning. Εθελοντικά συστήματα βαθμονόμησης κτιρίων και ιαδικασίες Λειτουργικής Παραλαβής Συστημάτων Εισαγωγή στο LEED και το Commissioning. Εθελοντικά συστήματα βαθμονόμησης κτιρίων και ιαδικασίες Λειτουργικής Παραλαβής Συστημάτων Παρασκευόπουλος Βασίλης Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ, P.E., ASHRAE Accredited

Διαβάστε περισσότερα

BUILDING RENOVATION TOWARDS LOW ENERGY CONSUMPTION ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΕΙΣ ΚΤΙΡΙΩΝ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗ ΧΑΜΗΛΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ

BUILDING RENOVATION TOWARDS LOW ENERGY CONSUMPTION ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΕΙΣ ΚΤΙΡΙΩΝ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗ ΧΑΜΗΛΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ BUILDING RENOVATION TOWARDS LOW ENERGY CONSUMPTION ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΕΙΣ ΚΤΙΡΙΩΝ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗ ΧΑΜΗΛΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ Το World Sustainable Energy Days (WSED), ένα από τα μεγαλύτερα ετήσια συνέδρια στην Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

Κουπόνια Καινοτομίας Πρόσκληση υποβολής προτάσεων

Κουπόνια Καινοτομίας Πρόσκληση υποβολής προτάσεων EU Horizon 2020 no. 646457 01/04/2015-31/03/2018 www.securechain.eu Κουπόνια Καινοτομίας Το Cluster Βιοενέργειας και Περιβάλλοντος Δυτικής Μακεδονίας, μέσα από το Πρόγραμμα SECURECHAIN, το οποίο χρηματοδοτείται

Διαβάστε περισσότερα