από τον Πρόεδρο της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου κ. Μηνά Α. Ευσταθίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "από τον Πρόεδρο της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου κ. Μηνά Α. Ευσταθίου"

Transcript

1 Ανακοίνωση των Πορισµάτων του 6 ου Πανελλήνιου Επιστηµονικού Συνεδρίου Ειδικής Αγωγής του Π.Ε.Σ.Ε.Α. από τον Πρόεδρο της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου κ. Μηνά Α. Ευσταθίου Κυρίες και κύριοι προσκεκληµένοι µας, Κυρίες και κύριοι εισηγητές-εισηγήτριες, Αγαπητοί συνάδελφοι του ιοικητικού Συµβουλίου του Πανελλήνιου Επιστηµονικού Συλλόγου Ειδικής Αγωγής, αγαπητοί συνεργάτες και συνεργάτριες της Οργανωτικής Επιτροπής και της Γραµµατείας του 6 ου Πανελλήνιου Επιστηµονικού Συνεδρίου Ειδικής Αγωγής, Κυρίες και κύριοι σύνεδροι, ο Πανελλήνιος Επιστηµονικός Σύλλογος Ειδικής Αγωγής διοργάνωσε µε επιτυχία στις 4 και 5 εκεµβρίου 2010, στο Συνεδριακό Κέντρο «Πολυχώρος ΑΠΟΛΛΩΝ» της Νοµαρχίας Πειραιά, το 6 ο Επιστηµονικό Συνέδριο Ειδικής Αγωγής µε θέµα: «Από την Ανίχνευση και τη ιάγνωση στην Υποστήριξη των ΑµΑ και των ΑµΕΕΑ». Με τη στήριξη του Νοµάρχη Πειραιά κ. Γιάννη Μίχα και του Γεώργιου Μυλωνά & ΣΙΑ Ο.Ε.-Γραφικές Τέχνες ο Πανελλήνιος Επιστηµονικός Σύλλογος Ειδικής Αγωγής κατόρθωσε να φιλοξενήσει στις εργασίες του 6 ου Επιστηµονικού Συνεδρίου Ειδικής Αγωγής εκατοντάδες συνέδρους και εκπροσώπους φορέων, όπως την ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας και του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, τους εκπροσώπους των Πολιτικών Κοµµάτων, της Εθνικής Συνοµοσπονδίας Ατόµων µε Αναπηρία, της Πανελλήνιας Οµοσπονδίας Σωµατείων Γονέων Κηδεµόνων Ατόµων Με Αναπηρία, των οργανώσεων των αναπήρων και των ΑµΕΕΑ, των εκπαιδευτικών οµοσπονδιών, τα εκλεκτά µέλη της πανεπιστηµιακής και εκπαιδευτικής κοινότητας, τους σχολικούς συµβούλους της γενικής και της ειδικής αγωγής, στελέχη από διάφορα ΚΕ Υ της χώρας. Αξιολογώντας τις σαράντα, και επιπλέον εισηγήσεις και παρεµβάσεις που έγιναν, καθ όλη τη διάρκεια των εργασιών του Συνεδρίου, προέκυψαν σηµαντικές διαπιστώσεις και πορίσµατα, τα οποία είναι χρήσιµα για όλους τους συνέδρους που συµµετείχαν στο 6 ο Πανελλήνιο Επιστηµονικό Συνέδριο Ειδικής Αγωγής του Π.Ε.Σ.Ε.Α.. Επίσης είναι εξαιρετικά χρήσιµα για την ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, τα Πολιτικά Κόµµατα, τους εκπαιδευτικούς, επιστηµονικούς και κοινωνικούς φορείς, που επεξεργάζονται τις εκπαιδευτικές πολιτικές για τη σχολική ένταξη των ΑµΑ και των ΑµΕΕΑ, την ειδική αγωγή και εκπαίδευσή τους, το σχεδιασµό και την εφαρµογή αναλυτικών προγραµµάτων προς όφελός τους. Γενικές ιαπιστώσεις Αρκετοί εισηγητές και εισηγήτριες που συµµετείχαν στις εργασίες του 6 ου Πανελλήνιου Επιστηµονικού Συνεδρίου Ειδικής Αγωγής συγκλίνουν: α) στην άποψη ότι µε την µετατροπή των Κ ΑΥ σε ΚΕ Υ (άρθρο 4 του Ν.3699/2008) θεσµοθετείται η ιατροποίηση της ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης µε την εισαγωγή των ιατρικών λειτουργιών της διάγνωσης και της διαφοροδιάγνωσης εις βάρος της φιλοσοφίας της ΕΝΤΑΞΗΣ που προτάσσει -ως στρατηγικό στόχο- την σχολική και κοινωνική ένταξή των ΑµΑ και των ΑµΕΕΑ, β) στην εκτίµηση: ότι η φιλοσοφία του βιολογικού ντετερµινισµού υιοθετείται µε ευκολία από πολλούς εκπαιδευτικούς και διοικητικά στελέχη, που υπηρετούν στις δοµές του εκπαιδευτικού συστήµατος και αποδέχονται άδηλα ή έκδηλα- το θεωρητικό ισχυρισµό: «ότι η ευφυΐα είναι υπεύθυνη για τη διαφοροποίηση των µαθητών στη σχολική τους επίδοση», και κατά προέκταση µε τη στάση τους διάκεινται εχθρικά στη σχολική και κοινωνική ένταξή τους, γ) στη διαπίστωση «ότι οι εκφραστές της αντιρατσιστικής και αντιαυταρχικής παιδαγωγικής όχι µόνο καταρρίπτουν τα ιδεολογήµατα «περί ευφυΐας», αλλά διεκδικούν ταυτόχρονα τη σχολική ένταξη όλων των παιδιών ασκώντας διαφοροποιηµένες παιδαγωγικές και διδακτικές µεθόδους», και δ) συµφωνούν: ότι το Κράτος µε νοµικο-πολιτικές πρωτοβουλίες πότε ενισχύει τον έναν πόλο και πότε τον άλλο, παρά τη ρητορική των νόµων 2817/2000 και 3699/2010, που προβάλλουν τους θεσµούς των Κ ΑΥ 1 και ΚΕ Υ 2 ως µηχανισµούς της σχολικής-κοινωνικής ένταξη των Ο Μηνάς Α. Ευσταθίου είναι Πρόεδρος του Πανελλήνιου Επιστηµονικού Συλλόγου Ειδικής Αγωγής, Εκδότης & ιευθυντής του περιοδικού «Θέµατα Ειδικής Αγωγής» και Σχολικός Σύµβουλος Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης. 1 Κ ΑΥ: Κέντρα ιάγνωσης, Αξιολόγησης & Υποστήριξης των ατόµων µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. 1

2 ΑµΑ 3 και των ΑµΕΕΑ 4. Επιπλέον τονίζουν ότι το Ελληνικό Κράτος προκαλεί δυσεπίλυτα επιστηµονικά, κοινωνικά και πολιτικά προβλήµατα, γιατί συντηρεί, παράλληλα µε τα δίκτυα των διαγνωστικών-αξιολογικών- υποστηρικτικών µηχανισµών για τα ΑµΑ και τα ΑµΕΕΑ (εκπαιδευτικοί µηχανισµοί του Υπουργείου Παιδείας), τα ιατροδιαγνωστικά-ιατροπαιδαγωγικά κέντρα (ιατρικοί-ψυχιατρικοί µηχανισµοί του Υπουργείου Υγείας). ιεπιστηµονικά θεωρείται «αναγκαία η οριοθέτηση ενός παιδαγωγικού ορισµού της διαγνωστικής αξιολόγησης όπου το παιδί θα τίθεται στο κέντρο της διαγνωστικής διαδικασίας µε τις άδηλες δυνατότητές του». Η διαγνωστική αξιολόγηση δεν θα εστιάζει την προσοχή της στις νόρµες των επιδόσεων, που θέτουν επιτακτικά οι κρατικοί-εκπαιδευτικοί-κοινωνικοί θεσµοί, και προς τις οποίες οφείλει να προσαρµοστεί ο µαθητής. Σε µια διαγνωστική και αξιολογική κατάσταση µαθησιακών προβληµάτων θα πρέπει να γίνει κατανοητό τι εννοούµε µε τους όρους «επίδοση» και «συµπεριφορά επίδοσης». Οι εκπαιδευτικοί, οι ψυχολόγοι και οι γονείς ακολουθώντας το δρόµο της «αισιόδοξης εκδίπλωσης» δεν θα εστιάζουν την προσοχή τους στην επίδοση και τους βαθµούς του µαθητή. Η αξιολόγηση και η επίδοση δεν πρέπει αποτελεί για αυτούς ζήτηµα καταπίεσης ή ανάγκη καταναγκαστικής πειθαρχίας και συµµόρφωσης. Στην Ελλάδα -αρχές της δεκαετίας διάφορες σχολικές µονάδες και Κ ΑΥ, αναγνωρίζοντας τη διεπιστηµονική διάσταση της Ειδικής Παιδαγωγικής µε τις όµορες ανθρωπιστικές επιστήµες: κοινωνιολογία, ψυχολογία, κοινωνική εργασία κλπ., ανέπτυξαν κοινό διεπιστηµονικό χώρο συνεργασίας επεκτείνοντας την παρεµβατική της δράση πέραν των στενών ορίων του σχολικού περιβάλλοντος. Η παιδαγωγική διαγνωστική και η παιδαγωγική υποστήριξη οφείλει να κινηθεί σε δύο άξονες: α) Η διαγνωστική διάσταση δεν θα πρέπει να εστιάζεται µόνο στη διαπίστωση των αιτίων της µαθησιακής δυσκολίας, αλλά να δίνεται βαρύτητα στο σηµείο από το οποίο ξεκινά και στο σηµείο όπου καταλήγει η υποστήριξη, και β) η διαγνωστική διαδικασία δεν θα αποτελεί πανάκεια, αλλά διαρκές, ευέλικτο και αναθεωρητικό πλαίσιο, λόγω της πολυπλοκότητας των παραγόντων που τη συνιστούν και τη µεταλλάσσουν κάθε φορά στο νέο περιβάλλον του παιδιού. Πολλοί σύνεδροι, που έχουν επαφές µε τις λειτουργικές δοµές των ΚΕ Υ διαπιστώνουν ότι τα περισσότερα στελέχη αυτών των µηχανισµών δεν κατανοούν τη φιλοσοφία Ένταξης και την Ισότιµη Συνεκπαίδευση ως ικαίωµα. Για την υλοποίηση του δικαιώµατος στην ισότιµη συµµετοχική εκπαίδευση, απαιτείται η υιοθέτηση µιας σαφούς θεωρητικής προσέγγισης της αναπηρίας, γνώση της νοµιµοποιητικής βάσης του δικαιώµατος αλλά και ενεργή διεκδίκησή του. Τα περισσότερα στελέχη που υπηρετούν στ υποσύστηµα της ειδικής αγωγής και στα ΚΕ Υ δείχνουν να αγνοούν: α) τις καλές παιδαγωγικές-διδακτικές-ψυχολογικές-συµβουλευτικές πρακτικές που εφαρµόζονται µε επιτυχία σε άλλες χώρες στα πλαίσια υλοποίησης της ισότιµης συµµετοχικής εκπαίδευσης, β) το ελληνικό και διεθνές νοµικό πλαίσιο που παράγει έννοµες υποχρεώσεις για την πολιτεία, όσον αφορά την εκπαίδευση των ανηλίκων µε αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, και γ) τις διατάξεις του εσωτερικού και διεθνούς δικαίου, που επιτρέπουν την δικαστική διεκδίκηση του δικαιώµατος στην εκπαίδευση, όταν αυτό παραβιάζεται, στα εθνικά ή διεθνή δικαστήρια. 1. Η Σηµασία της ιεπιστηµονικής Προσέγγισης στην Παιδαγωγική Αξιολόγηση και Παρέµβαση ώδεκα εισηγητές-εισηγήτριες παρουσιάζοντας τις εργασίες τους και τα συµπεράσµατα τους, κατέθεσαν τις παρακάτω ενδιαφέρουσες προτάσεις για τη σηµασία της διεπιστηµονικής προσέγγισης στην παιδαγωγική αξιολόγηση και παρέµβαση: 1. Την αναγκαιότητα για θεσµοθετηµένες διαδικασίες και πρωτόκολλα συνεργασιών µεταξύ εκπαιδευτικών και ειδικών, µεταξύ θεσµών και οικογένειας, αλλά και µεταξύ των διαφόρων βαθµίδων της εκπαίδευσης. Τέτοιες διαδικασίες προϋποθέτουν κατάρτιση τόσο στον παιδαγωγικό και διδακτικό σχεδιασµό όσο και στο διεπιστηµονικό µοντέλο συνεργασίας, ώστε όλοι οι εκπαιδευτικοί να είναι σε θέση να εισηγούνται και να προγραµµατίζουν παρεµβάσεις, µέσω συνεργατικών µεθόδων διδασκαλίας και αξιολόγησης. Το νοµοθετικό πλαίσιο της Ελλάδας, αν και προβλέπει το σχεδιασµό Προγραµµάτων Ειδικής Εκπαίδευσης από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και Ειδικού Εξατοµικευµένου Προγράµµατος από τα Κ.Ε...Υ., δεν υποστηρίζει τις διαδικασίες συνεργασίας, καθώς το σύνολο του εκπαιδευτικού σχεδιασµού λειτουργεί απαγορευτικά ως προς την ευελιξία, το χρόνο και το χώρο τέτοιων πρωτοβουλιών. Τα τελευταία χρόνια έχουν σηµειωθεί πρωτοβουλίες εκπαιδευτικών για να καλυφθούν οι 2 ΚΕ Υ: Κέντρα ιαδοροδιάγνωσης, ιάγνωσης & Υποστήριξης των ατόµων µε αναπηρία και των ατόµων µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. 3 ΑµΑ: Άτοµα µε Αναπηρία. 4 ΑµΕΕΑ: Άτοµα µε Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες. 2

3 παραπάνω ανάγκες των οποίων η συνέχεια και αποτελεσµατικότητα βάλλεται από την έλλειψη συνεργασίας µεταξύ κρατικών θεσµών και βαθµίδων της εκπαίδευσης. Έλλειψη που οφείλεται µάλλον σε συστηµικά κενά, παρά στην επαγγελµατική αποτελεσµατικότητα. 2. Τη διαπίστωση ότι η εκπαιδευτική διαδικασία επικεντρώνεται συχνά στις δυσκολίες µάθησης που αντιµετωπίζουν ορισµένα παιδιά στo σχολείο, οι οποίες προέρχονται από ποικίλες αιτίες και οδηγούν σε χαµηλή σχολική επίδοση. υσκολίες στη µάθηση θεωρείται κάθε πρόβληµα που γίνεται εµφανές κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, κάθε πρόβληµα που επηρεάζει σηµαντικά τη µάθηση, την επίδοση, τη συµπεριφορά και την οµαλή προσαρµογή του µαθητή στο σχολικό περιβάλλον και χρήζουν άµεσα εκπαιδευτική προσέγγιση και παρέµβαση για να αντιµετωπισθούν. Οι δυσκολίες στη µάθηση αποτελούν την πιο µεγάλη κατηγορία ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών και σύµφωνα µε την ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία, περίπου το 10-15% των µαθητών που φοιτούν σε σχολικές µονάδες φέρουν διάγνωση µε «µαθησιακές δυσκολίες». Η εκπόνηση σχεδίου άτυπης εκπαιδευτικής αξιολόγησης προσδίδει τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να καταγράψει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των παιδιών µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (αναπτυξιακά και µαθησιακά χαρακτηριστικά), ενώ παράλληλα αποτελεί το πρώτο εργαλείο διάγνωσής τους. Με «πυξίδα» το σχέδιο άτυπης εκπαιδευτικής αξιολόγησης, ο εκπαιδευτικός της τάξης, οι σχολικοί σύµβουλοι, οι εκπαιδευτικοί ειδικής αγωγής, οι ψυχολόγοι κι όλοι όσοι εµπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία συνεργάζονται αναζητώντας αποτελεσµατικές λύσεις. Καλούνται όλοι να προγραµµατίσουν την υλοποίηση ψυχοπαιδαγωγικών, διδακτικών κ.ά. στόχων, ούτως ώστε να µην παρεµποδιστεί η συµµετοχή τους στο κοινό αναλυτικό πρόγραµµα και η συνύπαρξή τους στο σχολικό περιβάλλον από τη διαφορετικότητά τους. 3. Όταν η αξιολόγηση αφορά τη λειτουργική εκτίµηση γλωσσικών και µεταγλωσσικών ικανοτήτων και των δύο όψεων του λόγου -προφορικού και γραπτού- καθώς και γνωστικών και µεταγνωστικών στοιχείων του περιεχοµένου του λόγου µπορεί να γίνει, µέσω µιας σειράς άτυπων δοκιµασιών βασισµένες στο αναλυτικό πρόγραµµα. Χρησιµοποιούνται οκιµασίες εξιοτήτων Προφορικού Λόγου (σύνταξη, λεξιλόγιο, προφορική παραγωγή και διάκριση διαφόρων ειδών κειµένου, οργάνωση και συλλογισµός), οκιµασίες εξιοτήτων Κατάκτησης του Μηχανισµού Γραφής (ορθογραφία, στίξη, τονισµός, σωστή χρήση πεζών κεφαλαίων, σύνταξη, λεξιλόγιο) και οκιµασίες Γνωστικών-Μεταγνωστικών εξιοτήτων (γραπτή παραγωγή κειµένου, σχεδιασµός, οργάνωση και αξιολόγηση και βελτίωση περιεχοµένου). Τα αποτελέσµατα της έρευνας ανάδειξαν ότι οι µαθητές µε µαθησιακές δυσκολίες είχαν αναπτύξει πολύ περισσότερο τον προφορικό λόγο σε σχέση µε το γραπτό. Επίσης παρουσίαζαν ελλιπείς δεξιότητες µηχανισµού της γραφής, που απαιτούσαν λεκτικές και γλωσσικές-µεταγλωσσικές ικανότητες, καθώς και ελλιπείς γνωστικές-µεταγνωστικές δεξιότητες, που απαιτούσαν µεταγλωσσικές, γνωστικές-µεταγνωστικές και νοητικές ικανότητες. Οι επιδόσεις στα δύο είδη δεξιοτήτων διαφοροποιούνται και δείχνουν διαφορετικού τύπου δυσκολίες ανάλογα µε το είδος της δοκιµασίας και το είδος της δεξιότητας. Οι δυο οµάδες φαίνεται να ακολουθούν διαφορετικές στρατηγικές και να λύνουν γνωστικά προβλήµατα µε διαφορετικό τρόπο όταν γράφουν ένα κείµενο. Οι µαθητές µε µαθησιακές δυσκολίες φαίνεται είτε να µην έχουν αναπτύξει τους αντίστοιχους νοητικούς µηχανισµούς που εµπλέκονται στην εκτέλεση των δοκιµασιών είτε να µην µπορούν να τους αξιοποιήσουν σωστά είτε να µην µπορούν να ελιχθούν και να χρησιµοποιήσουν περισσότερους από έναν. 4. Είναι απαραίτητη η συνεργασία θεραπευτών, εκπαιδευτικών, παιδιών και των οικογενειών τους για προβλήµατα που αφορούν την εγραµµατοσύνη Προφορικότητα και ίγλωσσων ή και Πολύγλωσσων Παιδιών Προσχολικής Ηλικίας. Αρχικά γίνεται η γνωριµία µε το παιδί και την οικογένεια του και η λήψη του ιστορικού τους. Ακολουθεί η επικοινωνία µε τον εκπαιδευτικό που έκανε την παραποµπή του παιδιού και αφορά στη συνολική συµπεριφορά του παιδιού. Έπειτα, οργανώνονται συναντήσεις που περιλαµβάνουν: παρατήρηση στην τάξη, δοµηµένη συζήτηση µε τον εκπαιδευτικό που αφορά στην ψυχοκινητική, γλωσσική, δίγλωσση ανάπτυξη, και εγγραµµατοσύνη του παιδιού. Στη συνέχεια, µέσω της παρατήρησης στην τάξη και των δοµηµένων συζητήσεων µε τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς δίνεται η δυνατότητα σ όλους τους ενδιαφερόµενους να διατυπώσουν υποθέσεις για τις δυσκολίες των παιδιών και να σκεφτούν τρόπους να διευκολύνουν τα παιδιά να τις ξεπεράσουν. Αναγνωρίζονται οι δυνατότητες των δίγλωσσων παιδιών, κατανοούνται οι δυσκολίες τους και ορισµένοι παράγοντες που επηρεάζουν τις συµπεριφορές και τις σχέσεις, το νόηµα όσων διαδραµατίζονται µέσα στην παιδαγωγική πράξη. Γίνεται προσπάθεια διασφάλισης της συνέχειας των εµπειριών των παιδιών, έτσι ώστε να προκύπτει νόηµα για αυτά ανάλογο προς τις εµπειρίες τους. Από τη σχολική εξέλιξη του παιδιού κρίνεται η παραποµπή ή όχι του παιδιού σε µια διεπιστηµονική οµάδα. 5. Τα αποτελέσµατα έρευνας έδειξαν, ότι οι εκπαιδευτικοί βιώνουν έντονη συναισθηµατική πίεση (άγχος, ανασφάλεια) νιώθοντας από τη µία µεριά, την παρουσία του δυσλεξικού µαθητή ως 3

4 «απειλή» για το διδακτικό τους ρόλο και ως «ακύρωσή» τους, µια και τους λείπουν οι γνώσεις και οι τεχνικές για µια αποτελεσµατική διδακτική παρέµβαση και από την άλλη, την ανάγκη για βοήθεια και προσφορά προς το µαθητή αυτό. Φαίνεται επίσης, ότι οι δάσκαλοι νιώθουν περισσότερο προσωπικά υπεύθυνοι για την πορεία των µαθητών τους, και έτσι η παρουσία των δυσλεξικών µαθητών και η έλλειψη της δυνατότητας για αποτελεσµατική βοήθεια, τους προκαλεί σε υψηλότερο βαθµό άγχος και ανασφάλεια, ενώ αντίθετα οι φιλόλογοι εµφανίζονται περισσότερο αποστασιοποιηµένοι. Ιδιαίτερα σηµαντική είναι και η διαπίστωση, ότι οι εκπαιδευτικοί του ερευνητικού δείγµατος που έχουν πραγµατοποιήσει µετεκπαίδευση ή µεταπτυχιακές σπουδές, εκφράζουν σε υψηλότερο βαθµό θετικά συναισθήµατα (αποδοχή, σεβασµός, προσφορά, ενδιαφέρον, πρόκληση) προς την παρουσία των δυσλεξικών µαθητών στη σχολική τους τάξη, σε σχέση µε τους εκπαιδευτικούς που η παιδαγωγική τους επάρκεια περιορίζεται στο βασικό τους πτυχίο. 6. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται κατακόρυφη αύξηση της νεανικής παραβατικότητας και ιδιαίτερα στις χώρες που αποκαλούµε «υτικό Κόσµο». Στην αύξηση αυτή έχουν συµβάλλει πολλοί παράγοντες που έχουν να κάνουν µε τον έντονο και αγχώδη τρόπο ζωής µας. Αυτό έχει πολύπλευρες αρνητικές συνέπειες στο χώρο της οικογένειας, του σχολείου και τελικά της κοινωνίας. Το ζητούµενο στην κατάσταση αυτή είναι η αναζήτηση τρόπων άµεσης επίλυσης των προβληµάτων, η οποία, ωστόσο, είναι δύσκολη και µακροπρόθεσµη. Γι αυτό προτείνεται η ανάπτυξη ενός µοντέλου Κοινωνικής Παρέµβαση, µέσω της Συστηµικής Οικογενειακής Θεραπείας, ώστε να προσεγγισθούν οι τρόποι πρόληψης και αντιµετώπισης της νεανικής παραβατικότητας, η οποία είναι ειδική εκπαιδευτική ανάγκη, σύµφωνα µε τις παρ. 1 & 2.στ, του άρθρου 1 του Κεφ. Α του Ν. 2817/2000, καθώς και µε την παρ. 2 του άρθρου 3 του Ν. 3699/2008 (σύνθετες γνωστικές, συναισθηµατικές και κοινωνικές δυσκολίες, παραβατική συµπεριφορά λόγω κακοποίησης, γονεϊκής παραµέλησης και εγκατάλειψης ή λόγω ενδοοικογενειακής βίας). 7. Πάντοτε µια αποκλίνουσα συµπεριφορά έχει αντίκτυπο στον ίδιο το µαθητή, στην οικογένεια, στο δάσκαλο και στην τάξη. Εκπαιδευτικοί και γονείς προβληµατίζονται και αναζητούν τρόπους για τη διαχείριση της διαφορετικότητας στα πλαίσια του σχολείου. Το να αποκλείσουµε ένα µαθητή από τη µαθησιακή διαδικασία και τις δραστηριότητες της τάξης αποτελεί έγκληµα το οποίο είναι άρρηκτα συνδεδεµένο µε την αυτοπεποίθηση, την αυτοεκτίµηση και την εξέλιξή του. Συχνά οι εκπαιδευτικοί και κυρίως οι νεότεροι, παίρνουν το βάρος της ευθύνης για την κατάσταση του µαθητή, καθώς η παραποµπή στις ιατροπαιδαγωγικές υπηρεσίες και τα ΚΕ Υ δεν είναι σίγουρο ότι θα φέρει και θετικά αποτελέσµατα. Οι δυσκολίες στη συγκέντρωση, στην ανάγνωση, στη γραφή, στα µαθηµατικά επηρεάζουν επιπλέον την κοινωνικοποίηση του µαθητή και την αποδοχή του από την οµάδα. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αναγνωρίσουν τις δυσκολίες, να προσεγγίσουν τους µαθητές και να βρουν λύσεις στα προβλήµατα που προκύπτουν. Η προσαρµογή του διδακτικού αντικειµένου, το εξατοµικευµένο πρόγραµµα, η συνεχής ενίσχυση και επιπλέον οι συγκεκριµένες τεχνικές που χρησιµοποιούνται σε κάθε γνωστικό αντικείµενο (γραφή, ανάγνωση, µαθηµατικά) συµβάλλουν στον ψυχισµό του παιδιού και οδηγούν σε επιθυµητά αποτελέσµατα. 8. Η διάσπαση προσοχής συνδέεται µε την µάθηση και την εµφάνιση ακαδηµαϊκών δυσκολιών κατά την σχολική ηλικία, γεγονός που καθιστά την ανάγκη για πρώιµη παρέµβαση επιτακτική. Ο ρόλος του νηπιαγωγού είναι σηµαντικός γιατί είναι αυτός που καλείται να διακρίνει και να αξιολογήσει ένα πρόβληµα διάσπασης προσοχής καθώς και να σχεδιάσει και να εφαρµόσει ένα πρόγραµµα παρέµβασης που θα βασίζεται στα κίνητρα και θα λειτουργεί αντισταθµιστικά προς τους παράγοντες εκείνους που οδηγούν σε σχολικές δυσκολίες. 9. Η πρώιµη παιδική παρέµβαση αποτελεί µια δυναµική αλληλεπίδραση των βιολογικών, περιβαλλοντικών και προσωπικών παραγόντων που καθορίζει τη λειτουργία ενός ατόµου σε έναν ειδικό τοµέα. Ως εκ τούτου, οι παρεµβάσεις σε ένα τοµέα έχουν τη δυνατότητα να τροποποιούν έναν ή περισσότερους από τους άλλους τοµείς (domino). Κοινό σηµείο σε όλες τις παραπάνω προσεγγίσεις είναι η στροφή από το γνωστό και διαδεδοµένο ιατρικό µοντέλο στο κοινωνικό παιδαγωγικό µοντέλο που εστιάζει σε µια ευρύτερη προσέγγιση που περιλαµβάνει το παιδί, την οικογένεια και το περιβάλλον (εκπαιδευτικό και κοινωνικό πλαίσιο). 2. Σχεδιασµός και Εφαρµογή Ενταξιακών Προγραµµάτων Σπουδών στο Ειδικό και Γενικό Σχολείο Οκτώ εισηγητές-εισηγήτριες κατέθεσαν τις παρακάτω σηµαντικές προτάσεις για το σχεδιασµό και την εφαρµογή ενταξιακών προγραµµάτων σπουδών ειδικής αγωγής στο ειδικό και γενικό σχολείο: 1. Στην Ελλάδα, η εκπόνηση Εξατοµικευµένων Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων (Ε.Ε.Π.) που δίνουν βαρύτητα στον «Αυτοπροσδιορισµό των Μαθητών µε Ελαφρά και Μέτρια Νοητική Υστέρηση», αποτελούν µια χρονοβόρα και γραφειοκρατική διαδικασία, διότι οι διεπιστηµονικές 4

5 οµάδες που αξιολογούν τους µαθητές µε νοητική καθυστέρηση (Ν.Κ.), συχνά παραβλέπουν τις βαθύτερες ανάγκες και προσδοκίες του ίδιου του µαθητή, αλλά και της οικογένειάς του. Στο δοµικό πλαίσιο της ειδικής αγωγής (Ειδικό Σχολείο ή Τµήµα Ένταξης) η εφαρµογή του Ε.Ε.Π., συνήθως ευνοεί την ενεργό συµµετοχή των µαθητών µε Ν.Κ. στη διαδικασία της τυχόν αναθεώρησής του. Έρευνες έχουν καταδείξει ότι ακόµα και για τους µαθητές µε σοβαρές αναπηρίες, η εκπόνηση µαθητοκεντρικών Ε.Ε.Π. είχε ως αποτέλεσµα την ενεργό εµπλοκή τους στην καθηµερινή µαθησιακή διαδικασία. Αυτό συµβαίνει, αφενός επειδή σε ένα αυτοπροσδιοριζόµενο Ε.Ε.Π., ο καθορισµός εκπαιδευτικών στόχων στηρίζεται στην προσωπική νοηµατοδότηση των µαθητών µε Ν.Κ. (και όχι στα κριτήρια αντιστοιχίας µε τη διδακτέα ύλη) και αφετέρου επειδή η διδασκαλία είναι προσανατολισµένη στην πραγµάτωση των τιθέµενων στόχων. Στον αγγλοσαξωνικό εκπαιδευτικό χώρο, ήδη από το 1997 προβλέπεται νοµοθετικά η εκπόνηση µαθητοκεντρικών Ε.Ε.Π., κυρίως ενόψει της µετάβασης των µαθητών σε άλλο σχολικό πλαίσιο. Έτσι οι µαθητές µε αναπηρία ή µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες εξοικειώνονται µε τη διαδικασία της λήψης απόφασης για ζητήµατα της σχολικής καθηµερινότητας και αργότερα για θέµατα που αφορούν τη ζωή τους. Αντιλαµβάνονται τις διαθέσιµες επιλογές και γίνονται, σε τελική ανάλυση, υπεύθυνοι για τη ζωή τους. Όµως, για να καταστεί εφικτή η συµµετοχή των µαθητών µε Ν.Κ. στην κατάρτιση του Ε.Ε.Π., απαιτείται η ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτο-καθορισµού (self-determination skills), για την οποία έχουν δηµιουργηθεί διάφορες προσεγγίσεις. Βασικό χαρακτηριστικό του µαθητοκεντρικού Ε.Ε.Π. αποτελεί η έννοια του αυτοπροσδιορισµού, η οποία περιλαµβάνει στοιχεία, όπως: α) η κινητοποίηση µε πρωτοβουλία του ίδιου του µαθητή µε Ν.Κ. (self actualize), β) η ανάπτυξη θετικής προδιάθεσης, γ) η αυτο-υποστήριξη (self-advocate), και δ) η ανάπτυξη της ικανότητας επίλυσης προβληµάτων από το ίδιο το άτοµο µε Ν.Κ. 2. Η σύγχρονη προβληµατική δίνοντας βαρύτητα στη βελτίωση της ποιότητας στην εκπαίδευση έχει στρέψει το ενδιαφέρον της στη σχολική µονάδα διαπιστώνοντας ότι σε µια διοικητική λειτουργία, ο προγραµµατισµός του εκπαιδευτικού έργου λειτουργεί ως κινητήριος µοχλός στην ενίσχυση της αποτελεσµατικότητας και της βελτίωσης της ποιότητας του έργου της εκπαιδευτικής µονάδας. Από τα αποτελέσµατα της έρευνας διαπιστώθηκε ότι ο προγραµµατισµός που γίνεται στα Ειδικά ηµοτικά Σχολεία έχει περισσότερο το χαρακτήρα ενός γενικού πλάνου δραστηριοτήτων, που καθορίζονται µε τυπικές διαδικασίες, από το γενικό πλαίσιο λειτουργίας των σχολείων. Ο προγραµµατισµός δεν αποτελεί βασική στρατηγική για σηµαντικές αλλαγές στο σχολείο. Περισσότερο χαρακτηρίζεται ως µια τυπική διαδικασία, παρά ως µοχλός παρακίνησης του προσωπικού µε προσανατολισµό την αλλαγή και τη βελτίωση της ποιότητας της παρεχόµενης ειδικής εκπαίδευσης. 3. Tα Ειδικά Σχολεία (Ε.Σ.) αποτελούν έναν σηµαντικότατο θεσµό της Ειδικής Αγωγής (Ε.Α.) στη χώρα µας. Όµως τόσο το ευρύτερο κοινό όσο και η ίδια η εκπαιδευτική κοινότητα θέτει ερωτήµατα που αφορούν: α) τις κατηγορίες των ειδικών αναγκών που εµφανίζουν οι µαθητές που φοιτούν σε αυτά, β) τη στελέχωση τους και τη συνεργασία του προσωπικού, γ) την αξιοπιστία των Αναλυτικών Προγραµµάτων, καθώς και τη δυνατότητα εφαρµογής άλλου είδους προγραµµάτων (καινοτόµων, συνεκπαίδευσης, κοινωνικής αποδοχής), δ) την προσβασιµότητα και την υλικοτεχνική υποδοµή, ε) τη συνεργασία σχολείου οικογένειας, και στ) τον προγραµµατισµό και την υλοποίηση των γενικότερων και ειδικότερων στόχων. Στα παραπάνω ερωτήµατα οι απαντήσεις διαµορφώνονται ως εξής: α) το ποσοστό των µαθητών/τριών µε ιάχυτη Αναπτυξιακή ιαταραχή ( Α ) καθώς και των µαθητών µε Πολλαπλές Αναπηρίες αυξάνει συστηµατικά, β) υπάρχουν πολύ µεγάλες καθυστερήσεις στη σύσταση οργανικών θέσεων και στη στελέχωση των Ε.Σ., µε αποτέλεσµα ο ιδιωτικός τοµέας που δραστηριοποιείται στο χώρο της Ε.Α. να βαίνει διογκούµενος και οι οικογένειες να στενάζουν κάτω από το οικονοµικό και ψυχολογικό βάρος, γ) δεν έχουν νοµιµοποιηθεί τα Αναλυτικά Προγράµµατα που αφορούν στις διάφορες κατηγορίες ΑµΑ, π.χ. αυτισµός, και δεν έχουν γίνει βήµατα στην παραγωγή του κατάλληλου εποπτικού υλικού (βιβλία, καρτέλες, κτλ), δ) υπάρχουν προβλήµατα στην πρόσβαση και την υλικοτεχνική υποδοµή, ε) η συνεργασία σχολείου οικογένειας είναι µία δυναµική διαδικασία που απαιτεί πλήρη στελέχωση της σχολικής µονάδας, προσωπικό µε γνώσεις και δεξιότητες συµβουλευτικής, καθώς και εξαιρετικό επίπεδο λειτουργίας και συντονισµού της διεπιστηµονικής οµάδας της σχολικής µονάδας, και στ) ο προγραµµατισµός κι η υλοποίηση των γενικότερων και ειδικότερων στόχων καθώς και η αποτελεσµατικότητα του θεσµού των Ε.Σ. στηρίζεται µόνο από το Κράτος Πρόνοιας (βοηθά οικονοµικά, νοµικά και ψυχολογικά τα ΑµΑ και τις οικογένειές τους). 4. Στην εφαρµογή «Ψυχοπαιδαγωγικού Προγράµµατος Παρέµβασης για την Αντιµετώπιση υσκολιών Οπτικο-κινητικής Ολοκλήρωσης Παιδιών µε Ήπια Νοητική Καθυστέρηση» παρατηρήθηκε ότι τα παιδιά µε ήπια νοητική καθυστέρηση εκδηλώνουν φτωχό συντονισµό µατιού-χεριού, ιδιαίτερα όταν απαιτείται µια γρήγορη απάντηση σε αντιληπτικά (οπτικού τύπου) ερεθίσµατα. Γι αυτό µε τη χορήγηση µιας συστοιχίας δοκιµασιών διερευνήθηκε λεπτοµερειακά: 5

6 α) ο οπτικο-κινητικός συντονισµός µατιού-χεριού, β) ο αµφίπλευρος συντονισµός των άνω άκρων, γ) η ακρίβεια, δ) η στόχευση, ε) η χειρωνακτική επιδεξιότητα, στ) η ταχύτητα των άνω άκρων, στοιχεία τα οποία συνθέτουν τη λεπτή κινητική επιδεξιότητα. Η κατασκευή της συστοιχίας έργων στηρίχθηκε σε έγκυρα και αξιόπιστα διεθνή σταθµισµένα τεστ ψυχοκινητικών ικανοτήτων. Αφετηρία της διδακτικής δράσης αποτέλεσε ο λεπτός κινητικός έλεγχος µολυβιούχαρτιού ο οποίος επηρέαζε άµεσα την ταχύτητα και την ποιότητα γραφής της µαθήτριας, καθιστώντας την δυσανάγνωστη. Τα αποτελέσµατα από την εξέλιξη της εφαρµογής του εκπαιδευτικού προγράµµατος, υπήρξαν ικανοποιητικά. 5. Στα πλαίσια Έρευνας ράσης που υλοποιήθηκε το 2008, διερευνήθηκε η «επίδραση της συµµετοχής σε ένα πρόγραµµα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Π.Ε.), προς την κατεύθυνση της υποστήριξης των µαθητών Ειδικής Αγωγής (Ε.Α), µέσω της υλοποίησης ενός κοινού προγράµµατος Π.Ε.» µε ισότιµη συµµετοχή µαθητών γενικής και ειδικής αγωγής. Στο συγκεκριµένο πρόγραµµα, µε τίτλο: «Ένας Κύκλος Ζωής..», συµµετείχαν 18 µαθητές της ΣΤ τάξης ενός Γενικού Σχολείου και 5 µαθητές µε διάγνωση µέτριας και ήπιας Νοητικής Υστέρησης που φοιτούσαν σε συστεγαζόµενο Ειδικό Σχολείο. ιερευνήθηκε η επίδραση της κοινής συµµετοχής των µαθητών γενικής και ειδικής αγωγής σε ένα πρόγραµµα Π.Ε., τόσο στο αίσθηµα αυτοεκτίµησης των ΑµΑ & ΑµΕΕΑ όσο και στο αίσθηµα αποδοχής της διαφορετικότητας τους, από µέρους των άλλων µαθητών. Τα αποτελέσµατα της έρευνας έδειξαν ότι ενισχύθηκε ουσιαστικά το αίσθηµα αυτοεκτίµησης όλων των µαθητών Ε.Α, ενώ σύµφωνα µε τους 2 αξιολογητές (ο δάσκαλος της ΣΤ τάξης του Γενικού Σχολείου και η δασκάλα των µαθητών του Ειδικού Σχολείου), οι 4 από τους 5 µαθητές ανέβασαν την αυτοεκτίµησή τους. Τα αποτελέσµατα της έρευνας έδειξαν ότι υπήρξε στατιστικά σηµαντική διαφοροποίηση των στάσεων των µαθητών απέναντι στους µαθητές µε Ε.Ε.Α. Η διαφορά καταγράφεται υπέρ της θετικής στάσης των µαθητών απέναντι τόσο στην διαφορετικότητα των µαθητών µε Ε.Ε.Α. όσο και στην προοπτική Ένταξής τους, µετά την υλοποίηση του Προγράµµατος Π.Ε. 6. Άλλο επιτυχηµένο ενταξιακό πρόγραµµα αφορούσε: τη ιδασκαλία των Εποχών και των Μηνών Μέσα από ένα Συστηµικό Παραµύθι «Μαγειρεµένο µε Απλά Υλικά», που είχε ως γενικό σκοπό τη συνέχεια της διδασκαλίας των εποχών, των µηνών και των χαρακτηριστικών τους και ειδικό στόχο να προσανατολίζονται οι µαθητές στο χώρο, µε επιλεγµένη διδακτική στρατηγική την καθοδηγούµενη δραµατοποίηση. Στην προβληµατική για τη διαµόρφωση και σχεδιασµό του µαθήµατος, υπήρξαν δύο κυρίως άξονες: α) το µοντέλο των διδακτικών ενοτήτων β) τα χαρακτηριστικά της τάξης όπως: η τήρηση σε σηµαντικό βαθµό της ρουτίνας των µαθητών, οι διαφορετικές τους ανάγκες ως προς τη διδακτική τους προσέγγιση, µετά από παρατήρηση και άτυπη εκπαιδευτική αξιολόγηση, η καταγραφή της ήδη αναπτυγµένης σχέσης των µαθητών µε την εκπαιδευτικό του τµήµατος, το γενικότερο προφίλ του σχολείου, σε συνδυασµό µε τις θεωρητικές προσεγγίσεις για τη διδακτική ατόµων µε εκπαιδευτικές δυσκολίες (κυρίως το µοντέλο συστηµατικής διδασκαλίας και τµηµατικής βοήθειας), η δραµατοποίηση, η συστηµική προσέγγιση και η κοινωνικοπολιτισµική θεωρία του Vygotsky. 3. Παιδαγωγικές Πρακτικές Ένταξης Υπέρ των ΑµΑ & ΑµΕΕΑ στα Τµήµατα Ένταξης και το Γενικό Σχολείο Πέντε εισηγήτριες παρουσίασαν «Παιδαγωγικές Πρακτικές Ένταξης σε Μαθητές µε Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες, µε Στοχευµένες ραστηριότητες Μαθησιακής Ετοιµότητας» που υλοποίησαν σε ένα Ειδικό ηµοτικό Σχολείο και σε τρία Τµήµατα Ένταξης, στην Περιφέρεια Αττικής. Με τις εξατοµικευµένες δραστηριότητες µαθησιακής ετοιµότητας, επιχειρήθηκε η ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτονοµίας στον προφορικό λόγο, στην ψυχοκινητικότητα, στις νοητικές ικανότητες και τη συναισθηµατική οργάνωση σε µαθητές µε αναπηρία ή µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Η µεθοδολογία τους στηρίχτηκε στις αρχές της Παιδαγωγικής της Ένταξης µε την εφαρµογή 4 εξατοµικευµένων διδακτικών προγραµµάτων, και στην φιλοσοφία του Πλαισίου του Αναλυτικού Προγράµµατος της Ειδικής Αγωγής (Π.Α.Π.Ε.Α.). Στο Π.Α.Π.Ε.Α. Ο άξονας της σχολικής και µαθησιακής ετοιµότητας ενίσχυσε δυναµικά τις παιδαγωγικές ενταξιακές απόπειρες που επικεντρώθηκαν στα ΑµΑ και ΑµΕΕΑ δίνοντας βάρος στις ιδιαιτερότητές τους και στη δηµιουργικότητά τους. Σύµφωνα µε αυτό το θεωρητικό υπόβαθρο, τα δοµηµένα διδακτικά προγράµµατα αποτελούν προϋπόθεση για την Ένταξη στο γενικό ηµοτικό Σχολείο, γιατί προβλέπουν, εγκρίνουν και εφαρµόζουν όλες εκείνες τις διαφοροποιήσεις που διευκολύνουν την Ένταξη των ΑµΕΕΑ στο γενικό σχολείο. Οι παιδαγωγικές πρακτικές Ένταξης «ξεδιπλώνονται» σε διδακτικά σενάρια που περιλαµβάνουν στοχευµένες δραστηριότητες µαθησιακής ετοιµότητας σε µαθητές που έχουν διαγνωστεί ή βρίσκονται σε διαδικασία αξιολόγησης. Αυτές διαφοροποιούνται στις µελέτες τεσσάρων περιπτώσεων ΑµΕΕΑ, ηλικίας 7 13 χρόνων και προσαρµόζονται στις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες από τέσσερις δασκάλες ειδικής αγωγής, που αξιοποιούν το βιβλίο για τον εκπαιδευτικό Ειδικής Αγωγής και 6

7 Εκπαίδευσης και τα τετράδια του µαθητή του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Οι πρακτικές Ένταξης εξατοµικεύουν το εκπαιδευτικό υλικό οπτικοποιώντας το βίωµα του παιδιού µε την οικογένεια και την κοινότητα στην οποία διαβιεί. Έχουν σαν στόχο οι µαθητές να µάθουν να αυτοεξυπηρετούνται, να φροντίζουν την ατοµική καθαριότητα και υγιεινή. Οι µαθητές ασκούνται σε κοινωνικές δεξιότητες, µαθαίνουν να συνεργάζονται µε τους άλλους, ενώ παράλληλα, αναπτύσσουν γνωστικές δεξιότητες: ανάγνωσης, γραφής, κατανόησης και επίλυσης απλών αριθµητικών υπολογισµών σε καθηµερινές βιωµένες συναλλαγές. Οι διαφοροποιήσεις, ως προς το ωρολόγιο πρόγραµµα, τα αναλυτικά προγράµµατα σπουδών, τα διδακτικά υλικά προσαρµόζονται στις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Τα ειδικά εξατοµικευµένα ή οµαδικά προγράµµατα που εφαρµόζονται σε Τµήµατα Ένταξης γενικών σχολείων «ανοίγουν» βήµαβήµα δρόµους αλληλο-αποδοχής διαµορφώνοντας µε ποιοτικά κριτήρια τον κοινό χώρο συνύπαρξης των ατόµων µε αναπηρία και των ατόµων µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες µε τον υπόλοιπο µαθητικό πληθυσµό. 4. Η Εκπαιδευτική Στήριξη του Αυτιστικού Παιδιού στο Γενικό και στο Ειδικό Σχολείο Τέσσερις εισηγητές-εισηγήτριες κατέθεσαν τις παρακάτω σηµαντικές προτάσεις για την εκπαιδευτική στήριξη του αυτιστικού ατόµου στο γενικό και το ειδικό σχολείο: 1. Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι δεν παρατηρείται συνεργασία και αλληλεπίδραση µεταξύ των παιδιών που ανήκουν στο φάσµα του αυτισµού και των συµµαθητών τους. ιαπιστώθηκαν προβλήµατα στη διαδικασία της διδασκαλίας και µάθησης, τα οποία, σύµφωνα µε τις απόψεις των δασκάλων, δηµιουργούνται από την εκδήλωση συγκεκριµένων συµπεριφορών των παιδιών που ανήκουν στο φάσµα του αυτισµού. Οι συµπεριφορές αυτές αποδίδονται από τους δασκάλους σε υψηλά επίπεδα άγχους, έλλειψη αυτοελέγχου, συναισθηµατική ανωριµότητα, έλλειψη κινήτρων, προβλήµατα µε τη γλώσσα ως κώδικα επικοινωνίας, ευάλωτη στάση και επιθετική συµπεριφορά κυρίως απέναντι στον εαυτό τους. Ωστόσο εκτός από προβλήµατα διαπιστώθηκε, σύµφωνα µε τις απόψεις των δασκάλων, ότι προκύπτουν και οφέλη από τη διαδικασία της συνεκπαίδευσης τόσο για τα παιδιά που ανήκουν στο φάσµα του αυτισµού όσο και για τους συµµαθητές τους. Αφενός τα παιδιά που ανήκουν στο φάσµα του αυτισµού ωφελούνται και ως προς τη γνωστική τους ανάπτυξη, αλλά και ως προς την κοινωνικοποίησή τους, και αφετέρου τα παιδιά τυπικής ανάπτυξης ευαισθητοποιούνται στη διαφορετικότητα σε µεγάλο βαθµό λόγω της συνύπαρξής τους µε παιδιά που ανήκουν στο φάσµα του αυτισµού. Σύµφωνα µε τα άνω ερευνητικά αποτελέσµατα, συνάγεται ότι η διαδικασία της συνεκπαίδευσης εγείρει πολλά θέµατα και προκλήσεις. 2. Άτοµο το οποίο φέρει διάγνωση «ιάχυτη ιαταραχή της Ανάπτυξης» και ανήκει στην κατηγορία υψηλής λειτουργικότητας µπορεί να υποστηριχθεί σε Τµήµα Ένταξης. Στόχος η ήπια προσαρµογή στο σχολικό περιβάλλον, ο περιορισµός εκρήξεων-εντάσεων, ο καθορισµός ορίων συµπεριφοράς, η δηµιουργία διαπροσωπικών σχέσεων, κυρίως µε τους συµµαθητές του, η ανάπτυξη γραπτού και προφορικού λόγου και η προσέγγιση µαθηµατικών εννοιών µε τη χρήση ποικίλου εκπαιδευτικού υλικού στο τροποποιηµένο- προσαρµοσµένο πρόγραµµα τάξηςσχολείου. Στους τοµείς των γνωστικών δεξιοτήτων και τροποποίησης συµπεριφοράς εφαρµόζεται ένα µοντέλο εξατοµικευµένης στήριξης στο Τµήµα Ένταξης και παράλληλης στήριξης, από εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής, στη γενική τάξη όπου δίνονται ευκαιρίες για πλήρη συµµετοχή σε όλες τις σχολικές δραστηριότητες. 3. Η εφαρµογή προγραµµάτων εκπαίδευσης στο γνωστικό και κοινωνικο-συναισθηµατικό τοµέα που ακολουθεί το αυτιστικό παιδί στο ειδικό πλαίσιο προβληµατίζει πολλούς γονείς, σχετικά µε την µελλοντική εξέλιξη του παιδιού τους. Η συνεργασία εκπαιδευτικών και επαγγελµατιών υγείας που εµπλέκονται στην υποστήριξη του παιδιού και της οικογένειας θεωρείται προϋπόθεση για να επιτευχθεί η ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού. 5. Προγράµµατα Ένταξης για Κωφούς-Βαρήκοους Μαθητές Τρεις εισηγητές-εισηγήτριες προτείνουν Προγράµµατα: 1. «Συµβουλευτικής Παρέµβασης & Υποστήριξης στην Κατεύθυνση Ένταξης Κωφών Βαρήκοων Σπουδαστών στο ΤΕΙ Αθήνας». Κύρια χαρακτηριστικά του προγράµµατος είναι η διατµηµατική συνεργασία και η χρήση των νέων τεχνολογιών στην δηµιουργία προσβάσιµου περιβάλλοντος µάθησης και ενηµέρωσης. Επιπλέον, περιγράφονται η ενισχυτική εξατοµικευµένη διδασκαλία κωφών βαρήκοων σπουδαστών και η πειραµατική εφαρµογή νέας τεχνολογίας στη συνδιδασκαλία µε ακούοντες σπουδαστές. Τα αποτελέσµατα της καταγραφής των αναγκών (requirements) των σπουδαστών, από το δείγµα των εφαρµογών και των αποτελεσµάτων του, αλλά και τα στοιχεία αξιολόγησης των παρεχοµένων υπηρεσιών, κρίνονται θετικά. 7

8 2. «Εκπαίδευσης Κωφού Παιδού Μέσα από τα Παραµύθια», όπου το κωφό παιδί, όπως άλλωστε και κάθε ακούον, νιώθει ιδιαίτερη ευχαρίστηση µέσα από τη διήγηση παραµυθιών. Κατά την περίοδο των 4 µέχρι 7 ετών ικανοποιείται να του διηγούνται παραµύθια, από τα οποία αντλεί υλικό για να φτιάξει τα δικά του και να τα αφηγηθεί στη συνέχεια στο οικογενειακό του περιβάλλον. Από την ηλικία των 8 ετών το ενδιαφέρον για παραµύθια µειώνεται, ενώ από την ηλικία των 9 και πάνω, στην λεγόµενη «ηλικία του Ροβινσώνα», στο επίκεντρο του παιδικού ενδιαφέροντος εγκαθίστανται οι περιπετειώδεις αφηγήσεις. Ο ακούων-κωφός γονιός έχοντας ο ίδιος µάθει την Ελληνική Νοηµατική Γλώσσα, ξεκινά από την πρώιµη ηλικία του κωφού παιδιού του να του διηγείται παραµύθια. Χρησιµοποιώντας βιβλία µε µεγάλες και έγχρωµες εικόνες νοηµατίζει απλές προτάσεις που παρουσιάζουν µία ιστορία δοµηµένη, µε αρχή, µέση και τέλος. Το κωφό παιδί αναπτύσσεται γλωσσικά αφού εκτίθεται από νωρίς στο περιβάλλον της Ελληνικής Νοηµατικής Γλώσσας, αλλά και γνωστικά αφού µε όχηµα τη γλώσσα αρχίζει να διαµορφώνει συµβολική σκέψη και να αναπαριστά εσωτερικά όσα βλέπει να του διηγούνται οι γονείς του. ιεγείρεται η παιδική φαντασία και οδηγείται το κωφό παιδί να συµµετάσχει στην ιστορία του παραµυθιού ταυτιζόµενο µε τους ήρωες που πρωταγωνιστούν σε αυτό ξεπερνώντας µε αυτόν τον τρόπο τους φόβους που νιώθει µέσα του. Η έλλειψη ακοής ή η ελλειµµατική ακοή δηµιουργεί στο κωφό παιδί επιπρόσθετο άγχος στην επικοινωνία του µε τον ακούοντα κόσµο και πιστεύει ότι είναι κατώτερο σε σχέση µε τους ακούοντες. Η ψυχαναλυτική προσέγγιση του παραµυθιού µιλά για την τακτοποίηση της σχέσης µεταξύ του Εγώ και του Εκείνου του κωφού υποκείµενου που είναι ζωτικής σηµασίας για την ψυχολογική ολοκλήρωση και ωρίµανση του παιδιού. Επιπλέον, ο γονιός αφηγούµενος παραµύθια στο κωφό παιδί του σφυρηλατεί µαζί του µία σχέση έντονης εµπιστοσύνης η οποία είναι απαραίτητη για να µπορεί το παιδί να ξεπεράσει το άγχος του αποχωρισµού και βέβαια για να αντιµετωπίσει οτιδήποτε το καταπιέζει εσωτερικά και δεν το αφήνει να αναπτυχθεί οµαλά. Ακόµη, το παραµύθι προσφέρει τη δυνατότητα στο κωφό παιδί να ξεπεράσει το οιδιπόδειο σύµπλεγµα που το ταλαιπωρεί προβάλλοντας στους ήρωες του όλα αυτά που νιώθει για τους γονείς του και για τα οποία ντρέπεται. εδοµένου ότι το κωφό παιδί καλείται να διαµορφώσει µία ηθική ταυτότητα στα πλαίσια της οικογενειακής αγωγής, το παραµύθι προσφέρει αυτήν την δυνατότητα. Μέσα από την αφήγηση το κωφό παιδί λαµβάνει τα νοήµατα που χρειάζεται για να συνθέσει την δική του ηθική στάση έναντι σε σοβαρά θέµατα που µπορεί τώρα να µην το απασχολούν τόσο έντονα, αλλά θα το απασχολήσουν σίγουρα στο µέλλον. 3. «Συµµετοχής µιας Κωφής Μαθήτριας γενικού ηµοτικού Σχολείου στην Εκπαιδευτική ιαδικασία» διαπιστώθηκε ότι τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η φοίτηση κωφών µαθητών και µαθητριών σε γενικά σχολεία, όπου λειτουργούν και Τµήµατα Ένταξης, παρουσιάζει µια αυξανόµενη τάση. Το γεγονός αυτό προκαλεί έντονο προβληµατισµό στην εκπαιδευτική κοινότητα και τους γονείς σχετικά µε το κατά πόσον ικανοποιούνται οι επικοινωνιακές και εκπαιδευτικές τους ανάγκες στα σχολεία ακουόντων. Τα αποτελέσµατα του προγράµµατος έδειξαν ότι η συµµετοχή της κωφής µαθήτριας στην εκπαιδευτική διαδικασία είναι συνυφασµένη: από τη θέση που βρίσκεται µέσα στο χώρο της τάξης, από τις συµπεριφορές της δασκάλας και των συµµαθητών και συµµαθητριών της, από τη στήριξη εκπαιδευτικού ειδικής αγωγής στο Τµήµα Ένταξης, καθώς και από άλλους εξωγενείς παράγοντες. 6. Η Αντιµετώπιση των υσκολιών κατά τη Μετάβαση των ΑµΑ και των ΑµΕΕΑ στις τρεις Εκπαιδευτικές Βαθµίδες Πέντε εισηγήτριες κατέθεσαν τις παρακάτω ενδιαφέρουσες προτάσεις για την αντιµετώπιση των δυσκολιών κατά τη µετάβαση των ΑµΑ και των ΑµΕΕΑ στις τρεις εκπαιδευτικές βαθµίδες: 1. Τα αποτελέσµατα έρευνας που αφορούσε «το κοινωνικό πλέγµα παιδιών µε αυτισµό κατά την διάρκεια της µετάβασής τους από το ηµοτικό στο Γυµνάσιο, µέσω ενός προγράµµατος καλλιτεχνικών και κοινωνικών δεξιοτήτων» έδειξαν ότι η εποικοδοµητική επίδραση της οµάδας καλλιτεχνικών και κοινωνικών δεξιοτήτων στις σχέσεις των συνοµήλικων µαθητών ήταν περισσότερο από ικανοποιητική. 2. Είναι σπουδαία η σηµασία των παιδαγωγικών πρακτικών που προάγουν την κοινωνική και εκπαιδευτική ένταξη, µε την ουσιαστική βοήθεια των ηλεκτρονικών υπολογιστών οι οποίοι µπορούν να υποστηρίξουν το φοιτητή στην ανάπτυξη µεταγνωστικών δεξιοτήτων, µε έµφαση τη µέτρηση χρόνων µελέτης και οργάνωση στρατηγικών µελέτης. Είναι αποτελεσµατική αξιοποίηση των γνωσιακών χαρτών για τα µαθήµατα που επιλέγει ο φοιτητής να µελετήσει ταξινοµώντας τις επιµέρους πληροφορίες για κάθε γνωστικό αντικείµενο. Τέλος, ιδιαίτερη σηµασία έχει στην πρακτική της Ένταξης όταν ο ίδιος ο φοιτητής καταφέρνει να αξιολογήσει το βαθµό δυσκολίας στη µελέτη των εξεταζοµένων µε προφορική ή γραπτή εξέταση µαθηµάτων µε κριτήρια τις συνειδητοποιηµένες µαθησιακές δυσκολίες του. 8

9 3. Τα ευρήµατα έρευνας των δυσκολιών που αντιµετωπίζουν «οι µαθητές των δύο τελευταίων τάξεων του ηµοτικού Σχολείου Ε και ΣΤ τάξεων» στην αφήγηση και την κατανόηση του γραπτού λόγου που οφείλονται, κατά ένα µεγάλο µέρος της στην δυσκολία αυτών των µαθητών να εκφραστούν µέσω του γραπτού λόγου και να τον κατανοήσουν, έδειξαν ότι τα παιδιά αυτά, ενώ δεν παρουσιάζουν προβλήµατα σηµασιολογικής επίγνωσης, αντιθέτως έχουν στην συντριπτική πλειοψηφία τους προβλήµατα στην αφηγηµατική λειτουργία του λόγου τους και στο επίπεδο της µορφο-συντακτικής επίγνωσης. Μένει να διερευνηθεί, κατά πόσον υπάρχουν αναπτυξιακές διαταραχές στον προσληπτικό ή εκφραστικό τους λόγο ή ενδεχόµενα αναπτυξιακές διαταραχές στον λόγο τους εκφραστικού προσληπτικού µεικτού τύπου, που έχουν σαν αποτέλεσµα την χαµηλή επίδοσή τους στο µάθηµα της Γλώσσας. 4. Τα ευρήµατα έρευνας που αφορούσαν «ψυχοπαιδαγωγική παρέµβαση µιας Νηπιαγωγού σε νήπια που εµφανίζουν επιθετική συµπεριφορά» οδήγησαν στο συµπέρασµα, ότι η επιθετικότητα δεν είναι ένα φαινόµενο καθόλου ξένο στην ελληνική οικογένεια, αλλά και στο ελληνικό νηπιαγωγείο. Η αυταρχικότητα των γονιών σχετίζεται µε αρκετές µορφές επιθετικής συµπεριφοράς, καθώς επίσης και η αυθεντικότητα σχετίζεται αρνητικά µε όλες τις µορφές συµπεριφοράς. Επίσης βρέθηκε ότι η αυθεντικότητα σχετίζεται µε την ηλικία των µητέρων. Οι µητέρες µε µικρότερη ηλικία έχουν µεγαλύτερα επίπεδα αυθεντικότητας, ενώ οι µητέρες άνω των 40 ετών βρέθηκε ότι έχουν υψηλά επίπεδα αυταρχικότητας. 5. Τα αποτελέσµατα έρευνας, που διεξήχθη σε 19 µονάδες επαγγελµατικής κατάρτισης στην Ελλάδα και αφορούσε «Τα Πρόγραµµα Κοινωνικών εξιοτήτων σε Μαθητές µε Νοητική Υστέρηση» διαπιστώθηκε: «ότι τα προγράµµατα των µονάδων επαγγελµατικής κατάρτισης δίνουν µεγαλύτερη βαρύτητα στη σχολική γνώση (διδασκαλία ανάγνωσης, γραφής και αριθµητικής) και όχι στην κοινωνικοποίηση των µαθητών. Όσο αφορά τις δραστηριότητες εκτός σχολείου, οι εκπαιδευτικοί επισκέπτονται µε τους µαθητές τους super market, ενώ αποφεύγουν: µουσεία, θέατρα, σινεµά και δηµόσια κτήρια. Στις επισκέψεις, συνήθως οι µαθητές παραµένουν παθητικοί θεατές, χωρίς ενεργό συµµετοχή στις δραστηριότητες. εν παρατηρήθηκε συγκεκριµένη µαθησιακή προετοιµασία πριν από τις επισκέψεις. Οι κυριότερες δυσκολίες που αντιµετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί κατά την εκµάθηση των κοινωνικών δεξιοτήτων είναι η έλλειψη χρόνου (επειδή υπάρχουν άλλα µαθήµατα στα οποία δίνεται µεγαλύτερη προτεραιότητα) και η έλλειψη βοηθητικού προσωπικού. Επίσης οι γονείς παρουσιάζονται ως υπερπροστατευτικοί, και χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς τις σχολικές δραστηριότητες. Είναι σηµαντικό το εύρηµα: «ότι οι εκπαιδευτικοί κατανοούν τη σπουδαιότητα του ρόλου τους και τη συµβολή τους στην αυτονόµηση των ΑµΑ και ΑµΕΕΑ. 7. Μοντέλα Συνεργασίας των Εµπλεκοµένων στην Αξιολόγηση και την Εκπαίδευση των ΑµΑ και των ΑµΕΕΑ Πέντε εισηγητές-εισηγήτριες προτείνουν: 1. ιάφορες «µορφές επικοινωνίας γονέωνεκπαιδευτικών, αφού διερεύνησαν τις απόψεις γονέων ΑµΑ και ΑµΕΕΑ», θεωρώντας ότι η επικοινωνία, ως βασικός άξονας της συνεργασίας στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αναπτύσσεται αµφίδροµα ανάµεσα σε εκπαιδευτικούς και γονείς µαθητών, οι οποίοι -παρά τους διαφορετικούς τους ρόλους- έχουν κοινό στόχο την προαγωγή του εκπαιδευτικού έργου. Στην περίπτωση της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (Ε.Α.Ε.), όπου οι γονείς ΑµΑ και ΑµΕΕΑ συνεργάζονται µε µια οµάδα εξειδικευµένων επιστηµόνων µε στόχο τη διεπιστηµονική παρέµβαση, η σχέση γονέων και εκπαιδευτικών αποκτά ιδιαίτερη σηµασία και καθίσταται - αναπόφευκτα ίσως- προαπαιτούµενη. Συνοπτικά, η επικοινωνία γονέων και εκπαιδευτικών στα πλαίσια της Ε.Α.Ε. µπορεί να έχει τη µορφή της καθηµερινής ανταλλαγής σηµειωµάτων, µέσω του παιδιού τους, κατά πρόσωπο επικοινωνίας των εκπαιδευτικών µε τους γονείς των µαθητών τους, των επισκέψεων των εκπαιδευτικών στο σπίτι των µαθητών, της τακτικής µεταξύ τους τηλεφωνικής επικοινωνίας, καθώς και των συναντήσεων µε τους γονείς στο χώρο του σχολείου. Πέρα από ερευνητικές και νοµοθετικές προσεγγίσεις, η σχέση εκπαιδευτικών και γονέων ουσιαστικά διαµορφώνεται από τον τρόπο που οι ίδιοι διαχειρίζονται τους ρόλους τους προς αυτήν την κατεύθυνση. 2. Τη δηµιουργία νέων (διαδικτυακών) υπηρεσιών που µπορούν να συµβάλλουν στην ανάπτυξη µιας συνεργατικής κουλτούρας µεταξύ των εκπαιδευτικών της Γενικής και της Ειδικής Αγωγής στη σχολική µονάδα Γενικής Αγωγής, καταθέτοντας ένα ευέλικτο µοντέλο που βασίζεται σε υποδοµές κοινωνικής δικτύωσης, το οποίο θα επιτρέπει τη δηµιουργία, το συνδυασµό και την αξιοποίηση µε τη µορφή mash-ups, στοιχειωδών συνεργατικών υπηρεσιών µέσω ενός απλού και φιλικού περιβάλλοντος. Οι κοινωνικές διαδικτυακές υπηρεσίες, ιστότοποι όπως το Facebook, το MySpace, το SecondLife και το LinkedIn έχουν αλλάξει δραστικά και µόνιµα τον τρόπο επικοινωνίας των ανθρώπων σε προσωπικό και επαγγελµατικό επίπεδο. Το διαδικτυακό περιεχόµενο έχει δηµιουργηθεί από απλούς χρήστες και όχι από εντεταλµένους φορείς ή θεσµικά ορισµένους οργανισµούς. Οι χρήστες αποτελούν πλέον το δοµικό στοιχείο του 9

10 διαδικτύου, δηµιουργούν άµεσα ή έµµεσα περιεχόµενο, συνεργάζονται και παράλληλα διασκεδάζουν και βελτιώνονται µέσα από τις παραπάνω διαδικασίες. Οι χρήστες έχουν εξελιχθεί από απλούς καταναλωτές σε δηµιουργούς, και αντί να περιµένουν παθητικά κάποια εταιρεία να ικανοποιήσει τις ανάγκες τους, αναλαµβάνουν ενεργό ρόλο στη δηµιουργία περιεχοµένου και υπηρεσιών που ικανοποιούν τις προσωπικές ή επαγγελµατικές τους ανάγκες. Τα κίνητρά τους για τη συµµετοχή τους σχετίζονται µε την ανάγκη τους για περιεχόµενο και υπηρεσίες που ανταποκρίνονται στην προσωπικότητά τους, στη διάθεση για πειραµατισµό, στις δυνατότητες µάθησης και απόκτησης εµπειρίας, στην επικοινωνία και συµµετοχή µε άλλα άτοµα, και στην ευχαρίστηση που έχουν µε την ιδέα της συνεισφοράς στην κοινότητα (επαγγελµατική ή άλλη) και στους φίλους τους. 8. ηµοκρατικό και Παιδαγωγικό Καθήκον η Σχολική και Κοινωνική Ένταξη των ΑµΑ και των ΑµΕΕΑ Η ύπαρξη κοινωνικών, οικογενειακών, πολιτιστικών και εκπαιδευτικών περιβαλλόντων στα οποία ζουν ανήλικοι, καθώς κι η κατάστρωση-εφαρµογή προγραµµάτων σπουδών στο σχολείο για την εκπαίδευσή τους, βοηθούν ουσιαστικά στην κοινωνική και σχολική εξέλιξη των νηπίων, των παιδιών και των εφήβων. Είναι διαδικασίες µε έντονα κοινωνικά, ηθικά, επιστηµονικά και πολιτικά χαρακτηριστικά, οι οποίες περιλαµβάνουν ανταγωνιστικές ιδεολογικές, επιστηµονικές, πολιτικές και έντονα προσωπικές (υποκειµενικές) έννοιες αξιολόγησης του σχολικών δοµών και της εκπαιδευτικής δραστηριότητας. Όµως η κυριαρχία κοινότυπων σκέψεων στο ανθρώπινο δυναµικό των εκπαιδευτικών µηχανισµών, δεν συµβάλλει στη δηµιουργία συνθηκών αλληλεπίδρασης αλληλοτροφοδότησης µε το µαθητικό πληθυσµό και τείνει να κινείται, εντελώς αντίθετα από δηµοκρατικές, ηθικές, πολιτικές και επιστηµονικές υπαγορεύσεις. Η φιλοσοφική αφέλεια και η εκπληκτική ντετερµινιστική άποψη της διαχείρισης συστηµάτων είναι ίσως ιδιαίτερα φανερή: α) όταν απαιτείται από όλους εκείνους που οικοδοµούν εκπαιδευτικά συστήµατα να «κατασκευάζουν-διαµορφώνουν» καθορισµένους αντικειµενικούς στόχους για τη µάθηση, την αξιολόγηση, τη διάγνωση, διαφοροροδιάγνωση, τη γνωµάτευση [ ], και β) όταν µε νοµοθετικές υπαγορεύσεις, δηλώνεται ρητά: «τι αναµένεται από τον εκπαιδευτικό, τον ψυχολόγο, τον ψυχίατρο, το /θεραπευτή, τον κοινωνικό λειτουργό κ.ά. για να είναι σε θέση να κάνει, να γνωρίσει, να διαγνώσει, να αξιολογήσει και να αισθάνεται σαν αποτέλεσµα της εµπειρίας της παρέµβασής του. Αυτή η αναγωγική νοοτροπία, σύµφωνα µε την οποία οι συνιστώσες της γνώσης αποχωρίζονται από το «αίσθηµα» και µπορούν να καθοριστούν µε όρους µπηχεϋβιορισµού, παρερµηνεύει θεµελιακά τη φύση της ανθρώπινης δράσης. Στο εκπαιδευτικό σύστηµα, καθώς εξαπλώνονται οι µέθοδοι τεχνικού ελέγχου µε τη µορφή προκατασκευασµένων «συστηµάτων» διάγνωσης, αξιολόγησης και διδασκαλίας, υποβαθµίζονται οι ικανότητες των εκπαιδευτικών και των εµπλεκοµένων ειδικοτήτων στους θεσµούς της εκπαίδευσης. Οι πιέσεις στους εκπαιδευτικούς είναι εντονότερες, γιατί υποχρεώνονται να προσαρµόζονται σε νέα διδακτικά µοντέλα, νέο διδακτικό υλικό και νέες ελαστικές σχέσεις εργασίας. Μια χαρακτηριστική ένδειξη για τον προσανατολισµό στο επάγγελµα των εκπαιδευτικών αποτελεί η εξάπλωση των µεθόδων του µπηχεϋβιορισµού στον έλεγχο της διδακτικής στρατηγικής των εκπαιδευτικών, αφού η δηµιουργία του διδακτικού υλικού στηρίζεται σε αυτές. Το σχολικό µάθηµα εξατοµικεύεται και χάνει το συλλογικό του χαρακτήρα, αφού το διδακτικό υλικό οργανώνεται γύρω από την επιβολή -µέσα από τα αµέτρητα «τετράδια εργασίας και τα συχνά τεστ- αυστηρά προκαθορισµένων µοντέλων συµπεριφοράς. Οι µαθητές κι οι µαθήτριες πηγαίνοντας στο σχολείο «προσπερνούν» τη σύνθετη κοινωνική πραγµατικότητα, γιατί έρχονται σε ελάχιστη επικοινωνία µε τον εκπαιδευτικό, ο οποίος δεν επεµβαίνει στις αντικειµενικές πλέον διδακτικές διαδικασίες. Η εξέλιξη κι η πρόοδος των µαθητών γίνεται ένα φυσικό µέγεθος που εξαρτάται από την ταχύτητα της µάθησης κάθε ατόµου και µπορεί να µετρηθεί µε µεγάλη ακρίβεια (χάρη στη χρήση των τεστ). Εποµένως η λειτουργία διαγνωστικών και αξιολογικών µηχανισµών, που χρησιµοποιούν τέτοιες «άρτιες» µεθόδους τεχνικού ελέγχου, εµποδίζει µια ισορροπηµένη κοινωνική και σχολική εξέλιξη του παιδιού, αφού διευκολύνει τις ταξινοµήσεις υπέρ των «ευφυών» µαθητών εις βάρος των «αναπήρων», και ίσως µε µοναδικό τίµηµα τον αποκλεισµό των δεύτερων. Σήµερα τα ΚΕ Υ ακολουθούν το µοντέλο της ιατροποίησης των ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών θεωρώντας ότι «κάθε σχολικό και παιδαγωγικό πρόβληµα» εντοπίζεται µόνο µε τη χρήση τυποποιηµένων ψυχολογικών κριτηρίων (test). Όµως η σύγχρονη παιδαγωγική θεώρηση, µέσα από το πρίσµα της διεπιστηµονικής οριοθέτησης της Ειδικής Παιδαγωγικής, θέτει σε αµφισβήτηση τη µονοµερή και άκαµπτη διαγνωστική διαδικασία, γιατί η στερεοτυπική χρήση ψυχολογικών και ψυχιατρικών test νοµιµοποιούσε την αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος του «διαταραγµένου και νοητικά καθυστερηµένου» από το γενικό σχολείο στο ειδικό σχολείο. 10

11 Συνοψίζοντας, η διάγνωση των µαθησιακών δυσκολιών πρέπει να τελεσφορείται όσο το δυνατό πιο σύντοµα, πριν αρχίσει το παιδί τη φοίτησή του στο σχολείο, για να του παρασχεθεί έγκαιρα η κατάλληλη παιδαγωγική αρωγή, αλλά µε την προϋπόθεση τα µέτρα στήριξης να συνεχιστούν και να υποστηριχθούν και µετά την είσοδο του παιδιού στο δηµοτικό σχολείο µε την απρόσκοπτη συνεργασία του Εκπαιδευτικού της Τάξης, του Σχολικού Συµβούλου, του Εκπαιδευτικού της Ειδικής Αγωγής, του Ψυχολόγου, των Γονέων του Παιδιού, του ΚΕ Υ κτλ. Πριν από µερικά χρόνια τα Κ ΑΥ αντιµετώπιζαν τις µαθησιακές δυσκολίες ως πρόκληση για εκπαιδευτική παρέµβαση και µε το συγκεκριµένο σκεπτικό λειτουργίας τους δεν περιορίζονται στη διάγνωση (ιατρικό µοντέλο) αλλά προχωρούσαν, στο µέτρο του δυνατού, σε προτάσεις εκπαιδευτικής παρέµβασης, σε άρρηκτη συνεργασία µε το σχολείο και µε επανακαθορισµό των στόχων, παρέχοντας συµβουλευτική υποστήριξη τόσο στο διδακτικό προσωπικό όσο και στους γονείς των µαθητών µε µαθησιακές δυσκολίες. Τα άτοµα µε αναπηρία και τα άτοµα µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες τα χειριζόµαστε παιδαγωγικά, όπως και τους άλλους µαθητές σ ένα Σχολείο για Όλους, µε όρους ισοτιµίας και αναγνώρισης της διαφορετικότητας. Σε µια δηµοκρατική κοινωνία, όπως είναι η ελληνική, έγιναν και γίνονται µεγάλοι αγώνες για να υιοθετηθούν νέες διαφοροποιηµένες παιδαγωγικές πρακτικές στο σχολείο, την οικογένεια και την κοινωνία. Ολοένα και περισσότεροι γονείς, εκπαιδευτικοί, ψυχολόγοι και άλλοι επαγγελµατίες υιοθετούν την άποψη: «ότι η υποστήριξη των ατόµων µε αναπηρία και των ατόµων µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες πρέπει να συντελείται µε διακριτικότητα, µεθοδικότητα, κατανόηση και ευθύνη σε ένα Σχολείο για Όλους, χωρίς υποτιµητικές διακρίσεις, περιθωριοποιήσεις και απλές συµπάθειες». Οι επαγγελµατίες που προσφέρουν ειδική αγωγή, εκπαίδευση και υποστήριξη σέβονται την προσωπικότητα των ΑµΑ και των ΑµΕΕΑ, λαµβάνουν σοβαρά υπόψη τις ατοµικές διαφορές, τις δυνατότητες και τις αδυναµίες τους, χωρίς να προσκολλώνται στη στείρα και πιστή εφαρµογή των αναλυτικών προγραµµάτων µιας «κρατικής διδακτικής» που µοιάζει µε την «Κλίνη του Προκρούστη». Με επιστηµονική κατάρτιση, δηµοκρατική και παιδαγωγική ευαισθησία δηµιουργούµε µαθησιακά περιβάλλοντα επιτυγχάνοντας την εσωτερική διαφοροποίηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, ανάλογα µε την ειδική εκπαιδευτική ανάγκη κάθε παιδιού και αποφεύγοντας τους ανερµάτιστους αυτοσχεδιασµούς. Η ανάπτυξη ειδικών εκπαιδευτικών προγραµµάτων για τα τα ΑµΑ και τα ΑµΕΕΑ δεν είναι ούτε πολυτέλεια, ούτε µαταιοπονία, ούτε σπατάλη, ούτε φιλανθρωπική παραχώρηση, αλλά πολιτικο-κοινωνική αναγκαιότητα και δηµοκρατικό δικαίωµα. ηµοκρατικό δικαίωµα που επιβάλλεται από το Ελληνικό Σύνταγµα που προστατεύει τις θεµελιώδεις αξίες της ηµοκρατίας, της Κοινωνικής ικαιοσύνης, της Ελευθερίας και των Ανθρώπινων ικαιωµάτων. 11

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 Οι εισηγήσεις, που παρουσιάζονται πιο κάτω είναι ενδεικτικές και δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνική Παιδαγωγική, Διαπολιτισμικότητα, Συμβουλευτική και Ειδική Αγωγή»

«Κοινωνική Παιδαγωγική, Διαπολιτισμικότητα, Συμβουλευτική και Ειδική Αγωγή» 20 ο Διεθνές Συνέδριο «Κοινωνική Παιδαγωγική, Διαπολιτισμικότητα, Συμβουλευτική και Ειδική Αγωγή» Πάτρα, 6-8 Νοεμβρίου 2015 Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών E-mail επικοινωνίας για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική) Βασικές διαδικασίες 1 ου έτους εφαρμογής Γενική Εκτίμηση (άπαξ) Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Β. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΕΑΕΚ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΦΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚ- ΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ «ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

α.νοητικά χαρακτηριστικά β.αισθητηριακά χαρακτηριστικά ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

α.νοητικά χαρακτηριστικά β.αισθητηριακά χαρακτηριστικά ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΔΑ Ειδική αγωγή κ. Χρηστάκης Άτομα με δυσκολίες ή με εκπαιδευτικές δυσκολίες είναι τα άτομα που διαφέρουν από το Μ.Ο. στα ακόλουθα χαρακτηριστικά: α.νοητικά χαρακτηριστικά β.αισθητηριακά χαρακτηριστικά γ.φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

Νέος Παιδαγωγός Πανελλήνιο συνέδριο για τον παιδαγωγό του σήμερα Ίδρυμα Ευγενίδου, 3 & 4 Μαΐου 2014

Νέος Παιδαγωγός Πανελλήνιο συνέδριο για τον παιδαγωγό του σήμερα Ίδρυμα Ευγενίδου, 3 & 4 Μαΐου 2014 «Εκπαιδευτικό υλικό και λογισμικό για μαθητές με αναπηρίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» Γελαστοπούλου Μαρία, Ειδική Παιδαγωγός, ΙΕΠ Κουρμπέτης Βασίλης, Σύμβουλος Α, ΙΕΠ Νέος Παιδαγωγός Πανελλήνιο συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Στο πλαίσιο της ευρύτερης επιστημονικής κοινότητας, η συζήτηση η οποία αφορά στην εκπόνηση πολιτικών προστασίας του παιδιού και της οικογένειας εστιάζει,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Οργάνωση και λειτουργία Τ.Ε. δημοτικού σχολείου

ΘΕΜΑ: Οργάνωση και λειτουργία Τ.Ε. δημοτικού σχολείου Αγ. Στέφανος, 26/09/2014 Αριθ. Πρωτ: Φ1.4/1466 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ -------------------- ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάργυρος Καραπέτσας, Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Ανάργυρος Καραπέτσας, Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος καταρτιζομένων «Πρόγραμμα κατάρτισης στις αναπτυξιακές διαταραχές παιδιών και εφήβων (Συμπτωματολογία Αξιολόγηση Παρέμβαση)». Το Εργαστήριο Νευροψυχολογίας του Παιδαγωγικού

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών,

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΙΛΙΟΝ,16/09/2009 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΟΚΑΝΑ, συνεχίζει τις δράσεις στη τοπική

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Στην ένταξη µε πάνε σαράντα κύµατα Οι περιοχές στις οποίες δραστηριοποιηθήκαµε από τον Νοέµβριο µέχρι σήµερα ήταν τα Άνω Λιόσια, το Ζεφύρι, το Ίλιον και οι Αχαρνές µε έντεκα (11)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ Εγνατίας 156, 54006 Θεσσαλονίκη Γραφείο Τύπου: Μιχάλης Δώσσας Τηλ: 2310.891.311, 6974.487.128 Φαξ: 2310.891.313 Ε-mail: gtypou@uom.gr, mikegd@uom.gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αρ. σελ.: 5 Θεσσαλονίκη, Τρίτη, 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χαράλαµπος Βρασίδας www.cardet.org www.unic.ac.cy info@cardet.org Ανασκόπηση Σύγχρονες τάσεις Στοιχεία από ΕΕ Προκλήσεις Χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση 1

Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση 1 Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση Το τελικό στάδιο της πρώτης φάσης του Προγράµµατος του Φορέα για την Αξιολόγηση στο Πλαίσιο της Συνεκπαίδευσης περιλάµβανε µια συζήτηση και κατόπιν επεξήγηση

Διαβάστε περισσότερα

µέχρι την ηλικία που αυτά θα πάνε στο Δηµοτικό άδεια ίδρυσης

µέχρι την ηλικία που αυτά θα πάνε στο Δηµοτικό άδεια ίδρυσης Μετά τα όσα έχουν γραφεί και ειπωθεί σχετικά µε το θέµα των Νηπιαγωγείων εντός Παιδικών Σταθµών -και για να µπουν τα πράγµατα στη θέση τους και να αποκατασταθεί η αλήθεια, ώστε όλοι οι εµπλεκόµενοι να

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Κύκλος σεµιναρίων στην Ανάλυσης της Συµπεριφοράς όπως αυτή εφαρµόζεται στις ιαταραχές Αυτιστικού Φάσµατος Το

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ Το έντυπο «Φοιτητές με Δυσλεξία» απευθύνεται στην ακαδημαϊκή κοινότητα του Πανεπιστημίου Κρήτης και σχεδιάστηκε στο πλαίσιο της προσπάθειας του Συμβουλευτικού Κέντρου Φοιτητών να ενημερώσει

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Δρ. Γεώργιος Ζάχος Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Εμμανουήλ Νίνος Εκπαιδευτικός, Υπεύθυνος στη Σ. Β. στο 9ο Γυμνάσιο Περιστερίου,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ «Ειδική Αγωγή & Εκπαίδευση για τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών σε άτοµα µε αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες»

ΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ «Ειδική Αγωγή & Εκπαίδευση για τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών σε άτοµα µε αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» ΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ «Ειδική Αγωγή & Εκπαίδευση για τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών σε άτοµα µε αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» Άρθρο 1 Έννοια και σκοπός 1. Η αναπηρία αποτελεί φυσικό µέρος της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΕΙ ΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ»

ΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΕΙ ΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ» ΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΕΙ ΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α`: ΓΕΝΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρο 1 Έννοιες - Σκοπός 1. Ειδική Εκπαίδευση είναι το σύνολο των παρεχόµενων εκπαιδευτικών υπηρεσιών στους µαθητές µε αναπηρία και διαπιστωµένες

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Τα προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς που παρουσιάζουν οι μαθητές σημειώνουν αυξητικές τάσεις, στις οποίες ο Διευθυντής του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεσµος Καθηγητών Γαλλικής Γλώσσας 1 Πανεπιστηµιακής Εκπαίδευσηςwww.apf.gr .» ΜΑΡΝΗ 43 104 38 ΑΘΗΝΑ

Σύνδεσµος Καθηγητών Γαλλικής Γλώσσας 1 Πανεπιστηµιακής Εκπαίδευσηςwww.apf.gr .» ΜΑΡΝΗ 43 104 38 ΑΘΗΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΩΝ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΩΝ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Κυριακή 28-1-2007 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΑ - ΓΕΝΙΚΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ (συντελεστής βαρύτητας 40%) 1. Στο δηµόσιο σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

www.genadios.edu.gr Λεωφ. Καλαμακίου 104Β, Άλιμος ΤΚ 174 55 Τ. 210 9828888 210 9829888 210 9830888 F. 210 9850342 Ε. info@genadios.edu.

www.genadios.edu.gr Λεωφ. Καλαμακίου 104Β, Άλιμος ΤΚ 174 55 Τ. 210 9828888 210 9829888 210 9830888 F. 210 9850342 Ε. info@genadios.edu. Αγαπητοί γονείς Αισθανόμαστε την ανάγκη να επικοινωνήσουμε μαζί σας για να σας ενημερώσουμε σχετικά με την ταυτότητα της ΓΕΝΝΑΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ και το αξιόλογο και πολυεπίπεδο εκπαιδευτικό έργο που επιτελεί.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ακαδηµαϊκή Εκπαίδευση Χαρίσης-

Ακαδηµαϊκή Εκπαίδευση Χαρίσης- Ακαδηµαϊκή Εκπαίδευση Χαρίσης- ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥΣ ΑΠΟ ΕΞΕΙ ΙΚΕΥΜΕΝΟΥΣ ΨΥΧΟΛΟΓΟΥΣ: ΕΝΙΣΧΥΣΗ, ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙ ΙΟΥ-ΕΦΗΒΟΥ Έλσα ηµοπούλου-ψυχολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Σπύρος Πανέτσος Επιστ. Υπευθ. Γραφείου Διασύνδεσης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Η Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ειδική αγωγή βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο μεταίχμιο. Σε μια προσπάθεια προσδιορισμού της ταυτότητάς της ανάμεσα στο «ειδικό» και το «ενταξιακό»,

Η ειδική αγωγή βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο μεταίχμιο. Σε μια προσπάθεια προσδιορισμού της ταυτότητάς της ανάμεσα στο «ειδικό» και το «ενταξιακό», Η ειδική αγωγή βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο μεταίχμιο. Σε μια προσπάθεια προσδιορισμού της ταυτότητάς της ανάμεσα στο «ειδικό» και το «ενταξιακό», ως αναπόσπαστο κομμάτι της γενικής εκπαίδευσης, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ Υπουργείο Υγείας- Διοίκηση 1 ης ΥΠΕ Αττικής Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ- ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ Ν.Π.Δ.Δ. Μπαρδάνη Ειρήνη, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, Σ. Δ/ντρια Μαυραντώνη

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15 Πρόλογος... 21 1 Eπισκόπηση: H εκπαίδευση των κωφών... 29 Eισαγωγή... 29 Η επίδραση της δημόσιας εκπαίδευσης... 39 Oρισμοί... 44 Απλοί γενικοί ορισμοί...

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 201-2016 www.psych.uoa.gr Πληροφορίες για το ΠΜΣ όπως αυτές αναφέρονται στο σχετικό ΦΕΚ ίδρυσής του και στην Προκήρυξη υποβολής υποψηφιοτήτων:

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013

Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.1. Εισαγωγική ενημέρωση για τη φιλοσοφία, τους σκοπούς και την ανάπτυξη του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ. 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε.

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ. 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. Συνοδευτικό Θέματος 2: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Βασικές θέσεις για αναλυτικά προγράμματα και σχολικά βιβλία με βάση τα πορίσματα και

Διαβάστε περισσότερα