Γενικά για την Οικογένεια των Κολοκυνθιδών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γενικά για την Οικογένεια των Κολοκυνθιδών"

Transcript

1 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γενικά για την Οικογένεια των Κολοκυνθιδών 1 Εισαγωγή Τα είδη φυτών της οικογένειας των κολοκυνθιδών ή κολοκυνθωδών (Cucurbitaceae) που χρησιμοποιούνται ως λαχανικά έχουν παίξει σπουδαίο ρόλο στη διατροφή του ανθρώπου για πάρα πολλούς αιώνες. Στην οικογένεια αυτή ανήκουν η αγγουριά (Cucumis sativus), η καρπουζιά (Citrullus vulgaris ή Citrullus lanatus), η πεπονιά (Cucumis melo), το καλοκαιρινό κολοκυθάκι (Cucurbita pepo) και η κολοκυθιά (Cucurbita maxima και Cucurbita moschata). Από τα παραπάνω λαχανικά η αγγουριά, η καρπουζιά, η πεπονιά και η κολοκυθιά ονομάζονται κολοκυνθοειδή του παλιού κόσμου (Ασία, Ευρώπη, Αφρική), ενώ το κολοκυθάκι και η κανταλούπη (ένας τύπος πεπονιού) ονομάζονται κολοκυνθοειδή του νέου κόσμου (Αμερική). Τα κολοκυνθώδη λαχανικά, λόγω του ότι ο βλαστός τους φέρει έλικες, οι οποίοι τους δίνουν τη δυνατότητα να αναρριχώνται, ονομάζονται στις αγγλοσαξονικές χώρες και κληματώδη λαχανικά ή οικογένεια των κληματωδών λαχανικών. Τα καλλιεργούμενα κολοκυνθοειδή έχουν κοινά χαρακτηριστικά τα οποία αναφέρονται τόσο στις κλιματολογικές και καλλιεργητικές απαιτήσεις τους όσο και στη βλαστική τους ανάπτυξη και στα αναπαραγωγικά τους όργανα. Είναι γεγονός ότι η επιστημονική γνώση γύρω από τη φυσιολογία των κολοκυνθοειδών μέχρι τη δεκαετία του 1960 δεν ήταν ανάλογη με την οικονομική σημασία της παραγωγής τους. Έκτοτε, με την ανάπτυξη των θερμοκηπιακών καλλιεργειών, οι επιστήμονες έδωσαν έμφαση στην επίλυση προβλημάτων που σχετίζονταν πρωτίστως με την καλλιέργεια της αγγουριάς, δευτερευόντως με την καλλιέργεια της πεπονιάς και ακολούθως με την καλλιέργεια της καρπουζιάς και του καλοκαιρινού κολοκυθιού.

2 1 κεφάλαιο Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον των ερευνητών, κατά την περίοδο μεταξύ 1960 και 1980, για τον ορμονικό έλεγχο της έκφρασης του φύλου (αρσενικά ή θηλυκά άνθη) διευκόλυνε την παραγωγή υβριδίων αγγουριάς και κολοκυθιάς τα οποία πολλαπλασίασαν την παραγωγικότητα των φυτών και συνεπώς αύξησαν τις στρεμματικές αποδόσεις. Ακολούθησαν ερευνητικές προσπάθειες για τον επηρεασμό του μεταβολισμού των σακχάρων στους καρπούς, γεγονός που βελτίωσε την ποιότητα των πεπονιών. Τελικά μπορεί να λεχθεί ότι οι γνώσεις μας γύρω από τα καλλιεργούμενα κολοκυνθώδη λαχανικά είναι ανισομερώς κατανεμημένες και έτσι υπάρχουν επιστημονικά πεδία τα οποία έχουν μελετηθεί αρκετά και άλλα όπου οι γνώσεις μας είναι περιορισμένες. Το δεύτερο ισχύει κυρίως για το καρπούζι, το κολοκυθάκι και την κολοκύθα και μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι τα είδη αυτά εκδηλώνουν ένα ευρύτατο φάσμα συμπεριφοράς που τα καθιστά δύσκολο πειραματικό υλικό σε συνθήκες θερμοκηπίου, θαλάμων ανάπτυξης ή/και υπαίθρου. 2 ιαφοροποίηση Aνθέων Τα φυτά των καλλιεργούμενων κολοκυνθοειδών ανάλογα με τον τύπο των ανθέων που φέρουν μπορούν να χαρακτηρισθούν ως: i. Μόνοικα-δίκλινα. Είναι τα φυτά που φέρουν τα θηλυκά και τα αρσενικά άνθη χωριστά σε διαφορετικά μέρη του βλαστού. Είναι αυτονόητο ότι τα άνθη αυτά είναι ατελή. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα περισσότερα φυτά όλων των καλλιεργούμενων κολοκυνθοειδών. ii. Ερμαφρόδιτα. Είναι τα φυτά που φέρουν μόνο τέλεια άνθη. iii. Θηλυκά. Είναι τα φυτά που φέρουν μόνο θηλυκά άνθη. iv. Αρσενικά. Είναι τα φυτά που φέρουν μόνο αρσενικά άνθη. v. Ανδρομόνοικα. Είναι τα φυτά που φέρουν ταυτόχρονα αρσενικά και ερμαφρόδιτα (τέλεια) άνθη σε χωριστές θέσεις. Το μέγιστο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής καρπών των καλλιεργούμενων κολοκυνθοειδών προέρχονται από φυτά μόνοικα-δίκλινα, ενώ η συνεισφορά όλων των υπόλοιπων κατηγοριών είναι ελάχιστη, με εξαίρεση το πεπόνι όπου τα ανδρομόνοικα φυτά συνιστούν τον κυρίαρχο τύπο και συμβάλλουν κατ αποκλειστικότητα στην παραγωγή εμπορεύσιμου προϊόντος. Επίσης οι γονότυποι που φέρουν μόνο θηλυκά φυτά είναι κυρίαρχοι στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες αγγουριάς (Πίνακας 1.1). 22

3 Γενικά για την οικογένεια των κολοκυνθιδών 1 Πίνακας 1.1: Μορφολογία ανθέων στα κολοκυνθώδη λαχανικά. Είδος Αγγουριά (Cucumis sativus) Πεπονιά (Cucumis melo) Κολοκυθάκι (Cucurbita pepo) Καρπουζιά (Citrullus vulgaris) Τύπος φυτού (είδος ανθέων) Μόνοικο-δίκλινο (ο πλέον κοινός) Θηλυκό (κοινός στα θερμοκήπια) Ερμαφρόδιτο Ανδρομόνοικο Ανδρομόνοικο (ο πλέον κοινός) Μόνοικο-δίκλινο Μόνοικο-δίκλινο Μόνοικο-δίκλινο (ο πλέον κοινός) Ανδρομόνοικο Τα άνθη σχηματίζονται στα αρχικά στάδια ανάπτυξης των σπορόφυτων αγγουριάς και πεπονιάς και μάλιστα στις μασχάλες των πρώτων φύλλων του κύριου βλαστού. Τόσο τα αρσενικά και τα θηλυκά όσο και τα ερμαφρόδιτα άνθη προέρχονται από μορφολογικά όμοιες περιοχές που καλούνται «προφυλετικές» (prosexual) καταβολές οι οποίες διαφοροποιούνται στη συνέχεια σε αρσενικά, θηλυκά ή τέλεια άνθη (Atsmon και Galum 1960 και Goffinet 1990). Η διαφοροποίηση των ανθέων επηρεάζεται από γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες καθώς και από την επίδραση εξωγενών ορμονών. Η πορεία της διαφοροποίησης των ανθέων έχει μελετηθεί με τη δέουσα προσοχή από τους ερευνητές κυρίως στην αγγουριά και κατά δεύτερο λόγο στα άλλα είδη της ίδιας βοτανικής οικογένειας. Στα μόνοικα φυτά τόσο της αγγουριάς όσο και των άλλων κολοκυνθοειδών ο σχηματισμός των ανθέων ακολουθεί ένα αρκετά διακριτό οντογενετικό πρότυπο (Nitsch κ.ά. 1952, Shifriss και Galum 1956). Έτσι, τα γόνατα στη βάση του κυρίου βλαστού δίνουν γέννηση σε αρσενικά άνθη. Με την προοδευτική απομάκρυνση από τη βάση μειώνεται ο αριθμός των αρσενικών και αυξάνεται ο αριθμός των θηλυκών ανθέων. Τέλος υπάρχει η περιοχή προς την κορυφή του κύριου βλαστού όπου παράγονται μόνο θηλυκά άνθη. Οι πλάγιοι βλαστοί 1ης, 2ης ή μεγαλύτερης τάξης φέρουν κατά κύριο λόγο θηλυκά άνθη. Για το λόγο αυτό επιβάλλεται το κορυφολόγημα των φυτών στα περισσότερα κολοκυνθώδη ως αναγκαία καλλιεργητική τεχνική, προκειμένου να αυξηθεί ο αριθμός των θηλυκών ανθέων σε πρόωρο βλαστικό στάδιο, γεγονός που συντελεί στην πρωίμιση της ωρίμασης των καρπών και την αύξηση της ολικής παραγωγής ανά φυτό. 23

4 1 κεφάλαιο α. Γενετικοί παράγοντες που επηρεάζουν την έκφραση του φύλου Αναλυτική περιγραφή των γονιδίων που ευθύνονται για την έκφραση του φύλου στα κολοκυνθώδη λαχανικά υπάρχει στις μελέτες των Frankel και Galum (1977), Lower κ.ά. (1982) και Lower και Edwards (1986). Οι ποικιλίες και τα υβρίδια των κολοκυνθωδών τα οποία φέρουν μόνο θηλυκά άνθη μπορεί να είναι είτε ομοζύγωτες είτε ετεροζύγωτες ως προς τα γονίδια που καθορίζουν το φύλο. Η διάκριση αυτή είναι πάρα πολύ χρήσιμη στους βελτιωτές και τους γενετιστές για τους παρακάτω λόγους. Οι ομοζύγωτες γραμμές των θηλυκών φυτών αγγουριάς παράγουν απογόνους οι οποίοι φέρουν αρσενικά άνθη σε πολύ χαμηλό ποσοστό ή σε αρκετές περιπτώσεις φέρουν μόνο θηλυκά άνθη (Lower κ.ά. 1983). Αντίθετα οι ετεροζύγωτες γραμμές των θηλυκών φυτών και ειδικότερα αυτές που προήλθαν από τη διασταύρωση θηλυκών φυτών με μόνοικα-δίκλινα φυτά παράγουν αρσενικά άνθη σε ένα μεγάλο αριθμό γονάτων (Cantliffe 1981, Lower κ.ά και Lower και Edwards 1986). Μεταξύ των ετεροζύγωτων θηλυκών γονοτύπων μπορεί να εμφανιστούν διαφορές σε ό,τι αφορά το ποσοστό των γονάτων που παράγουν αρσενικά άνθη. Τα περισσότερα υβρίδια αγγουριάς που χρησιμοποιούνται στις υπαίθριες καλλιέργειες είναι ετεροζύγωτα σε ό,τι αφορά το θηλυκό χαρακτήρα τους και γι αυτό το λόγο ονομάζονται από τους σποροπαραγωγικούς οίκους «κατά κύριο λόγο θηλυκά». Τα υβρίδια αυτά επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τις περιβαλλοντικές συνθήκες σε ό,τι αφορά την εκδήλωση του φύλου των ανθέων (Cantliffe 1981 και Nienhuis κ.ά. 1984) και το αντικείμενο αυτό πραγματευόμαστε αμέσως παρακάτω. β. Επίδραση περιβαλλοντικών συνθηκών στην έκφραση του φύλου των ανθέων Η επίδραση των περιβαλλοντικών παραγόντων στην έκφραση του φύλου των ανθέων εστιάζεται: α) στη ζώνη των γονάτων όπου εκδηλώνεται η μετάβαση από την παραγωγή αρσενικών σε θηλυκά άνθη, δηλαδή από την αρίθμηση του γονάτου στο οποίο παράγεται το πρώτο θηλυκό άνθος και β) στην αναλογία: αρσενικά προς θηλυκά άνθη, που παράγονται σ έναν ορισμένο αριθμό γονάτων. Επειδή στα μόνοικαδίκλινα κολοκυνθοειδή ο αριθμός των παραγομένων θηλυκών ανθέων αυξάνει με την πάροδο του χρόνου, πρέπει η σύγκριση της επίδρασης διαφόρων περιβαλλοντικών παραμέτρων να γίνεται στην ίδια χρονική 24

5 Γενικά για την οικογένεια των κολοκυνθιδών 1 περίοδο, δηλαδή, πρέπει η σύγκριση να γίνεται σε άνθη που παράγονται από ένα σταθερό αριθμό γονάτων. Τουλάχιστον τρεις περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν σημαντικά την έκφραση του φύλου στα φυτά αγγουριάς και κολοκυθιάς, δηλαδή η θερμοκρασία, η ένταση του φωτός και η φωτοπερίοδος. Σε συνθήκες χαμηλών θερμοκρασιών (<15 ο C) ευνοείται η παραγωγή θηλυκών ανθέων. Σε ένα τέτοιο καθεστώς ενδιαφέρει κυρίως η μέση ημερήσια θερμοκρασία^ αλλά και η νυχτερινή θερμοκρασία έχει τις επιπτώσεις της. Έτσι, σε καθεστώς σταθερής μέσης ημερήσιας θερμοκρασίας, εάν η θερμοκρασία της νύχτας είναι υψηλή τότε παράγεται μεγαλύτερος αριθμός αρσενικών ανθέων από ό,τι σε καθεστώς υψηλών θερμοκρασιών στη διάρκεια της ημέρας (Νitsch κ.ά. 1952). Συνεπώς σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες κολοκυνθοειδών πρέπει να αποφεύγεται το καθεστώς των υψηλών θερμοκρασιών τη νύχτα. Η επίδραση της θερμοκρασίας στην αγγουριά λαμβάνει χώρα είτε τη χρονική περίοδο της διαφοροποίησης των ανθικών καταβολών είτε την περίοδο της εξέλιξης του άνθους προς την άνθηση. Στο καλοκαιρινό κολοκυθάκι (Cucurbita pepo) η επικράτηση χαμηλών θερμοκρασιών κατά την περίοδο της διαφοροποίησης των ανθικών καταβολών παρεμποδίζει το σχηματισμό αρσενικών ανθέων και οδηγεί σε πρόωρη παραγωγή θηλυκών ανθέων (Rylski και Aloni 1990). Όμως, όπως απέδειξαν μελέτες του NeSmith κ.ά. (1994), υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ του καθεστώτος της θερμοκρασίας και του γονότυπου επί του αριθμού των αρσενικών και θηλυκών ανθέων που φθάνουν στην άνθηση. Σε ό,τι αφορά την επίδραση του φωτός έχει αποδειχθεί ότι η μεγάλη ηλιοφάνεια γενικά ευνοεί την παραγωγή θηλυκών ανθέων, ενώ η σκίαση ή ο χαμηλής έντασης φωτισμός καθυστερεί την εμφάνιση των θηλυκών ανθέων (Ito και Saitο 1960, Kooistra 1967 και Cantliffe 1981). Ο συνδυασμός χαμηλού φωτισμού και καθεστώτος υψηλών θερμοκρασιών συμβάλλει στην παραγωγή αρσενικών ανθέων και θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από τους καλλιεργητές κολοκυνθοειδών την περίοδο του φθινοπώρου σε θερμοκήπια, όπου μπορεί να σημειωθεί χαμηλός φωτισμός εξαιτίας της κακής κατάστασης του υλικού κάλυψης είτε από υποβάθμιση της ποιότητάς του (φωτοχημικές αντιδράσεις στο πλαστικό) είτε από μεγάλη δόση ψεκασμού με υλικό σκίασης. Ο κίνδυνος αυτός είναι μεγαλύτερος σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες σε περιοχές της Βόρειας Ελλάδας. Εκτός από την ένταση του φωτός και η φωτοπερίοδος παίζει ρόλο στην έκφραση του φύλου των ανθέων, αν και ο ρόλος αυτός είναι μικρότερης σημασίας εκείνου της θερμοκρασίας και της έντασης του 25

6 1 κεφάλαιο φωτός (Matsuo 1968). Βραχεία φωτοπερίοδος τείνει να ευνοήσει την παραγωγή θηλυκών ανθέων. Σε συνθήκες υπαίθρου είναι αδύνατος ο διαχωρισμός της φωτοπεριόδου από την ένταση του φωτισμού, αφού η μικρή φωτοπερίοδος συνυπάρχει κατεξοχήν με τη μειωμένη ηλιοφάνεια. Όμως σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες, όπου με συμπληρωματικό τεχνητό φωτισμό είναι δυνατή η ταυτόχρονη σταθεροποίηση της έντασης του φωτός και η αυξομείωση της περιόδου φωτισμού, έχει αποδειχθεί ότι μερικές ποικιλίες και υβρίδια αγγουριού είναι ουδέτερα στη φωτοπερίοδο και άλλες καθυστερούν την εμφάνιση των θηλυκών ανθέων σε καθεστώς μεγάλης φωτοπεριόδου. Σε συνθήκες υπαίθρου, όταν οι περιβαλλοντικοί παράγοντες ευνοούν τον αποθησαυρισμό των παραγομένων μέσω της φωτοσύνθεσης ζαχάρων και μειώνουν το ρυθμό της βλαστικής ανάπτυξης, ευνοείται η παραγωγή θηλυκών ανθέων. Αντίθετα, συνθήκες που συντελούν στην ταχεία ανάπτυξη των βλαστών και μειώνουν την αποθήκευση των ζαχάρων (π.χ. υψηλές θερμοκρασίες και χαμηλή ένταση φωτισμού) ευνοούν την παραγωγή αρσενικών ανθέων. Εκτός από τις κλιματικές συνθήκες, την έκφραση του φύλου των ανθέων επηρεάζουν και οι καλλιεργητικές φροντίδες. Υψηλές δόσεις αζωτούχων λιπασμάτων καθυστερούν την εμφάνιση θηλυκών ανθέων (Itο και Saito 1960). Υψηλές πυκνότητες φυτών στο στρέμμα ή μικρές αποστάσεις φύτευσης επί των γραμμών ευνοούν την παραγωγή αρσενικών ανθέων και αυτό μπορεί να οφείλεται στο λιγότερο φωτισμό που δέχεται κάθε φυτό λόγω σκίασής του από τα διπλανά φυτά (Lower κ.ά και Nienhuis κ.ά. 1984). γ. Επίδραση των ορμονών στην έκφραση του φύλου των ανθέων Η μελέτη του ρόλου τόσο των ενδογενών όσο και των εξωγενών αυξητικών ουσιών (ορμονών) απέδειξε ότι αυτές επηρεάζουν σημαντικά την έκφραση του φύλου των ανθέων των κολοκυνθωδών λαχανικών. Η μελέτη αυτή βοήθησε αφενός να γίνουν αντιληπτοί οι μηχανισμοί που ελέγχουν την εξέλιξη του φύλου των ανθέων και αφετέρου να γίνεται σωστή χρήση των εξωγενών ορμονών για την παραγωγή ποικιλιών και υβριδίων με συγκεκριμένα φυλετικά χαρακτηριστικά. i. Ο ρόλος των αυξινών. Έχει παρατηρηθεί ότι σε συνθήκες που ευνοούν την παραγωγή θηλυκών ανθέων το επίπεδο συγκέντρωσης της ενδογενούς αυξίνης αυξάνεται σημαντικά (Rudich κ.ά. 1972b). Όμως υπάρχουν και περιπτώσεις που η αύξηση της παραγωγής 26

7 Γενικά για την οικογένεια των κολοκυνθιδών 1 θηλυκών ανθέων συνοδεύεται από μείωση της συγκέντρωσης της ενδογενούς αυξίνης στην αγγουριά (Itο και Saito 1963). Επίσης ο ψεκασμός φυτών κολοκυθιάς με ethephon, μολονότι αυξάνει την παραγωγή θηλυκών ανθέων, μειώνει ταυτόχρονα το επίπεδο συγκέντρωσης της ενδογενούς αυξίνης (Chrominski και Kopcewitz 1972). Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι ο ακριβής ρόλος των αυξινών στην έκφραση του φύλου των ανθέων στα κολοκυνθοειδή δεν έχει πλήρως αποσαφηνιστεί και συνεπώς η χρήση τους για πρακτικούς σκοπούς στις καλλιέργειες δεν ακολουθεί γενικούς κανόνες. Για κάθε είδος ή ακόμη και για την κάθε ποικιλία κολοκυνθοειδούς υπάρχει ειδική αντίδραση κατά περίπτωση. ii. Ο ρόλος του αψισικού (ΑΒΑ) οξέος. Και για το ρόλο αυτής της ορμόνης στην έκφραση του φύλου των ανθέων δεν υπάρχουν ξεκάθαρες απόψεις. Έτσι υπάρχουν περιπτώσεις που ο ψεκασμός θηλυκών φυτών αγγουριάς με ΑΒΑ αύξησε την παραγωγή θηλυκών ανθέων, ενώ ο ψεκασμός μόνοικων-δίκλινων φυτών πάλι αγγουριάς με ΑΒΑ αύξησε την παραγωγή αρσενικών ανθέων. Επίσης παρατηρήθηκε ότι η συγκέντρωση του ενδογενούς ΑΒΑ αυξάνεται κατά 3 έως 10 φορές σε φυτά που ψεκάζονται με ethephon είτε αυτά είναι θηλυκά είτε είναι μόνοικα-δίκλινα (Rudich κ.ά. 1972b, Friedlander κ.ά. 1977). iii. Ο ρόλος των γιββερελλινών. Από έρευνες που πραγματοποιήθηκαν από τον Splittstoesser (1970), τον Rudich κ.ά. (1972b) και τους Atsmon και Tabbak (1979) διαπιστώθηκε ότι η παραγωγή αρσενικών ανθέων από γόνατα τα οποία συνήθως δίνουν γέννηση σε θηλυκά άνθη μπορεί να επιτευχθεί με ψεκασμό των φυτών αγγουριάς και κολοκυθιάς με γιββερελλίνη. Σε μόνοικα-δίκλινα φυτά, όπως επίσης και σε ανδρομόνοικα φυτά αγγουριάς τα οποία έχουν την τάση να παράγουν και αρσενικά άνθη, το επίπεδο συγκέντρωσης της ενδογενούς γιββερελλίνης είναι σημαντικά υψηλότερο απ ό,τι σε θηλυκά φυτά. Επίσης διαπιστώθηκε ότι σε συνθήκες περιβάλλοντος που ευνοούν την παραγωγή αρσενικών ανθέων (π.χ. υψηλές θερμοκρασίες και μεγάλου μήκους ημέρες) αυξάνεται το επίπεδο συγκέντρωσης της ενδογενούς γιβερρελλίνης στις περιοχές κοντά στην κορυφή του φυτού (Saito και Ito, 1963). Όμως στην περίπτωση φυτών πεπονιάς το επίπεδο της συγκέντρωσης της ενδογενούς γιββερελλίνης δε συσχετίζεται τόσο πολύ με την τάση παραγωγής αρσενικών ανθέων (Hemphill κ.ά. 1972). Μικρή συγκέντρωση ενδογενούς γιββερελλίνης παρατηρείται σε φυτά πεπονιάς τα οποία 27

8 1 κεφάλαιο υφίστανται την επίδραση του παρεμποδιστού της ανάπτυξης SADH (2,2-διμεθυλ-υδραζυδίου του ηλεκτρικού οξέος, το οποίο καλείται και διαμιναζίδιο). Ο ψεκασμός της ουσίας αυτής στα φυτά προκαλεί την παρεμπόδιση του σχηματισμού αρσενικών ανθέων σε ανδρομόνοικες ποικιλίες. iv. O ρόλος του αιθυλενίου. Η ικανότητα του αιθυλενίου να διεγείρει την ανάπτυξη θηλυκών ανθέων στα κολοκυνθοειδή διαπιστώθηκε για πρώτη φορά από το Robinson και τους συνεργάτες του το 1969 όταν ψέκασαν φυτά αγγουριάς με ethephon (2- χλωροαιθυλ-φωσφονικό οξύ), μία χημική ένωση η οποία απελευθερώνει αιθυλένιο. Σπορόφυτα ποικιλιών αγγουριάς που χαρακτηρίζονται ως μόνοικα-δίκλινα όταν ψεκαστούν με ethephon μειώνουν τον αριθμό των αρσενικών ανθέων που σχηματίζονται στα πρώτα γόνατα κοντά στη βάση και παράλληλα αυξάνουν το σχηματισμό θηλυκών ανθέων. Η εφαρμογή του ethephon σε μόνοικα-δίκλινα φυτά πεπονιάς αυξάνει τον αριθμό των θηλυκών ανθέων χωρίς να μεταβάλει σημαντικά τον αριθμό των αρσενικών ανθέων. Όταν όμως εφαρμοστεί σε ανδρομόνοικα ή ερμαφρόδιτα φυτά πεπονιάς, τότε αυξάνεται ό αριθμός των τέλειων ανθέων με παράλληλη μείωση των αρσενικών ανθέων (Karchi 1970). Oι παραπάνω ιδιότητες του ethephon καθιστούν την εφαρμογή του ένα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια των γενετιστών, ειδικά στην περίπτωση που είναι απαραίτητη η επιβεβαίωση ότι μια γραμμή φυτών που χρησιμοποιείται ως μητέρα σε σχήμα παραγωγής υβριδίων δεν παράγει αρσενικά άνθη. Τέτοια φυτά αγγουριάς ή κολοκυθιάς ψεκαζόμενα με ethephon δεν παράγουν αρσενικά άνθη και συνεπώς αποφεύγεται η αυτογονιμοποίηση. Τα φυτά της καρπουζιάς είναι περισσότερο ευαίσθητα στη δράση του ethephon σε σύγκριση με τα άλλα κολοκυνθοειδή και μάλιστα προς την αντίθετη κατεύθυνση από ό,τι τα φυτά της αγγουριάς. Ψεκασμός φυτών καρπουζιάς με ethephon προκαλεί καθυστέρηση στο σχηματισμό θηλυκών ανθέων χωρίς να επηρεάζει τα αρσενικά άνθη (Christofer και Loy 1982). Ο ρόλος του αιθυλενίου στην έκφραση του φύλου των ανθέων στα καλλιεργούμενα κολοκυνθοειδή επιβεβαιώθηκε περισσότερο με την ανακάλυψη ότι η εφαρμογή στα φυτά αυτά ουσιών που παρεμποδίζουν την παραγωγή ή τη δραστικότητα του αιθυλενίου έχει ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα στο σχηματισμό των ανθέων από ό,τι έχει η εφαρμογή του ethephon. Για παράδειγμα η εφαρμογή σε ομοζύγωτα θηλυκά φυτά αγγουριάς του νιτρικού αργύρου (παρεμποδιστής της δράσης του αιθυλενίου) ή της αμινο-αιθοξυ-βινυλ- 28

9 Γενικά για την οικογένεια των κολοκυνθιδών 1 γλισίνης (AVG), μιας ουσίας που παρεμποδίζει τη βιοσύνθεση του αιθυλενίου είχε ως αποτέλεσμα το σχηματισμό αρσενικών και τέλειων ανθέων (Atsmon και Tabbak 1979). Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, η εφαρμογή του νιτρικού αργύρου αλλά και του θειικού αργύρου στα φυτά συνιστά μέθοδο ρουτίνας για τους βελτιωτές με σκοπό την παραγωγή θηλυκών γραμμών με λίγα αρσενικά άνθη, γεγονός που τις επιτρέπει να αυτοσυντηρηθούν χωρίς τον κίνδυνο σχηματισμού επίμηκων και εύθραστων βλαστών όπως συμβαίνει με τον ψεκασμό των φυτών με γιββερελλίνη. Αντίθετα, ο ψεκασμός φυτών καρπουζιάς με νιτρικό άργυρο έχει ως αποτέλεσμα τη δραστική μείωση του αριθμού των αρσενικών ανθέων. Τα παραπάνω αναφερθέντα συνιστούν έμμεσες αποδείξεις για το ρόλο του αιθυλενίου στην έκφραση του φύλου των ανθέων. Υπάρχουν όμως και άμεσες αποδείξεις που αφορούν τον προσδιορισμό της συγκέντρωσης του ενδογενούς αιθυλενίου ανάλογα με τον τύπο των ανθέων που αναπτύσσει το φυτό. Έτσι αποδείχθηκε ότι οι βλαστικές κορυφές θηλυκών φυτών παράγουν περισσότερο αιθυλένιο από ό,τι τα μόνοικα-δίκλινα ή αρσενικά φυτά αγγουριάς (Rudich κ.ά και 1976). Η παραγωγή αιθυλενίου είναι μεγαλύτερη σε οφθαλμούς που περιέχουν θηλυκά άνθη. Σε μόνοικα-δίκλινα φυτά ή παραγωγή αιθυλενίου αρχίζει να αυξάνει από τη στιγμή της διαφοροποίησης των οφθαλμικών καταβολών σε θηλυκά άνθη. Ημέρες μικρής φωτοπεριόδου διεγείρουν την παραγωγή αιθυλενίου σε σύγκριση με τις ημέρες μεγάλης φωτοπεριόδου και αυτό σχετίζεται με την επίδραση της φωτοπεριόδου στην παραγωγή θηλυκών ανθέων. 3 Άνθηση Ο χρόνος σχηματισμού των ανθέων στα κολοκυνθώδη λαχανικά καθορίζεται από τη θερμοκρασία και από την επίδραση αυτής στο ρυθμό ανάπτυξης των φυτών. Επίσης η θερμοκρασία είναι ο σπουδαιότερος παράγοντας που καθορίζει την άνθηση καθενός άνθους αλλά και τη διάρκεια παραμονής ανοιχτών των ανθέων. Οι ελάχιστες, οι άριστες και οι μέγιστες ημερήσιες τιμές της θερμοκρασίας για την άνθηση διαφέρουν μεταξύ των ειδών γι αυτό και θα αναφερθούν λεπτομερώς παρακάτω στα ειδικά κεφάλαια για κάθε κολοκυνθοειδές χωριστά. Το ίδιο θα γίνει και με τις θερμοκρασίες που ευνοούν την επικονίαση 29

10 1 κεφάλαιο των ανθέων και το χρόνο δεκτικότητας του στίγματος για κάθε είδος. Γενικά μπορεί να λεχθεί ότι τα άνθη των κολοκυνθοειδών ανοίγουν πολύ νωρίς το πρωί και η επικονίαση και γονιμοποίηση σχεδόν ολοκληρώνεται μέχρι το μεσημέρι. 4 Επικονίαση Τα λαχανικά της οικογενείας των κολοκυνθίδων για την επικονίασή τους (μεταφορά και επικάθισμα της γύρης επί του στίγματος) έχουν την ανάγκη των εντόμων. Αυτό είναι πρόδηλο για τα είδη αγγουριά, καρπουζιά και κολοκυθιά, τα οποία έχουν χωριστά τα θηλυκά και τα αρσενικά άνθη. Όμως και στην πεπονιά, όπου τα άνθη είναι τέλεια, τα έντομα είναι αναγκαία για την επικονίαση. Σε όλα τα καλλιεργούμενα κολοκυνθοειδή η γύρη είναι κολλώδης και δύσκολα μεταφέρεται με τον άνεμο. Η απουσία εντόμων και κυρίως της μέλισσας προδικάζει τη σχεδόν πλήρη ακαρπία μιας καλλιέργειας, με εξαίρεση τους παρθενοκαρπικούς γονότυπους (ποικιλίες και υβρίδια). Σε περίπτωση θερμοκρασιών χαμηλοτέρων από 15 ο C, όπου το πέταγμα της μέλισσας (Apis mellifera) είναι δύσκολο ή/και ανέφικτο, η επικονίαση των ανθέων, ειδικότερα σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες, μπορεί να γίνει πολύ καλά και με το βόμβο (Bombus terrestris και Bombus impatiens). Κατά μία εκδοχή, επί ίσων επισκέψεων ενός άνθους με μέλισσα ή με το Bombus impatiens η επικονίαση γίνεται καλύτερα με το βόμβο και αυτό γιατί ο αριθμός των γυρεόκοκκων που αυτός μεταφέρει κάθε φορά που πετάει είναι μεγαλύτερος (Stangellini, 1996). Οι μέλισσες επισκέπτονται τα άνθη των κολκυνθωδών για να τρυγήσουν τόσο τη γύρη όσο και το νέκταρ. Άνθη γονότυπων που δεν παράγουν νέκταρ δέχονται λιγότερες επισκέψεις μελισσών και για το λόγο αυτό παράγουν λιγότερους καρπούς (Bohm και Mann 1960 και Bohm και Davis 1964), έστω και αν η παραγωγή γύρης σ αυτά είναι πλούσια. Αλλά και η μορφολογία των ανθέων παίζει ρόλο στην προσέλκυση των μελισσών. Ειδικότερα, αν η προσπέλαση των μελισσών στο χώρο παραγωγής του νέκταρος είναι δύσκολη, λόγω παρεμπόδισής τους από τους στήμονες, τότε λαμβάνουν χώρα λιγότερες επισκέψεις αυτών με αποτέλεσμα η καρπόδεση να είναι μειωμένη. Για την επιτυχία της επικονίασης είναι απαραίτητη η ταυτόχρονη άνθηση των αρσενικών, των θηλυκών και των τέλειων ανθέων. Σε συνθήκες χαμηλών θερμοκρασιών νωρίς την άνοιξη τα θηλυκά άνθη 30

11 Γενικά για την οικογένεια των κολοκυνθιδών 1 της κολοκυθιάς ανοίγουν αρκετές ημέρες νωρίτερα από τα αρσενικά, γεγονός που οδηγεί στην καθυστέρηση της καρπόδεσης. Σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού και υψηλής θερμοκρασίας το αποτέλεσμα είναι αντίστροφο, δηλαδή οι ανθικές καταβολές των θηλυκών ανθέων μερικών γονότυπων αποτυγχάνουν να αναπτυχθούν μέχρι την άνθησή τους και αυτό έχει ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση ή/και τη μείωση της παραγωγής καρπών. Οι γνώσεις μας για τους μηχανισμούς που ρυθμίζουν την ανάπτυξη των ανθέων των κολοκυνθωδών είναι περιορισμένες, αλλά πιθανόν να είναι παρόμοιοι εκείνων που ρυθμίζουν την έκφραση του φύλου των ανθέων, να οφείλονται δηλαδή στη δράση των ορμονών που έχουν αναφερθεί προηγουμένως. 5 Καρπόδεση Μετά την επικονίαση αρχίζει η ανάπτυξη του γυρεοσωλήνα εντός του στύλου μέχρι τη στιγμή που θα συναντήσει το ωάριο. Η ταχύτητα ανάπτυξης του γυρεοσωλήνα εξαρτάται από γενετικούς παράγοντες που επηρεάζουν το μέγεθος της ωοθήκης και το μέγεθος των γυρεόκοκκων, αλλά και από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Οι ιδιαιτερότητες θα παρουσιαστούν στα ειδικά κεφάλαια καθενός κολοκυνθοειδούς χωριστά, αλλά μπορούμε να πούμε ότι ο ρυθμός ανάπτυξης του γυρεοσωλήνα είναι αρκετά ταχύς ώστε να συναντήσει την ωοθήκη σε λίγες ώρες (Πίνακας 1.2). H πορεία του γυρεοσωλήνα προς την ωοθήκη και τα ωάρια ακολουθεί κατά κύριο λόγο τους ιστούς που συνδέουν το στύλο με την ωοθήκη και μόλις αγγίξει την ωοθήκη ο γυρεοσωλήνας εισέρχεται στις κοιλότητες που υπάρχουν ανάμεσα στις σπερμοβλάστες. Ο τρόπος διασποράς των γυρεοκόκκων στην επιφάνεια του στίγματος επηρεάζει ελάχιστα την κατανομή των σπόρων στον καρπό της κολοκυθιάς, γεγονός που δείχνει ότι οι γυρεοσωλήνες μπορεί να εισχωρούν πλευρικά στη βάση του στύλου ή της ωοθήκης. Όμως στο καρπούζι η διασπορά των γυρεοκόκκων στην επιφάνεια του στίγματος πράγματι επηρεάζει το χώρο παραγωγής των σπόρων και ως εκ τούτου επηρεάζει και το σχήμα του καρπού (Mann, 1943). Ακόμα και στα μη παρθενοκαρπικά αγγουράκια η καρπόδεση επηρεάζεται από τη γονιμοποίηση των ωαρίων και την παραγωγή σπόρων ή από την παραγωγή ψευδοσπερμάτων. Επειδή όμως η διαδικασία είναι πολύπλοκη και παρουσιάζει ιδιαιτερότητα θα αναλυθεί με λεπτομέρεια στο κεφάλαιο της αγγουριάς. 31

12 1 κεφάλαιο Πίνακας 1.2: Ρυθμός ανάπτυξης γυρεοσωλήνα και διάμετρος γυρεοκόκκων μερικών κολοκυνθωδών. Είδος Θερμοκρασία ( ο C) ιάμετρος γυρεοκόκκου (σε μικρά) Ρυθμός ανάπτυξης γυρεοσωλήνα (mm/h) Χρόνος συνάντησης με ωοθήκη (ώρες) Αγγουριά Πεπονιά 53 0,95 24 Cucumis melo var. flexuosus Καρπουζιά ,0 24 Καρπουζιά ,5 >7 Κολοκυθάκι 142 4,6-6, Πηγή: Wien, H.C, The Physiology of Vegetable Crop. CAB Intern/nal, New York p Παρθενοκαρπία Παρθενοκαρπία είναι το φαινόμενο της παραγωγής καρπών χωρίς τη γονιμοποίηση των ωαρίων από το γυρεοσωλήνα. Η παρθενοκαρπία είναι αρκετά διαδεδομένη στα κολοκυνθώδη λαχανικά και ειδικότερα σε γονότυπους αγγουριάς και καλοκαιρινού κολοκυθιού που προορίζονται για καλλιέργειες θερμοκηπίου. Η πιθανότητα σχηματισμού άσπερμων καρπών μεγαλώνει σε συνθήκες χαμηλών θερμοκρασιών και σε μικρότερο βαθμό σε συνθήκες μικρής φωτοπεριόδου (Rylski 1974 και Dean και Baker 1983). Ειδικότερα στο καρπούζι η παραγωγή άσπερμων καρπών μπορεί να επιτευχθεί μόνο κάτω από ειδικές προσπάθειες και τούτο διότι φυσική παρθενοκαρπία δεν έχει παρατηρηθεί σ αυτό το είδος. Καρπόδεση χωρίς σπερματογέννηση μπορεί να επιτευχθεί με την επικονίαση ενός αυτόστειρου άνθους τριπλοειδούς φυτού καρπουζιάς με γύρη που προέρχεται από ένα διπλοειδές φυτό (Kihara 1951). Η εμπορική παραγωγή άσπερμων ποικιλιών δυσκολεύεται από πολλούς παράγοντες. Σε συνθήκες υπαίθρου το ανώμαλο πάχος των σποροπεριβλημάτων του τριπλοειδούς φυτού παρεμποδίζει το φύτρωμα των σπερμάτων και καθιστά απαραίτητη τη χρήση φυταρίων για μεταφύτευση στο χωράφι, προκειμένου να έχουμε ομοιόμορφη φυτεία, μια διαδικασία που δεν είναι απαραίτητη σε διπλοειδείς γονότυπους, όπου η σπορά γίνεται 32

13 Γενικά για την οικογένεια των κολοκυνθιδών 1 απευθείας στο χωράφι. Επίσης η συνολική παραγωγή άσπερμων καρπών περιορίζεται αρκετά, αφού το ένα τέταρτο (1/4) του χωραφιού θα καλύπτεται από το διπλοειδή επικονιαστή, του οποίου το προϊόν φέρει σπέρματα. Υπάρχει όμως και διστακτικότητα στους καταναλωτές στο να αποδεχθούν καρπούζια τα οποία φέρουν μικρά, λευκά και άδεια (χωρίς έμβρυο) σποροπεριβλήματα, τα οποία είναι το αποτέλεσμα της παρθενοκαρπίας. Στην αγγουριά, η τάση παραγωγής παρθενοκαρπικών φρούτων είναι περισσότερο έντονη σε γονότυπους οι οποίοι φέρουν ένα μεγαλύτερο ποσοστό θηλυκών ανθέων. Σε μόνοικες-δίκλινες ποικιλίες η τάση της παρθενοκαρπίας αυξάνει με την ηλικία του φυτού. Υπάρχουν σημαντικές γενετικές διαφορές σε ό,τι αφορά την παρθενοκαρπία στην αγγουριά και τα χαρακτηριστικά αυτά χρησιμοποιούνται ως ένα μέσο για την αντιμετώπιση των αντίθετων περιβαλλοντικών επιδράσεων στην καρπόδεση ή των προβλημάτων στην επικονίαση με τα έντομα. Σήμερα υπάρχουν αρκετοί γονότυποι (ποικιλίες και υβρίδια) αγγουριάς με θηλυκά μόνο άνθη τα οποία παράγουν παρθενοκαρπικά φρούτα σε συνθήκες θερμοκηπίου. Οι ίδιοι γονότυποι όταν καλλιεργηθούν στο ύπαιθρο δεν έχουν καλή ανάπτυξη και έχουν μειωμένη παραγωγή (Lower και Edwards 1986). 7 Χρήση Kαρποδετικών Oρμονών i. Κυτταροκινίνες. Το ότι οι εξωγενώς παρεχόμενες κυτταροκινίνες (ή κυτοκινίνες ή κυτοκίνες) επηρεάζουν την καρπόδεση ήταν γνωστό ήδη από τη δεκαετία του 1970 από έρευνες του Elassar κ.ά. (1974), οι οποίοι χρησιμοποίησαν την ΒΑΡ (βενζυλ-αδενίνη) σε άνθη πεπονιάς. Το αντικείμενο αυτό μελετήθηκε καλύτερα στη δεκαετία του 1990 από τους Οgawa κ.ά. (1990), Shishido κ.ά. (1990), Takeno κ.ά. (1992) όταν διαπιστώθηκε ότι ο ψεκασμός των ανθέων με εξωγενή κυτταροκινίνη είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της καρπόδεσης και την ταυτόχρονη αύξηση του αριθμού των κυττάρων της ωοθήκης. Ο αυξημένος αριθμός των κυττάρων πιθανόν να οφείλεται στις αυξημένες κυτταροδιαιρέσεις που προκλήθηκαν από την κυτταροκινίνη. Η αύξηση της καρπόδεσης μερικές φορές συνοδεύεται από την παράλληλη αύξηση της συγκέντρωσης της ενδογενούς κυτταροκινίνης, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις που δεν παρατηρείται μεταβολή στη συγκέντρωσή της. Το φαινόμενο αυτό επηρεάζεται από το γονότυπο. Επιπλέον υπάρχουν ενδείξεις 33

14 1 κεφάλαιο ότι ο ρόλος της ενδογενούς κυτταροκινίνης στην καρπόδεση της αγγουριάς είναι μάλλον έμμεσος και όχι άμεσος. Η απάντηση σ αυτό θα μπορούσε να δοθεί από μελέτη που θα είχε ως στόχο την απευθείας μέτρηση των επιπέδων συγκέντρωσης της ενδογενούς κυτταρoκινίνης στην περιοχή της ωοθήκης διαφόρων γονοτύπων με διαφορετικό βαθμό παρθενοκαρπίας. Για το σκοπό αυτό ως καλύτερο υλικό θα μπορούσε να επιλεγεί η αγγουριά. ii. Γιββερελλίνες. Το ότι οι γιββερελλίνες επηρεάζουν την καρπόδεση στα κολοκυνθοειδή προέκυψε από την εφαρμογή (ψεκασμός) συνθετικών χημικών ουσιών και την ανάλυση των αποτελεσμάτων τους. Έτσι οι ερευνητές Elassar κ.ά. (1974α) και Ogawa κ.ά. (1989) απέδειξαν ότι ο ψεκασμός των ανθέων της αγγουριάς με διάλυμα της συνθετικής γιββερελλίνης GA 3 είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της καρπόδεσης. Πιο αποτελεσματικός είναι ο ψεκασμός με το μείγμα γιββερελλίνης GΑ 4 +GΑ 7. Τα παραπάνω σκευάσματα γιββερελλίνης χρησιμοποιούνται σήμερα από τους καλλιεργητές ως μία από τις καλλιεργητικές φροντίδες ρουτίνας. iii. Αυξίνες. Ήδη από το 1974 οι Beyer και Quebedeaux διαπίστωσαν ότι σε παρθενοκαρπικές ποικιλίες αγγουριάς το επίπεδο συγκέντρωσης της ενδογενούς αυξίνης στην περιοχή της ωοθήκης, κατά την περίοδο της άνθησης, ήταν αυξημένη και αυτό οφείλονταν στη δράση μιας ουσίας που παρεμπόδιζε τη μεταφορά της αυξίνης από την περιοχή αυτή προς άλλες κατευθύνσεις. Το ίδιο διαπιστώθηκε αργότερα και από άλλους ερευνητές (Kim κ.ά a,b και Takeno και Ise 1992), οι οποίοι επιπλέον διαπίστωσαν ότι σε μη παρθενοκαρπικούς γονότυπους αγγουριάς (γονότυποι που παράγουν ένσπερμα αγγουράκια), μετά την επικονίαση των ανθέων, η συγκέντρωση της ενδογενούς αυξίνης στην περιοχή της ωοθήκης αυξάνονταν σημαντικά, ενώ σε μη επικονιαζόμενα άνθη η συγκέντρωση της ενδογενούς αυξίνης στην ωοθήκη μειώνονταν σταδιακά. Το ότι ο ρόλος των αυξινών είναι σημαντικός για την καρπόδεση αποδείχτηκε αργότερα από το γεγονός ότι η εφαρμογή με ψεκασμό στα άνθη συνθετικών αυξινών είχε ως αποτέλεσμα την αυξημένη καρπόδεση στα κολοκυνθώδη λαχανικά. Μέχρι σήμερα δεν είναι γνωστή η ακριβής περιοχή παραγωγής της ενδογενούς αυξίνης στην ωοθήκη και πιθανώς να συμμετέχουν οι ιστοί τόσο του περικαρπίου όσο και των σπερμοβλαστών. Σε πειράματα που έγιναν τόσο σε θερμοκήπιο όσο και στο ύπαιθρο διαπιστώθηκε ότι με τη χρήση του chlorflurenol, ουσία η οποία παρεμποδίζει τη μεταφορά της ενδογενούς αυξίνης από την ωοθήκη 34

15 Γενικά για την οικογένεια των κολοκυνθιδών 1 προς άλλες περιοχές υπήρξε σημαντική αύξηση της καρπόδεσης σε ποικιλίες αγγουριών για τουρσί (Cantliffe κ.ά. 1972, Dean και Baker 1983 και Ells 1983). Η ουσία αυτή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε θηλυκά φυτά ποικιλιών αγγουριάς τα οποία καθυστερούν την καρπόδεσή τους λόγω του ότι στερούνται αρσενικών ανθέων, ώστε να υπάρχει ταυτόχρονη καρπόδεση πολλών θηλυκών ανθέων και συνεπώς ταυτόχρονη παραγωγή πολλών καρπών κατάλληλων για βιομηχανική αξιοποίηση. Όμως κάτι τέτοιο δεν επιτεύχθηκε σε εμπορική κλίμακα επειδή ακόμη και οι πλέον θηλυκές ποικιλίες αγγουριού παράγουν μικρό αριθμό αρσενικών ανθέων, γεγονός που καθιστά δυνατή την πρωίμηση της παραγωγής μερικών καρπών, η παρουσία των οποίων εμποδίζει την περαιτέρω καρπόδεση στα φυτά έστω και αν αυτά ψεκαστούν με το chlorflurenol. 8 Ανάπτυξη του Kαρπού Η μελέτη της ανάπτυξης του καρπού των κολοκυνθοειδών προσέλκυσε το ενδιαφέρον των επιστημόνων από τις αρχές του περασμένου αιώνα, κυρίως λόγω του μεγάλου όγκου και βάρους που αυτοί αποκτούν σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι στις διάφορες γεωργικές εκθέσεις εκτίθενται καρποί κολοκυθιάς που υπερβαίνουν ακόμα και τα 350 κιλά, αυτό σημαίνει ότι οι καρποί αυτοί έχουν μία αύξηση ημερήσιου βάρους κοντά στα κιλά. Εικόνα 1.1: Καρπός κολοκυθιάς γιγαντιαίου μεγέθους, κατά Wien

16 1 κεφάλαιο Ήδη από το 1939 ο Sinnott διαπίστωσε ότι στον καρπό της κολοκυθιάς η ανάπτυξη της ωοθήκης, πριν το άνοιγμα του άνθους, οφειλόταν τόσο στην αύξηση του αριθμού των κυττάρων λόγω των κυτταροδιαιρέσεων όσο και στη μεγέθυνση των παραγομένων κυττάρων λόγω των βιοχημικών και φυσικών μεταβολών στα κύτταρα αυτά. Με το άνοιγμα του άνθους μειώνεται η παραγωγή νέων κυττάρων και παρατηρείται μόνο αύξηση του μεγέθους τους (κυρίως της διαμέτρου). Στα επόμενα στάδια ανάπτυξης του καρπού το ίδιο συμβαίνει και με τα κύτταρα των εξωτερικών τοιχωμάτων παρά με εκείνα των εσωτερικών τοιχωμάτων του. Στο στάδιο ωρίμασης στις εσωτερικές στρώσεις του καρπού τα κύτταρα είναι πολύ μεγάλα, περισσότερο χαλαρά και μάλλον απομακρυσμένα μεταξύ τους. Αντίθετα, τα επιδερμικά κύτταρα είναι μικρά, κοντά τοποθετημένα μεταξύ τους και σε μερικές ποικιλίες με πολύ παχιά τοιχώματα ώστε να σχηματίζουν ένα σκληρό κέλυφος. Σχήμα 1.1: H συσχέτιση μεταξύ της διαμέτρου της ωοθήκης, της μέσης διαμέτρου των κυττάρων του πλακούντα, του μεσοκαρπίου και της επιδερμίδας του καρπού κολοκυθιάς (κατά Sinnott, 1939). Παρόμοιος τρόπος εξέλιξης παρατηρείται και στην ανάπτυξη του καρπού και των άλλων κολοκυνθοειδών και μάλιστα στο καρπούζι η 36

17 Γενικά για την οικογένεια των κολοκυνθιδών 1 ανάπτυξη του μεγέθους των κυττάρων των εσωτερικών ιστών συνεχίζεται μέχρι και το στάδιο παύσης των κυτταρικών διαιρέσεων και το τελικό μέγεθος των κυττάρων μπορεί να φτάσει τις φορές του αρχικού (Wien, 1997). Επειδή μεταξύ ποικιλιών του ιδίου είδους κολοκυνθοειδούς υπάρχει διαφορά στο μέγεθος των καρπών που μπορεί να είναι από 40 μέχρι 7000 cm 3 αυτό σημαίνει ότι η καμπύλη του ρυθμού ανάπτυξης παραμένει σχεδόν ίδια και εκείνο που διαφέρει είναι η περίοδος ανάπτυξης μέχρι την ωρίμαση των καρπών ανά είδος και ποικιλία. Η καμπύλη ανάπτυξης συνίσταται στα αρχικά στάδια από μία γραμμική λογαριθμική αύξηση η οποία ακολουθείται από μια σταδιακή μείωση του ρυθμού αύξησης. Βιοχημικές και ενζυμολογικές μελέτες έδειξαν ότι στους καρπούς των κολοκυνθοειδών ο υδατάνθρακας που κατά κύριο λόγο μεταφέρεται εκεί είναι ο πολυζαχαρίτης σταχυόζη. Μόλις το ζάχαρο αυτό φθάσει στον ποδίσκο μετατρέπεται με τη δράση ενζύμων σε ζαχαρόζη (γλυκόζη και φρουκτόζη). Η συσσώρευση υψηλών επιπέδων ζαχαρόζης στα αρχικά στάδια ανάπτυξης του καρπού αποφεύγεται από τη δράση του ενζύμου ιμβερτάση. Όμως όταν ο καρπός πλησιάζει το στάδιο της ωρίμασής του μειώνονται τα επίπεδα συγκέντρωσης, άρα και ο βαθμός δράσης της ιμβερτάσης με παράλληλη αύξηση του επιπέδου συγκέντρωσης και του βαθμού δράσης του ενζύμου φωσφορική συνθετάση της ζαχαρόζης, γεγονός πού έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της συγκέντρωσης της ζαχαρόζης στον ώριμο καρπό, η οποία μπορεί να φθάσει μέχρι και 50% των ολικών διαλυτών ζαχάρων (Hubbard κ.ά. 1989). Ο ρυθμός ανάπτυξης του καρπού των κολοκυνθωδών επηρεάζεται από το γονότυπο και την ανάπτυξη του όλου φυτού καθώς και από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες παρθενοκαρπικών γονοτύπων αγγουριάς έχει διαπιστωθεί ότι ο ρυθμός ανάπτυξης του καρπού εξαρτάται από τον αριθμό των καρπών που υπάρχουν ταυτόχρονα πάνω στο φυτό. Έτσι, όταν υπάρχει μόνο ένας καρπός τότε ο ρυθμός ανάπτυξής του είναι τριπλάσιος εκείνου που παρατηρείται όταν υπάρχουν πέντε καρποί ταυτόχρονα στο φυτό. Επίσης ο ρυθμός ανάπτυξης του καρπού αυξάνει παράλληλα με την αύξηση της θερμοκρασίας και στην περίπτωση που υπάρχουν πέντε καρποί στο φυτό τότε ο μέγιστος ρυθμός ανάπτυξης παρατηρείται σε θερμοκρασία 25 ο C. Έντονος φωτισμός στα αρχικά στάδια ανάπτυξης του καρπού επηρεάζει θετικά τις κυτταροδιαιρέσεις και συνεπώς αυξάνει το ρυθμό ανάπτυξής του. Εάν όμως ο φωτισμός είναι έντονος και στα επόμενα στάδια ανάπτυξης, τότε επηρεάζεται θετικά μόνο η αύξηση του μεγέθους των παραγομένων 37

18 1 κεφάλαιο κυττάρων, όχι όμως και η κυτταρογέννηση. Επομένως, προκειμένου να επιτευχθεί το μέγιστο του ρυθμού αύξησης μεγέθους και βάρους του καρπού απαιτείται συνεχής και έντονος φωτισμός, που μόνο σε θερμοκήπιο μπορεί να εφαρμοστεί. Σχήμα 1.2: Η επίδραση του χρόνου ανάπτυξης (περίοδος μεταξύ της στιγμής που η διάμετρος της ωοθήκης είναι 10 mm και της ωρίμασης) επί του μεγέθους του καρπού κολοκυθιάς (σε λογαριθμική κλίμακα), κατά Sinnott Πίκρισμα Kαρπών Χαρακτηριστικό γνώρισμα της οικογένειας των κολοκυνθιδών είναι ότι στα φυτά τους υπάρχουν πικρές ουσίες που ανήκουν στα τετρακυκλικά τερπένια και καλούνται κουκουρμπιτακίνες. Η συγκέντρωση των ουσιών αυτών, που παράγονται φυσιολογικά στους ιστούς, μπορεί, ανάλογα με το γονότυπο, να κυμανθεί μεταξύ ελάχιστων και ανεπαίσθητων μέχρι και υψηλών επιπέδων. Οι κουκουρμπιτακίνες απαντώνται σε όλα τα μέρη του φυτού, αν και οι μέγιστες συγκεντρώσεις τείνουν να βρίσκονται στις ρίζες (Rehm, κ.ά. 1957a,b). Η αίσθηση του πικρί- 38

19 Γενικά για την οικογένεια των κολοκυνθιδών 1 σματος μπορεί να είναι έντονη στους καρπούς, όχι όμως στα φύλλα και τις κοτυληδόνες. Σε ό,τι αφορά τους καρπούς, η συγκέντρωση της κουκουρμπιτακίνης στην περιοχή του πλακούντα είναι πολλαπλάσια εκείνης που απαντάται στο περικάρπιο και τη φλούδα (Rymal, κ.ά. 1984). Έτσι, τα πικρά κολοκυθάκια και τα αγγουράκια είναι δυνητικά περισσότερο επικίνδυνα από τα ώριμα αγγούρια και τις κολοκύθες, των οποίων ο πλακούντας δεν τρώγεται, αλλά προορίζεται για άλλες χρήσεις. Οι βελτιωμένοι καλλιεργούμενοι γονότυποι των κολοκυνθωδών παράγουν ελάχιστες και μη αισθητές ποσότητες κουκουρμπιτακίνης ή είναι απαλλαγμένοι της ουσίας αυτής, συνεπώς είναι εντελώς ακίνδυνοι στους καταναλωτές. Μερικές όμως φορές, σε καλλιέργειες τέτοιων γονοτύπων, ειδικά στο καλοκαιρινό κολοκυθάκι (Cucurbita pepo), παρουσιάζεται στο χωράφι η ύπαρξη μικρού αριθμού φυτών που παράγουν πολύ πικρούς καρπούς. Οι καρποί αυτοί μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στην υγεία των καταναλωτών, που εκδηλώνονται με συμπτώματα ναυτίας, κράμπας στο στομάχι ή και διάρροιας. Αναφέρεται στη βιβλιογραφία ότι τέτοια προβλήματα μπορεί να προκληθούν ακόμα και σε περιπτώσεις που το άτομο καταναλώσει μόλις 3 γραμμάρια πικρού καρπού. Η ακριβής αιτία που προκαλεί τη σποραδική και ευκαιριακή εμφάνιση πικρών καρπών σε φυτά κολοκυθιάς δεν έχει προσδιοριστεί. Είναι όμως πιθανόν να προκαλείται το φαινόμενο από τυχαίες διασταυρώσεις με γύρη που προέρχεται από φυτά άγριων τύπων κολοκυθιάς κατά τη διαδικασία της σποροπαραγωγής ή να οφείλεται σε τυχαίες μεταλλάξεις. Ένδειξη τέτοιων συμβάντων αποτελούν τα χαρακτηριστικά των ίδιων των φυτών ή των καρπών, που δεν ανταποκρίνονται σε εκείνα της καλλιεργούμενης ποικιλίας. Εκτός της παραπάνω περίπτωσης (τυχαία και σποραδική εμφάνιση πολύ πικρών καρπών), υπάρχει και το ενδεχόμενο της αισθητής αύξησης της συγκέντρωσης της κουκουρμπιτακίνης σε καρπούς που προέρχονται από μεγάλο αριθμό ή το σύνολο των φυτών ενός χωραφιού. Το φαινόμενο αυτό δε σχετίζεται με το προηγούμενο και οφείλεται είτε σε γενετικούς παράγοντες (ποικιλία ή υβρίδιο) είτε σε περιβαλλοντικούς και καλλιεργητικούς παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να προβλεφθούν και να ελεγχθούν και για τους οποίους θα γίνει ειδική αναφορά παρακάτω στο κεφάλαιο της αγγουριάς. 39

20

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ 1 Ύπερος ( ): ωοθήκη (εμβρυόσακος), στύλος, στίγμα Ανδρείο ( ): στήμονες (νήμα, ανθήρας) στίγμα στύλος πέταλο ανθήρας νήμα σέπαλο ωοθήκη εμβρυόσακος Τυπικό τέλειο άνθος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 8η ΙΑΛΕΞΗ ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Κάθε σωµατικό κύτταρο φέρει στον πυρήνα του δύο όµοια αντίτυπα κάθε χρωµοσώµατος (διπλοειδής, 2Ν) αντίθετα από τα γενετικά που φέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο)

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 Πολλαπλασιασμός ανθοκομικών φυτών 2 Στα θερμοκήπια

Διαβάστε περισσότερα

200 κ.εκ. ATONIK SL K-22853/31007 - GREECE

200 κ.εκ. ATONIK SL K-22853/31007 - GREECE 071047 K-22853 (12 pages) 20/07/10 10:52 Page 1 K-22853/31007 - GREECE - (COVER) PAGE 1 ΠΡΟΟΡΙΖΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΧΡΗΣΤΕΣ ΦΥΛΑΞΤΕ ΤΟ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ ΑΡ. ΕΓΚΡ. ΥΠ. ΑΓΡ. ΑΝΑΠΤ. & ΤΡΟΦΙΜΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page1 K-31951/31307 - GREECE - (GLUE PAGE) - PAGE 1

071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page1 K-31951/31307 - GREECE - (GLUE PAGE) - PAGE 1 071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page1 K-31951/31307 - GREECE - (GLUE PAGE) - PAGE 1 071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page2 K-31951/31307 - GREECE - (BASE) - PAGE 2 ΠΡΟΟΡΙΖΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων (Magnoliophyta) Τα αγγειόσπερμα,

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Χ.Κ. ΚΙΤΣΑΚΗ 2008 1 Αντικείμενα της ενότητας Ορισμοί και έννοιες Σκοπός των διεργασιών της ανάπτυξης Πού και πώς πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΛΥΨΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑ ΥΨΗΛΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥΣ ΜΗΝΕΣ- ΔΙΚΤΥΟΚΗΠΙΑ

Η ΚΑΛΥΨΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑ ΥΨΗΛΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥΣ ΜΗΝΕΣ- ΔΙΚΤΥΟΚΗΠΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Η ΚΑΛΥΨΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑ ΥΨΗΛΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥΣ ΜΗΝΕΣ- ΔΙΚΤΥΟΚΗΠΙΑ Επιστημονική ομάδα έργου: Δημήτριος Τσελές, καθηγητής, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΑΞΤΕ ΤΟ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ

ΦΥΛΑΞΤΕ ΤΟ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ 30 κ.εκ. Συμπυκνωμένο Εναιώρημα (SC) Εγγ. Σύνθεση: Triadimenol: 31,29% β/ο, Βοηθητικές ουσίες: 71,28% β/β Διασυστηματικό Μυκητοκτόνο με προστατευτική, θεραπευτική και εξοντωτική δράση ΦΥΛΑΞΤΕ ΤΟ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών 1. Τα φυτά δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια E H 2 O CO 2 χλωροφύλλη σάκχαρα Ηηλιακήενέργεια μετατρέπεται σε χημική ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης. Αν και όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ Η επιτυχία μιας ανθοκομικής καλλιέργειας στην ύπαιθρο εξασφαλίζεται όταν οι συνθήκες είναι οι κατάλληλες για ένα συγκεκριμένο είδος.

Διαβάστε περισσότερα

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης Contans WG Ο νεότερος, ασφαλέστερος και πιο ευπροσάρμοστος τρόπος ελέγχου της Σκληρωτινίασης, που υπάρχει! Τα αποτελέσματα από την χρήση του Contans WG δείχνουν σημαντική μείωση στον αριθμό των σκληρώτιων

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης Η ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΤΩΝ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΑΙΘΥΛΕΝΙΟ 1

Νίκος Χαριτωνίδης Η ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΤΩΝ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΑΙΘΥΛΕΝΙΟ 1 Νίκος Χαριτωνίδης Η ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΤΩΝ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΑΙΘΥΛΕΝΙΟ Τα φρούτα και λαχανικά υφίστανται µια φυσιολογική διεργασία, η οποία ονοµάζεται ωρίµανση. Η ωρίµανση συχνά είναι επιθυµητή για το

Διαβάστε περισσότερα

Αντοχήστονπαγετόκαι Φυσιολογικέςανωµαλίεςστην καλλιέργειατηςροδιάς

Αντοχήστονπαγετόκαι Φυσιολογικέςανωµαλίεςστην καλλιέργειατηςροδιάς Αντοχήστονπαγετόκαι Φυσιολογικέςανωµαλίεςστην καλλιέργειατηςροδιάς ρ. Παυλίνα ρογούδη, Αναπληρώτρια Ερευνήτρια ιεύθυνση Αγροτικής Έρευνας Ελληνικός Γεωργικός Οργανισµός ΗΜΗΤΡΑ, Νάουσα Νάουσα, Ιστοσελίδα

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία)

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) Πριν ξεκινήσεις 1. Επέλεξε το χώρο (νερό, καλό έδαφος) 2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) 3. Ξέχασε κατ αρχήν ευαίσθητα και σπάνια φυτά. Πρώτα περπάτα σε γνωστά μονοπάτια και σ αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Το παρόν άρθρο το θεωρώ συνέχεια των προηγούμενων άρθρων σχετικά με τους ευκαλύπτους και μετά από πολλές ερωτήσεις φίλων μελισσοκόμων σχετικά με την

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΔΙΚΤΥΟΚΗΠΙΩΝ. Πως επιλέγουμε και σχεδιάζουμε το σωστό τύπο δικτυοκηπίου

ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΔΙΚΤΥΟΚΗΠΙΩΝ. Πως επιλέγουμε και σχεδιάζουμε το σωστό τύπο δικτυοκηπίου ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΔΙΚΤΥΟΚΗΠΙΩΝ Πως επιλέγουμε και σχεδιάζουμε το σωστό τύπο δικτυοκηπίου Παρουσίαση Προτεραιότητες Συλλογή δεδομένων Σχεδιασμός Προκειμένου να σχεδιαστεί ένα δικτυοκήπιο πρέπει πρώτα να αναλύσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη

Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη κληρονομικότητα στον άνθρωπο. 1 Καταρχήν, η πρώτη επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

- 3 διαφάνειες από εσωτερικό εργαστηρίου

- 3 διαφάνειες από εσωτερικό εργαστηρίου Σχέδιο Μαθήματος Αρ. μαθητών: 20 Ενότητα: Φυτά Διδ. Περίοδος: 1x80 Τάξη: Γ Τίτλος μαθήματος: Πώς μεταφέρεται η γύρη από άνθος σε άνθος (Μάθημα στην τάξη) Σημεία έμφασης (π.χ Είδη λόγου/κειμένων, Γραμματική,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΔΕΥΜΑ. Η αποκοπή μερών του δένδρου ονομάζεται κλάδευμα Αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη καλλιεργητική τεχνική Με το κλάδευμα ρυθμίζουμε:

ΚΛΑΔΕΥΜΑ. Η αποκοπή μερών του δένδρου ονομάζεται κλάδευμα Αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη καλλιεργητική τεχνική Με το κλάδευμα ρυθμίζουμε: ΚΛΑΔΕΥΜΑ Η αποκοπή μερών του δένδρου ονομάζεται κλάδευμα Αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη καλλιεργητική τεχνική Με το κλάδευμα ρυθμίζουμε: Στα νεαρά δένδρα το μέγεθος και το σχήμα τους Στα ενήλικα δένδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα Το BROADWAY 85WG είναι ένα εκλεκτικό ζιζανιοκτόνο για μεταφυτρωτική εφαρμογή σε μαλακό και σκληρό σιτάρι. Λόγω της αποτελεσματικής του δράσης ταυτόχρονα σε μια σειρά σημαντικών αγρωστωδών και πλατύφυλλων

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Τα νεογνά των φυτοφάγων θηλαστικών, όπως της γίδας, γεννιούνται με τρίχωμα. Τα μάτια τους είναι ανοιχτά και μπορούν αμέσως να περπατήσουν. Αντίθετα, τα νεογνά των σαρκοφάγων

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της Κερασιάς

Ασθένειες της Κερασιάς Ασθένειες της Κερασιάς ΚΟΡΥΝΕΟ Stigmina carpophila ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΥΝΕΟΥ Συνθήκες αναπτύξεως: Ο υγρός και βροχερός καιρός αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην ανάπτυξη της ασθένειας. Οι μολύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ A Να γράψετε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 1. Ο γενετικός κώδικας είναι ένας κώδικας αντιστοίχισης των κωδικονίων του mrna με αμινοξέα στην πολυπεπτιδική αλυσίδα. Σύμφωνα με αυτόν η 3 μετάφραση όλων των mrna αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ

www.cyprusbiology.com ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ www.cyprusbiology.com ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΦΥΣΙΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Λουκάς Νικολάου 2007-08 Λουκάς Νικολάου 1 ΕΝΟΤΗΤΑ Α : ΕΡΕΥΝΩ ΤΗ ΦΥΣΗ Κεφάλαιο 1: Οι µέθοδοι της επιστήµης Σελίδες 8-11 Φυσιογνωστικά

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΤΕΙ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΕΥΧΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΩΝ «Βελτίωση της Πατατοκαλλιέργειας με Χρήση Εξειδικευμένων

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Η εταιρεία. Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη. Formula-patent Vitalia Mix. 2 3 www.vitalia.com.

Η εταιρεία. Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη. Formula-patent Vitalia Mix. 2 3 www.vitalia.com. Η εταιρεία Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη Formula-patent Vitalia Mix Στην Vitalia, μία σύγχρονη Ελληνική επιχείρηση, είμαστε υπερήφανοι που παράγουμε γόνιμα

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 22/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 22/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Αθήνα, 22/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδα Β ).

Διαβάστε περισσότερα

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια.

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια. Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια. Το φυτό Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι γνωστό εδώ και αιώνες

Διαβάστε περισσότερα

Τα σπυράκια στο πρόσωπο, το λαιμό και την πλάτη σχηματίζονται ως εξής:

Τα σπυράκια στο πρόσωπο, το λαιμό και την πλάτη σχηματίζονται ως εξής: Περιοδικό: Vivere Τεύχος: 3, Μάρτιος 2004 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΟ ΔΕΡΜΑ Δρ. Des Fernandes (πλαστικός χειρουργός, ιδρυτής της Environ Skin Care και δημιουργός των φαρμακοκαλλυντικών Environ ) Η ακμή είναι μια ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Βλάστηση των σπερμάτων. Μελέτη των εξωγενών περιβαλλοντικών παραγόντων επηρεάζουν τη βλάστηση των σπερμάτων ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. Γεωπόνος Βλάστηση των

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (IΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ι. ΓΕΝΙΚΑ Το είδος και η ποικιλότητα του γενετικού υλικού είναι εξίσου σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Φυτοπροστασία της Ελιάς ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Η ασθένεια του κυκλοκόνιου Γνωστή και ως μαύρισμα ή μουτζούρωμα ευρύτατα διαδεδομένη ασθένεια Συμπτώματα: Καφέ - Σταχτί κηλίδες στα φύλλα Φυλλόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα. Copyright, 2012, Eκδόσεις ZHTH, Φ.Α. Μπλέτσος, Ιανουάριος 2012

Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα. Copyright, 2012, Eκδόσεις ZHTH, Φ.Α. Μπλέτσος, Ιανουάριος 2012 Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα ISBN 978-960-456-312-8 Copyright, 2012, Eκδόσεις ZHTH, Φ.Α. Μπλέτσος, Ιανουάριος 2012 Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ε Ν Δ Ε Ι Κ Τ Ι Κ Ε Σ Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΜΟΝΟΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Αν διασταυρωθούν άτομα μοσχομπίζελου με κίτρινο χρώμα σπέρματος ποιες θα είναι οι φαινοτυπικές και γονοτυπικές αναλογίας της γενιάς; Κ=κίτρινο, κ=πράσινο,

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια 2 Ο ενεργειακός σχεδιασµός του κτιριακού κελύφους θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Iστός: Μια ομάδα παρόμοιων σε μορφή κυττάρων, τα οποία βρίσκονται σε επαφή μεταξύ τους, διαθέτουν ομοειδές περιεχόμενο και επιτελούν συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

- δύο μοντελοποιημένες τρισδιάστατες μέλισσες - ρύζι.

- δύο μοντελοποιημένες τρισδιάστατες μέλισσες - ρύζι. Σχέδιο Μαθήματος Αρ. μαθητών: 20 Ενότητα: Αναπαραγωγή Τάξη: Γ Τίτλος μαθήματος: "Πώς μεταφέρεται η γύρη από άνθος σε άνθος;" (Υπαίθρια Μελέτη) Διδ. Περίοδος: 1x80 Σημεία έμφασης (π.χ Είδη λόγου/κειμένων,

Διαβάστε περισσότερα

Η αχλαδιά αφού φυτευτεί στο χωράφι κλαδεύεται στα 70εκ-120εκ από το έδαφος. Έκτοτε αφήνουμε το δέντρο να αναπτυχθεί μέχρι την αρχή του 3 ου

Η αχλαδιά αφού φυτευτεί στο χωράφι κλαδεύεται στα 70εκ-120εκ από το έδαφος. Έκτοτε αφήνουμε το δέντρο να αναπτυχθεί μέχρι την αρχή του 3 ου Αχλάδι Έχει πάρα πολλές ποικιλίες και υποποικιλίες. Είναι φυλλοβόλο δέντρο και ευδοκιμεί σε μέρη που δεν χαρακτηρίζονται ούτε από την υπερβολική ζέστη ούτε από το υπερβολικό κρύο. Καλλιεργείται σε όλη

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικό γλωσσάριο. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες. Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη.

Γενετικό γλωσσάριο. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες. Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. 12 Γενετικό γλωσσάριο Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιηµένο από το γλωσσάριο που αρχικά δηµιουργήθηκε από το Πάρκο Γενετικής Γνώσης London IDEAS (London

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ Απαντήσεις Βιολογία Κατεύθυνσης 2011 ΘΕΜΑ Α Α1 α Α2 δ Α3 γ Α4 β Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Σελ. 13 «Το 1928 γίνεται αυτό» Β2 Σελ 101 «βλάβες στους επιδιορθωτικά ένζυµα» (Χωρίς να απαιτείται θα θεωρηθεί σωστό να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Καρυδιά. Φυσιολογία καρυδιάς. Ποικιλίες της καρυδιάς. Υποκείμενα - Πολλαπλασιασμός

Καρυδιά. Φυσιολογία καρυδιάς. Ποικιλίες της καρυδιάς. Υποκείμενα - Πολλαπλασιασμός Καρυδιά Όλες οι καλλιεργούμενες ποικιλίες από Juglans regia. Στην Καλιφόρνια οι J. nigra και κύρια η J. hindsii μόνο για υποκείμενο και υβρίδια. Μεγάλη παραγωγή σε ΗΠΑ (>40% της παγκόσμιας παραγωγής).

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα