Εσωτερικός Έλεγχος στις επιχειρήσεις

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εσωτερικός Έλεγχος στις επιχειρήσεις"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗ» Επιβλέπων Καθηγητής Α.Π.Θ: Χαράλαμπος Σπαθής Εσωτερικός Έλεγχος στις επιχειρήσεις (Internal Auditing in Enterprises) Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία Αϊβαζίδου Παναγιώτα A.M. 142 Πτυχιούχος Οικονοµικών Επιστηµών Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκη, 2008

2 Εξεταστική Επιτροπή: Αναπληρωτής Καθηγητής: Χαράλαμπος Σπαθής (Επιβλέπων Καθηγητής) Καθηγητής: Ιωάννης Σταμέλος ii

3 Παντελής Παπαστάθης iii

4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η αναγκαιότητα του ελέγχου οποιασδήποτε οικονοµικής διαχείρισης ξένης περιουσίας πηγάζει από τις ατέλειες της ανθρώπινης φύσης. Τα λάθη είναι έµφυτα στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος γεννιέται µαζί µε τις ατέλειες και τις αδυναµίες του, µε τις οποίες ζει και τελειώνει τη ζωή του. Βέβαια, η εξέλιξη της επιστήµης και του πολιτισµού και γενικότερα οι κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες διαβίωσης, επηρεάζουν µέχρι κάποιο βαθµό, θετικά ή αρνητικά, τις αδυναµίες αυτές, ωστόσο ποτέ δεν τις εξαφανίζουν, γιατί αυτές είναι µέσα στη φύση του ανθρώπου. Συνεπώς, η µοναδική λύση που αποµένει είναι η καταπολέµηση αυτών των λαθών µέσω της οργάνωσης, σε κάθε οικονοµική διαχείριση ξένης περιουσίας, ουσιαστικού και ανεξάρτητου εξωτερικού ελέγχου, ο οποίος να συµπληρώνεται και µε οργάνωση πλήρους συστήµατος εσωτερικού ελέγχου. Ο εσωτερικός έλεγχος είναι το απαραίτητο συµπλήρωµα οποιασδήποτε οικονοµικής διαχείρισης ξένης περιουσίας. Στα πλαίσια της παρούσας εργασίας γίνεται προσπάθεια παρουσίασης της αξίας και σπουδαιότητας του συστήµατος εσωτερικού ελέγχου στις επιχειρήσεις και του µηχανισµού λειτουργίας του τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο. Το ερευνητικό µέρος της εργασίας περιλαµβάνει την εµπειρική µελέτη που διεξήχθη σε ελληνικές επιχειρήσεις µε θέµα τη λειτουργία του εσωτερικού ελέγχου σε συγκεκριµένους επιχειρησιακούς τοµείς. Η διπλωµατική εργασία έχει σαν κύριο θέµα τον εσωτερικό έλεγχο στις Ανώνυµες Εταιρείες (A.E.) και Τράπεζες, δεδοµένου των εξελίξεων του εσωτερικού ελέγχου στις Η.Π.Α., οι οποίες σηµατοδοτούν αλυσιδωτές αντιδράσεις σε παγκόσµιο επίπεδο. Ιδιαίτερη έµφαση δίνεται στην ανάλυση των ιεθνών Προτύπων επαγγελµατικών πρακτικών εσωτερικού ελέγχου και στον Κώδικα Ηθικής. Περαιτέρω, αναφέρονται οι νοµοθετικές εξελίξεις του εσωτερικού ελέγχου στις Η.Π.Α και αναλύονται οι προοπτικές εσωτερικού ελέγχου στην Ελλάδα. Η εργασία στηρίζεται σε όσο το δυνατόν πρόσφατη βιβλιογραφία όπου παρατίθενται επίκαιρες απόψεις. iv

5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ (Abstract) The necessity of control of any economic management of foreign assets springs from the imperfections of human nature. The human errors are innate. The person is born with the imperfections and the weaknesses, with which he/she lives and finishes his/her life. Of course, the development of science and culture and generally the social and financial living conditions, affect to some degree, positively or negatively, these weaknesses however, they never disappear them, because these conditions are in the nature of the human being. Consequently, the fighting off these errors via the organization of essential and independent external control, in each economic management of foreign assets, is the unique solution, which has to be supplemented by the settlement of a complete internal control system. The internal control is the essential supplement of any economic management of foreign fortune. In the frames of the present work, we make an effort of a presentation of the value and importance of the internal control system in the enterprises and the mechanism of its operation as much on a theoretical as on a practical level. The inquiring part of the work includes the empirical study which was carried out in Greek enterprises, concerning the internal control function in concrete operational sectors. The current diplomatic work has the internal control in Body Corporates and Banks as a main subject, considering the developments of internal control in U.S.A., which signal chain reactions globally. Particular emphasis is given on the analysis of International Standards for the professional practice of internal auditing and on the Code of Ethics. The prospects of internal control in Greece are further analyzed. The work is supported, as much as possible, by recent bibliography where current opinions are mentioned. v

6 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Είναι κοινά αποδεκτό ότι ο κύριος σκοπός µιας επιχείρησης είναι να δηµιουργεί αξία, παράγοντας αγαθά και προσφέροντας υπηρεσίες που απαιτεί η κοινωνία, δηµιουργώντας µε τον τρόπο αυτό κέρδη για τους ιδιοκτήτες και τους µετόχους της αλλά και ευηµερία για την κοινωνία. Βασική αποστολή της επιχείρησης είναι η συνεχής προσθήκη αξίας στην επιχείρηση και στον επενδυτή µέτοχο. Αυτό θα πρέπει να πραγµατοποιηθεί µέσα στο πλαίσιο του σηµερινού έντονου ανταγωνισµού που γεννά η παγκοσµιοποίηση, όπου η επιβίωση και η ανάπτυξη µιας επιχείρησης είναι συνάρτηση της ανταγωνιστικότητάς της. Και για να είναι µία επιχείρηση ανταγωνιστική απαιτείται η ύπαρξη σύγχρονου και διορατικού management το οποίο χαράσσει και υλοποιεί στρατηγικές, διατηρώντας όµως τις διαχρονικές αξίες στις οποίες η επιχείρηση παραδοσιακά πιστεύει και οι οποίες κρατούν την εταιρεία µέσα στο παγκόσµιο επιχειρηµατικό γίγνεσθαι. Μέρος των στρατηγικών αυτών αποτελεί και ο εσωτερικός έλεγχος, στον οποίο στηρίζεται ολόκληρο το σύστηµα της εταιρικής διακυβέρνησης. Η εταιρική διακυβέρνηση είναι ένα µόνο κοµµάτι του ευρύτερου οικονοµικού πλαισίου µέσα στο οποίο λειτουργούν οι εταιρείες και εξαρτάται από το νοµικό, ρυθµιστικό και θεσµικό περιβάλλον. Ο εσωτερικός έλεγχος αξιολογεί και καταγράφει τις εσωτερικές διαδικασίες στην πράξη, επισηµαίνει αδυναµίες και αποκλίσεις του συστήµατος, παρέχει συµβουλές και προτείνει προσαρµογές. Σκοπός του εσωτερικού ελέγχου είναι η συµβολή του στην ανάπτυξη και εµπέδωση της εταιρικής κουλτούρας µεταξύ των τµηµάτων και των στελεχών της εταιρείας και η προσαρµογή της εταιρείας στο ισχύον θεσµικό πλαίσιο. Ουσιαστικά, λοιπόν, πρόκειται για ένα µηχανισµό επιτήρησης της εφαρµογής των αρχών της εταιρικής διακυβέρνησης, συµβάλλοντας κατά ένα µεγάλο ποσοστό στην προστασία της εταιρείας και στη διασφάλιση των συµφερόντων των µετόχων της. Η στροφή του επιστηµονικού ενδιαφέροντος σε θέµατα που αφορούν στον εσωτερικό έλεγχο, θεωρείται σηµαντικό βήµα για την κατανόηση της λειτουργίας των επιχειρήσεων και την περαιτέρω ανάπτυξή τους. Για τον λόγο αυτό κρίθηκε ουσιώδες, πριν από οποιαδήποτε λεπτοµερή αναφορά σε εµπειρική µελέτη περιπτώσεων που αφορά σε ελληνικές επιχειρήσεις οι οποίες υπόκεινται σε εσωτερικό έλεγχο, να γίνει µια βιβλιογραφική ανασκόπηση καθώς και µια πρώτη προσέγγιση στη διατύπωση των βασικών εργαλείων των εσωτερικών ελεγκτών, ήτοι: των ιεθνή Προτύπων (Standards for the Professional Practice of Internal Auditing), του Κώδικα εοντολογίας, του ιεθνούς Ινστιτούτου Εσωτερικών Ελεγκτών (ΙΙΑ), της Πιστοποίησης των Εσωτερικών Ελεγκτών καθώς και της Συνεχής Επαγγελµατικής Εκπαίδευσής τους. vi

7 Η έρευνα πραγµατοποιήθηκε µε τη µέθοδο των ερωτηµατολογίων σε Α.Ε. και Τράπεζες, οι οποίες ως εισηγµένες στο Χρηµατιστήριο, υποχρεούνται να διαθέτουν τµήµα εσωτερικού ελέγχου. Στο σηµείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Χαράλαµπο Σπαθή για την πολύτιµη βοήθεια, την ηθική υποστήριξη και το αµέριστο ενδιαφέρον που έδειξε κατά τη διάρκεια εκπόνησης της διπλωµατικής µου εργασίας. Αφιερώνεται στους γονείς και στον αδερφό µου για την υποµονή και τη στήριξή που µου παρείχαν όλο αυτό τον καιρό. Σηµείωση: η φωτογραφία του εξωφύλλου είναι από την ηλεκτρονική διεύθυνση vii

8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Περίληψη..... iv Περίληψη στα Αγγλικά (Abstract).. v Πρόλογος. vi Περιεχόµενα.... viii ENOTHTA 1 H Εισαγωγή 1.1. Ορισµός και αναγκαιότητα εσωτερικού ελέγχου Σύντοµη περιγραφή ενοτήτων Θεµελιώδη στοιχεία εσωτερικού ελέγχου Η λογική του εσωτερικού ελέγχου Μηχανισµοί εσωτερικού ελέγχου Ο εσωτερικός ελεγκτής Εκπαίδευση και αξιολόγηση των εσωτερικών ελεγκτών 9 ENOTHTA 2 H Βιβλιογραφική Ανασκόπηση 2.1. C.O.S.O. Internal Control Framework Τι δε µπορεί να κάνει ο εσωτερικός έλεγχος Εκτίµηση & διαχείριση κινδύνου Ο ρόλος του εσωτερικού ελεγκτή στη διαχείριση κινδύνου Η επίδραση των πληροφοριακών συστηµάτων H χρήση της εξισορροπηµένης καρτέλας (Balanced Scorecard) Εσωτερικές δοµές διακυβέρνησης σε τράπεζες Η ανάγκη υιοθέτησης διεθνών προτύπων εσωτερικού ελέγχου Επαγγελµατικός εσωτερικός έλεγχος ιεθνή πρότυπα επαγγελµατικών πρακτικών εσωτερικού ελέγχου Πρότυπα χαρακτηριστικών & Πρότυπα επίδοσης Κώδικας Ηθικής Αρχές Κανόνες συµπεριφοράς.. 61 viii

9 ENOTHTA 3 H Οι εξελίξεις του εσωτερικού ελέγχου 3.1. Οι τελευταίες εξελίξεις του εσωτερικού ελέγχου στις Η.Π.Α Κανονισµοί Αλλαγές του SOX και ελεγκτική κάλυψη Το µέλλον του εσωτερικού ελέγχου µετά το νόµο SOX Οι αυξηµένες απαιτήσεις για τις λειτουργίες εσωτερικού ελέγχου Στρατηγική αντίληψη Ο ρόλος του εσωτερικού ελέγχου στην καταπολέµηση της απάτης Αλλαγή της οπτικής Αλλαγή των προσδοκιών του εσωτερικού ελέγχου Αλλαγή ευκαιριών για τον εσωτερικό έλεγχο Προοπτικές του εσωτερικού ελέγχου στην Ελλάδα ENOTHTA 4 H Εµπειρική µελέτη : Η θέση του εσωτερικού ελέγχου στις ελληνικές επιχειρήσεις 4.1. Μεθοδολογία έρευνας Οι εξεταζόµενες εταιρείες ENOTHTA 5 H Αποτελέσµατα εµπειρικής µελέτης 5.1. Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ανάλυση ερωτήσεων Πληροφορίες για το τµήµα εσωτερικού ελέγχου Πέµπτη ερώτηση Έκτη ερώτηση Έβδοµη ερώτηση Πρακτικές εκτίµησης κινδύνου και έλεγχος µε βάση τον κίνδυνο Όγδοης & ένατη ερώτηση έκατη ερώτηση Ενδέκατη ερώτηση ωδέκατη ερώτηση έκατη τρίτη ερώτηση έκατη τέταρτη ερώτηση ix

10 5.2. Εσωτερικός έλεγχος στα στάδια της λειτουργίας αγορών Έλεγχος κατά το στάδιο της Παραγγελίας Έλεγχος κατά το στάδιο της Παραλαβής Έλεγχος κατά το στάδιο της ηµιουργίας Χρέους Έλεγχος κατά το στάδιο της Πληρωµής Εσωτερικός Έλεγχος Αποθεµάτων Εσωτερικός Έλεγχος Λειτουργιών του Υπολογιστή Πιστωτές Αµοιβές & Έξοδα προσωπικού Γραµµάτια Πληρωτέα ENOTHTA 6 H Συµπεράσµατα Προτάσεις Προτάσεις Βιβλιογραφία Παράρτηµα / Ερωτηµατολόγιο x

11 ENOTHTA 1 H 1. Εισαγωγή 1.1. Ορισµός και αναγκαιότητα εσωτερικού ελέγχου Ο εσωτερικός έλεγχος διενεργείται σε όλες τις λειτουργίες της επιχείρησης: στις οικονοµικές καταστάσεις (Λογιστικός Έλεγχος), στην τήρηση των κανόνων και των πολιτικών που έχει θεσπίσει η διοίκηση, στην αξιοποίηση των πόρων της εταιρείας, στα περιουσιακά της στοιχεία καθώς και στην εφαρµογή της ισχύουσας νοµοθεσίας. Παράλληλα, µέσω αυτού του ελέγχου αξιολογείται η λειτουργία κάθε τµήµατος και διαπιστώνονται πιθανές ελλείψεις. Η διοίκηση δεν έχει τη δυνατότητα να επιτηρεί άµεσα τις λειτουργίες της επιχείρησης, αφού µε την αύξηση του µεγέθους της επιχείρησης αυξάνονται και οι οικονοµικές της συναλλαγές, γι αυτό το λόγο διαθέτει ένα σύστηµα ελέγχου των επιχειρησιακών δραστηριοτήτων. Σύµφωνα µε το Ινστιτούτο Εσωτερικών Ελεγκτών (Institute of Internal Auditors / IIA, 2004), ο εσωτερικός έλεγχος είναι µια ανεξάρτητη, αντικειµενική, διαβεβαιωτική και συµβουλευτική δραστηριότητα, οργανωµένη και σχεδιασµένη να προσθέτει αξία και να βελτιώνει τις λειτουργίες του οργανισµού. Συντελεί στην επίτευξη των στόχων του οργανισµού µε την υιοθέτηση µιας συστηµατικής και πειθαρχηµένης προσέγγισης για την εκτίµηση και βελτίωση της αποτελεσµατικότητας διαχείρισης κινδύνου, του ελέγχου και των διαδικασιών διακυβέρνησης. Σύµφωνα µε τον ορισµό του Ινστιτούτου των Αµερικάνων Ορκωτών Λογιστών (American Institute of Certified Public Accountants, AICPA), τον εσωτερικό έλεγχο αποτελούν το σχέδιο οργάνωσης και όλες οι συντονισµένες προσπάθειες, µέθοδοι και µέτρα που υιοθετούνται εντός της επιχείρησης, για τη διαφύλαξη και προστασία των περιουσιακών της στοιχείων, τον έλεγχο της ακρίβειας και αξιοπιστίας των λογιστικών στοιχείων, την προώθηση της αποτελεσµατικότητας της λειτουργίας και την ενθάρρυνση της διατήρησης της προδιαγραµµένης επιχειρηµατικής πολιτικής 1. Ο εσωτερικός έλεγχος έρχεται να ικανοποιήσει την ανάγκη για παροχή άµεσης και αντικειµενικής πληροφόρησης προς τη διοίκηση σχετικά µε τη λειτουργία των κατάλληλων ασφαλιστικών δικλείδων. Ο άνθρωπος από τη φύση του είναι επιρρεπής σε λάθη και απάτες. Εποµένως, αν και η παντελής εξάλειψή τους θεωρείται ανέφικτη µπορούµε να τις περιορίσουµε σηµαντικά µε τη βοήθεια του εσωτερικού ελέγχου. Με λίγα λόγια, ο εσωτερικός έλεγχος αποτελεί ένα είδος ασφάλισης κατά των λαθών και της απάτης. 1 S.A.S. (Statement on Auditing Standards/ ήλωση στα ελεγκτικά πρότυπα), No 1 Section AICPA Committee on Auditing Procedures xi1

12 Βασικός σκοπός διενέργειας του ελέγχου είναι ο εντοπισµός σηµείων όπου προωθούν βελτιώσεις του συστήµατος επακόλουθα, όσο νωρίτερα ενηµερώνεται η διοίκηση για τα σηµεία προτεινόµενων βελτιώσεων, τόσο νωρίτερα θα αποφασισθούν και θα ληφθούν διορθωτικά µέτρα, επιτυγχάνοντας µε αυτό τον τρόπο µεγιστοποίηση του οφέλους της επιχείρησης. Τα µέτρα αυτά αποβλέπουν: α) στην προστασία των περιουσιακών στοιχείων, β) στην προώθηση της αξιοπιστίας και ακρίβειας των λογιστικών καταχωρίσεων, γ) στην ενθάρρυνση της µέτρησης της παραγωγής και της σύγκρισης αυτής µε τους στόχους και την πολιτική της επιχείρησης και δ) στην αξιολόγηση της αποτελεσµατικότητας των εργασιών της επιχείρησης. Όταν οι µετοχές της εταιρείας διαπραγµατεύονται στη χρηµατιστηριακή αγορά, η υπηρεσία του εσωτερικού ελέγχου έχει ως εκ των πρωταρχικών της στόχων να εκτιµά, να ελέγχει και να επισηµαίνει στο ιοικητικό Συµβούλιο της επιχείρησης κατά πόσο οι συναλλαγές και η γενικότερη δραστηριότητα της επιχείρησης καθώς και των βασικών µετόχων, των µελών του ιοικητικού Συµβουλίου και των στελεχών της επιχείρησης διεξάγονται χωρίς να θίγονται τα συµφέροντα των επενδυτών ή µετόχων της εταιρείας και περαιτέρω χωρίς να απειλείται η διαφάνεια και η οµαλή λειτουργία της χρηµατιστηριακής αγοράς. 1.2 Σύντοµη περιγραφή ενοτήτων Η αγορά στην οποία δραστηριοποιούνται σήµερα οι επιχειρήσεις χαρακτηρίζεται από ανακατατάξεις, τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσµιο επίπεδο, περίπλοκες διαδικασίες και κανονισµούς και αναβάθµιση της σηµασίας της εταιρικής ευθύνης. Ως αποτέλεσµα των άνωθεν τη θέση του επιχειρηµατία έχει αναλάβει ο επαγγελµατίας manager, ο οποίος έχει τις προδιαγραφές να ανταπεξέλθει στις ανάγκες των µεγάλων και απρόσωπων εταιρειών. Μετά το ξέσπασµα των λογιστικών σκανδάλων (χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί η Enron), οι οµάδες ενδιαφεροµένων, γνωστοί ως stakeholders, δηλαδή οι εργαζόµενοι, οι πελάτες, οι προµηθευτές, οι επενδυτές, και οι Αρχές ή η Κυβέρνηση, απαιτούν ολοένα και µεγαλύτερη διαφάνεια, αξιόπιστες οικονοµικές καταστάσεις και ισότιµη πρόσβαση σε πληροφορίες που µπορεί να έχουν επίδραση στην πορεία της επιχείρησης. Η διαφάνεια στην παρεχόµενη πληροφόρηση αποτελεί καθοριστικής σηµασίας αίτηµα και αντανακλά άµεσα στην προστασία των µετόχων και στη διατήρηση της εµπιστοσύνης των επενδυτών. Όλοι οι παραπάνω παράγοντες αυξάνουν τη σηµασία της εταιρικής διακυβέρνησης (corporate governance), της οποίας θεµελιώδες στοιχείο αποτελεί ο εσωτερικός έλεγχος (internal control), γι αυτό και στην παρούσα µελέτη προχωρούµε σε ενδελεχή µελέτη του. 2

13 Ειδικότερα, στην πρώτη ενότητα επιχειρείται µια προσπάθεια παρουσίασης των θεµελιωδών στοιχείων και των µηχανισµών του εσωτερικού ελέγχου, θέµατα που απασχολούν τον τελευταίο καιρό το διεθνές και ελληνικό οικονοµικό περιβάλλον. Περαιτέρω, δίνεται έµφαση στη διαδικασία επιλογής των εσωτερικών ελεγκτών, δηλαδή στην κατάλληλη στελέχωση του τµήµατος εσωτερικού ελέγχου και στην ικανότητα των εσωτερικών ελεγκτών, η οποία πρέπει να είναι προσεκτική, δεδοµένου ότι από αυτήν εξαρτάται η ποιότητα των υπηρεσιών του εσωτερικού ελέγχου. Στη δεύτερη ενότητα περιλαµβάνεται η ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας και γίνεται προσπάθεια να παρουσιαστούν τα βασικότερα επιστηµονικά άρθρα και οι ακαδηµαϊκές πηγές που σχετίζονται µε αυτό το θέµα. Η τρίτη ενότητα προσεγγίζει τις τελευταίες εξελίξεις του εσωτερικού ελέγχου στις Η.Π.Α. και επικεντρώνεται στις αυξηµένες απαιτήσεις για τις λειτουργίες εσωτερικού ελέγχου, όπως είναι η καταπολέµηση της απάτης. Η ενότητα ολοκληρώνεται µε αναφορά στις προοπτικές του εσωτερικού ελέγχου στην Ελλάδα Στην επόµενη ενότητα περιγράφεται η µεθοδολογία της προσωπικής έρευνας και γίνεται αναφορά σε γενικές πληροφορίες που αφορούν τις εξεταζόµενες ελληνικές επιχειρήσεις οι οποίες συµµετείχαν στην έρευνα. Στην πέµπτη ενότητα παρουσιάζονται τα αποτελέσµατα της εµπειρικής µελέτης σε εικοσιτέσσερις ελληνικές επιχειρήσεις, η πλειοψηφία των οποίων είναι εισηγµένες στο χρηµατιστήριο. Η µελέτη βασίζεται σε συµπλήρωση ερωτηµατολογίων µέσω ηλεκτρονικού ταχυδροµείου (23 επιχειρήσεις) ή προσωπικής συνέντευξης (1 επιχείρηση) και έχει ως αντικείµενο την εξέταση του συστήµατος εσωτερικού ελέγχου στην ελληνική πραγµατικότητα. Ακολουθεί η παρουσίαση των αποτελεσµάτων σε πίνακες, η διαγραµµατική απεικόνισή τους καθώς και η αναλυτική µελέτη αυτών. Στην έκτη και τελευταία ενότητα καταγράφονται τα κυριότερα συµπεράσµατα της εργασίας ενώ παρατίθενται και ορισµένες προτάσεις για την εφαρµογή του συστήµατος εσωτερικού ελέγχου, µε στόχο τα µακροπρόθεσµα οφέλη αυτής της εφαρµογής. 1.3 Θεµελιώδη στοιχεία του εσωτερικού ελέγχου Βασικός σκοπός του εσωτερικού ελέγχου αποτελεί η προώθηση της αποτελεσµατικής λειτουργίας της οργάνωσης της επιχείρησης. Τα συστήµατα εσωτερικών ελέγχων λοιπόν συνίστανται από όλα τα µέτρα που χρησιµοποιούνται από την διοίκηση για τους ακόλουθους λόγους 2 : 2 Βλ. W.R.Meigs, E.J.Larsen, R.F.Meigs, Ελεγκτική, Εκδόσεις Παπαζήση,

14 Την προστασία των περιουσιακών στοιχείων από σπατάλες, καταδολιεύσεις και αναποτελεσµατική χρήση. Την προώθηση της ακρίβειας και αξιοπιστίας των λογιστικών καταγραφών. Την ενθάρρυνση και µέτρηση της εφαρµογής της πολιτικής της επιχείρησης. Την αξιολόγηση της αποτελεσµατικότητας της λειτουργίας των τµηµάτων της επιχείρησης. Το πρότυπο 2110.Α2 του ΙIA αναφέρει τα ακόλουθα 3 : «Η δραστηριότητα του εσωτερικού ελέγχου πρέπει να αξιολογεί την έκθεση στον κίνδυνο που σχετίζεται µε την διακυβέρνηση του οργανισµού, τις λειτουργίες και τα πληροφοριακά συστήµατα αναφορικά µε την : Αξιοπιστία και ακεραιότητα της χρηµατοοικονοµικής και επιχειρησιακής πληροφόρησης. Αποτελεσµατικότητα και αποδοτικότητα των λειτουργιών. ιαφύλαξη των περιουσιακών στοιχείων. Συµµόρφωση µε τους νόµους, τις ρυθµίσεις και τα συµβόλαια.» Σύµφωνα µε το ανωτέρω πρότυπο λοιπόν, οι εσωτερικοί ελεγκτές πρέπει να επισκοπούν την αξιοπιστία και ακεραιότητα της οικονοµικής και επιχειρησιακής πληροφόρησης και τα µέσα που χρησιµοποιούνται για την αναγνώριση, την µέτρηση, την ταξινόµηση και αναφορά των πληροφοριών αυτών. Επίσης, οι ελεγκτές πρέπει να αξιολογούν την οικονοµία και την αποδοτικότητα της χρησιµοποίησης των πόρων και να επισκοπούν τις λειτουργίες ή τα προγράµµατα για την παροχή της διαβεβαίωσης εάν τα αποτελέσµατα είναι συνεπή µε τους στόχους που έχουν τεθεί. Βάσει του νόµου 3016/2002 4, η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου στη χώρα µας έχει τις ακόλουθες αρµοδιότητες: 1. Παρακολουθεί την εφαρµογή και τη συνεχή τήρηση του Εσωτερικού Κανονισµού Λειτουργίας και του καταστατικού της εταιρίας, καθώς και της εν γένει νοµοθεσίας που αφορά την εταιρία και ιδιαίτερα της νοµοθεσίας των ανωνύµων εταιρειών και της χρηµατιστηριακής. 2. Αναφέρει στο διοικητικό συµβούλιο της εταιρείας περιπτώσεις σύγκρουσης των ιδιωτικών συµφερόντων των µελών του διοικητικού συµβουλίου ή των διευθυντικών στελεχών της εταιρείας µε τα συµφέροντα της εταιρείας, τις οποίες διαπιστώνει κατά την άσκηση των καθηκόντων του. 3 Βλ. <http://www.theiia.org/guidance/standards-and-practices/>, 20/09/ Βλ. Ν. ΥΠ ΑΡΙΘ. 3016/2002 «Για την εταιρική διακυβέρνηση, θέµατα µισθολογίου και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 110/ ), όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 26 του νόµου 3091/2002 (ΦΕΚ 330/ ) 4

15 3. Οφείλει να ενηµερώνει εγγράφως, µια φορά τουλάχιστον το τρίµηνο, το διοικητικό συµβούλιο για το διενεργούµενο έλεγχο και να παρίσταται κατά τις γενικές συνελεύσεις των µετόχων. 4. Παρέχει, µετά από έγκριση του διοικητικού συµβουλίου της εταιρείας, οποιαδήποτε πληροφορία ζητηθεί εγγράφως από τις εποπτικές αρχές, συνεργάζεται µε αυτές και διευκολύνει µε κάθε δυνατό τρόπο το έργο της παρακολούθησης, του ελέγχου και της εποπτείας που αυτές ασκούν. 1.4 Η λογική του εσωτερικού ελέγχου Σύµφωνα µε τη Θεωρία Αντιπροσώπευσης, ο εσωτερικός έλεγχος µαζί µε άλλους παρεµβατικούς µηχανισµούς, όπως είναι η χρηµατοοικονοµική αναφορά και ο εξωτερικός έλεγχος, βοηθούν στην κατάρτιση χαµηλού κόστους συµβολαίων µεταξύ ιδιοκτητών και διευθυντών. Όπως µπορεί κανείς να διακρίνει στο ακόλουθο πλαίσιο, η Θεωρία της Αντιπροσώπευσης δε µπορεί να αιτιολογήσει την ύπαρξη εσωτερικού ελέγχου εντούτοις, µπορεί να συντελέσει στην κατανόηση ορισµένων χαρακτηριστικών του τµήµατος εσωτερικού ελέγχου, όπως το µέγεθος και ο σκοπός των δραστηριοτήτων του. Η Θεωρία Αντιπροσώπευσης µπορεί να εφαρµοστεί για να δοκιµαστεί εµπειρικά εάν οι αποκλίσεις µεταξύ διαφορετικών πρακτικών εσωτερικού ελέγχου αντικατοπτρίζουν τις διαφορετικές συµβατικές σχέσεις που προκύπτουν από διαφορές στην οργανωσιακή µορφή. ΠΛΑΙΣΙΟ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ Γιατί έχουν τμήμα Εσωτερικού Ελέγχου ορισμένοι οργανισμοί? Ο εσωτερικός έλεγχος μαζί με άλλους μηχανισμούς ισχυροποιεί τους δεσμούς ιδιοκτητώνμετόχων. Ο εσωτερικός έλεγχος βοηθά τους μετόχους να μειώσουν το πρόβλημα της ασύμμετρης πληροφόρησης και να παρακολουθήσουν τα κόστη αποτελεσματικά. Γιατί διαφέρει η φύση και η μορφή των τμημάτων Εσωτερικών Ελέγχων μεταξύ διαφορετικών οργανισμών? Η σχέση αντιπροσώπευσης απεικονίζεται στη δομή του ελέγχου και της ιδιοκτησίας της κάθε επιχείρησης. Γιατί διαφέρουν οι πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου ανά οργανισμό? Εξαιτίας των διαφορετικών κινήτρων ιδιοκτητών/μετόχων. Γιατί η οργανωσιακή αλλαγή επηρεάζει τα τμήματα Εσωτερικού Ελέγχου διαφορετικά? Η ασύμμετρη πληροφόρηση ποικίλλει μεταξύ οργανισμών ανάλογα με τη φύση και την πολυπλοκότητα της επιχείρησης. Αυτό σημαίνει ότι το κόστος διατήρησης της σύμβασης μεταξύ των ιδιοκτητών διοίκησης εξαρτάται από τη σοβαρότητα του προβλήματος. 5

16 1.5 Μηχανισµοί εσωτερικού ελέγχου Στην υποενότητα αυτή αναφέρονται οι µηχανισµοί εσωτερικού ελέγχου και οι αλλαγές σε αυτούς τους µηχανισµούς κατά την περίοδο Ειδικότερα, ελέγχεται εάν οι αλλαγές αυτές έχουν επηρεάσει την αποτελεσµατικότητά τους. Οι µηχανισµοί εσωτερικού ελέγχου έχουν σχεδιαστεί για να φέρουν σε συµφωνία τα συµφέροντα διευθυντών και µετόχων. Οι κύριοι µηχανισµοί που επηρεάζουν το βαθµό στον οποίο η διοίκηση µιας εταιρείας αντιπροσωπεύει τα συµφέροντα των µετόχων είναι οι εξής: Το διοικητικό συµβούλιο (Board of Directors) Τα σχέδια αποζηµίωσης (Board Compensation) Η εταιρική ιδιοκτησία (Institutional Stockholder Ownership) Η χρήση δανεισµού (Takeover Market) Τα στοιχεία συλλέχθηκαν (Mark R. Huson, Robert Parrino & Laura T. Starks, 2001) από τις ετήσιες έρευνες του αµερικάνικου περιοδικού Forbes και αφορούσαν εκτελεστικά στελέχη, τα οποία ασκούσαν τα καθήκοντά τους για ένα το πολύ χρόνο σε δηµόσιες επιχειρήσεις. Σηµειώνεται ότι χρησιµοποιήθηκαν οι ανακοινώσεις του περιοδικού Wall Street για τον προσδιορισµό της έναρξης των καθηκόντων των ανώτατων διευθυντικών στελεχών (Chief Executive Officers, CEOs). Ο έλεγχος χ2 έδειξε ότι υπάρχει στατιστικά σηµαντική σχέση ανάµεσα στο διοικητικό συµβούλιο και στην εταιρική ιδιοκτησία όσον αφορά την αναδιοργάνωση των εκτελεστικών στελεχών. Το µέγεθος του διοικητικού συµβουλίου µειώνεται υπέρ των συµφερόντων των µετόχων ενώ η αντιπροσώπευση του συµβουλίου από εξωτερικά, µη εκτελεστικά µέλη σηµειώνει αύξηση 5. Παρ όλο το γεγονός ότι διαπιστώθηκαν σηµαντικές αλλαγές στους µηχανισµούς εσωτερικού ελέγχου, η σχέση ανάµεσα στην πιθανότητα αναδιοργάνωσης των CEOs, απόλυσης και αντικατάστασης αυτών και στην επίδοση της επιχείρησης δεν έχει αλλάξει σηµαντικά κατά την εξεταζόµενη περίοδο. Ιδιαίτερα, συµπεραίνεται ότι υπήρξαν αλλαγές στα χαρακτηριστικά των µηχανισµών εσωτερικού ελέγχου και στη φύση αναδιοργάνωσης (π.χ. η συχνότητα αναπλήρωσης της θέσης του CEO αυξήθηκε) και διαδοχής του CEO (π.χ. από εξωτερικούς διευθυντές που άλλαξαν την ποιότητα ελέγχου) ωστόσο, δεν υπήρξε µεταβολή στην ευαισθησία που είχε αυτή η αναδιοργάνωση στην απόδοση της επιχείρησης. 5 Βλ. Mark R. Huson, Robert Parrino & Laura T. Starks, Internal Monitoring Mechanisms and CEO Turnover: Along- Term Perspective, The Journal of Finance, Vol.56, No.6, pp , Dec

17 Επιπλέον, ως υποκατάστατος εταιρικός µηχανισµός δρα η µερισµατική πολιτική, καθώς η διανοµή υψηλού µερίσµατος δεσµεύει τη διοίκηση για υψηλά µελλοντικά µερίσµατα. Μέσω των µερισµάτων µεταβιβάζεται η απόφαση της επένδυσης κερδών στους µετόχους των επιχειρήσεων και έτσι περιορίζεται η πιθανότητα υπερεπένδυσης από την διοίκηση και πειθαρχία της εταιρείας στις κεφαλαιαγορές (Belden, Fister, Knapp, 2005). Ιδιαιτέρως σε χώρες µε χαµηλή νοµική προστασία, χωρίς την ύπαρξη ισχυρών µετόχων, η µερισµατική πολιτική λαµβάνει σηµαντικό ρόλο. 1.6 Ο εσωτερικός ελεγκτής Σε µικρές επιχειρήσεις το έργο του εσωτερικού ελεγκτή επιτελείται από µέλη της διοίκησης, ενώ σε µεγάλες επιχειρήσεις το έργο της εποπτείας ανατίθεται στον εσωτερικό ελεγκτή από τη διοίκηση. Στα διεθνή πρότυπα του IIA σχετικά µε τις επαγγελµατικές πρακτικές του εσωτερικού ελέγχου, τα οποία αναλύονται διεξοδικά σε ακόλουθη ενότητα, τονίζεται ο ρόλος του εσωτερικού ελεγκτή στην εταιρική πραγµατικότητα. Συγκεκριµένα, αναφέρεται ότι οι εσωτερικοί ελεγκτές πρέπει να εκτιµούν και να συµβουλεύουν τη διοίκηση για τη βελτίωση των διαδικασιών εταιρικής διακυβέρνησης. Παράλληλα, δίνεται έµφαση στη συµβολή τους στις διαδικασίες διαχείρισης του κινδύνου. Παρακάτω επισηµαίνονται κάποια βήµατα µε τα οποία ο εσωτερικός ελεγκτής βοηθάει τη διοίκηση στην εκπλήρωση των ευθυνών της: Βοηθάει το διοικητικό συµβούλιο στην εκτίµηση της εταιρικής δράσης. Προτείνει νέες ιδέες στην ελεγκτική επιτροπή σχετικά µε τις διαδικασίες εσωτερικού ελέγχου και τη διαχείριση του κινδύνου. Αναζητεί ευκαιρίες για να µειώσει τα µακροπρόθεσµα κόστη συµµόρφωσης. Ανανεώνει τις πολιτικές ηθικής ώστε να διασφαλίσει ότι είναι σύγχρονες και αποδεκτές από τους εργαζόµενους. ιενεργεί ετήσιους ελέγχους και διαδικασίες, καθώς και ανακοινώνει τα αποτελέσµατα αυτά στην ελεγκτική επιτροπή. ιευθετεί τις ανάγκες για διαφάνεια του ετήσιου ελεγκτικού σχεδίου. Υπογραµµίζεται ότι το προσωπικό του τµήµατος εσωτερικού ελέγχου πρέπει να είναι ανεξάρτητο, εξειδικευµένο και επιστηµονικά καταρτισµένο. Το τµήµα εσωτερικού ελέγχου πρέπει να είναι ανεξάρτητο και να βρίσκεται µόνο κάτω από το διοικητικό συµβούλιο ή τον πρόεδρο της εταιρείας. Σε διαφορετική περίπτωση περιορίζεται η σπουδαιότητα του εσωτερικού ελέγχου. Εξαιτίας της µεγάλης σπουδαιότητας που χαρακτηρίζει τον εσωτερικό έλεγχο στη σύγχρονη οικονοµική πραγµατικότητα, επιβάλλεται η σύσταση κάποιων εποπτικών οργάνων στις εισηγµένες στο χρηµατιστήριο εταιρείες. Η ελληνική επιτροπή κεφαλαιαγοράς επιβάλλει τη θέσπιση ενός 7

18 τέτοιου εποπτικού οργάνου - επιτροπή ελέγχου σε όλες τις εταιρείες που πρόκειται να εισαχθούν στο χρηµατιστήριο ή που είναι ήδη εισηγµένες, µε την απόφαση 5/204/2000 και το νόµο 3016/2002. Ακόµα, η τράπεζα της Ελλάδος, µε τη διοικητική πράξη 2438/1998 εισάγει την επιτροπή ελέγχου σε πιστωτικά ιδρύµατα µε ενεργητικό µεγαλύτερο των ευρώ. Στις αποφάσεις της επιτροπής κεφαλαιαγοράς για την εταιρική διακυβέρνηση καθορίζονται τα ποιοτικά κριτήρια προβολής εισηγµένων εταιρειών στο χρηµατιστήριο, σύµφωνα µε τα οποία τα µέλη του τµήµατος εσωτερικού ελέγχου διορίζονται από το διοικητικό συµβούλιο. Επίσης, τριµελής επιτροπή ελέγχου φέρει την ευθύνη των τελικών πορισµάτων καθώς και την ευθύνη τακτικής ενηµέρωσης του διοικητικού συµβουλίου. Η επιτροπή ελέγχου συγκροτείται από ανώτατα στελέχη µε απόφαση του διοικητικού συµβουλίου και έχει συµβουλευτικό ρόλο. Αποτελεί προέκταση της διοίκησης, όπως και ο εσωτερικός έλεγχος, και συνεπώς οι αρµοδιότητες και οι ευθύνες των µελών της επιτροπής αυτής είναι αυξηµένες. Παρακάτω, παρατίθεται η διαγραµµατική απεικόνιση του εσωτερικού ελέγχου, σύµφωνα µε τις προσταγές της Ελληνικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς 6. Οργανόγραμμα Εσωτερικού Ελέγχου για Εισηγμένες Εταιρείες ιοικητικό Συµβούλιο Επιτροπή Ελέγχου ιευθύνων Σύµβουλος ιεύθυνση Εσωτερικού Ελέγχου Γραµµατεία Ελεγκτής Ελεγκτής Ελεγκτής 6 Βλ. Παντελής Σ. Παπαστάθης, Ο σύγχρονος Εσωτερικός Έλεγχος στις επιχειρήσεις-οργανισµούς και η πρακτική εφαρµογή του, Ά τόµος, σελ. 79, Αθήνα,

19 1.7 Εκπαίδευση και αξιολόγηση των εσωτερικών ελεγκτών Η απόδοση του τµήµατος εσωτερικού ελέγχου αποτελεί συνάρτηση του βαθµού εκπαίδευσης των εσωτερικών ελεγκτών. Ο εσωτερικός ελεγκτής πρέπει να ασκεί το επάγγελµά του µε επαρκή επαγγελµατική κατάρτιση. Ταυτόχρονα, πρέπει να επιµορφώνεται συνεχώς για να µπορεί το έργο του να είναι αποτελεσµατικό και αποδοτικό. Εποµένως, το τµήµα εσωτερικού ελέγχου στελεχώνεται µε άτοµα των οποίων η τεχνογνωσία και το εκπαιδευτικό τους υπόβαθρο διασφαλίζει την καλύτερη διενέργεια του ελέγχου. Είναι δηλαδή επανδρωµένο µε προσωπικό που έχει υψηλά επίπεδα γνώσεων, ικανοτήτων και δεξιοτήτων προκειµένου να ανταποκριθεί στα καθήκοντά του. Ειδικότερα, ως προσόντα των εσωτερικών ελεγκτών θα µπορούσαµε να αναφέρουµε τα εξής: Να διαθέτουν ανώτατη πανεπιστηµιακή εκπαίδευση και να διακρίνονται για την οικονοµική σκέψη καθώς και για ο οργανωτικό-διοικητικό πνεύµα. Να έχουν επαγγελµατική κατάρτιση µε εξειδικευµένες γνώσεις και εµπειρίες. Να έχουν την ικανότητα αξιολόγησης, εκτίµησης και κριτικής επί των συστηµάτων λειτουργίας και όχι επί των προσώπων. Να είναι ψυχολόγοι, ώστε ακόµα και κατά τη συζήτηση µε τους ελεγχόµενους να είναι σε θέση να διακρίνουν τις αδυναµίες των λειτουργιών και το µέγεθος αυτών. Να διακρίνονται για την ικανότητα ανάλυσης των ευρηµάτων, γεγονότων και καταστάσεων, δυνατότητα συνθέσεως αυτών και ερµηνεία των αιτιών που τα προκαλούν. Να έχουν την ικανότητα και το θάρρος, αν χρειασθεί, να καταλογίζουν ευθύνες προς όλα τα ιεραρχικά επίπεδα, ανώτερα και κατώτερα. Να είναι εχέµυθοι, τίµιοι, ειλικρινείς, ευθείς, ηθικοί και υπεύθυνοι. Να έχουν σιγουριά και αυτοπεποίθηση για τον εαυτό τους, γι αυτά που γράφουν στις εκθέσεις τους, ιδικά για θέµατα που πρόκειται να ληφθούν υπόψη σοβαρές αποφάσεις. Να επιδεικνύουν λεπτότητα, διπλωµατικότητα και διακριτικότητα στις επαφές τους. Να αντιστέκονται στα διάφορα γεγονότα και στους πειρασµούς που διαδραµατίζονται γύρω τους. Να έχουν την αίσθηση του κόστους και του οφέλους για το κάθε τι που ελέγχουν, να το ποσοτικοποιούν και να το εκφράζουν σε αξία, που είναι ο κύριος στόχος της επιχείρησης. Η αξιολόγηση των εσωτερικών ελεγκτών είναι απαραίτητη και αποτελεί ένα από τα κύρια µελήµατα του διευθυντή του τµήµατος. Βέβαια, ο έλεγχος προς τους εσωτερικούς ελεγκτές θα 9

20 πρέπει να είναι συνεχής. Η συνεχής αξιολόγηση είναι πιο κουραστική, ωστόσο περισσότερο ρεαλιστική και αποτελεσµατική. Η επιτήρηση της εργασίας των προσώπων που συνδράµουν το έργο του εσωτερικού ελεγκτή αποτελεί αναµφισβήτητα ένα σηµαντικό στοιχείο µε το οποίο διασφαλίζεται η ορθή αξιολόγηση του εσωτερικού ελεγκτή και κατ επέκταση η σωστή λειτουργία του τµήµατος εσωτερικού ελέγχου. 10

21 ENOTHTA 2 H Βιβλιογραφική ανασκόπηση Η αύξηση του ενδιαφέροντος για τον εσωτερικό έλεγχο φανερώνεται από τις συνεχείς δηµοσιεύσεις των επιστηµονικών περιοδικών, αλλά και των ευρείας κυκλοφορίας εντύπων. Σε αυτήν την ενότητα της εργασίας επιχειρείται µία βιβλιογραφική επισκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας σε θέµατα εσωτερικού ελέγχου. Αρχικά, παρατίθεται το πλαίσιο εσωτερικό ελέγχου του C.O.S.O. (Committee Of Sponsoring Organizations) στις Η.Π.Α. στη συνέχεια οι κύριες εργασίες και µελέτες περιπτώσεων που έχουν ως αντικείµενο τον εσωτερικό έλεγχο στην Ευρώπη και στην Αµερική. 2.1 C.O.S.O. Internal Control Framework Με την έκδοση της αναφοράς του C.O.S.O. το 1992 µε τίτλο ολοκληρωµένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου (internal control integrated framework) για πρώτη φορά ο εσωτερικός έλεγχος παρουσιάστηκε να αντικατοπτρίζει κάτι παραπάνω από τα λογιστικά λάθη. Παρόµοιες πρωτοβουλίες αναπτύχθηκαν µεταγενέστερα στον Καναδά µε την έκδοση των κατευθύνσεων στον έλεγχο (Guidance on control) από την επιτροπή των κριτηρίων ελέγχου (C.O.CO. 1995) του Καναδικού ινστιτούτου ορκωτών ελεγκτών (C.I.C.A.) και την έκδοση στο Ηνωµένο Βασίλειο της αναφοράς κατεύθυνση εσωτερικού ελέγχου πάνω στον συνδυασµένο κώδικα για τα στελέχη (Internal Control Guidance for directors on the Combined code, αποκαλουµένη και Turnbull report). Τελικά το ολοκληρωµένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου C.O.S.O. ενσωµατώθηκε στα Αµερικάνικα Ελεγκτικά Πρότυπα µε τη δήλωση στα ελεγκτικά πρότυπα αρ. 78 «Εξέταση της δοµής του εσωτερικού ελέγχου στον έλεγχο των οικονοµικών καταστάσεων, τροποποίηση της δήλωσης ελεγκτικών προτύπων αρ. 55», το (S.A.S. 78: Consideration of the Internal Control Structure in a Financial Statement Audit. An Amendment to S.A.S. No 55). Οργάνωση της αναφοράς του C.O.S.O. Το πλαίσιο C.O.S.O. αποτελείται από 4 τόµους. Ο πρώτος τόµος περιλαµβάνει µια περίληψη προς τα εκτελεστικά στελέχη, τα διοικητικά συµβούλια και τους νοµοθέτες. O δεύτερος παρουσιάζει το πλαίσιο, ορίζει τον εσωτερικό έλεγχο, και παρέχει κριτήρια µε τα οποία η διοίκηση, το συµβούλιο και τα λοιπά ενδιαφερόµενα µέρη µπορούν να αξιολογήσουν τα συστήµατα ελέγχου. O τρίτος τόµος αποτελεί ένα συµπληρωµατικό έγγραφο που παρέχει οδηγίες στους οργανισµούς που δηµοσιεύουν εκθέσεις σχετικά µε τον εσωτερικό έλεγχο της προετοιµασίας των δηµοσιευµένων οικονοµικών 7 Το S.A.S. 78 υιοθετεί τον ορισµό του εσωτερικού ελέγχου σύµφωνα µε τις διατυπώσεις του C.O.S.O. 11

22 καταστάσεων ή αναλογίζονται να κάνουν κάτι τέτοιο. Ο τέταρτος τόµος, περιλαµβάνει εργαλεία αξιολόγησης τα οποία παρέχουν τα στοιχεία που µπορούν να είναι χρήσιµα στην πραγµατοποίηση της αξιολόγησης ενός συστήµατος εσωτερικού ελέγχου. Ορισµός του εσωτερικού ελέγχου Ο εσωτερικός έλεγχος σύµφωνα µε την επιτροπή του C.O.S.O. ορίζεται ως µια διαδικασία, που επηρεάζεται από τα άτοµα της οντότητας, σχεδιασµένη για την επίτευξή συγκεκριµένων στόχων. Ο ορισµός είναι ευρύς και καλύπτει όλες τις πτυχές του ελέγχου µιας επιχείρησης, διευκολύνει όµως µια κατευθυνόµενη εστίαση σε συγκεκριµένους στόχους. Ο εσωτερικός έλεγχος αποτελείται από πέντε συσχετισµένα συστατικά, τα οποία είναι έµφυτα στον τρόπο διοίκησης και λειτουργίας της επιχείρησης. Τα συστατικά στοιχεία συνδέονται και χρησιµεύουν ως κριτήρια για τον καθορισµό της αποτελεσµατικότητας του συστήµατος. Ο ορισµός του εσωτερικού ελέγχου σύµφωνα µε το πλαίσιο είναι ο ακόλουθος 8 : «Ο εσωτερικός έλεγχος είναι µία διεργασία η οποία διενεργείται από το διοικητικό συµβούλιο, τη διεύθυνση και το λοιπό προσωπικό του οργανισµού, σχεδιασµένη ώστε να παρέχει τη λογική διαβεβαίωση αναφορικά µε την επίτευξή των αντικειµενικών στόχων στις ακόλουθες κατηγορίες: 1. την αποδοτικότητα και αποτελεσµατικότητα των λειτουργιών 2. την αξιοπιστία των χρηµατοοικονοµικών αναφορών 3. τη συµµόρφωση µε τους ισχύοντες νόµους και κανονισµούς.» Ο παραπάνω ορισµός απεικονίζει ορισµένες θεµελιώδεις έννοιες: Ο εσωτερικός έλεγχος είναι µια διεργασία. Είναι ένα µέσο προς το τέλος, όχι το τέλος το ίδιο. Ο εσωτερικός έλεγχος επηρεάζεται από τους ανθρώπους. ε συνιστά µόνο πολιτικές εγχειρίδια και πρότυπα, αλλά ανθρώπους σε κάθε επίπεδο του οργανισµού. Ο εσωτερικός έλεγχος αναµένεται για να παρέχει µόνο λογική διαβεβαίωση 9, και όχι απόλυτη διαβεβαίωση, στη διοίκηση της οντότητας και το διοικητικό συµβούλιο. 8 Βλ. Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Committee, Internal Control Integrated Framework, Ο εσωτερικός έλεγχος, άσχετα από το πόσο καλά έχει σχεδιαστεί και λειτουργεί, µπορεί να παρέχει µόνο τη λογική διαβεβαίωση στη διεύθυνση και το διοικητικό συµβούλιο σχετικά µε την επίτευξη των στόχων µιας οντότητας. Η πιθανότητα της επίτευξης των στόχων επηρεάζεται από περιορισµούς έµφυτους σε όλα τα συστήµατα εσωτερικού ελέγχου. Αυτοί περιλαµβάνουν την πραγµατικότητα ότι η ανθρώπινη κρίση στη λήψη αποφάσεων µπορεί να είναι λανθασµένη και το ενδεχόµενο διακοπής (κατάρρευσης) των λειτουργιών λόγω ανθρώπινων αποτυχιών όπως απλά σφάλµατα ή λάθη. Επιπλέον, οι έλεγχοι µπορούν να παρακαµφτούν από τη συνεργία δύο ή περισσότερων ανθρώπων. Τέλος, η διεύθυνση έχει τη δυνατότητα να αγνοήσει ή να υπερβεί το σύστηµα εσωτερικού ελέγχου. 12

23 Ο εσωτερικός έλεγχος συνδέεται µε την επίτευξη των αντικειµενικών στόχων σε µια ή περισσότερες ξεχωριστές αλλά επικαλυπτόµενες κατηγορίες. Συνιστώσες του ελέγχου O εσωτερικός έλεγχος αποτελείται από 5 αλληλοσχετιζόµενες συνιστώσες οι οποίες απορρέουν από τον τρόπο µε τον οποίο η διοίκηση λειτουργεί την επιχείρηση. Οι συνιστώσες αυτές οι οποίες απεικονίζονται στο παρακάτω σχήµα είναι οι ακόλουθες: 1. Περιβάλλον ελέγχου 2. Εκτίµηση του κινδύνου 3. ραστηριότητες ελέγχου 4. Παρακολούθηση 5. Πληροφορία και επικοινωνία Σχήµα 1: Οι συνιστώσες του πλαισίου, πηγή C.O.S.O., H σχέση µεταξύ των αντικειµενικών στόχων και των συνιστωσών. Μεταξύ των στόχων, τους οποίους µια οντότητα επιδιώκει να επιτύχει, και τις συνιστώσες, που αντιπροσωπεύουν τι απαιτείται για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί, υπάρχει µια άµεση σχέση. Η σχέση µπορεί να απεικονιστεί από µια τρισδιάστατη µήτρα, που παρουσιάζεται στο σχήµα που ακολουθεί : o Οι τρεις κατηγορίες στόχων - λειτουργίες, χρηµατοοικονοµικές αναφορές και συµµόρφωση - αντιπροσωπεύονται από τις κάθετες στήλες. o Οι πέντε συνιστώσες αντιπροσωπεύονται από τις σειρές. o Οι µονάδες ή οι δραστηριότητες της οντότητας, τις οποίες αφορά ο εσωτερικός έλεγχος, απεικονίζονται από την τρίτη διάσταση της µήτρας. 13

24 Σχήµα 2: Σχέση αντικειµενικών στόχων και συνιστωσών εσωτερικού ελέγχου, πηγή C.O.S.O. Κάθε συνιστώσα τέµνει και ισχύει και για τις τρεις κατηγορίες στόχων. Οµοίως, εξετάζοντας τις κατηγορίες στόχων, και οι πέντε συνιστώσες σχετίζονται η µία µε την άλλη. Λαµβάνοντας για παράδειγµα µια κατηγορία στόχων, την αποτελεσµατικότητα και αποδοτικότητα των διαδικασιών και οι πέντε συνιστώσες τυγχάνουν εφαρµογής και είναι σηµαντικές για την επίτευξή τους. Ο εσωτερικός έλεγχος σχετίζεται µε ολόκληρη την επιχείρηση ή µε κάποιο τµήµα της. Αυτή η σχέση απεικονίζεται από την τρίτη διάσταση, η οποία αντιπροσωπεύει θυγατρικές, τµήµατα ή άλλες επιχειρησιακές µονάδες, ή τις λειτουργικές ή άλλες δραστηριότητες όπως την αγορά, την παραγωγή και το µάρκετινγκ. Συνεπώς, κάποιος θα µπορούσε να εστιάσει σε οποιοδήποτε από τα κελιά της µήτρας. Παραδείγµατος χάριν, θα µπορούσε να εξεταστεί το κάτω αριστερό µπροστινό κελί, που 14

25 αντιπροσωπεύει το περιβάλλον ελέγχου καθώς αφορά τους στόχους των επιχειρησιακών λειτουργιών ενός ιδιαίτερου τµήµατος της επιχείρησης. Αποτελεσµατικότητα του ελέγχου Σύµφωνα µε το πλαίσιο ο εσωτερικός έλεγχος κρίνεται αποτελεσµατικός σε κάθε µια από τις τρεις κατηγορίες στόχων, εάν το διοικητικό συµβούλιο και η διεύθυνση έχουν τη λογική διαβεβαίωση ότι: κατανοούν το βαθµό στον οποίο οι λειτουργικοί στόχοι της οντότητας επιτυγχάνονται. οι δηµοσιευµένες οικονοµικές καταστάσεις ετοιµάζονται αξιόπιστα. υπάρχει συµµόρφωση µε τους κατάλληλους νόµους και κανονισµούς. Ενώ ο εσωτερικός έλεγχος αποτελεί µια διαδικασία, η αποτελεσµατικότητά του συνιστά µια κατάσταση ή συνθήκη της διαδικασίας σε ένα χρονικό σηµείο. Ο καθορισµός εάν ένα ιδιαίτερο σύστηµα εσωτερικού ελέγχου είναι "αποτελεσµατικό '' αποτελεί µια υποκειµενική κρίση που απορρέει από την αξιολόγηση εάν τα πέντε συστατικά υφίστανται και λειτουργούν αποτελεσµατικά. Η αποτελεσµατική λειτουργία τους παρέχει τη λογική διαβεβαίωση σχετικά µε την επίτευξη µιας ή περισσότερων από τις δηλωµένες κατηγορίες στόχων. Κατά συνέπεια, οι συνιστώσες αυτές αποτελούν επίσης κριτήρια για τον αποτελεσµατικό εσωτερικό έλεγχο. Παρότι και τα πέντε κριτήρια πρέπει να πληρούνται, αυτό δεν σηµαίνει ότι κάθε συνιστώσα πρέπει να λειτουργεί µε τον ίδιο τρόπο ή ακόµα και στο ίδιο επίπεδο, σε διαφορετικές οντότητες. Επειδή οι έλεγχοι µπορούν να εξυπηρετήσουν ποικίλους σκοπούς, οι έλεγχοι σε µια συνιστώσα µπορούν να εξυπηρετήσουν το σκοπό των ελέγχων που κανονικά µπορεί να υπάρχει σε µία άλλη συνιστώσα. Ακόµη, οι έλεγχοι µπορούν να διαφέρουν στο βαθµό µε τον οποίο απευθύνονται σε έναν ιδιαίτερο κίνδυνο, έτσι ώστε οι συµπληρωµατικοί έλεγχοι, ο κάθε ένας µε την περιορισµένη του επίδραση, µπορούν σωρευτικά να είναι ικανοποιητικοί. Οι συνιστώσες αυτές και τα κριτήρια ισχύουν για ένα ολόκληρο σύστηµα εσωτερικού ελέγχου, ή για µια ή περισσότερες κατηγορίες στόχων. Κατά την εξέταση οποιασδήποτε κατηγορίας - έλεγχοι της υποβολής των χρηµατοοικονοµικών αναφορών παραδείγµατος χάριν - και τα πέντε κριτήρια πρέπει να ικανοποιούνται προκειµένου να απορρεύσει το συµπέρασµα ότι ο εσωτερικός έλεγχος των χρηµατοοικονοµικών αναφορών είναι αποτελεσµατικός. 15

26 Σύµφωνα µε τους O Reilly V., McDonnell P., Winograd B. και Jaenicke H. ( ), οι παράγοντες που µπορούν να µειώσουν ή να εξαφανίσουν την αποτελεσµατικότητα των ελέγχων είναι οι ακόλουθοι 10 : Εσφαλµένες κρίσεις στην λήψη αποφάσεων ή λάθη στην εφαρµογή από την πλευρά του ατόµου που είναι υπεύθυνο για την εγκατάσταση ή εκτέλεση του ελέγχου. Συνεργία µεταξύ των ατόµων, που παρακάµπτουν τους ελέγχους ή των οποίων η αποτελεσµατικότητα εξαρτάται από το διαχωρισµό των καθηκόντων. Η καταπάτηση των ασφαλιστικών µηχανισµών από τη διοίκηση. Μια οµάδα έργου της εταιρείας PricewaterhouseCoopers LLP (2006), σε συνεργασία µε τη µεγαλύτερη µέχρι στιγµής συγκροτήσασα οµάδα εργασίας της C.O.S.O. ανέλαβε την ανάπτυξη ενός έργου, το οποίο αναφέρεται στην πιο πρόσφατη δηµοσίευση της C.O.S.O. µε τίτλο «Εσωτερικός Έλεγχος ως προς την Έκθεση των Οικονοµικών Καταστάσεων Εγχειρίδιο για Μικρές Επιχειρήσεις». Σηµειώνεται ότι η συγκεκριµένη εταιρεία έχει πλήρη επίγνωση της λειτουργίας και οργάνωσης των µικρών δηµόσιων οργανισµών/υπηρεσιών και των πλαισίων εσωτερικού ελέγχου και διαχείρισης του επιχειρηµατικού κινδύνου, τα οποία ορίζει η C.O.S.O.. Ως σηµαντικότερος παράγοντας-κλειδί για την επιτυχία του έργου θεωρήθηκε µια προσέγγιση που βασίζεται σε παραδεκτές αρχές και απαιτεί την εκτίµηση και κρίση των διοικητικών στελεχών. Ειδικότερα, υποστηρίζεται ότι οι διευθυντές είναι αρµόδιοι να κρίνουν, έπειτα από πληροφόρηση, εάν οι οργανωσιακοί έλεγχοι που εφαρµόζονται, εξασφαλίζουν αποτελεσµατικό λογιστικό εσωτερικό έλεγχο. Οι παράγοντες που θα έπρεπε να εξετάζονται κατά την επιλογή ενός ειδικού ελέγχου είναι: α) η µείωση του επιχειρηµατικού κινδύνου σε ένα αποδεκτό επίπεδο, β) η αποδοτικότητα κόστους και γ) η συνεισφορά του ελέγχου προς οποιοδήποτε από τα πέντε αναφερθέντα συστατικά ενός ικανοποιητικού κατά C.O.S.O. συστήµατος εσωτερικού ελέγχου. Ο αποτελεσµατικός εσωτερικός έλεγχος δεν αποτελεί µια στατική αλλά µια συνεχή, ολοκληρωµένη διαδικασία, η οποία επιτυγχάνεται σε σταθερή βάση, λαµβανοµένου υπόψη ότι οι εταιρείες επανακαθορίζουν διαρκώς τους προδιαγραµµένους στόχους τους, κατανοούν τους επιχειρηµατικούς κινδύνους σε µεγαλύτερο βαθµό και διεξάγουν ελέγχους για την σηµαντική µείωση αυτών των κινδύνων. Μέσω της διαγραµµατικής απεικόνισης των πέντε βασικών συστατικών στοιχείων του συστήµατος εσωτερικού ελέγχου 11 και της λογικής σχέσης και επιρροής του ενός στοιχείου µε το άλλο (π.χ. ένα αδύναµο περιβάλλον ελέγχου µπορεί να επιτρέψει στη 10 Βλ. O Reilly V, McDonnell P, Winograd B, Jaenicke H., Montgomery s Auditing 12th Edition, John Willey & Sons Inc, Βλ. Σχήµα 2, Σχέση αντικειµενικών στόχων και συνιστωσών εσωτερικού ελέγχου, Πηγή C.O.S.O., σελ. 12 παρόντος εγγράφου 16

27 διοίκηση να παραµερίσει τις ισχυρές δραστηριότητες ελέγχου, όπως για παράδειγµα τις εξουσιοδοτήσεις για έγκριση ή τις αναπροσαρµογές και συµφιλιώσεις), η C.O.S.O. αναδεικνύει τη δυναµική αυτή διαδικασία, µέσω της αλληλεξάρτησης στοιχείων που διενεργείται στα πλαίσια ενός αποτελεσµατικού συστήµατος εσωτερικού ελέγχου. Η οµάδα του έργου προσδιόρισε τις 20 αρχές που διέπουν ένα αποτελεσµατικό σύστηµα ελέγχου των χρηµατοοικονοµικών καταστάσεων καθώς και 3 από τα 78 χαρακτηριστικά που προσεγγίζονται στο καθοδηγητικό έγγραφο της επιτροπής και που αποτελούν αναπόσπαστο κοµµάτι της επίτευξης των αναφερόµενων αρχών 12. Όσον αφορά τα χαρακτηριστικά που υποδεικνύεται ότι πρέπει να συνοδεύουν τις αρχές, αυτά είναι: α) η δήλωση των ηθικών αξιών και της ακεραιότητας κάθε τµήµατος, ως απαραίτητα στοιχεία τα οποία αναπτύσσονται από τη διοίκηση και υιοθετούνται σε όλα τα επίπεδα της οργάνωσης της επιχείρησης, β) οι διαδικασίες προσκόλλησης στις αρχές που καθορίζονται από όργανα ή επιτροπές ελέγχου και γ) ο έγκαιρος προσδιορισµός τυχόν αποκλίσεων από τις ηθικές αξίες και την ακεραιότητα και επακόλουθα η επανόρθωση της κατάστασης σε αποδεκτά επιχειρησιακά επίπεδα. Στο επίσηµο έγγραφο περιλαµβάνονται πρακτικές εφαρµογές των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών σε διάφορα µεγέθη επιχειρήσεων παρ όλα αυτά ορίζεται ότι κάθε επιχείρηση είναι µοναδική και χρησιµοποιεί τα χαρακτηριστικά που καθοδηγούν τις ελεγκτικές της αποφάσεις ανάλογα µε τις ισχύουσες συνθήκες και τις περιστάσεις. Όσον αφορά τις αρχές οι οποίες καθιστούν αποτελεσµατικό ένα σύστηµα εσωτερικού λογιστικού ελέγχου, στα πλαίσια εξέτασης µιας µικρής ή µεγάλης επιχείρησης, αυτές προσδιορίζονται ως εξής: 1) η ανάπτυξη των ηθικών αξιών και της ακεραιότητας από τα διοικητικά στελέχη ως προτύπων συµπεριφοράς για την παρουσίαση των χρηµατοοικονοµικών καταστάσεων, 2) η ευθύνη της εποπτείας του διοικητικού συµβουλίου, όσον αφορά τη σύσταση και τον έλεγχο των χρηµατοοικονοµικών καταστάσεων, 3) η κουλτούρα της διοίκησης και η λειτουργικού ύφους υποστήριξή της ως προς τον οικονοµικό επιχειρησιακό έλεγχο, 4) η οργανωτική δοµή και η συλλογική ευθύνη, 5) η διατήρηση των ικανοτήτων του προσωπικού του λογιστικού εσωτερικού ελέγχου, 6) η εξουσία των ανώτερων διευθυντικών στελεχών και η ευθύνη που τους αναλογεί για την διευκόλυνση του ελέγχου, 7) οι κατάλληλες πρακτικές και η πολιτική που εφαρµόζονται από το ανθρώπινο δυναµικό της επιχείρησης, 8) η διευκρίνιση των οικονοµικών στόχων από τη διοίκηση µε σαφήνεια και άλλα κριτήρια, έτσι ώστε να διασφαλίζεται ο προσδιορισµός των κινδύνων, 9) η ανάλυση των κινδύνων ως βάση για τον τρόπο µε τον οποίο οι κίνδυνοι υπόκεινται σε διαχείριση και 12 Βλ. Internal control: no small matter; Help for small businesses has arrived in the form of C.O.S.O.'s latest guidance on internal control over financial reporting on July 11st, 2006, <http://findarticles.com/p/articles>, 24/07/

28 ρύθµιση, 10) το ενδεχόµενο ύπαρξης υλικών καταχρήσεων που προκύπτουν από οικονοµικά εγκλήµατα, ως µέτρο αξιολόγησης των κινδύνων, 11) η ενσωµάτωση δραστηριοτήτων στην αξιολόγηση των κινδύνων 12) η επιλογή και ανάπτυξη των κύριων δραστηριοτήτων ελέγχου µε βάση το κόστος και την αποτελεσµατικότητά τους, 13) διάφορες πολιτικές και διαδικασίες που σχετίζονται µε την αξιοπιστία της πραγµατικής παρουσίασης των οικονοµικών καταστάσεων στο ενδοεπιχειρησιακό περιβάλλον και προωθούν την εφαρµογή διοικητικών οδηγιών, 14) οι έλεγχοι της Τεχνολογίας της Πληροφορίας όσον αφορά την υποστήριξη που παρέχει η µηχανογράφηση στην επίτευξη των οικονοµικών στόχων, 15) η κατανόηση, η σύλληψη και η διανοµή των οικονοµικών πληροφοριών στην κατάλληλη µορφή και στιγµή, 16) ο καθορισµός, η σύλληψη και η διανοµή των πληροφοριών, που χρησιµοποιούνται για την διεξαγωγή άλλων ελέγχων, στην κατάλληλη µορφή και στιγµή, έτσι ώστε το προσωπικό εσωτερικού ελέγχου να ανταποκρίνεται αποτελεσµατικά στα καθήκοντά του, 17) η εσωτερική επικοινωνία µεταξύ όλων των µελών της επιχείρησης, 18) η εξωτερική επικοινωνία µε τα εξωτερικά συµβαλλόµενα µέρη, τις εξωτερικές οµάδες ή τους εξωτερικούς συνεργάτες, 19) οι τρέχουσες και αυτόνοµες αξιολογήσεις, οι οποίες καθορίζουν ότι ο εσωτερικός έλεγχος είναι παρών και ότι βρίσκεται σε λειτουργία και 20) η έγκαιρη διαπίστωση και εκτίµηση των ανεπαρκειών και αδυναµιών, έτσι ώστε τα συµβαλλόµενα µέρη, εξωτερικοί συνεργάτες, διευθυντικά στελέχη και διοικητικά συµβούλια να µπορούν να λαµβάνουν τα απαραίτητα διορθωτικά µέτρα. Υπογραµµίζεται ότι το σχετικό εγχειρίδιο χαρακτηρίζεται ως σηµαντικό εργαλείο τόσο για τα διευθυντικά στελέχη όσο και για τους εσωτερικούς ή εξωτερικούς ελεγκτές και άλλα µέλη της επιχείρησης που καλούνται να λάβουν αποφάσεις. Σε γενικά πλαίσια, η εφαρµογή των αρχών σε κάθε είδους και µεγέθους επιχείρηση (ιδιωτική επιχείρηση, κυβερνητικός οργανισµός, µη κερδοσκοπικός οργανισµός, µεγάλη ή µικρή επιχείρηση) καθώς και των χαρακτηριστικών που συνδέονται µε τις αρχές, ενθαρρύνουν τους εσωτερικούς ελεγκτές να παρέχουν βοήθεια στα διευθυντικά στελέχη και τα συµβούλια, έτσι ώστε τα δύο τελευταία να διαβεβαιώνουν ότι οι λειτουργικοί και οι προσαρµοσµένοι σε κανόνες στόχοι της επιχείρησης δεν παραβλέπονται. Επισηµαίνεται ότι οι εσωτερικοί ελεγκτές µπορεί είτε να είναι υπάλληλοι της επιχείρησης είτε να αποτελούν µέλη ενός εξωτερικού από την επιχείρηση φορέα παροχής υπηρεσιών (π.χ. µέλη της PricewaterhouseCoopers LLP). Ευνόητα, η συνεργασία µε έναν τέτοιο εξωτερικό φορέα ή οργανισµό και εποµένως η ενσωµάτωση ενός συστήµατος εσωτερικού ελέγχου, αναδεικνύεται σηµαντικό γεγονός για τις µικρές δηµόσιες επιχειρήσεις, οι οποίες αναµενόµενα δεν δύναται να υποστηρίξουν ένα εγκατεστηµένο σε αυτές τµήµα εσωτερικού ελέγχου, λόγω του µεγέθους τους. 18

29 Περιβάλλον ελέγχου (Control Environment) Το περιβάλλον ελέγχου αποτελεί το θεµέλιο για τις υπόλοιπες συνιστώσες του πλαισίου και περιλαµβάνει τις στάσεις, τις ικανότητες, τη ευσυνειδησία, και τις ενέργειες του προσωπικού µιας οντότητας, και ειδικά της διοίκησης του, µε δεδοµένο ότι οι ενέργειες αυτές έχουν επιπτώσεις στη γενικότερη λειτουργία και τον έλεγχο της επιχείρησης. Θέτει το γενικότερο πνεύµα του οργανισµού επηρεάζοντας την συνείδηση των ατόµων για τον έλεγχο. Οι παράγοντες που επηρεάζουν το περιβάλλον ελέγχου ενός οργανισµού απεικονίζονται στο παρακάτω πλαίσιο κειµένου 13 : Ακεραιότητα και ηθικές αξίες έσµευση για ικανότητα Συµµετοχή του διοικητικού συµβουλίου και της επιτροπής ελέγχου Φιλοσοφία και τρόπος λειτουργίας της διοίκησης Οργανωτική δοµή Ανάθεση αρµοδιοτήτων και ευθυνών Πολιτικές και πρακτικές ανθρωπίνων πόρων Πλαίσιο 1: Παράγοντες που επηρεάζουν το περιβάλλον ελέγχου, πηγή: W.F. Messier (αναπαραγωγή από το C.O.S.O. internal control framework). Ακεραιότητα και ηθικές αξίες: η ακεραιότητα και οι ηθικές αξίες αποτελούν θεµελιώδη στοιχεία του περιβάλλοντος ελέγχου και επηρεάζουν τον σχεδιασµό, την διεύθυνση και την παρακολούθηση των συνιστωσών του εσωτερικού ελέγχου. Η ακεραιότητα αποτελεί προαπαιτούµενο της ηθικής συµπεριφοράς σε όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων της επιχείρησης. Η διοίκηση µπορεί να προωθήσει την ακεραιότητα και τις ηθικές αξίες στον οργανισµό θέτοντας ρεαλιστικούς στόχους απόδοσης, αποµακρύνοντας ή µειώνοντας τα κίνητρα για ανήθική ή παράνοµη συµπεριφορά και παρέχοντας ηθική καθοδήγηση. Αυτό µπορεί να επιτευχθεί µέσω της ύπαρξης γραπτού κώδικα δεοντολογίας και της διασφάλιση ότι αυτός µεταβιβάζεται επαρκώς και ακολουθείται από όλα τα µέλη του οργανισµού. Πρέπει ωστόσο να τονιστεί ότι η ύπαρξη κώδικα δεοντολογίας και η τεκµηρίωση ότι αυτός είναι εις γνώση του οργανισµού δεν παρέχει την διαβεβαίωση ότι ακολουθείται από το προσωπικό. Η συµµόρφωση µε τα ηθικά πρότυπα διασφαλίζεται πρωτίστως µε τις δράσεις και τα παραδείγµατα της ανώτατης διοίκησης. έσµευση για ικανότητα: H ικανότητα συνίσταται στην γνώση και τις ικανότητες που απαιτούνται για την επιτέλεση των στόχων των εργασιών των ατόµων. Η διοίκηση πρέπει να προσδιορίσει τα επίπεδα ικανότητας για τις ιδιαίτερες εργασίες και να τα µεταφράσει στις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες. Αυτό µπορεί να επιτευχθεί µε την ύπαρξή επίσηµων ή ανεπίσηµων περιγραφών των θέσεων εργασίας. Από την άλλη µεριά όµως οι απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες εξαρτώνται από τη νοηµοσύνη, την κατάρτιση και την εµπειρία των ατόµων. Μεταξύ των πολλών παραγόντων που 13 C.O.CO, Criteria of Control Committee, Guidance on Control, Canadian Institute Of Certified Auditors,

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ Εισαγωγή Η Επιτροπή Ελέγχου συγκροτείται με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Μετόχων και έχει ως βασικό στόχο την υποστήριξη του Διοικητικού Συμβουλίου στα καθήκοντά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΤΕΑ-ΕΑΠΑΕ (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΧ)

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΤΕΑ-ΕΑΠΑΕ (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΧ) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΤΕΑ-ΕΑΠΑΕ (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΧ) Πίνακας περιεχομένων 1.ΑΠΟΣΤΟΛΗ - ΣΚΟΠΟΣ 3 2.ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ 4 3.ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ 4 4.ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ 4 5.ΑΝΑΦΟΡΕΣ 7 6.ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ελεγκτική Επιτροπή (Audit Committee) Κανονισμός Λειτουργίας

Ελεγκτική Επιτροπή (Audit Committee) Κανονισμός Λειτουργίας Ελεγκτική Επιτροπή (Audit Committee) Κανονισμός Λειτουργίας Σεπτέμβριος 2013 Κανονισμός Ελεγκτικής Επιτροπής (Audit Committee) Προοίμιο Το Διοικητικό Συμβούλιο, κατά τη συνεδρίασή του της 23.11.1995, αποφάσισε

Διαβάστε περισσότερα

PwC. Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες

PwC. Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες Ανδρέας Γ. Κουτούπης MIIA, PIIA, CIA, CCSA Senior Manager, Internal Audit Services PwC Εισαγωγή Η Εταιρική ιακυβέρνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΕΝΔΥΤΗ. Μαρίζα Μέλλιου, CIA, CRMA, CISA, CCO, CAML Δεκεμβριος 2013

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΕΝΔΥΤΗ. Μαρίζα Μέλλιου, CIA, CRMA, CISA, CCO, CAML Δεκεμβριος 2013 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΕΝΔΥΤΗ Μαρίζα Μέλλιου, CIA, CRMA, CISA, CCO, CAML Δεκεμβριος 2013 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ? Internal auditing is an independent, objective assurance and consulting

Διαβάστε περισσότερα

(Άρθρα 1-11) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α.

(Άρθρα 1-11) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α. ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3016 / 2002 «Για την εταιρική διακυβέρνηση, θέματα μισθολογίου και άλλες διατάξεις,» (ΦΕΚ 110/17.05.2002), όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 26 του νόμου 3091/2002 (ΦΕΚ, 330/24.12.2002) (Άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Σύστηµα Αξιολόγησης Κινδύνων Στα πλαίσια της πρακτικής εφαρµογής της ιαδικασίας Εποπτικής Εξέτασης και Αξιολόγησης (SREP), όπως προκύπτει από την οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Α. Η χρηµατοοικονοµική επιστήµη εξετάζει: 1. Τον κόσµο των χρηµαταγορών,των κεφαλαιαγορών και των επιχειρήσεων 2. Θέµατα που περιλαµβάνουν τη χρονική αξία

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Μαρία-Ελένη Αγοράκη

ρ. Μαρία-Ελένη Αγοράκη Ο ρόλος των ανεξάρτητων µελών: Η πεµπτουσία της εταιρικής διακυβέρνησης ρ. Μαρία-Ελένη Αγοράκη 8ο Συνέδριο Συνδέσµου Επενδυτών & ιαδικτύου 11 εκεµβρίου 2010 1 Η σηµασία της εταιρικής διακυβέρνησης Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεσμος Εσωτερικών. Σταδιοδρομία 2014. 29 30 Νοεμβρίου 2014. www.iiacyprus.org.cy / www.theiia.org

Σύνδεσμος Εσωτερικών. Σταδιοδρομία 2014. 29 30 Νοεμβρίου 2014. www.iiacyprus.org.cy / www.theiia.org Σύνδεσμος Εσωτερικών Ελεγκτών Κύπρου Σταδιοδρομία 2014 29 30 Νοεμβρίου 2014 Ορισμός του Εσωτερικού Ελέγχου 2 ΟΕσωτερικός Έλεγχος είναι «μια ανεξάρτητη, αντικειμενική, διαβεβαιωτική και συμβουλευτική δραστηριότητα,

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Διαχειρίσεως Κινδύνων (Risk Management Committee) Κανονισμός Λειτουργίας

Επιτροπή Διαχειρίσεως Κινδύνων (Risk Management Committee) Κανονισμός Λειτουργίας Επιτροπή Διαχειρίσεως Κινδύνων (Risk Management Committee) Κανονισμός Λειτουργίας Σεπτέμβριος 2013 Κανονισμός Επιτροπής Διαχειρίσεως Κινδύνων (Risk Management Committee) Προοίμιο Το Διοικητικό Συμβούλιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΧΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΠΟΦ. Ε.Κ. 28/606/22.12.2011

ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΧΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΠΟΦ. Ε.Κ. 28/606/22.12.2011 ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΧΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΠΟΦ. Ε.Κ. 28/606/22.12.2011 Ι. Σκοπός Η Πολιτική Αποδοχών θεσπίζει το πλαίσιο και καθορίζει τις αρχές, σύμφωνα με τις οποίες η Εθνική

Διαβάστε περισσότερα

Παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε επιπλέον διευκρίνιση ή πληροφορία. Κων/νος Τριανταφυλλίδης, CIA, CFSA, CCSA, CFE

Παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε επιπλέον διευκρίνιση ή πληροφορία. Κων/νος Τριανταφυλλίδης, CIA, CFSA, CCSA, CFE 1 Αριθμός Πρωτ.: 35/1.9.2011 Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2011 Αγαπητές Κυρίες, Κύριοι, με αφορμή το Σχέδιο Διαβούλευσης για την επικείμενη Πράξη Διοικητή Τ.Ε για τα ΣΕΕ στις Ασφαλιστικές και Αντασφαλιστικές Επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Ποιοι είμαστε Οι διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις που προσυπογράφουμε τον Καταστατικό Χάρτη Αυτοδέσμευσης Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ (Enterprise Risk Management, ERM) Ο ΚΛΑ ΟΣ ΤΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΠΑΠΠΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ (ΑΜ: 128) Επιβλέπων: Καθηγητής Μπέλλας Αθανάσιος

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση ιαφάνειας έτους 2014. Η πιο πάνω έκθεση διαφάνειας συντάχθηκε σύμφωνα με το άρθρο 36 του Νόμου 3693/2008

Έκθεση ιαφάνειας έτους 2014. Η πιο πάνω έκθεση διαφάνειας συντάχθηκε σύμφωνα με το άρθρο 36 του Νόμου 3693/2008 Έκθεση ιαφάνειας έτους 2014 Η πιο πάνω έκθεση διαφάνειας συντάχθηκε σύμφωνα με το άρθρο 36 του Νόμου 3693/2008 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 3 2. Νομική μορφή και μέτοχοι 4 3. Πληροφορίες για το δίκτυο της

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων»

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» «Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» ρ. Ευάγγελος Ευµορφόπουλος, Επιθεωρητής του ΕΦΕΤ, Επιστηµονικός Συνεργάτης του ΤΕΙ Αθηνών Σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσµιο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

COMMUNICATION ON PROGRESS (COP)

COMMUNICATION ON PROGRESS (COP) COMMUNICATION ON PROGRESS (COP) Ιανουάριος 2012 Περιεχόμενα 1. H Εταιρία 2. Δήλωση Δέσμευσης Διοίκησης 3. Δέσμευση προς την Αγορά 4. Ανθρώπινα Δικαιώματα- Συνθήκες Εργασίας 5. Περιβάλλον 6. Καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ TOY ΒΙΒΛΙΟΥ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ TOY ΒΙΒΛΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ TOY ΒΙΒΛΙΟΥ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ...9 Α ΜΕΡΟΣ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Α. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ..31 1. Γενικά.31 2. Αρχαίοι Χρόνοι και Έλεγχο...33 3. Μεσαίωνας

Διαβάστε περισσότερα

A&P (ANDREOU & PARASKEVAIDES) ENTERPRISES LTD ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΠΕΡΙ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΕΡΟΣ Α Το Διοικητικό Συμβούλιο της

A&P (ANDREOU & PARASKEVAIDES) ENTERPRISES LTD ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΠΕΡΙ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΕΡΟΣ Α Το Διοικητικό Συμβούλιο της A&P (ANDREOU & PARASKEVAIDES) ENTERPRISES LTD ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΠΕΡΙ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΕΡΟΣ Α Το Διοικητικό Συμβούλιο της Eταιρείας σε συνεδρία του στις 26 Ιουλίου 2004 αποφάσισε τη

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή στην επιτυχία ενός οργανισμού, παρουσιάζοντας σχετικά δεδομένα με τη χρήση τεχνικών 2Δ ή 3Δ τεχνολογίας. Αρμοδιότητα

Η συμβολή στην επιτυχία ενός οργανισμού, παρουσιάζοντας σχετικά δεδομένα με τη χρήση τεχνικών 2Δ ή 3Δ τεχνολογίας. Αρμοδιότητα Σχεδιαστής Ψηφιακών Κινούμενων Σχεδίων ή Digital Animator 1. Περιγραφή Ρόλου Τίτλος Προφίλ Σχε Σχεδιαστής Ψηφιακών Κινούμενων Σχεδίων ή Digital Animator Γνωστό και ως Ειδικός Σχεδιασμού 2Δ- 3Δ γραφικών,

Διαβάστε περισσότερα

Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης

Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης Δήλωση Εταιρικής Διακυβέρνησης Οικονομικό Έτος 2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Εταιρική Διακυβέρνηση αφορά στο σύνολο των αρχών και πρακτικών που υιοθετεί ένας οργανισμός προκειμένου να διασφαλίσει την απόδοση της, τα

Διαβάστε περισσότερα

Δηµοσιοποιήσεις σύµφωνα µε το Παράρτηµα 1 της Απόφασης 9/459/2007 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, όπως τροποποιήθηκε µε την Απόφαση 9/572/23.12.

Δηµοσιοποιήσεις σύµφωνα µε το Παράρτηµα 1 της Απόφασης 9/459/2007 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, όπως τροποποιήθηκε µε την Απόφαση 9/572/23.12. Δηµοσιοποιήσεις σύµφωνα µε το Παράρτηµα 1 της Απόφασης 9/459/2007 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, όπως τροποποιήθηκε µε την Απόφαση 9/572/23.12.2010 και την Απόφαση 26/606/22.12.2011 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

Διαβάστε περισσότερα

Case Study. Η διαδικασία μέτρησης ικανοποίησης πελατών στο πρότυπο ISO 9001: Εφαρμογή σε εταιρεία Πληροφορικής I

Case Study. Η διαδικασία μέτρησης ικανοποίησης πελατών στο πρότυπο ISO 9001: Εφαρμογή σε εταιρεία Πληροφορικής I Case Study Η διαδικασία μέτρησης ικανοποίησης πελατών στο πρότυπο ISO 9001: Εφαρμογή σε εταιρεία Πληροφορικής I ΛΟΓΟΙ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΕΛΑΤΗ Οι σηµαντικότερες αιτίες που οδηγούν στην ανάγκη µέτρησης

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαστής Ιστοσελίδων

Σχεδιαστής Ιστοσελίδων Σχεδιαστής Ιστοσελίδων 1. Περιγραφή Ρόλου Τίτλος Προφίλ Σχεδιαστής Ιστοσελίδων Γνωστό και ως Συνοπτική Ένας σχεδιαστής ιστοσελίδων κατασκευάζει και ενημερώνει ιστοσελίδες ως προς τη σχεδίαση και τη διαμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ MBA

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ MBA ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ MBA Κατεύθυνση «Ελεγκτική Χρηματοοικονομική Ανάλυση» Χίος, Δεκέμβριος 2013 Ελεγκτική Χρηματοοικονομική Ανάλυση Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ για τα Τ.Ε.Α. που διαχειρίζονται τα ΙΔΙΑ τις επενδύσεις τους

ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ για τα Τ.Ε.Α. που διαχειρίζονται τα ΙΔΙΑ τις επενδύσεις τους ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ για τα Τ.Ε.Α. που διαχειρίζονται τα ΙΔΙΑ τις επενδύσεις τους Μαρία Μαργαριτσανάκη Ελέγκτρια Τμήματος Αδειοδότησης Οργανισμών Συλλογικών Επενδύσεων Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, ΝΠΔΔ ΔΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ)

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 1 ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ 3. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 2 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΑΝΑΘΕΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΗΣ «ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ» ΑΣΤΙΚΗΣ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΑΝΑΘΕΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΗΣ «ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ» ΑΣΤΙΚΗΣ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΑΝΑΘΕΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΗΣ «ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ» ΑΣΤΙΚΗΣ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ 1 από 11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1.1 Σκοπός του Κανονισμού... 3 1.2 Ορισμοί... 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΟΡΓΑΝΑ... 3 2.1 Όργανα...

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ

Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ Ανάλυση λογιστικών καταστάσεων Ένας από τους σκοπούς της χρηματοοικονομικής επιστήμης αποτελεί η αξιολόγηση και αξιοποίηση των στοιχείων που έχουν συγκεντρωθεί και καταγραφεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΑΡΙΘ. 10. Με σκοπό την οµαλή και κατά ενιαίο τρόπο εφαρµογή της Απόφασης διευκρινίζονται τα ακόλουθα:

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΑΡΙΘ. 10. Με σκοπό την οµαλή και κατά ενιαίο τρόπο εφαρµογή της Απόφασης διευκρινίζονται τα ακόλουθα: ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΑΡΙΘ. 10 Αθήνα, 21/6/2001 Θέµα: ιευκρινίσεις επί της Aποφάσεως 5/204/14.11.2000 (Φ.Ε.Κ. 1487Β / 6.12.2000) του ιοικητικού Συµβουλίου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς "Κανόνες συµπεριφοράς των εταιριών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ 7/448/11.10.2007 του ιοικητικού Συµβουλίου

ΑΠΟΦΑΣΗ 7/448/11.10.2007 του ιοικητικού Συµβουλίου ΑΠΟΦΑΣΗ 7/448/11.10.2007 του ιοικητικού Συµβουλίου Θέµα: Πρόσθετες πληροφορίες και στοιχεία της ετήσιας και εξαµηνιαίας οικονοµικής έκθεσης και της ετήσιας και εξαµηνιαίας έκθεσης του διοικητικού συµβουλίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ CONFLICT OF INTEREST POLICY

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ CONFLICT OF INTEREST POLICY ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ CONFLICT OF INTEREST POLICY Το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο (νομοθεσία) που διέπει τις δραστηριότητες της εταιρείας «ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση Διαφάνειας 2013

Έκθεση Διαφάνειας 2013 Έκθεση Διαφάνειας 2013 1 Περιεχόμενα Πρόλογος 3 Δομή και Ιδιοκτησία 5 Ποιότητα 7 Ανταμοιβή εταίρων 9 Χρηματοοικονομική πληροφόρηση 10 Εταιρείες Δημοσίου Ενδιαφέροντος 11 2 Πρόλογος H KRESTON PRIME AUDIT

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΔΑΣ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ Α.Ε.Π.Ε.Υ.

ΜΙΔΑΣ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ Α.Ε.Π.Ε.Υ. ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2011 ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ 9/459/27.12.2007 ΤΟΥ Δ.Σ. ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ Αθήνα, 29.2.2012 1. Στόχοι και πολιτικές διαχείρισης κινδύνων Η ΜΙΔΑΣ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ Α.Ε.Π.Ε.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι Μέτοχοι,

Κυρίες και Κύριοι Μέτοχοι, ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΤΑΚΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΟΧΩΝ ΕΠΙ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΆΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα 2002R1606 EL 10.04.2008 001.001 1 Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα B ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1606/2002 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 19ης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΝΤΑΞΗΣ

ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΝΤΑΞΗΣ κυρίου LÁSZLÓ ANDOR ΚΑΙ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΥΓΕΙΑΣ κυρίου ΑΝΔΡΕΑ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ Εκτιμώντας τα ακόλουθα: I. Το Υπουργείο Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση Διαφάνειας 2013

Έκθεση Διαφάνειας 2013 Έκθεση Διαφάνειας 2013 Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 36 του Ν. 3693/2008 Περιεχόμενα Σελίδες Πρόλογος 3 Νομική μορφή της Εταιρείας και στοιχεία των Εταίρων 4 Εταιρική Διακυβέρνηση 7 Εσωτερικό Σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Εγκύκλιος υπ αριθμ. 50

Εγκύκλιος υπ αριθμ. 50 ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Εγκύκλιος υπ αριθμ. 50 Θέμα : Διευκρινήσεις αναφορικά με θέματα της διαδικασίας του ελέγχου καταλληλότητας με σκοπό την ενιαία και συνεπή εφαρμογή του άρθρου 25 παράγραφος 4 του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡ.Μ.Α.Ε. 26891/05/Β/92/008 ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΤΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΟΧΩΝ

ΑΡ.Μ.Α.Ε. 26891/05/Β/92/008 ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΤΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΟΧΩΝ ` ΕΚΘΕΣΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΤΟΥ.Σ. ΤΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ «ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΟΥΡΟΜΠΡΟΚΕΡΣ ΜΕΣΙΤΕΣ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ» ΕΠΙ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡEIΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΤΩΝ ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΛ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΑΕ ΕΚΘΕΣΗ ΙΑΦΑΝΕΙΑΣ 2012

ΕΝΕΛ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΑΕ ΕΚΘΕΣΗ ΙΑΦΑΝΕΙΑΣ 2012 www.enel.com.gr Μεσογείων 388 Αγία Παρασκευή 388 Mesogion str. Agia Paraskevi Τ. Κ. 153 41 Τηλ. 210 6004793 P.C. 153 41 Tel. +302106004793 Φαξ 210 6004723--www.enel.com.gr Fax. +302106004723-- ΕΝΕΛ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 12ης Μαρτίου 2013. σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17)

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 12ης Μαρτίου 2013. σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17) EL ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 12ης Μαρτίου 2013 σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17) Εισαγωγή και νομική βάση Στις 4 Μαρτίου 2013 η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Ινστιτούτο Εσωτερικών Ελεγκτών Πρόγραμμα Δράσης 2013 2015

Ελληνικό Ινστιτούτο Εσωτερικών Ελεγκτών Πρόγραμμα Δράσης 2013 2015 Ελληνικό Ινστιτούτο Εσωτερικών Ελεγκτών Πρόγραμμα Δράσης 2013 2015 Ιούνιος 2013 Βασικοί Στόχοι Αναβάθμιση του Θεσμικού Ρόλου του Ινστιτούτου και του επαγγέλματος του εσωτερικού ελεγκτή Βελτίωση παρεχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Η SCA δεσμεύεται για τη δημιουργία αξιών για τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους καταναλωτές, τους μετόχους καθώς και για τους

Διαβάστε περισσότερα

Iolcus Investments ΑΕΠΕΥ

Iolcus Investments ΑΕΠΕΥ Ilcus Investments ΑΕΠΕΥ Δημοσιοποίηση πληροφοριών εποπτικής φύσεως σχετικά με την κεφαλαιακή επάρκεια, τους κινδύνους που αναλαμβάνει η Εταιρεία και τη διαχείρισή τους με ημερομηνία αναφοράς 31.12.2013.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή...3 2. Το Διοικητικό Συμβούλιο...4 2.1. Ρόλος...4 2.2. Αρμοδιότητες...4 2.3. Σύνθεση και Λειτουργία...5 2.3.1. Διαδικασία Ανάδειξης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων Χριστίνα Καλογεροπούλου Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ Μέλος ΤΕΕ Αρ Μητρώου: 127929 Τηλ.: 2710-2790 Κιν.: 699-3996226 E-mail: christy_jour@yahoo.gr Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ Ι ΡΥΜΑΤΩΝ Ο ΗΓΙΑ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ Ι ΡΥΜΑΤΩΝ Ο ΗΓΙΑ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ Ι ΡΥΜΑΤΩΝ Ο ΗΓΙΑ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΜΑΙΟΣ 2001 Ο ΗΓΙΑ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονοµικές καταστάσεις

Οικονοµικές καταστάσεις Οικονοµικές καταστάσεις Θ έ µ α τ α κ ε φ α λ α ί ο υ Σκοπός οικονοµικών καταστάσεων. Η κατάσταση του ισολογισµού τέλους χρήσης. Η κατάσταση λογαριασµού αποτελεσµάτων χρήσης. Ο πίνακας διάθεσης αποτελεσµάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΟΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

ΣΑΟΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΣΑΟΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Εισαγωγή... 3 Μέρος Α - Το ιοικητικό Συµβούλιο και τα Μέλη του... 4-9 1. Ρόλος και Αρµοδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση του Επικεφαλής Εσωτερικού Ελέγχου (CAE) με την Επιτροπή Ελέγχου (ΕΕ) CAE Perspective

Η σχέση του Επικεφαλής Εσωτερικού Ελέγχου (CAE) με την Επιτροπή Ελέγχου (ΕΕ) CAE Perspective ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ F EIEE Ετήσιο Συνέδριο 2013 Εσωτερικός Έλεγχος - Προκλήσεις & Ευκαιρίες ΕΝΟΤΗΤΑ ΙΙ Σχέση Εσωτερικού Ελέγχου και Επιτροπής Ελέγχου Η σχέση του Επικεφαλής Εσωτερικού Ελέγχου (CAE)

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση ιαφάνειας έτους 2014

Έκθεση ιαφάνειας έτους 2014 Έκθεση ιαφάνειας έτους 2014 Μάρτιος 2015 Αριθµός Γ.Ε.ΜΗ. 123514501000, Α.Μ. Σ.Ο.Ε.Λ. 170, Α.Μ. Ε.Λ.Τ.Ε. 40, Α.Φ.Μ. 800455950,.Ο.Υ. Φ.Α.Ε. ΑΘΗΝΩΝ Πατησίων 81 & Χέϋδεν 8-10, 104 34 Αθήνα, Τηλεφωνικό κέντρο:

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισμός ΕΝ.Α; 2. Πού απευθύνεται η ΕΝ.Α;

1. Ορισμός ΕΝ.Α; 2. Πού απευθύνεται η ΕΝ.Α; 1. Ορισμός ΕΝ.Α; Είναι Πολυμερής Μηχανισμός Διαπραγμάτευσης, λειτουργεί σύμφωνα με τους Κανόνες Λειτουργίας που ορίζει το ΧΑ με την ονομασία «Εναλλακτική Αγορά» (ΕΝ.Α) και χαρακτηρίζεται ως «μη οργανωμένη».

Διαβάστε περισσότερα

AΠΟΦΑΣΗ 1/503/13.3.2009 του ιοικητικού Συµβουλίου Θέµα: Αποδεκτή πρακτική αγοράς: Αγορά ιδίων µετοχών και διακράτησή τους για µελλοντική απόκτηση µετοχών άλλης εταιρείας. Λαµβάνοντας υπόψη: Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ «ΚΥΠΡΟΥ ASSET MANAGEMENT Α.Ε..Α.Κ»

ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ «ΚΥΠΡΟΥ ASSET MANAGEMENT Α.Ε..Α.Κ» ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ «ΚΥΠΡΟΥ ASSET MANAGEMENT Α.Ε..Α.Κ» ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΤΑΚΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΟΧΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ ΤΗΣ 14ης ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012 31 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 Κύριοι

Διαβάστε περισσότερα

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης «Νέο διεθνές πρότυπο πιστοποίησης για τα συστήµατα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίµων και ανταπόκριση στις σύγχρονες ανάγκες των επιχειρήσεων στην παγκόσµια αλυσίδα τροφίµων» Ιωάννης Χ. Σαριδάκης Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ AMAZE A.E. ΕΚΔΟΣΗ 02

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ AMAZE A.E. ΕΚΔΟΣΗ 02 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ AMAZE A.E. ΕΚΔΟΣΗ 02 Αθήνα, 26/5/2011 Σελίδα 2 από11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ... 4 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ... 5 ΓΕΝΙΚΑ... 5 ΟΡΓΑΝΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικό Αντικείμενο: Λογιστική Λογιστικά Σχέδια

Γνωστικό Αντικείμενο: Λογιστική Λογιστικά Σχέδια Αναπληρωτής Καθηγητής, Πάντειο Πανεπιστήμιο (ΦΕΚ 507/τΓ/26-07-2011) Γνωστικό Αντικείμενο: Λογιστική Λογιστικά Σχέδια Αποφοίτησε από το Οικονομικό τμήμα του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών το 1971 και

Διαβάστε περισσότερα

Ανάθεση του ΥΠΟΙΟ στον ΕΛΟΤ τον Αύγ. 07 για την ανάπτυξη Ελληνικών Προτύπων ιαχείρισης Έργων µέχρι το τέλος του 2008. Τα πρότυπα & οι προδιαγραφές θα

Ανάθεση του ΥΠΟΙΟ στον ΕΛΟΤ τον Αύγ. 07 για την ανάπτυξη Ελληνικών Προτύπων ιαχείρισης Έργων µέχρι το τέλος του 2008. Τα πρότυπα & οι προδιαγραφές θα Το νέο πρότυπο για τη διαχειριστική επάρκεια ΣΕΠ ΕΛΟΤ 1429 Γρηγόρης Γρηγορόπουλος Καθηγητής ΕΜΠ Η παρουσίαση θα αναφερθεί στα εξής: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΟΙ & ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ISO 14001:2004 & EMAS

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ISO 14001:2004 & EMAS ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ISO 14001:2004 & EMAS ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΟΦΕΛΗ Τεκμηριώνει στις αρχές τη συμμόρφωση με την εθνική και κοινοτική νομοθεσία Ελαχιστοποιεί το ρίσκο - Μειώνει τον κινδύνο αποζημιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΆΛΛΑ ΣΥΝΑΦΗ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΡΑΕΚ Αριθμός Διαγωνισμού: 08/2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ Πίνακας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ. ιπλωµατική Εργασία

ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ. ιπλωµατική Εργασία ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ιπλωµατική Εργασία ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΙΕΘΝΗ ΕΛΕΓΚΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ Ο ΤΟΜΕΑΣ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

VΙΙΙ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΙΝ ΥΝΟΣ 4. Εξελιγµένη µέθοδος µέτρησης

VΙΙΙ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΙΝ ΥΝΟΣ 4. Εξελιγµένη µέθοδος µέτρησης VΙΙΙ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΙΝ ΥΝΟΣ 4. Εξελιγµένη µέθοδος µέτρησης Εξελιγµένη µέθοδος µέτρησης. Παράρτηµα Χ Παράρτηµα Χ Παράρτηµα Χ 49. (1) Οι τράπεζες δύνανται να χρησιµοποιούν εξελιγµένες µεθόδους µέτρησης βάσει

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Ποιότητας

Εγχειρίδιο Ποιότητας ΚΩΔΙΚΟΣ: ΕΓΧΠ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΜΟΔΙΠ Εγχειρίδιο Ποιότητας Σύστημα Διαχείρισης Ποιότητας κατά ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9001:2008 ΑΝΤΙΤΥΠΟ 1 ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ Περιεχόμενα 1. Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής... 3

Διαβάστε περισσότερα

Global expertise with local faces. Έκθεση Διαφάνειας έτους 2013

Global expertise with local faces. Έκθεση Διαφάνειας έτους 2013 Global expertise with local faces Έκθεση Διαφάνειας έτους 2013 Μάρτιος 2014 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Νομική μορφή και πλήρη στοιχεία της ECOVIS HELLAS AE... 4 2. Πληροφορίες για τις νομικές και διαθρωτικές σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2010

ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2010 ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2010 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Οι αδυναμίες του παλαιού προγράμματος σπουδών... 4 Σκοπός του νέου προγράμματος... 5 Τεκμηρίωση των

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Σύµφωνα µε την Απόφαση 6/448/11.10.2007 του ιοικητικού Συµβουλίου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

Σύµφωνα µε την Απόφαση 6/448/11.10.2007 του ιοικητικού Συµβουλίου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς «ΕΛΒΕ ΕΝ ΥΜΑΤΩΝ Α.Ε.» ΑΡ.Μ.Α.Ε. 15832/06/Β/87/32 Έδρα : Άγιος Ανδρέας T.K. 640 07 Καβάλα ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ από 1 Ιανουαρίου 2008 έως 30 Ιουνίου 2008 Σύµφωνα µε την Απόφαση 6/448/11.10.2007

Διαβάστε περισσότερα

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 1. Νέο διεθνές πρότυπο για τα συστήματα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίμων Το νέο πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 «Συστήματα διαχείρισης της

Διαβάστε περισσότερα

2. Σκοπός και οµή του ιδακτορικού Προγράµµατος

2. Σκοπός και οµή του ιδακτορικού Προγράµµατος Οδηγός ιδακτορικών Σπουδών Στο Τµήµα λειτουργούν, από το 1985, µεταπτυχιακές σπουδές διδακτορικής βαθµίδας. Με τη νοµοθεσία που ισχύει σήµερα, µε αίτησή τους οι απόφοιτοι του Μ.Π.Σ. µπορούν να συνεχίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ (Ο.Λ.Θ. Α.Ε.) Αρ. Μ.Α.Ε.: 42807/06/Β/99/30 Αρ. Γ.Ε.ΜΗ : 58231004000 Ε ΡΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ (Ο.Λ.Θ. Α.Ε.) Αρ. Μ.Α.Ε.: 42807/06/Β/99/30 Αρ. Γ.Ε.ΜΗ : 58231004000 Ε ΡΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ (Ο.Λ.Θ. Α.Ε.) Αρ. Μ.Α.Ε.: 42807/06/Β/99/30 Αρ. Γ.Ε.ΜΗ : 58231004000 Ε ΡΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Α ΝΑ Θ Ε Ω Ρ Η Μ Ε Ν Η Π Ρ Ο Σ Κ Λ Η Σ Η ΤΗΣ ΤΑΚΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΟΜΕΑΣ ΑΒΕΕΑ ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

ΔΡΟΜΕΑΣ ΑΒΕΕΑ ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΔΡΟΜΕΑΣ ΑΒΕΕΑ ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ 2 Μάρτιος 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ 3-5 Ι. Ρόλος και αρμοδιότητες του Δ.Σ. 3 II. Μέγεθος και σύνθεση του Δ.Σ. 3 III. Ρόλος του προέδρου του

Διαβάστε περισσότερα

ATTICA ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

ATTICA ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ATTICA ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Εισαγωγή... 3 ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ... 4-6 I. Ρόλος και αρμοδιότητες του Διοικητικού Συμβουλίου... 4 II. Μέγεθος και σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε.

Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε. Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε. Οι διατάξεις περί ευθύνης των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου εφαρμόζονται και σε πρόσωπα που δεν είναι μέλη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3852, 30/4/2004

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3852, 30/4/2004 170 171 ΠΡΩΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΥΠΟΣ Ι (άρθρο 37(3)) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΠΛΗΡΟΥΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ ΑΜΟΙΒΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ Α. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΜΟΙΒΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Ονομασία Αμοιβαίου Κεφαλαίου και αριθμός της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΟ (Α) 7,577.808 Β. ΜΕΙΟΝ: ΣΥΝΟΛΟ ΑΦΑΙΡΟΥΜΕΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ (Β) 2,681.978 Γ. ΣΥΝΟΛΟ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ (Α-Β) 4,895.830

ΣΥΝΟΛΟ (Α) 7,577.808 Β. ΜΕΙΟΝ: ΣΥΝΟΛΟ ΑΦΑΙΡΟΥΜΕΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ (Β) 2,681.978 Γ. ΣΥΝΟΛΟ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ (Α-Β) 4,895.830 ΚΥΠΡΟΥ Α.Ε..Α.Κ ΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ, ΤΟΥΣ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟΥΣ ΚΙΝ ΥΝΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥΣ 31/12/2008 ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ν.3601/1.8.2007 ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ 9/459/27.12.2007

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

Ο ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ Ο ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ Παρουσίαση βασικών εννοιών και πρακτικών του εσωτερικού ελέγχου σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Επαγγελματικής Εφαρμογής. Δημήτριος Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχέδιο 2013-2017

Στρατηγικό Σχέδιο 2013-2017 Στρατηγικό Σχέδιο 2013-2017 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ Η δυσμενής οικονομική συγκυρία για τη χώρα μας έχει αναδείξει την επίτευξη των στόχων Δημοσίων Εσόδων σε κρίσιμο παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ «ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ»

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ «ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ» Έχοντας υπόψη: ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ «ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ» 1. Το άρθρο 7 του Ν. 1268/1982 «Για τη δομή και λειτουργία των ΑΕΙ», όπως ισχύει σήμερα, 2. Το άρθρο 28, παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΟΥ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΙΒ18 ΙΒ20: ΑΠΟΔΟΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΟΥ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΙΒ18 ΙΒ20: ΑΠΟΔΟΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΟΥ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΙΒ18 ΙΒ20: ΑΠΟΔΟΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ 1. Γενικά Τα υποδείγματα ΙΒ18-ΙΒ20 συμπληρώνονται από τα όλα τα πιστωτικά ιδρύματα που εποπτεύονται από τη ΤτΕ. Τα υποδείγματα περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΓΝΩΣΙΑ & ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ

ΤΕΧΝΟΓΝΩΣΙΑ & ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ ΤΕΧΝΟΓΝΩΣΙΑ & ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ Σταθερή επιλογή συνεργασίας με αξιόπιστες συμβουλευτικές υπηρεσίες, εξειδικευμένες λύσεις, ολοκληρωμένη υποστήριξη consulting solutions

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚ ΗΛΩΣΗΣ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ Ή ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚ ΗΛΩΣΗΣ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ Ή ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚ ΗΛΩΣΗΣ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ Ή ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Μαρούσι, Μάρτιος 2014 Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδροµείων (ΕΕΤΤ) ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚ ΗΛΩΣΗΣ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Οι Νέοι Κανονισμοί 178/2003 από 01/01/2005 Ιχνηλασιμότητα 852/2004 από 01/01/2006 αντικαθιστά την 93/43/ΕΟΚ

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστικές ειδικότητες αιχμής στην αγορά εργασίας. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Dr. Ελένη Τουρνά-Γερμανού

Λογιστικές ειδικότητες αιχμής στην αγορά εργασίας. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Dr. Ελένη Τουρνά-Γερμανού Λογιστικές ειδικότητες αιχμής στην αγορά εργασίας Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Dr. Ελένη Τουρνά-Γερμανού Κύριοι Κλάδοι Απασχόλησης στο Λογιστικό Επάγγελμα 1. Λογιστής Φοροτεχνικός 2. Κοστολόγος Διοικητικός

Διαβάστε περισσότερα

Τάσεις και εξελίξεις στο ελεγκτικό επάγγελμα. Νίκος Ιωάννου Partner Grant Thornton

Τάσεις και εξελίξεις στο ελεγκτικό επάγγελμα. Νίκος Ιωάννου Partner Grant Thornton Τάσεις και εξελίξεις στο ελεγκτικό επάγγελμα Νίκος Ιωάννου Partner Grant Thornton Παρούσα κατάσταση και τάσεις 2015 Grant Thornton. All rights reserved. Πώς διαμορφώνεται το ελεγκτικό επάγγελμα στις παρούσες

Διαβάστε περισσότερα

ALLIANZ ΑΕΔΑΚ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΜΟΙΒΑΙΩΝ ΚΕΦAΛΑΙΩΝ

ALLIANZ ΑΕΔΑΚ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΜΟΙΒΑΙΩΝ ΚΕΦAΛΑΙΩΝ ALLIANZ ΑΕΔΑΚ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΜΟΙΒΑΙΩΝ ΚΕΦAΛΑΙΩΝ ΕΝΔΙΑΜΕΣΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ της 30 Ιουνίου 2008 Σύμφωνα με το Διεθνές Πρότυπο Χρηματοοικονομικής Πληροφόρησης (Δ.Λ.Π. 34) Οι συνημμένες

Διαβάστε περισσότερα

Οι Επιχειρήσεις Κοινής Ωφελείας θα πρέπει να λειτουργούν με πλήρη «ιδιωτικοοικονομικά» κριτήρια, για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο που είναι ευρέως

Οι Επιχειρήσεις Κοινής Ωφελείας θα πρέπει να λειτουργούν με πλήρη «ιδιωτικοοικονομικά» κριτήρια, για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο που είναι ευρέως Οι Επιχειρήσεις Κοινής Ωφελείας θα πρέπει να λειτουργούν με πλήρη «ιδιωτικοοικονομικά» κριτήρια, για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο που είναι ευρέως γνωστός. Αυτό σημαίνει πως πρέπει να είναι κερδοφόρες,

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Tων Νικόλαου Α. Παναγιώτου Λέκτορα ΕΜΠ, Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, Τομέας Βιομηχανικής Διοίκησης & Επιχειρησιακής Eρευνας* και Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ OUTSOURCING LOGISTICS ΑΠΟ ΓΕΩΡΓΙΟ ΧΡ.ΠΑΠΑΛΟΗ

ΑΝΑΦΟΡΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ OUTSOURCING LOGISTICS ΑΠΟ ΓΕΩΡΓΙΟ ΧΡ.ΠΑΠΑΛΟΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ OUTSOURCING LOGISTICS ΑΠΟ ΓΕΩΡΓΙΟ ΧΡ.ΠΑΠΑΛΟΗ ΙΕΥΘΥΝΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΨΥΓΕΙΑ ΑΛΑΣΚΑ Α.ΕΒ.Τ.Ε ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ, Μ.Β.Α. ΑΘΗΝΑ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2006 Η παρακάτω αναφορά αφορά

Διαβάστε περισσότερα