Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα ΕΙΣΑΓΩΓΗ"

Transcript

1 Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ι Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής είναι εκείνη η χώρα ό- που συγκροτήθηκε για πρώτη φορά το πεδίο του αναλυτικού προγράµµατος ως ειδικός κλάδος σπουδών και εµφανίστηκαν, στις αρχές του 20 ού αιώνα, οι διαφορετικές οπτικές για το σχεδιασµό του, επηρεάζοντας, στη συνέχεια, τη θεωρία και την πρακτική για το αναλυτικό πρόγραµµα άλλων χωρών, ιδιαίτερα στο δεύτερο µισό του ίδιου αιώνα. Το γεγονός αυτό συνδέεται µε το µεγάλο εύρος των αντιπαραθέσεων για το αναλυτικό πρόγραµµα τόσο στο επίπεδο της θεωρίας όσο και της πρακτικής, εξαιτίας, κυρίως, της ιστορικής διαµόρφωσης του πολιτικού και του εκπαιδευτικού της συστήµατος, που συνήθως δεν εµπόδιζε µε άµεσο τρόπο τις εκπαιδευτικές καινοτοµίες και δεν περιόριζε τη λήψη των αποφάσεων για το αναλυτικό πρόγραµµα, σχεδόν αποκλειστικά εντός των ορίων της κεντρικής πολιτικής εξουσίας, τουλάχιστον µέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1950, στα πλαίσια ταχύτατων και ευρύτατων οικονοµικών, κοινωνικών, πολιτικών και ιδεολογικών µεταβολών. Οι περισσότερες από τις οπτικές για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος στις Η.Π.Α., οι οποίες διατυπώθηκαν µε συστηµατικό τρόπο και σφράγισαν τη συγκρότηση του πεδίου, ε- ντάσσονταν σε ένα πολύµορφο κίνηµα που έγινε γνωστό ως κίνηµα της προοδευτικής εκπαίδευσης, το οποίο επιχειρούσε να απαντήσει στους κοινωνικοπολιτικούς µετασχηµατισµούς και στις αντί- [ 9 ]

2 Γιώργος Γρόλλιος στοιχες συγκρούσεις του τέλους του 19 ου και του πρώτου µισού του 20 ού αιώνα. Η προοδευτική εκπαίδευση ξεκίνησε ως µέρος εκείνου του ευρύτερου κινήµατος κοινωνικής και πολιτικής µεταρρύθµισης που ονοµάστηκε προοδευτικό. Όπως αναφέρει ο Lawrence Cremin, αντίθετα µε την ευρέως διαδεδοµένη παρεξήγηση ότι χρονολογείται από την ίδρυση της Ένωσης της Προοδευτικής Εκπαίδευσης το 1919, η ιδέα της προοδευτικής εκπαίδευσης προέρχεται από το τέταρτο του αιώνα πριν τον Πρώτο Παγκόσµιο Πόλεµο ως προσπάθεια να καταστήσει το σχολείο θεµελιώδη µοχλό κοινωνικής και εκπαιδευτικής αναγέννησης 1. Η σηµασία του ευρύτερου προοδευτικού κινήµατος ήταν τόσο µεγάλη για την αµερικανική κοινωνία, ώστε µια συγκεκριµένη περίοδος της ιστορίας της ( ) ονοµάστηκε, εξαιτίας της αυξηµένης επιρροής του, προοδευτική εποχή. Στη διάρκειά της προετοιµάστηκε το έδαφος για τη συγκρότηση του πεδίου του αναλυτικού προγράµµατος ως ειδικού κλάδου σπουδών. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι δύο σηµαντικά κείµενα για το αναλυτικό πρόγραµµα εµφανίζονται στην αρχή και στο τέλος της. Το πρώτο, µε τίτλο The Child and the Curriculum γράφτηκε το 1902 από τον John Dewey, εµβληµατική µορφή του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης, ο οποίος τότε διηύθυνε το Εργαστηριακό Σχολείο του Σικάγο, διαµορφώνοντας εκεί µια φιλελεύθερη µεταρρυθµιστική οπτική για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος. Το δεύτερο, µε τίτλο The Curriculum γράφτηκε το 1918 από τον Franklin Bobbit και ήταν εξολοκλήρου αφιερωµένο στις γενικές αρχές της λήψης αποφάσεων για το αναλυτικό πρόγραµµα. Από πολλούς θεωρείται εναρκτήριο ορόσηµο για τη συγκρότηση του πεδίου του αναλυτικού προγράµµατος, επειδή σε αυτό διατυπώθηκε µια οπτι- 1 Βλπ Cremin, 1964, p. 88. [ 10 ]

3 Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα κή η οποία ονοµάστηκε οπτική της κοινωνικής αποτελεσµατικότητας και έµελλε να διεκδικήσει τον τίτλο της µοναδικής επιστηµονικής απάντησης στο ερώτηµα του σχεδιασµού του αναλυτικού προγράµµατος 2. Οι οπτικές για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης δεν είναι άγνωστες στην ελληνική βιβλιογραφία. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο Χαράλαµπος Νούτσος δηµοσίευσε µια µελέτη µε αντικείµενο την ταξινοµία των διδακτικών στόχων του Benjamin Bloom, όπου αναφέρεται στη θεµελίωσή της στην οπτική της κοινωνικής αποτελεσµατικότητας 3. Ο Γιώργος Φλουρής παρουσίασε, στις αρχές της ίδιας δεκαετίας, τις οπτικές της κοινωνικής αποτελεσµατικότητας, της µελέτης του παιδιού και της κοινωνικής αναδόµησης (ή ανασυγκρότησης), οι οποίες διατυπώθηκαν στο πλαίσιο του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης, καθώς και σηµαντικές πλευρές της συζήτησης για ζητήµατα του αναλυτικού προγράµµατος στις Ηνωµένες Πολιτείες 4. Ανάλογα στοιχεία εµπεριέχονται και σε άλλα βιβλία για το αναλυτικό πρόγραµµα που ακολούθησαν, όπως των Γιάννη Βρεττού και Αχιλλέα Καψάλη και του Γιάννη Χατζηγεωργίου 5 και σε άρθρα µε σηµαντικότερο παράδειγµα εκείνο του Σπύρου Ράση για την κοινωνική ανασυγκρότηση 6. Όσον αφορά το κίνηµα της προοδευτικής εκπαίδευσης, αξίζει να αναφερθούν, επειδή συνεισέφεραν σηµαντικά στοιχεία και απόψεις στην ελληνική βιβλιογραφία, οι παλιότερες ή νεότερες µεταφράσεις 2 Βλπ Schubert et al, 2002, p.12-17, Willis et al, 1993, p.1. 3 Βλπ Νούτσος, 1983, σ Βλπ Φλουρής, 2000, σ.16-42, 84-88, , Η πρώτη έκδοση του βιβλίου έγινε το Βλπ Βρεττός & Καψάλης, 2009, σ.13-17, 40-45, , , Χατζηγεωργίου, 1998, σ , Βλπ Ράσης, [ 11 ]

4 Γιώργος Γρόλλιος έργων εκπροσώπων του (κυρίως του Dewey) και της µελέτης του Herman Rohrs 7, καθώς και παλιότερες µελέτες οι οποίες παρουσίασαν ευνοϊκά ή υπέβαλαν σε κριτική τις ιδέες του Dewey, όπως της Μυρσίνης Κλεάνθους-Παπαδηµητρίου και του Μιχάλη Παπαµαύρου αντίστοιχα 8. Οι αναφορές αυτές, είτε γιατί εντάσσονται στο πλαίσιο µελέτης µε διαφορετικό αντικείµενο (Νούτσος) είτε γιατί εντάσσονται στο πλαίσιο βιβλίων τα οποία εξετάζουν ένα ευρύ σύνολο πλευρών του πεδίου του αναλυτικού προγράµµατος (Φλουρής, Βρεττός & Καψάλης, Χατζηγεωργίου) είτε γιατί προσεγγίζουν όψεις του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης (Ράσης, Rohrs, Κλεάνθους-Παπαδηµητρίου, Παπαµαύρος), δεν έχουν ως κύριο αντικείµενό τους τη σχέση ανάµεσα στο κίνηµα της προοδευτικής εκπαίδευσης και στο αναλυτικό πρόγραµµα. Αυτή η σχέση είναι το αντικείµενο της παρούσας εργασίας. Πιο συγκεκριµένα, θα επιχειρήσω να µελετήσω τις διαφορετικές οπτικές για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος οι οποίες διατυπώθηκαν στο πλαίσιο του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης και το µέγεθος της επιρροής τους. Τούτο, βέβαια, δεν σηµαίνει ότι η παρούσα εργασία εξαντλεί το ζήτηµα της προοδευτικής εκπαίδευσης ή το ζήτηµα των οπτικών για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος, τα οποία είναι πολύ ευρύτερα. Η συµβολή της στην ελληνική βιβλιογραφία έγκειται, κατ αρχήν, στο ότι επιχειρεί να παρουσιάσει, πιο αναλυτικά σε σχέση µε τις υπάρχουσες αναφορές που προαναφέρθηκαν, τις οπτικές για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος οι οποίες διατυπώθηκαν στο πλαίσιο του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης. Επίσης, έγκειται στο ότι επιχειρεί να συµβάλει στην κατανόηση του χαρακτήρα αυ- 7 Βλπ Rohrs, Βλπ Κλεάνθους-Παπαδηµητρίου, 1980, σ.19-54, Παπαµαύρος, 1961, σ [ 12 ]

5 Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα τών των οπτικών, µέσω της σύνδεσης των θέσεων για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος και των πολιτικών θέσεων στις ο- ποίες θεµελιώνονται, µε τις µεταβολές των οικονοµικών, κοινωνικών, πολιτικών και ιδεολογικών συσχετισµών δύναµης, ερµηνεύοντας το µέγεθος της επιρροής τους στην αµερικανική εκπαίδευση υπό το φως των αντίστοιχων συγκρούσεων. Με δεδοµένο ότι η αµερικανική βιβλιογραφία, η οποία αναφέρεται σε ζητήµατα που συνδέονται µε το αντικείµενο της παρούσας εργασίας, είναι ογκώδης, στηρίχτηκα σε µεγάλο βαθµό σε σχετικές µελέτες, αφού αυτές έχουν ουσιαστικά εξαντλήσει την ε- ξέταση των πηγών, όπως γίνεται εµφανές από τη συχνή επανάληψη βασικών στοιχείων των τελευταίων. Από τη µια πλευρά, χρησι- µοποίησα µελέτες οι οποίες έχουν ως αντικείµενο τις οικονοµικές, κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές µεταβολές στις Η.Π.Α. και, από την άλλη, µελέτες που αναφέρονται στο κίνηµα της προοδευτικής εκπαίδευσης. Αυτό ήταν απαραίτητο προκειµένου να καταστεί δυνατή η σύνδεση των θέσεων για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος και των πολιτικών θέσεων στις οποίες θεµελιώνονται, µε τις µεταβολές των οικονοµικών, κοινωνικών, πολιτικών και ιδεολογικών συσχετισµών δύναµης, καθώς και για την ερµηνεία του µεγέθους της επιρροής τους υπό το φως των αντίστοιχων συγκρούσεων. Βέβαια, οι µελέτες που χρησιµοποίησα εµπεριέχουν διαφορετικές προσεγγίσεις του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης, σχετικά µε τις οποίες θεωρώ αναγκαίο, αρχικά, να παραθέσω ορισµένα σηµεία µιας περιεκτικής ανασκόπησης των δια- µαχών στην αµερικανική ιστοριογραφία της εκπαίδευσης. Σύµφωνα µε τον Σπύρο Ράση, στη δεκαετία του 1950 η ιστοριογραφία της εκπαίδευσης στις Ηνωµένες Πολιτείες, η οποία µέχρι τότε αντιµετώπιζε το εκπαιδευτικό παρελθόν ως µικρογραφία του παρόντος και αναπαρήγαγε µια εξωραϊσµένη εκδοχή του πα- [ 13 ]

6 Γιώργος Γρόλλιος ρελθόντος χωρίς διαφωνίες, διαµάχες και προβλήµατα, αµφισβητήθηκε. Την αµφισβήτηση αυτή εξέφρασε ο Bernard Bailyn, καθηγητής της αµερικανικής ιστορίας στο πανεπιστήµιο Harvard. Κατά τον Bailyn, η εκπαίδευση αποτελούσε µέρος της κοινωνίας αλληλεξαρτώµενο από τους υπόλοιπους κοινωνικούς τοµείς, υποκείµενο στις αλλαγές που αυτή υφίσταται εν τη εξελίξει της και διαµορφούµενο ανάλογα µε τις συνθήκες που αντιµετωπίζει σε κάθε εποχή και τις κοινωνικές ανάγκες οι οποίες αναδύονται ως παρακολούθηµά τους. Κατά συνέπεια, το εκπαιδευτικό παρελθόν διαφέρει ριζικά από το παρόν, καθώς οι ιστορικές συνθήκες µεταβάλλονται, συµπαρασύροντας σε αλλαγές και το κοινωνικό οικοδόµηµα, γεγονός που επιβάλλει τη µελέτη των παιδαγωγικών ιδεών και των εκπαιδευτικών πρακτικών σε συνάρτηση µε τις συνθήκες τις οποίες βιώνει η κοινωνία στη δεδοµένη ιστορική συγκυρία και ως απάντηση στις εκάστοτε κοινωνικές απαιτήσεις. Μια νέα γενιά ιστορικών της εκπαίδευσης, στο πλαίσιο που χαρακτηρίστηκε από την έµφαση στην επιστηµονική έρευνα ως απάντηση στα προβλήµατα του σφοδρού ανταγωνισµού των Η.Π.Α. µε τη Σοβιετική Ένωση στο τέλος της δεκαετίας του 1950, εντυπωσιάστηκε από αυτές τις απόψεις και ξεκίνησε η διαµόρφωση µιας νέας ιστορίας της εκπαίδευσης, η οποία έγινε γνωστή ως αναθεωρητική. Σηµαντικότερος εκπρόσωπος αυτής της νέας προσέγγισης, η οποία θεµελιώθηκε στην προσέγγιση του Bailyn, ήταν ο Cremin. Όµως, στη δεκαετία του 1960, η αναβίωση της αριστερής σκέψης και ο πολιτικός ριζοσπαστισµός που συνδεόταν, από τη µια µεριά, µε τα κινήµατα των πολιτικών δικαιωµάτων και της εναντίωσης στον πόλεµο του Βιετνάµ, και, από την άλλη, µε νέες ριζοσπαστικές προσεγγίσεις στην κοινωνιολογία, στη φιλοσοφία, στην οικονοµία και στην ιστορία, ευνόησαν τη διάσπαση της ανα- [ 14 ]

7 Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα θεωρητικής προσέγγισης σε δύο αντιθετικές ιδεολογικές τάσεις, τη φιλελεύθερη και τη ριζοσπαστική. Στο πανεπιστήµιο του Ουισκόνσιν, όπου ξεχώριζε ο ιστορικός Williams Appleton Williams, νέοι ιστορικοί αµφισβήτησαν και αναθεώρησαν πολύχρονες ερµηνείες της αµερικανικής ιστορίας, ιδιαίτερα της λεγόµενης προοδευτικής περιόδου η οποία, µέχρι τότε, παρουσιαζόταν εξωραϊσµένη. Εστίασαν την προσοχή τους στην εµφάνιση και στην καθιέρωση απόψεων που στήριζαν και νοµιµοποιούσαν την κοινωνική οργάνωση, στους µηχανισµούς τους οποίους χρησιµοποιούσαν οι οικονοµικές και πολιτικές ελίτ, στη δηµιουργία και εξέλιξη του φιλελεύθερου εταιρικού κράτους και στον ευρέως διαδεδοµένο µύθο της ανοδικής κοινωνικής κινητικότητας όλων των Αµερικανών. Τα χνάρια τους ακολούθησαν και οι ριζοσπάστες αναθεωρητές ιστορικοί της εκπαίδευσης, υποβάλλοντας σε κριτική τους φιλελεύθερους αναθεωρητές, οι οποίοι είχαν αρχίσει να εµφανίζουν σηµάδια αναδίπλωσης και υπαναχώρησης από τις αρχικές τους θέσεις, υποστήριζαν τις µεθόδους και τις πρακτικές της αµερικανικής εκδοχής του κράτους πρόνοιας και πρότειναν, ως λύση στα πιεστικά κοινωνικοπολιτικά προβλήµατα, το διάλογο των ενδιαφερόµενων µερών, µε τους ειδικούς στο ρόλο των συντονιστών του. Στην αυστηρή κριτική της φιλελεύθερης ιστοριογραφίας του Cremin και της εξάρτησής της, πλέον, από οικονοµικά και πολιτικά κέντρα εξουσίας, πρωταγωνίστησε ο Clarence Karier, ο οποίος, µαζί µε τους Paul Violas, Joel Spring και David Tyack, τεκµηρίωσαν µε συστηµατικές εργασίες όψεις της αµερικανικής εκπαιδευτικής πραγµατικότητας που έµεναν για πολλά χρόνια στο σκοτάδι και α- πέδειξαν ότι στην καµπή του αιώνα η δηµόσια εκπαίδευση χρησι- µοποιήθηκε από µεσαία και ανώτερα στρώµατα ως όργανο ελέγχου των κατώτερων. Οι ριζοσπάστες αναθεωρητές ιστορικοί της εκπαί- [ 15 ]

8 Γιώργος Γρόλλιος δευσης µελέτησαν την εκπαίδευση σε συνάρτηση µε τις ραγδαίες οικονοµικές, κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές αλλαγές των αρχών του 20 ού αιώνα και υπέβαλαν σε κριτική το πραγµατιστικό και τεχνοκρατικό πνεύµα της εποχής, το οποίο συνδεόταν µε το πολύ- µορφο µεταρρυθµιστικό κίνηµα της προοδευτικής εκπαίδευσης. Γι αυτήν την τελευταία, µάλιστα, κριτική τους προς διακεκριµένες προσωπικότητες της πνευµατικής ζωής των Η.Π.Α. του πρώτου µισού του 20 ού αιώνα, µεθοδεύτηκε η αµφισβήτηση της επιστηµονικής επάρκειας των ριζοσπαστών αναθεωρητών ιστορικών µετά τα µέσα της δεκαετίας του 1970, κυρίως από την Diane Ravitch 9. Το ότι επέλεξα να χρησιµοποιήσω στα τρία κεφάλαια της παρούσας εργασίας µελέτες που αναφέρονται στο κίνηµα της προοδευτικής εκπαίδευσης οι οποίες γράφτηκαν από διαφορετικές σκοπιές στο πλαίσιο των διαµαχών για την αµερικανική ιστοριογραφία της εκπαίδευσης, παραπέµποντας όπου ήταν δυνατό σε περισσότερες από µία, για λόγους διασταύρωσης και σύνθεσης στοιχείων, δεν συνεπάγεται την αναζήτηση κάποιας µέσης οδού. Όπως θα γίνει φανερό στη συνέχεια, είναι σαφής η προτίµησή µου προς διαπιστώσεις µελετών που γράφτηκαν από ριζοσπάστες αναθεωρητές ιστορικούς της εκπαίδευσης, διότι α) αναλύουν µε κριτικό τρόπο, χρησιµοποιώντας ένα µεγάλο εύρος πηγών, βασικά χαρακτηριστικά των απόψεων των παιδαγωγών και άλλων κοινωνικών επιστηµόνων οι οποίοι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη συγκρότηση των διαφορετικών οπτικών για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης και β) όπως εύστοχα αναφέρεται στην ανασκόπηση των διαµαχών στην αµερικανική ιστοριογραφία της 9 Βλπ Ράσης, 2006, σ Αξίζει να σηµειωθεί ότι η Ravitch διετέλεσε αργότερα σύµβουλος της κυβέρνησης του George Bush για ζητήµατα εκπαίδευσης. [ 16 ]

9 Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα εκπαίδευσης, την οποία παρέθεσα προηγουµένως, συνδέουν αυτό το πολύµορφο κίνηµα µε τις οικονοµικές, κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές µεταβολές. Βέβαια, εκτός από τις µελέτες των ριζοσπαστών αναθεωρητών ιστορικών της εκπαίδευσης, στην αµερικανική βιβλιογραφία εµφανίστηκαν και άλλες µελέτες που, µε διαφορετικούς τρόπους, αποστασιοποιούνται από τη φιλελεύθερη απολογητική προσέγγιση την οποία καθιέρωσε ο Cremin. Οι Samuel Bowles και Herbert Gintis στο πολυσυζητηµένο βιβλίο τους Η Σχολική Εκπαίδευση στην Καπιταλιστική Αµερική, συγκρίνοντας τις ιδέες του Dewey µε τη δια- µόρφωση των λειτουργιών της αµερικανικής εκπαίδευσης, κατέληξαν στο συµπέρασµα ότι η ιστορία της τελευταίας στον 20 ό αιώνα δεν είναι η ιστορία του προοδευτισµού, αλλά της επιβολής στα σχολεία των επιχειρηµατικών αξιών και των κοινωνικών σχέσεων, οι οποίες αντανακλούν την πυραµίδα της εξουσίας και των προνο- µίων του καπιταλιστικού συστήµατος 10. Στην προσέγγιση αυτή ά- σκησε κριτική ο Karier, τονίζοντας ότι στο πλαίσιό της λανθασµένα παρουσιάζονται οι ιδέες του Dewey ως εξισωτικές 11. Όµως, α- κόµη και αν αγνοήσουµε την κριτική αυτή, η εργασία των Bowles και Gintis δεν αναδεικνύει και, εποµένως, δεν αναλύει τις διαφορετικές απόψεις που αναπτύχθηκαν στο εσωτερικό της προοδευτικής εκπαίδευσης, καθώς και τη σχέση τους µε το ζήτηµα του σχεδιασµού του αναλυτικού προγράµµατος. Το συγκεκριµένο µειονέκτη- µα της ανάλυσης των Bowles και Gintis σχετίζεται µε τη βασική θεωρητική αρχή της ανάλυσής τους, σύµφωνα µε την οποία στον καπιταλισµό η εκπαίδευση επιτελεί τις λειτουργίες της αναπαραγωγής του αναγκαίου εργατικού δυναµικού για τη συσσώρευση του 10 Βλπ Bowles & Gintis, 1976, p.21-22, 26, Βλπ Karier, [ 17 ]

10 Γιώργος Γρόλλιος κεφαλαίου και της αναπαραγωγής εκείνων των στάσεων και αξιών που είναι απαραίτητες για τη συντήρηση της υπάρχουσας κοινωνικής τάξης πραγµάτων, χάρη στην αντιστοιχία, από τη µια µεριά, των αξιών και ικανοτήτων που χαρακτηρίζουν τους χώρους εργασίας µε, από την άλλη, τις κοινωνικές σχέσεις της σχολικής τάξης. Παρά το ότι το βιβλίο Η Σχολική Εκπαίδευση στην Καπιταλιστική Αµερική ήταν σηµαντικό για την ανάπτυξη της εκπαιδευτικής θεωρίας, δίνοντας µια πρωτότυπη απάντηση στο ερώτηµα του τρόπου µε τον οποίο η εκπαίδευση συµβάλλει στην αναπαραγωγή των παραγωγικών και κοινωνικών σχέσεων εξουσίας, είναι βέβαιο ότι στο πλαίσιό του υποβαθµίστηκε η σηµασία του ερωτήµατος τι διδάσκεται στα σχολεία, ερώτηµα το οποίο ευθέως παραπέµπει στο ζήτηµα του αναλυτικού προγράµµατος. Για τους Bowles και Gintis το αναλυτικό πρόγραµµα (άρα και οι διαφορετικές οπτικές για το σχεδιασµό του) δεν έχει ιδιαίτερη σηµασία για την επιτέλεση των βασικών λειτουργιών του σχολείου εκείνο που για τους ίδιους έχει µεγάλη σηµασία είναι το λεγόµενο κρυφό αναλυτικό πρόγραµµα, το οποίο θεωρούν ότι διαδραµατίζει αποφασιστικό ρόλο στη δια- µόρφωση των κοινωνικών σχέσεων στις σχολικές τάξεις. Μερικά χρόνια αργότερα, ο Gilbert Gonzalez προσπάθησε να συσχετίσει την προοδευτική εκπαίδευση µε τον µονοπωλιακό καπιταλισµό: το προοδευτικό κίνηµα ήταν µια πολιτική και ιδεολογική µεταρρύθµιση η οποία απέρρεε από την ανάπτυξη του µονοπωλιακού καπιταλισµού, η ιδεολογική και πολιτική αντανάκλαση της καπιταλιστικής οικονοµίας στο µονοπωλιακό της στάδιο. Θεµελιώδης σκοπός του προοδευτισµού ήταν η καθιέρωση µιας αρµονικής, σταθερής, «οργανικής» κοινωνίας, και µέσα για την επίτευξη αυτού του σκοπού αποτέλεσαν τα τεστ ευφυΐας και η διαφοροποίηση του αναλυτικού προγράµµατος. Τη σχέση ανάµεσα στο µονοπωλιακό καπιταλισµό και στην προοδευτική εκπαίδευση αγνόησε, σύµφωνα µε [ 18 ]

11 Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα τον Gonzalez, όχι µόνο η φιλελεύθερη, αλλά και η ριζοσπαστική α- ναθεωρητική ιστοριογραφία, παρά το ότι στοιχεία της κριτικής της τελευταίας ήταν ορθά και χρήσιµα στο πλαίσιο µιας διαφορετικής ανάλυσης, όπως η δική του, την οποία θεωρεί µαρξιστική. Από την άλλη µεριά, οι Bowles και Gintis, που µπορούν κατά τον Gonzalez να χαρακτηριστούν, επίσης, Μαρξιστές, επιβεβαίωσαν την ύπαρξη της άµεσης σχέσης ανάµεσα στα σχολεία και στην οικονοµία και έδειξαν ότι οι ρίζες της καταπίεσης και της ανισότητας βρίσκονται στη δοµή και στη λειτουργία της καπιταλιστικής οικονοµίας, αλλά δεν κατανόησαν την ουσία της προοδευτικής εκπαιδευτικής σκέψης και θεώρησαν το συνολικό θεωρητικό πλαίσιο του Dewey ορθό. Τελικά, από τη µια µεριά, οι ριζοσπάστες αναθεωρητές στηλίτευσαν την προοδευτική εκπαίδευση, αλλά δεν τη συνέδεσαν µε την καπιταλιστική οικονοµία, ενώ, από την άλλη µεριά, οι Μαρξιστές συνέδεσαν τον καπιταλισµό µε την εκπαίδευση, αλλά δεν συνέδεσαν τον προοδευτισµό µε την οικονοµία 12. Η προσέγγιση του Gonzalez, ό- πως και εκείνη των Bowles και Gintis, δεν αναδεικνύει και, εποµένως, δεν αναλύει τις διαφορετικές απόψεις που αναπτύχθηκαν στο εσωτερικό της προοδευτικής εκπαίδευσης, καθώς και τη σχέση τους µε το ζήτηµα του σχεδιασµού του αναλυτικού προγράµµατος. Ο συγγραφέας ταυτίζει ένα πολύµορφο κίνηµα µε τις απόψεις του Dewey, όπως και οι Bowles και Gintis, µε τη διαφορά ότι τις αποτι- µά µε εντελώς διαφορετικό τρόπο από αυτούς, αλλά η ταύτιση δεν τεκµηριώνεται, θεωρείται ουσιαστικά δεδοµένη. Ο Gonzalez, χωρίς να αναλύσει και να εξετάσει τις άλλες απόψεις που εµφανίστηκαν στο πλαίσιο της προοδευτικής εκπαίδευσης, συµπεραίνει ότι σκοπός της προοδευτικής εκπαίδευσης εν γένει ήταν η οργανική κοινωνία. Όµως, όπως θα φανεί στη συνέχεια της παρούσας εργασίας, το ότι ο 12 Βλπ Gonzalez, 1982, p.28-36, [ 19 ]

12 Γιώργος Γρόλλιος Dewey υποστήριζε µια κοινωνική και πολιτική µεταρρύθµιση που προσέβλεπε σε µια κοινωνία της οικονοµικής σταθερότητας και ευηµερίας όπου οι κοινωνικοπολιτικές συγκρούσεις δεν θα είχαν θέση, µια οργανική κοινωνία, δεν σηµαίνει ότι τασσόταν υπέρ της επαγγελµατικής εκπαίδευσης η οποία συνδεόταν άµεσα µε τη διαφοροποίηση του αναλυτικού προγράµµατος. Ούτε, βέβαια, όλες οι οπτικές για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος πρέσβευαν το είδος της κοινωνικής µεταρρύθµισης που πρότεινε ο Dewey και ούτε όλοι οι προοδευτικοί παιδαγωγοί συµφωνούσαν µε τα τεστ ευφυΐας. Μια άλλη προσέγγιση που αποστασιοποιείται, τουλάχιστον όσον αφορά τους διακηρυγµένους σκοπούς της, από τη λογική της φιλελεύθερης απολογητικής προσέγγισης, την οποία καθιέρωσε ο Cremin, διατυπώθηκε από εκπροσώπους εκείνου του ρεύµατος θεωρητικής σκέψης και πρακτικής στις Η.Π.Α. το οποίο έγινε γνωστό ως κριτική παιδαγωγική. Πιο συγκεκριµένα, όπως έχουµε αναφέρει αλλού, οι Henry Giroux και Stanley Aronowitz έστρεψαν την προσοχή τους, κυρίως στη δεκαετία του 1980, στην παράδοση της προοδευτικής εκπαίδευσης µε σκοπό να την αξιοποιήσουν ως στοιχείο θεωρητικής συγκρότησης της κριτικής παιδαγωγικής. Κατά τη γνώµη τους, ήταν αναγκαία µια επανεκτίµηση του φιλελεύθερου εκπαιδευτικού ανθρωπισµού, στον πυρήνα του οποίου βρισκόταν η προοδευτική εκπαίδευση. Η τελευταία, στην εκδοχή των ιδεών των πρωτοπόρων θεωρητικών της όπως ο Dewey, περιείχε µια γλώσσα δυνατότητας για παρέµβαση στη σύγχρονη εκπαίδευση, επειδή προσέγγιζε τη σχέση ανάµεσα στην εξουσία και στη γνώση µε ένα θετικό και, ταυτόχρονα, κριτικό τρόπο, προωθούσε την ανάπτυξη της ιδιότητας του πολίτη, δεν υποτιµούσε την αξία της θεωρητικής γνώσης έναντι της πρακτικής και οδηγούσε τα σχολεία να επινοήσουν αναλυτικά προγράµµατα που θα προσανατολίζονταν στην κριτική σκέψη. Βέβαια, ο Dewey µπορούσε να κατηγορηθεί γιατί [ 20 ]

13 Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα απέφυγε να προχωρήσει σε µια κοινωνική και πολιτική ανάλυση σχετικά µε το τι, στην πραγµατικότητα, ήταν τα σχολεία. Όµως, πάντα κατά τους Aronowitz και Giroux, η εκπαιδευτική σκέψη του Dewey βρισκόταν κοντά στις καλύτερες πλευρές της µαρξιστικής και ριζοσπαστικής εκπαιδευτικής θεωρίας, όπως τα γραπτά για την εκπαίδευση του Antonio Gramsci και η παιδαγωγική του Paulo Freire. Μάλιστα, ο Giroux προσπάθησε να αναδείξει και να αξιοποιήσει τις απόψεις των George Counts, Harold Rugg, Theodore Brameld και άλλων, οι οποίοι είναι γνωστοί ως εκπρόσωποι του κοινωνικού ανασυγκροτισµού, δηλαδή της πιο ριζοσπαστικής πτέρυγας του κινήµατος της αµερικάνικης προοδευτικής εκπαίδευσης 13. Όµως, το εγχείρηµα της χρήσης της παράδοσης της προοδευτικής εκπαίδευσης για τη συγκρότηση της κριτικής παιδαγωγικής δεν θεµελιώθηκε σε µια συστηµατική ιστορική αποτίµηση της παράδοσης του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης. Οι εκπρόσωποι της κριτικής παιδαγωγικής δεν αναφέρονται συστηµατικά στο χαρακτήρα της γνώσης που ο Dewey επιθυµούσε να οικειοποιηθούν όλοι οι άνθρωποι, µε αποτέλεσµα να παρουσιάζουν µια ηµιτελή εικόνα της ιδεολογίας του, η οποία, ασφαλώς, έπαιζε κρίσιµο ρόλο για το είδος των αναλυτικών προγραµµάτων που ήθελε τα σχολεία να κατασκευάσουν. Έτσι, συνθέτουν µια εξωραϊσµένη εικόνα των απόψεων του Dewey, οι οποίες εµφανίζονται περίπου ως ανεξάρτητες από τις οικονοµικές, κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές συγκρούσεις στην αµερικανική κοινωνία της εποχής του και από τη διαµόρφωση των αντίστοιχων συσχετισµών δύναµης. Επιπλέον, ένα άλλο σηµαντικό µειονέκτηµα της προσέγγισης των εκπροσώπων της κριτικής παιδαγωγικής είναι το ότι δεν αναλύουν επαρκώς τις διαφορές ανάµεσα στον Dewey και στους οπαδούς της 13 Βλπ Γούναρη & Γρόλλιος, 2010, σ [ 21 ]

14 Γιώργος Γρόλλιος κοινωνικής ανασυγκρότησης, µε αποτέλεσµα οι απόψεις τους να παρουσιάζονται σχεδόν ως ταυτόσηµες 14. Τέλος, αξίζει να σηµειωθεί ότι οι Aronowitz και Giroux, όπως και οι Bowles και Gintis, α- πέφυγαν να τοποθετηθούν µε ευθύ τρόπο απέναντι στις εργασίες των ριζοσπαστών αναθεωρητών ιστορικών για την παράδοση της προοδευτικής εκπαίδευσης, παρά το γεγονός ότι αυτές οι εργασίες, καθώς και η επίθεση που δέχθηκαν από την Diane Ravitch, κάθε άλλο παρά ήταν άγνωστες στις Ηνωµένες Πολιτείες. Η κριτική µου στις προσεγγίσεις των Bowles και Gintis και του Gonzalez για ταύτιση της προοδευτικής εκπαίδευσης µε τις απόψεις του Dewey και η κριτική µου στην προσέγγιση των Giroux και Aronowitz για µη επαρκή παρουσίαση των διαφορών ανάµεσα στον Dewey και στους εκπροσώπους της κοινωνικής ανασυγκρότησης, µπορούν να συνοψιστούν σε µια γενική κριτική αυτών των προσεγγίσεων για υποτίµηση, στον ένα ή τον άλλο βαθµό, της ποικιλοµορφίας του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης. Αυτή η γενική κριτική στηρίζεται στο ότι θεωρώ ορθό το συµπέρασµα του Herbert Kliebard στη µελέτη του Ο Αγώνας για το Αµερικανικό Αναλυτικό Πρόγραµµα ότι η προοδευτική εκπαίδευση: α) δεν µπορεί να προσδιοριστεί µε βάση σταθερά χαρακτηριστικά γνωρίσµατα, β) οι µεταρρυθµιστικές οµάδες της µπορούν να προσδιοριστούν µε βάση αναγνωρίσιµες και σταθερές ιδεολογικές θέσεις και γ) για την προώθηση κάθε µεταρρύθµισης µπορούσε να διαµορφωθεί µια συµµαχία µεταξύ αυτών των οµάδων. Έτσι, η προοδευτική εκπαίδευση προσδιορίζεται ως αντίδραση εναντίον των παραδοσιακών δοµών και πρακτικών, αλλά και, ταυτόχρονα, ως ανάδυση πολλαπλών ιδεολογικών θέσεων και µεταρρυθµιστικών προγραµ- 14 Βλπ Giroux, 1988, p.8-10, [ 22 ]

15 Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα µάτων 15. Στην παρούσα εργασία, όπως θα φανεί στα συµπεράσµατά της, αυτός ο προσδιορισµός της προοδευτικής εκπαίδευσης συ- µπληρώνεται µε ένα ακόµα στοιχείο, το διαχωρισµό όλων των ο- πτικών της για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος από ιδέες και πρακτικές που αποσκοπούν στη ριζική αλλαγή των παραγωγικών και κοινωνικών σχέσεων. Επίσης, στις τρεις οπτικές του µαθητοκεντρισµού, της κοινωνικής αποτελεσµατικότητας και της κοινωνικής ανασυγκρότησης για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος, που αντιστοιχούν στις τρεις οµάδες οι οποίες, ό- πως γράφει ο Kliebard, παρατάσσονταν απέναντι στους υποστηρικτές της παράδοσης για να αλλάξουν το αναλυτικό πρόγραµµα (υποστηρικτές της µελέτης του παιδιού, της κοινωνικής αποτελεσµατικότητας, της κοινωνικής αναµόρφωσης) 16, στην παρούσα εργασία προστίθεται η φιλελεύθερη µεταρρυθµιστική οπτική του Dewey. Η προσθήκη αυτής της οπτικής συνδέεται µε το ότι ο Kliebard αναφέρεται σε οµάδες που αγωνίζονταν µε σκοπό να κυριαρχήσουν οι απόψεις τους για το αναλυτικό πρόγραµµα στην αµερικανική εκπαίδευση, ενώ η παρούσα εργασία αναφέρεται σε οπτικές για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος ο Dewey πρότεινε µια οπτική για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος διευθύνοντας το Εργαστηριακό Σχολείο του Σικάγο, αλλά γύρω από αυτή την οπτική δεν διαµορφώθηκε κάποια οµάδα, όπως έγινε µε τις άλλες τρεις. Με βάση τα προηγούµενα, θεωρώ ότι γίνεται φανερό γιατί στην παρούσα εργασία στηρίζοµαι σε µεγάλο βαθµό, από τη µια µεριά, σε διαπιστώσεις µελετών που γράφτηκαν από ριζοσπάστες αναθεωρητές ιστορικούς της εκπαίδευσης και, από την άλλη µε- 15 Βλπ Kliebard, 1999, p Στο ίδιο, p [ 23 ]

16 Γιώργος Γρόλλιος ριά, στον προσδιορισµό του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης του Kliebard, ο οποίος αναδεικνύει την ποικιλοµορφία της. Επίσης, είναι αναγκαίο να αναφέρω ότι η κατανόηση του χαρακτήρα των οπτικών για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος µέσω της σύνδεσης των θέσεων για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος και των πολιτικών θέσεων στις οποίες θεµελιώνονται, µε τις µεταβολές των οικονοµικών, κοινωνικών, πολιτικών και ιδεολογικών συσχετισµών δύναµης, παραπέµπει σε µια µεθοδολογική αρχή που έχω χρησιµοποιήσει σε προηγούµενη εργασία. Στην ίδια εργασία παραπέµπω, για τον προσδιορισµό του όρου αναλυτικό πρόγραµµα, ο οποίος αναφέρεται σε δύο δοµικά στοιχεία, στους σκοπούς και στο περιεχόµενο, γιατί οι σκοποί και το περιεχόµενο είναι τα απαραίτητα δοµικά στοιχεία τα οποία κάθε πρόγραµµα δεν µπορεί παρά να διαθέτει, αφού οποιαδήποτε µορφή παιδαγωγικής πρακτικής, ως κοινωνικοπολιτική πρακτική α) χαρακτηρίζεται από την ένταξή της σε κάποια κοινωνικοπολιτική στρατηγική την οποία ενσαρκώνουν οι σκοποί και β) αναφέρεται σε κάποιο περιεχόµενο που µεσολαβεί ανάµεσα στα υποκείµενα της εκπαιδευτικής διαδικασίας και προσεγγίζεται από αυτά, το οποίο, ανεξάρτητα από την ουσία, τη µορφή και τον τρόπο οργάνωσής του, είναι απαραίτητο για τη διεξαγωγή της προσπάθειας πραγµάτωσης των σκοπών. Άλλα µέρη των παιδαγωγικών πρακτικών (µέθοδοι, µορφές και µέσα διδασκαλίας, διαδικασίες και µορφές αξιολόγησης) µπορούν να µελετηθούν χωριστά από το α- ναλυτικό πρόγραµµα, παρά το γεγονός ότι συνδέονται µαζί του, χωρίς, όµως, αυτό να συνεπάγεται ότι είναι αναγκαίο το αναλυτικό πρόγραµµα να τα εµπεριέχει ως δοµικά στοιχεία του. Όσον αφορά τον όρο σχεδιασµός του αναλυτικού προγράµµατος, αυτός αναφέρεται σε θέσεις που αφορούν τη διαδικασία, δηλαδή τη διαδοχή των φάσεων του σχεδιασµού και τα υποκείµενα που την προσδιο- [ 24 ]

17 Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα ρίζουν, καθώς και τα απαραίτητα δοµικά στοιχεία του αναλυτικού προγράµµατος, δηλαδή τους σκοπούς και το περιεχόµενο. Πρόκειται, βέβαια, για ένα σύνολο θέσεων οι οποίες συνυφαίνονται µεταξύ τους και δεν είναι ιδεολογικοπολιτικά ουδέτερες. Ο όρος οπτική για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος σηµαίνει ένα συγκεκριµένο τρόπο µε τον οποίο βλέπουµε το αναλυτικό πρόγραµ- µα, ένα συγκεκριµένο τρόπο θεωρητικής προσέγγισης και πρακτικής αντιµετώπισης του ζητήµατος του σχεδιασµού του. Ακόµη, θεωρώ αναγκαίο να αποσαφηνίσω ότι και στην παρούσα εργασία ο ίδιος όρος έχει δεοντολογικό και όχι περιγραφικό χαρακτήρα, α- φού αναφέρεται σε θέσεις για το πώς πρέπει να σχεδιάζεται ένα αναλυτικό πρόγραµµα 17. Χρησιµοποιώ, επίσης, τη µεθοδολογική αρχή της περιοδολόγησης. Χωρίζω σε τρεις περιόδους το χρονικό διάστηµα από τη γέννηση µέχρι την παρακµή του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης και τα κεφάλαια της εργασίας αντιστοιχούν σε αυτές: α) από την επίχρυση στην προοδευτική εποχή ( ), β) από τον Πρώτο Παγκόσµιο Πόλεµο στη µεγάλη ύφεση ( ) και γ) από το εύτερο Παγκόσµιο στον Ψυχρό Πόλεµο ( ). Τα κριτήρια µε βάση τα οποία διακρίνω τις περιόδους είναι πρωταρχικά κοινωνικοπολιτικά, αν εξαιρεθούν τα ακραία όριά τους (1875 και 1957), τα οποία σηµατοδοτούν τη διαδροµή της προοδευτικής εκπαίδευσης ως πολύµορφου κινήµατος. Η εξέταση της καθεµίας οπτικής τοποθετείται στο κεφάλαιο που αντιστοιχεί στην περίοδο στην οποία διατυπώθηκε µε συγκροτηµένο τρόπο. Όπως θα φανεί στη συνέχεια, αυτή η τοποθέτηση είναι σε ένα βαθµό σχηµατική, εφόσον οι προϋποθέσεις συγκρότησης ορισµένων ο- πτικών δηµιουργήθηκαν σε προηγούµενη περίοδο και η εξέταση 17 Βλπ Γρόλλιος, 2005α, σ [ 25 ]

18 Γιώργος Γρόλλιος του µεγέθους της επιρροής της καθεµίας αφορά επόµενη ή επόµενες περιόδους, µε δεδοµένο ότι η τελευταία κατά χρονολογική σειρά εµφάνισης, η οπτική της κοινωνικής ανασυγκρότησης, διατυπώνεται στη δεύτερη περίοδο. Η επιλογή της συγγραφής µιας εργασίας µε βασικό αντικεί- µενο τις διαφορετικές οπτικές για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος, οι οποίες διατυπώθηκαν στο πλαίσιο του κινήµατος της αµερικανικής προοδευτικής εκπαίδευσης στο τέλος του 19 ου και στο πρώτο µισό του 20 ού αιώνα, δεν συνδέεται αποκλειστικά µε την έλλειψη µιας ανάλογης µελέτης στην ελληνική βιβλιογραφία. Συνδέεται, επίσης, µε τη διαµόρφωση των όρων της συζήτησης για τα αναλυτικά προγράµµατα στην Ελλάδα, οι οποίοι προσδιορίζονται σε σηµαντικό βαθµό από τις σχετικές πρωτοβουλίες της πολιτικής εξουσίας. Τα αναλυτικά προγράµµατα της υποχρεωτικής εκπαίδευσης που κατοχυρώθηκαν νοµοθετικά και ε- φαρµόστηκαν στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας στη χώρα µας ονοµάστηκαν διαθεµατικά. Στο πλαίσιό τους καθιερώθηκε η χρήση της µεθόδου project. Για την προώθησή τους χρησιµοποιήθηκε µια ρητορική η οποία υποβάλλει σε κριτική την υπάρχουσα εκπαίδευση και επαγγέλλεται ένα µαθητοκεντρικό, βιωµατικό και δηµιουργικό σχολείο. Πριν λίγους µήνες, το Υπουργείο Παιδείας, ια Βίου Μάθησης και Θρησκευµάτων εξήγγειλε τη συγγραφή νέων προγραµµάτων, τα οποία εντάσσει στο εγχείρηµα της δηµιουργίας ενός Νέου Σχολείου, χρησιµοποιώντας το σύνθηµα «Πρώτα ο Μαθητής». Στις προδιαγραφές αυτών των νέων προγραµµάτων διακηρύσσεται ότι η αρχή της διαθεµατικότητας θα αξιοποιηθεί εκ νέου για τη συγγραφή τους και ότι η µέθοδος project θα συνεχίσει να χρησιµοποιείται. Η ιδέα της ενοποίησης του προγράµµατος και η θεµελίωσή του σε θέµατα, καθώς και η µέθοδος project παραπέµπουν σε ιδέες [ 26 ]

19 Προοδευτική εκπαίδευση και αναλυτικό πρόγραµµα και σε προτάσεις για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος οι οποίες διατυπώθηκαν στις Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής στο πλαίσιο του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης 18. Επο- µένως, η κατανόηση των οπτικών αυτού του κινήµατος για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος είναι χρήσιµη και για την κατανόηση του χαρακτήρα των αναλυτικών προγραµµάτων που εφαρµόζονται στην ελληνική εκπαίδευση. Μάλιστα, αν συνυπολογίσουµε ότι στο πλαίσιο του ίδιου ευρύτατου και πολύµορφου κινήµατος διατυπώθηκε, για πρώτη φορά, η οπτική της κοινωνικής αποτελεσµατικότητας, στο έδαφος της οποίας θεµελιώθηκε το µοντέλο του Ralph Tyler που παρείχε τις βασικές υποθέσεις για το σχεδιασµό των ελληνικών αναλυτικών προγραµµάτων από τη δεκαετία του 1980 και µετά 19, η κατανόηση των οπτικών του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος αποκτά ιδιαίτερη αξία. Η αξία αυτής της κατανόησης έγκειται στο ότι οι εκπαιδευτικοί θα έχουν περισσότερες δυνατότητες για να διακρίνουν πιο καθαρά µια οπτική για το σχεδιασµό του αναλυτικού προγράµµατος η οποία επιδιώκει την ενίσχυση της αποτελεσµατικότητας της υ- πάρχουσας καπιταλιστικής κοινωνικοοικονοµικής οργάνωσης, από µια άλλη που έχει φιλελεύθερο µεταρρυθµιστικό χαρακτήρα, όπως η οπτική του Dewey, στην οποία στηρίχτηκε ο William Kilpatrick για να προτείνει το project ως πυρήνα ενός νέου αναλυτικού προγράµµατος ή ο Thomas Hopkins για να υποστηρίξει την ενοποίηση του αναλυτικού προγράµµατος στη βάση της µελέτης προβλη- µάτων και όχι στη βάση χωριστών µαθηµάτων. Επίσης, θα είναι πιο δύσκολο να εντυπωσιάζονται από τη µαθητοκεντρική ρητορική 18 Βλπ Γρόλλιος & Λιάµπας, 2001, Γρόλλιος, Βλπ Γρόλλιος, 2005α, σ [ 27 ]

20 Γιώργος Γρόλλιος που, µέσω αφηρηµένων διατυπώσεων και συνθηµάτων, χρησιµεύει στην ιδεολογική νοµιµοποίηση τέτοιου είδους προγραµµάτων, συγκαλύπτοντας τους κοινωνικοπολιτικούς τους σκοπούς. Τελευταίο αλλά εξίσου σηµαντικό είναι ότι θα µπορούν να συζητήσουν µε βάση καλύτερους όρους για το εάν και πώς θα αξιοποιήσουν στοιχεία µεταρρυθµιστικών οπτικών οι οποίες διατυπώθηκαν στο πλαίσιο του κινήµατος της προοδευτικής εκπαίδευσης στις καθη- µερινές τους διδακτικές πρακτικές, καθώς και το εάν και πώς τέτοιου είδους οπτικές θα µπορούσαν να αξιοποιηθούν για τη συγκρότηση µιας εναλλακτικής ριζοσπαστικής απάντησης στο ζήτη- µα του σχεδιασµού του αναλυτικού προγράµµατος. Είναι, όµως, βέβαιο ότι κυρίως για τη διεξαγωγή του δεύτερου σκέλους µιας τέτοιας συζήτησης είναι αναγκαίο να χρησιµοποιηθούν παλιότερες, αλλά και να γραφούν νέες θεωρητικές εργασίες, τα αντικείµενα των οποίων δεν πρέπει να περιοριστούν στο πλαίσιο της προοδευτικής εκπαίδευσης. [ 28 ]

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ 2000 12 Η συγγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

διακυβέρνησηςστην στηνελληνική κοινωνία Σταύρος Ιωαννίδης

διακυβέρνησηςστην στηνελληνική κοινωνία Σταύρος Ιωαννίδης Ηκρίσηκαιτοπρόβληµατης διακυβέρνησηςστην στηνελληνική κοινωνία Σταύρος Ιωαννίδης Τοκεντρικό κεντρικόπρόβληµασήµερα Το πιεστικό ερώτηµα που εγείρεται σήµερα δεν είναι η ορθή οικονοµική πολιτική, αλλά κατά

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΘΗΝΑ 2000 Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας. των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση

Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας. των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση Στόχοι και άξονες της έρευνας-δράσης Στόχος του προγράµµατος ήταν η επιµόρφωση εκπαιδευτικών ευτεροβάθ- µιας εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ,ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών (ΑΠΣ) Curriculum Γεωλογίας - Γεωγραφίας Κική Μακρή, Γεωλόγος M.Sc Υπ. Διδάκτορας Διδασκαλίας της Γεωλογίας kmakri@geo.auth.gr Η δομή του Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συστήματος Η

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΩΝ ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΩΝ Αθήνα, 22/01/2010 Αρ. Πρωτ.: Εξ./367/2010 Προς : Γενικό Γραµµατέα Έρευνας και Τεχνολογίας Κύριο Αχιλλέα Μητσό Θέµα : Υπόµνηµα Ένωσης Ελλήνων Ερευνητών Κύριε Γενικέ, Η υπαγωγή της

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ. Α' τάξης Γενικού Λυκείου

ΑΛΓΕΒΡΑ. Α' τάξης Γενικού Λυκείου ΑΛΓΕΒΡΑ Α' τάξης Γενικού Λυκείου ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ανδρεαδάκης Στυλιανός Κατσαργύρης Βασίλειος Παπασταυρίδης Σταύρος Πολύζος Γεώργιος Σβέρκος Ανδρέας ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ Ανδρεαδάκης Στυλιανός Κατσαργύρης Βασίλειος

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών στα πλαίσια της εκδήλωσης What s Next Κεφαλαιοποιώντας τον θετικό αντίκτυπο της πρόσφατης επίσκεψης του Πρωθυπουργού στην Washington 23 Μαρτίου 2010 Βασικά

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλητής: Κώστας Χριστοφορίδης, Πρόεδρος Συλλόγου Ιµβρίων Αναγόρευση κ. Μιχάλη Μαυρόπουλου σε Επίτιµο Πρόεδρο του Παναγιότατε, Αξιότιµοι Προσκεκληµένοι, Το δεύτερο πρόσωπο που θα τιµήσουµε σήµερα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΑΠΟΤΥΧΙΑ, ΤΟΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΑΠΟΤΥΧΙΑ, ΤΟΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ, ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΑΠΟΤΥΧΙΑ, ΤΟΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μιχαηλίδης, Πληροφορικός ΠΕ19 ΣΧΟΛΕΙΟ 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 24 Φεβρουαρίου 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις LOGO Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας Σέρρες, 17/10/2010 Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις Δρ. Γεώργιος A. Κουλαουζίδης Μαθηματικός

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής & Τεχνολογικής Εκπαίδευσης 2013-14 Α εξάμηνο Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Υπεύθυνος καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006.

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006. - 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006 O ΠΕPΙ ΤHΣ ΔHΜOΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚHΣ ΥΠHPΕΣΙΑΣ ΝOΜOΣ ΤOΥ 1969 (10 ΤOΥ 1969)

Διαβάστε περισσότερα

Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές

Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές Εισαγωγική ομιλία του Αθανάσιου Ορφανίδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, στο επιμορφωτικό σεμινάριο του Συνδέσμου Οικονομολόγων Καθηγητών Κύπρου

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί

Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί Εισαγωγή Τα παραδείγµατα γυναικών επιστηµόνων, που ακολουθούν, επιλέχθηκαν µετά από έρευνα στο διαδίκτυο. Ο κατάλογος δεν είναι φυσικά πλήρης,

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Η αναμόρφωση της εκπαίδευσης σε δευτεροβάθμιο επίπεδο και ο εκσυγχρονισμός του συστήματος εισδοχής στα πανεπιστήμια

Η αναμόρφωση της εκπαίδευσης σε δευτεροβάθμιο επίπεδο και ο εκσυγχρονισμός του συστήματος εισδοχής στα πανεπιστήμια Η αναμόρφωση της εκπαίδευσης σε δευτεροβάθμιο επίπεδο και ο εκσυγχρονισμός του συστήματος εισδοχής στα πανεπιστήμια Καθηγήτρια Ελπίδα Κεραυνού-Παπαηλιού Πρόεδρος ιοικούσας Επιτροπής Τεχνολογικού Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Δρ. Γεώργιος Ζάχος Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Εμμανουήλ Νίνος Εκπαιδευτικός, Υπεύθυνος στη Σ. Β. στο 9ο Γυμνάσιο Περιστερίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµ.Πρωτ. 941 Αθήνα 6/5/2008. Προς Τον Υπουργό Παιδείας κ. Ευριπίδη Στυλιανίδη ΚΟΙΝ: Συλλόγους Εκπ/κών Π.Ε.

Αριθµ.Πρωτ. 941 Αθήνα 6/5/2008. Προς Τον Υπουργό Παιδείας κ. Ευριπίδη Στυλιανίδη ΚΟΙΝ: Συλλόγους Εκπ/κών Π.Ε. Αριθµ.Πρωτ. 941 Αθήνα 6/5/2008 Θέµα: Σχέδιο Νόµου για την Ειδική Αγωγή ΣΧΕΤ: Αρ. Πρωτ:2208/2-4-08 επιστολή σας Προς Τον Υπουργό Παιδείας κ. Ευριπίδη Στυλιανίδη ΚΟΙΝ: Συλλόγους Εκπ/κών Π.Ε. Κύριε Υπουργέ

Διαβάστε περισσότερα

Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση 1

Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση 1 Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση Το τελικό στάδιο της πρώτης φάσης του Προγράµµατος του Φορέα για την Αξιολόγηση στο Πλαίσιο της Συνεκπαίδευσης περιλάµβανε µια συζήτηση και κατόπιν επεξήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και επανασχεδίαση προγραμμάτων σπουδών με στόχο την ενίσχυση των ικανοτήτων των φοιτητών

Αξιολόγηση και επανασχεδίαση προγραμμάτων σπουδών με στόχο την ενίσχυση των ικανοτήτων των φοιτητών ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Αξιολόγηση και επανασχεδίαση προγραμμάτων σπουδών με στόχο την ενίσχυση των ικανοτήτων των φοιτητών Ματσατσίνης Ν., Καθηγητής Κρασαδάκη Ε., Υποψ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Αποτελεί ένα από τα τέσσερα τμήματα της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών της Αγωγής. Υπήρξε το πολυπληθέστερο σε φοιτητές τμήμα. Έχει παραδώσει στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης.

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Το βιβλίο της Καθηγήτριας Κοινωνιολογίας, Χριστιάνας Κωνσταντοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Παιδείας: Προγραµµατισµός εκπαιδευτικού έργου για τα Γυµνάσια, ΓΕ.Λ. και ΕΠΑ.Λ./ΕΠΑ.Σ. για τo 2010/11

Υπουργείο Παιδείας: Προγραµµατισµός εκπαιδευτικού έργου για τα Γυµνάσια, ΓΕ.Λ. και ΕΠΑ.Λ./ΕΠΑ.Σ. για τo 2010/11 Υπουργείο Παιδείας: Προγραµµατισµός εκπαιδευτικού έργου για τα Γυµνάσια, ΓΕ.Λ. και ΕΠΑ.Λ./ΕΠΑ.Σ. για τo 2010/11 ΘΕΜΑ: «Προγραµµατισµός εκπαιδευτικού έργου για τα Γυµνάσια, ΓΕ.Λ. και ΕΠΑ.Λ./ΕΠΑ.Σ. σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων»

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» «Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» ρ. Ευάγγελος Ευµορφόπουλος, Επιθεωρητής του ΕΦΕΤ, Επιστηµονικός Συνεργάτης του ΤΕΙ Αθηνών Σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσµιο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας Α Τίτλος Προγράμματος Εκπαίδευσης Ενηλίκων Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Β Ομάδα Στόχος στην οποία απευθύνεται Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γενικών / Τεχνικών Λυκείων, ΤΕΕ που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Leonardo da Vinci A EUROPEAN OBSERVATORY OF THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFELONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES & THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 3: ΕΡΕΥΝΑ ΦΟΡΕΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην ελληνική έκδοση

Εισαγωγή στην ελληνική έκδοση Εισαγωγή στην ελληνική έκδοση Η Επίσηµη Γνώση δηµοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1993. εν είναι το πρώτο βιβλίο του Michael Apple που µεταφράζεται στα ελληνικά. Προηγήθηκαν, κατά σειρά, τα Ιδεολογία και Αναλυτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα Αντώνιος Τζες Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµατος Ηλεκτρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός διαφοροποιημένης διδασκαλίας

Σχεδιασμός διαφοροποιημένης διδασκαλίας Σχεδιασμός διαφοροποιημένης διδασκαλίας ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Ένας λαγός, ένα πουλί, ένα ψάρι, ένας σκίουρος, μια πάπια και διάφορα άλλα ζώα αποφάσισαν να ανοίξουν ένα σχολείο. Συστήθηκε λοιπόν μια επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Κριτήρια αξιολόγησης θέµατος ελεύθερης ανάπτυξης & Οδηγίες Βαθµολόγησης Κλάδος ΠΕ60-70 Εισαγωγή Στη διεθνή ερευνητική πρακτική χρησιµοποιούνται, συνήθως, δύο µέθοδοι αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

2007 δράσης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

2007 δράσης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Εφαρµογή Μεθοδολογίας Υλοποίησης Η µεθοδολογία που χρησιµοποιήθηκε είναι η µεθοδολογία του ερευνητικού προγράµµατος Ο ΥΣΣΕΑΣ. Με βάση αυτό σχεδιάστηκαν τέσσερις τηλεδιασκέψεις. Τα στάδια υλοποίησης των

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδαγωγική ηγεσία ως µετασχηµατιστικός µηχανισµός για βελτίωση του σχολείου

Η παιδαγωγική ηγεσία ως µετασχηµατιστικός µηχανισµός για βελτίωση του σχολείου Η παιδαγωγική ηγεσία ως µετασχηµατιστικός µηχανισµός για βελτίωση του σχολείου Πέτρος Πασιαρδής Καθηγητής Εκπαιδευτικής Ηγεσίας Ανοικτό Πανεπιστήµιο Κύπρου email: p.pashiardis@ouc.ac.cy (ορισµένες διαφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του Smith Καµπύλες χωρικού κόστους

Η προσέγγιση του Smith Καµπύλες χωρικού κόστους Η προσέγγιση του Smith Καµπύλες χωρικού κόστους O Smith (1966, 1981), διατύπωσε ένα άλλο υπόδειγµα, στο οποίο οι επιχειρήσεις µεγιστοποιούν τα κέρδη τους, συνδυάζοντας την καµπύλη των χωρικών εσόδων µε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Σε αυτή την ενότητα θα συνοψίσουµε τα σηµαντικότερα συµπεράσµατα που προκύπτουν από τις αναλύσεις που παρουσιάστηκαν παραπάνω και θα δοθούν κάποιες προτάσεις. 5.1 Συζήτηση Αντιµετωπίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Έκδοση Εγγράφου: 1.0 Επιχειρησιακό Πρόγραµµα «Εκπαίδευση & ια Βίου Μάθηση» (ΕΚ. ι.βι.μ) Κενή σελίδα 2 Πίνακας περιεχοµένων 1 Εισαγωγή... 6 1.1 ηµιουργία πρότασης...

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη. The Economist 19 th Roundtable with Government of Greece EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? Brainstorming with the new Greek government and world leaders Ξενοδοχείο InterContinental, 14-15/5/2015

Διαβάστε περισσότερα

Η προσχολική εκπαίδευση και η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα και στις ελληνικές κοινότητες της διασποράς

Η προσχολική εκπαίδευση και η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα και στις ελληνικές κοινότητες της διασποράς Η προσχολική εκπαίδευση και η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα και στις ελληνικές κοινότητες της διασποράς Α. Σύντοµη ιστορική διαδροµή Η ελληνική προσχολική εκπαίδευση γεννιέται και αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα