Α. Το εκπαιδευτικό δράμα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Α. Το εκπαιδευτικό δράμα"

Transcript

1 Το εκπαιδευτικό δράμα στη διδασκαλία των λογοτεχνικών κειμένων του Ανθολογίου Γ & Δ Δημοτικού Αικατερίνη Κωστοπούλου (Δασκάλα, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Τμήματος Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνιων Χωρών, ΔΠΘ) Εισαγωγή Η εργασία παρουσιάζει μία πρόταση για μια εναλλακτική προσέγγιση της διδασκαλίας της λογοτεχνίας στο Δημοτικό σχολείο με το εκπαιδευτικό δράμα. Η μέθοδος, με κύριο συστατικό τη θεατρική φόρμα, αποτελεί μια σύγχρονη και ευρηματική διαδικασία βιωματικής διδασκαλίας που επικεντρώνεται στην ανάγκη έκφρασης του παιδιού, την ανάπτυξη της δημιουργικότητάς του και την επαφή του με την τέχνη και τον πολιτισμό, αποσκοπώντας στην αποτελεσματικότερη και ποιοτικότερη αφομοίωση της γνώσης. Η εργασία αποτελείται από δύο μέρη. Το πρώτο μέρος περιλαμβάνει ένα θεωρητικό πλαίσιο που αναφέρεται στον ορισμό, τη λειτουργία και τα οφέλη του δράματος στην εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς και τη σχέση του με την ευρύτερη έννοια του θεάτρου. Ακόμη, μέσα από τον παραλληλισμό της στοχοθεσίας του μαθήματος της λογοτεχνίας, όπως αυτή περιγράφεται στο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Δημοτικό, με τη δομή και το περιεχόμενο του εκπαιδευτικού δράματος εντοπίζονται τα κοινά σημεία επαφής τους, που αιτιολογούν την χρησιμότητα της αξιοποίησης της μεθόδου στο συγκεκριμένο μάθημα. Επιπλέον, παρουσιάζεται ο σχεδιασμός που ακολουθείται για την εφαρμογή του δράματος και οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται συνήθως στα στάδια της ανάπτυξής του. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει εδεικτικές προτάσεις εφαρμογής του εκπαιδευτικού δράματος σε επιλεγμένα λογοτεχνικά κείμενα του Ανθολογίου της Γ και Δ Δημοτικού. Τα κείμενα που επιλέχθηκαν αντιπροσωπεύουν τρεις διαφορετικές θεματικές ενότητες. «Ο αγριόχοιρος και το λιοντάρι» εντάσσεται στη θεματική ενότητα της παράδοσης, το ποίημα «Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι» στη θεματική ενότητα της ιστορίας, και το ποίημα «Ας δώσουμε τον κόσμο στα παιδιά» στη θεματική ενότητα για την κοινωνία, πεδία που προσφέρονται για την εφαρμογή του εκπαιδευτικού δράματος. Το κάθε σχέδιο διδασκαλίας περιέχει μια ποικιλία από τις τεχνικές που συνήθως χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη του δράματος, χωρίς να αποκλείεται η αξιοποίηση άλλων τεχνικών ή δραστηριοτήτων που εξυπηρετούν τους στόχους του δράματος κατά περίπτωση. Α. Το εκπαιδευτικό δράμα Το εκπαιδευτικό δράμα ορίζεται ως μία δομημένη παιδαγωγική διαδικασία που υιοθετεί τη θεατρική φόρμα, με σκοπό την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη 1

2 των συμμετεχόντων, καθώς και την αποτελεσματικότερη αφομοίωση της γνώσης μέσα στο κοινωνικό της πλαίσιο 1. Το δράμα μπορεί να αποτελέσει ανεξάρτητο μάθημα τέχνης ή να αξιοποιηθεί ως διδακτικό εργαλείο για τη διδασκαλία άλλων μαθημάτων. Στη δεύτερη περίπτωση, μεταβάλλει τον παθητικό και στερεότυπο τρόπο διδασκαλίας σε μία βιωματική εμπειρία του μαθήματος που οδηγεί σε μία ζωντανή και ευχάριστη παιδαγωγική διαδικασία. Μία διαδικασία που στηρίζεται στην ανάγκη δραματικής έκφρασης του παιδιού, δηλαδή την αποδέσμευση του συναισθήματος και της προσωπικότητας μέσα από γλωσσικά, σωματικά και συναισθηματικά μέσα. Πρόκειται για ομαδική δραστηριότητα που περιλαμβάνει τις τεχνικές του αυτοσχεδιασμού, της αναπαράστασης και του θεατρικού παιχνιδιού. Δημιουργεί συνθήκες απελευθέρωσης, χαράς, επικοινωνίας που δίνουν τη δυνατότητα στο παιδί να αυτενεργήσει και να παρέμβει στην πραγματικότητά του, αλλάζοντάς την μέσα από τη σύμβαση του θεάτρου 2. Στο δράμα οι μαθητές διερευνούν ένα θέμα και διαπραγματεύονται τα νοήματα των εννοιών που σχετίζονται με αυτό. Αρχικά, δημιουργούν μία ιστορία που εκτυλίσσεται σε ένα φανταστικό κόσμο, υποδύονται ρόλους και αλληλο-αντιδρούν, βιώνοντας μία ατομική και συλλογική εμπειρία, αντιμετωπίζουν διλήμματα ή προβλήματα, αποφασίζουν, δρουν και αναστοχάζονται τις σκέψεις τους. 3 Το δράμα ξεκινά πάντα από μία αισθητή διατάραξη των ανθρώπινων σχέσεων, ένα πρόβλημα, το οποίο δημιουργεί ένταση και ταυτόχρονα ανάγκη για λύση της έντασης, μέσα από τη δράση. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται το κίνητρο και η ανάγκη για μάθηση. Οι μαθητές μέσα από τους ρόλους τους καλούνται να ενεργοποιήσουν τη φαντασία αλλά και την κρίση τους, για να πάρουν αποφάσεις και να οδηγηθούν σε λύσεις. Μέσα από την ακολουθία των δράσεων αυτών επιτυγχάνεται όχι μόνο η δημιουργία βιωματικής εμπειρίας αλλά και η συνειδητοποίηση των συνεπειών της, γεγονός που οδηγεί στη μάθηση 4. Α.1. Η σχέση εκπαιδευτικού δράματος και θεάτρου «Το δράμα και το θέατρο σε παιδαγωγικό πλαίσιο δεν είναι συνώνυμα, αλλά ούτε και διαχωρισμένα. Η διαφορά τους βρίσκεται στον προσανατολισμό τους. Το πρώτο προσανατολίζεται προς τη μάθηση των παιδιών και το δεύτερο προς την παράσταση των παιδιών». Η άποψη αυτή του θεατρικού συγγραφέα και σκηνοθέτη Geof Gillham, δεν αποδυναμώνει την έννοια του θεάτρου ως τέχνης. Αντίθετα, οι συμμετέχοντες τη χρησιμοποιούν σε όλη τη διαδικασία για να μάθουν και μαθαίνουν να τη χρησιμοποιούν. Από την άλλη, δεν αφήνει απ έξω τα στοιχεία που 1 Καλλιαντά Θ., Καραβόλτσου Α. (2006). Εκπαιδευτικό Δράμα: Παιδαγωγικός Ρόλος, Πεδία Εφαρμογής και...παραμύθια. Πρακτικά 1 ου Διεθνούς Εκπαιδευτικού Συνεδρίου «Λαϊκός Πολιτισμός και Εκπαίδευση. Βόλος, σ. 1. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο του Ερευνητικού Ιδρύματος Πολιτισμού και Εκπαίδευσης 2 Σέξτου Π. (1998). Δραματοποίηση, Το βιβλίο του παιδαγωγού εμψυχωτή. Αθήνα: Καστανιώτης. 3 Αυδή Άβ., Χατζηγεωργίου Μ. (2007). Η τέχνη του Δράματος στην εκπαίδευση. Αθήνα: Μεταίχμιο, σ Καραβόλτσου Α. (2010). Ο ρόλος της μη κατευθυντικής μάθησης στο εκπαιδευτικό δράμα. Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης Παιδαγωγικής και Εκπαίδευσης (ΕΛΛ.Ι.Ε.Π.ΕΚ.), 5 ο Πανελλήνιο Συνέδριο με θέμα «Μαθαίνω πώς να μαθαίνω», Αθήνα. 2

3 παραπέμπουν στην παρουσίαση, μόνο που αυτή απευθύνεται στους συμμετέχοντες μέσα στη δραματική διαδικασία 5. Θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε, ότι το δράμα δεν επικεντρώνεται στο κείμενο, τη διδασκαλία ή τη σκηνοθεσία ενός δεδομένου έργου ή ακόμη και την απλή αποστήθιση και διεκπεραίωση ρόλων. Είναι μία πολύπλοκη διαδικασία επικοινωνίας και δράσης μέσα από μία σύμβαση που έχει σχέση με τις βαθιές ψυχικές ανάγκες του ανθρώπου 6. Η διαδικασία αυτή, στην παιδαγωγική πράξη, διαφοροποιείται από το παραδοσιακό θέατρο και τη διαδικασία του ηθοποιού για την ενσάρκωση του ρόλου του. Το πρώτο επιχειρεί την αποκλειστική ικανοποίηση των αναγκών του ίδιου του παιδιού, ενώ το δεύτερο στοχεύει στην ικανοποίηση του κοινού που παρακολουθεί. Δανείζεται όμως από το θεατρικό κώδικα την ανάγκη οριοθέτησης τόπου και χρόνου, που προσδιορίζει τη σκηνική σύμβαση και περιορίζεται στο παιχνίδι ταλάντευσης μεταξύ φανταστικού και πραγματικού, στα πλαίσια της ομάδας 7. Κατά την εφαρμογή του δίνεται έμφαση στη διαδικασία, κυρίως, του αυτοσχεδιασμού και όχι στο τελικό προϊόν, δηλαδή την παράσταση, χωρίς βέβαια αυτή να αποκλείεται, εφόσον το επιλέξουν οι συμμετέχοντες, αλλά πάντα ως συμπληρωματική λειτουργία και όχι σαν αυτοσκοπός 8. Το δράμα είναι ένα μέσο κι όχι ο σκοπός, που γίνεται μια αφορμή για μια νέα σχέση ανάμεσα στο παιδί και τον εκπαιδευτικό, ο οποίος παύει να είναι ο στερεότυπος αγωγός της ύλης και μετατρέπεται σ έναν εμψυχωτή που συντονίζει, ρυθμίζει, προτρέπει αλλά δεν επεμβαίνει 9. Παράλληλα, μεταλλάσσεται και ο ίδιος ο χώρος της τάξης, γίνεται σκηνή όπου με την βίωση και την ερμηνεία καταστάσεων αλλάζει τους κώδικες συμπεριφοράς, καταργεί τα στεγανά στην επικοινωνία και μεταμορφώνει το ανταγωνιστικό κλίμα σε συναγωνιστικό 10. Η αλλαγή αυτή στην ατμόσφαιρα της τάξης συντελεί στη δημιουργία ενός νέου, πιο χαρούμενου και δημιουργικού σχολείου που οδηγεί στην ομαλή ψυχοκινητική ολοκλήρωση και τη γνωστική εξέλιξη του παιδιού. Α. 2. Τα οφέλη του εκπαιδευτικού δράματος Το εκπαιδευτικό δράμα έχει ως κύριο στόχο να οδηγήσει το παιδί στην κατανόηση του εαυτού του αλλά και του κόσμου. Με την αξιοποίηση της δραματικής μορφής διερευνά διάφορα κοινωνικά θέματα και προσπαθεί να επικοινωνήσει το εκάστοτε νόημά τους 11. Μέσω αυτής της διαδικασίας οδηγείται στην: ανάπτυξη της κριτικής και αναλυτικής σκέψης απόκτηση γνωστικών δεξιοτήτων, όπως είναι η γλωσσική ανάπτυξη, η κατανόηση εννοιών, η αίσθηση του χρόνου, του χώρου, της απόστασης, των 5 Αμοιρόπουλος Κ. (2002). Το θέατρο στην εκπαίδευση: μέθοδος ή μάθημα; Στο Ν. Γκόβας (Επιμ.), Το θέατρο στην εκπαίδευση: μορφή τέχνης και εργαλείο μάθησης. Αθήνα: Μεταίχμιο, σ Κουρετζής Λ. (1993). Θεατρική Αγωγή Ι, Βιβλίο για το δάσκαλο. Αθήνα: ΟΕΔΒ, σ Κουρετζής Λ. (1991). Το Θεατρικό Παιχνίδι (Παιδαγωγική θεωρία, πρακτική και θεατρολογική προσέγγιση). Αθήνα: Καστανιώτης. 8 Woolland B. (1999). Η διδασκαλία του Δράματος στο Δημοτικό Σχολείο. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σ Άλκηστις (1998). Το βιβλίο της δραματοποίησης. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σ Μουδατσάκις Τ. (1994). Η θεωρία του δράματος στη σχολική πράξη - το θεατρικό παιχνίδι, η δραματοποίηση. Αθήνα: Καρδαμίτσας, σ Αυδή Άβ., Χατζηγεωργίου Μ. (2007). Η τέχνη του Δράματος στην εκπαίδευση. Αθήνα: Μεταίχμιο, σ

4 μεγεθών, των αριθμών, μέσα από τη δημιουργία σωματικών σχημάτων και την επικοινωνία με φράσεις, εικόνες και αναπαραστάσεις 12 ανάπτυξη της φαντασίας μέσα από τη βιωματική εμπειρία και την φανταστική αναπαραγωγή όπου το παιδί χρησιμοποιεί όλες τις αισθήσεις αυτογνωσία και αυτοέκφραση, μέσα από την ανακάλυψη νέων πτυχών της προσωπικότητας του, το παιδί οικοδομεί θεμέλια για μία καλύτερη σχέση με τον κόσμο που το περιβάλλει 13 δημιουργικότητα με την νέα διάσταση που δίνεται σε κοινότυπα πράγματα. Τα αντικείμενα μεταμορφώνονται, ζωντανεύουν και αποκτούν μια νέα υπόσταση στη δράση 14. ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, όπου ακολουθώντας την αληθινή φύση του ομαδικού αυτοσχεδιασμού απομακρύνονται οι εντάσεις που δημιουργούνται από τον ανταγωνισμό και το ίδιο το παιδί επιλέγει τον ρόλο που το αντιπροσωπεύει ενσυναίσθηση και συγκινησιακή ευαισθησία, αποκτώντας αντίληψη των δικών του εκφραστικών μέσων, κατανοεί και αποδέχεται τα συναισθήματα άλλων προσώπων 15 ομαδικότητα και συνεργασία, μέσα από την προσπάθεια για την επίτευξη του κοινού στόχου, καλλιεργούνται της αξίες της αλληλεγγύης, της βοήθειας και της κατανόησης. Επιπλέον, ενισχύεται η προσπάθεια του κάθε συμμετέχοντος γιατί δεν υπάρχει λογοκρισία ιδεών και φόβος απόρριψης 16. κοινωνικότητα, γιατί η κατανόηση των κοινωνικών ρόλων και των λειτουργιών γίνονται πιο αποτελεσματικά όταν τα παιδιά υποδύονται τους ρόλους αυτούς. Ακόμη, επιτυγχάνεται η ολόπλευρη και ανάπτυξη του παιδιού ως ατόμου και ως μέλος μιας κοινωνικής ομάδας 17. διαμόρφωση θετικών στάσεων και αντιλήψεων και ανάπτυξη δεξιοτήτων για να αντιμετωπίσουν τα αρνητικά στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που αφορούν σε κοινωνικά ζητήματα 18 εξοικείωση με την τέχνη και τον πολιτισμό και παράλληλα κατανόηση και εκτίμηση για τα ευρύτερα δημιουργήματα του ανθρώπου ανάπτυξη της ικανότητας να χειρίζονται τη θεατρική δομή και να επικοινωνούν το νόημά της. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η μύση στην τέχνη του θεάτρου 19. ψυχαγωγία, μέσα από την φανταστική κατάσταση που δημιουργείται το παιδί βιώνει μία λυτρωτική εμπειρία. Α. 3. Η αξιοποίηση του δράματος στη διδασκαλία της λογοτεχνίας 12 Κουρετζής, Λ. (1993). Θεατρική Αγωγή Ι, Βιβλίο για το δάσκαλο. Αθήνα: ΟΕΔΒ, σ Άλκηστις (1998). Το βιβλίο της δραματοποίησης. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σ Παπαγεωργίου, Ε. (2002) Θεατρικό Παιχνίδι Ι & ΙΙ,. Θεσσαλονίκη: Υπηρεσία Δημοσιευμάτων του ΑΠΘ, σ Wooland, B. (1999). Η διδασκαλία του Δράματος στο Δημοτικό Σχολείο. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σ Παπαγεωργίου, Ε., ό.π., σ ό.π., σ Σέξτου, Π. (2007). Πρακτικές εφαρμογές θεάτρου στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Αθήνα: Καστανιώτης, σ Αυδή Άβ., Χατζηγεωργίου Μ. (2007). Η τέχνη του Δράματος στην εκπαίδευση. Αθήνα: Μεταίχμιο, σ

5 Σύμφωνα με το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών της ελληνικής γλώσσας για το Δημοτικό, τα κείμενα της λογοτεχνίας παρέχουν διάφορες οπτικές και ερμηνείες του κόσμου, εμπλουτίζουν την αντίληψη των μαθητών γι αυτόν και διευρύνουν τον ορίζοντα των εμπειριών τους. Η διδασκαλία της προτείνεται να γίνεται σε συνδυασμό με τα μαθήματα των καλλιτεχνικών και της μουσικής, το θέατρο, το χορό και την όπερα κατά περίπτωση. Επίσης, κρίνεται σκόπιμη η σύνδεσή με το παιχνίδι, την ψυχαγωγία, την καλλιέργεια του συναισθήματος καθώς και με τον προβληματισμό πάνω σε ποικίλα θέματα 20. Πιο συγκεκριμένα, τα κείμενα που περιλαμβάνονται στο Ανθολόγιο της Γ & Δ τάξης, σύμφωνα με τους συγγραφείς, επιλέχθηκαν ώστε να καλύπτουν τη σύγχρονη λογοτεχνία, προετοιμάζοντας το παιδί για μία αβίαστη και έμμεσα βιωματική κοινωνικοποίηση που θα συνεχιστεί ομαλά και με λογοτεχνικό πάντα τρόπο και στις επόμενες τάξεις 21. Το δράμα είναι μία κοινωνική μορφή τέχνης που ασχολείται με το πώς οι άνθρωποι σχετίζονται με τον κόσμο που ζούνε, πώς τα άτομα αλληλεπιδρούν στις μεταξύ τους σχέσεις και ευρύτερα στην κοινωνία 22. Επιχειρεί να απαντήσει σε θεμελιώδη ερωτήματα που αφορούν τη γλώσσα, την ερμηνεία και το νόημα, θέτει συγκεκριμένους στόχους παραγωγής και πρόσληψης λόγου, προϋποθέτει ενεργητική συμμετοχή που οδηγεί σε μια πιο ποιοτική μάθηση 23. Είναι μία μέθοδος που βασίζεται στη βιωματική εμπειρία και στη συνειδητοποίησή όμως, δημιουργώντας την ανάγκη λύσεων. Δραστηριοποιεί το παιδί οδηγώντας το στη βιωματική γνώση, επιτυγχάνοντας τελικά τη μάθηση 24. Η λογοτεχνία διδάσκεται στα πλαίσια του γλωσσικού μαθήματος, με σκοπό ο μαθητής να κατανοήσει τον μηχανισμό της γλώσσας ως λογοτεχνικό εργαλείο, ως μηχανισμό έκφρασης και απόδοσης υψηλών νοημάτων μέσα από τον οποίο θα καταγράψει πράξεις και θα αναδείξει πρόσωπα 25. Η μέθοδος που χρησιμοποιείται για τη διδασκαλία των λογοτεχνικών κειμένων του Ανθολογίου είναι η αναγνωστική εμπειρία και η αισθητική απόλαυση που προκύπτει από την εμπειρία αυτή. Η λογοτεχνικότητα του κειμένου και του συναισθήματος που προκαλείται, εμπεδώνονται μέσω των δημιουργικών δραστηριοτήτων, που κατά ένα μέρος όμως, αποβλέπουν στην κατανόηση βασικών στοιχείων του κειμένου, επιδιώκουν την ερμηνεία πιθανών δυσνόητων εννοιών και αποσκοπούν στη διέγερση του συναισθήματος 26. Στο πλαίσιο αυτό, και μέσα από την ανάγκη που υπάρχει για ανανέωση των παραδοσιακών μεθόδων διδασκαλίας της λογοτεχνίας, η εφαρμογή του δράματος έρχεται να συμβάλλει πραγματικά και να φέρει πολύ πιο δραστικά αποτελέσματα, αφού πρόκειται για μία ολιστική προσέγγιση, όπου οι μαθητές υποδυόμενοι ρόλους εμπλέκονται στη διαδικασία του δράματος και αποκτούν συνολική αίσθηση του κειμένου. Επίσης, μπορούν να οδηγηθούν στην ερμηνεία του έργου και επιπλέον να διερευνήσουν την προσωπική τους σχέση με το κείμενο. Με τον τρόπο αυτό, 20 Διαθεματικό Ενιαίο πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών της Ελληνικής Γλώσσας για το Δημοτικό Σχολείο (2006). Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Αθήνα, 21 Βιβλίο Δασκάλου για το Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων Γ & Δ Δημοτικού (2007). Αθήνα: ΟΕΔΒ, σ Woolland, B. (1999). Η διδασκαλία του Δράματος στο Δημοτικό Σχολείο. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σ ό.π., σ Άλκηστις, (1998). Το βιβλίο της δραματοποίησης. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σ Βιβλίο Δασκάλου για το Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων Γ & Δ Δημοτικού (2007). Αθήνα: ΟΕΔΒ, σ ό.π., σ. 8. 5

6 διεγείρεται το ενδιαφέρον τους, γιατί μπορούν να δώσουν νόημα και απαντήσεις σε δικά τους θέματα. Σε αντιδιαστολή με την παραδοσιακή μέθοδο που ενθαρρύνει κυρίως την ατομική συμμετοχή, το δράμα ως κοινωνική μορφή τέχνης, ενθαρρύνει κυρίως τη συλλογική συμμετοχή με ομαδικές δραστηριότητες, δίνοντας τη δυνατότητα συμμετοχής, ακόμα και στους πιο αδύνατους να συμμετάσχουν ενεργά. 27 Επιπλέον, το δράμα ως βιωματική προσέγγιση, βοηθά τα παιδιά να δημιουργήσουν ένα σύνολο δικών τους πεποιθήσεων, διαμορφώνοντας θετικές στάσεις και αντιλήψεις, απέναντι στις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που αφορούν σε κοινωνικά ζητήματα. 28 Τα κείμενα που περιλαμβάνονται στο Ανθολόγιο προσφέρονται για τον λόγο αυτό, αφού το περιεχόμενό τους θίγει ζητήματα όπως η οικολογία και η διαχείριση φυσικών πόρων, η υγεία ψυχική και σωματική, η διατροφή, ο πολιτισμός, η ιστορία, η θρησκεία, η παράδοση, η μετανάστευση, ο ρατσισμός, η διαφορετικότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι κοινωνικές ανισότητες, η κοινωνική ανοχή, οι αξίες όπως η ελευθερία, η δημοκρατία, η ειρήνη, συνεργασία, τα ανθρώπινα δικαιώματα των ευαίσθητων κοινωνικών ομάδων, η οικογένεια, η φιλία. Α. 4. Η ένταξη του δράματος στη διδασκαλία της λογοτεχνίας (σχεδιασμόςυλοποίηση) Επιλογή ερεθίσματος: Ο σχεδιασμός του δράματος ξεκινά με την ανεύρεση ερεθίσματος. Στην περίπτωσή μας, ερέθισμα αποτελεί κάποιο από τα λογοτεχνικά κείμενα του Ανθολογίου όμως Γ & Δ τάξης. Επιλογή του θέματος: Επισημαίνουμε σε πιο θέμα αναφέρεται το περιεχόμενο του κειμένου ερεθίσματος. Βασική ερώτηση: Επικεντρωνόμαστε σε μία πλευρά του θέματος. Από την εστίαση αυτή, απορρέει η βασική ερώτηση που θα αποτελέσει τον άξονα του δράματος, η οποία στην πορεία του σχεδιασμού μπορεί να μετατραπεί. Η βασική ερώτηση πρέπει να είναι ανοιχτή, να μην είναι εύκολη η απάντησή της και να παρέχει δραματικές δυνατότητες 29. Δημιουργία προκειμένου: Με βάση το θέμα, δημιουργείται το προκείμενο. Πρόκειται για τον πυρήνα μιας ιστορίας που θα αποτελέσει τη βάση από την οποία θα προκύψει το κείμενο του δράματος από τους συμμετέχοντες με θεατρικές διαδικασίες. Το προκείμενο, στην περίπτωσή όμως, θα δημιουργηθεί από τα στοιχεία της ιστορίας του συγκεκριμένου κειμένου που προσεγγίζουμε κάθε φορά. Μπορούμε όμως να παρέμβουμε στην ιστορία ερέθισμα που εμπεριέχει το κάθε κείμενο με διάφορους τρόπους 30 : Παραμένουμε πιστοί στην ιστορία, όπου τα παιδιά σε ρόλο παίρνουν αποφάσεις όταν αυτό χρειάζεται και δίνουν ένα δικό τους τέλος. Προσθέτουμε ή αφαιρούμε στοιχεία της πλοκής, αλλάζουμε κάποια γεγονότα, δημιουργούμε καινούριες σκηνές, προσθέτουμε ρόλους ή δίνουμε βαρύτητα σε δευτερεύοντες ρόλους. Επεκτείνουμε την ιστορία χρονικά, στο παρελθόν ή το μέλλον. 27 Αυδή Άβ., Χατζηγεωργίου Μ. (2002). Εισήγηση στο Γκόβας Ν., Το θέατρο στην εκπαίδευση: μορφή τέχνης και εργαλείο μάθηση. Αθήνα: Μεταίχμιο, σ Σέξτου Π. (2007). Πρακτικές εφαρμογές θεάτρου στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Αθήνα: Καστανιώτης, σ Αυδή Άβ., Χατζηγεωργίου Μ. (2006). Σημειώσεις μαθημάτων Σχολής Θεάτρου. Θεσαλονίκη: ΑΠΘ. 30 Αυδή Άβ., Χατζηγεωργίου Μ. (2007), ό.π., σ

7 Διερευνούμε μία παράλληλη δράση που συμβαίνει την ίδια χρονική στιγμή σε άλλο χώρο. Η παρέμβαση που κάνουμε κάθε φορά στην ιστορία του κειμένου κατά την εξέλιξη του δράματος, εξαρτάται από το βαθμό που εξυπηρετεί τους στόχους μας. Υπάρχουν κείμενα που η πλοκή τους μπορεί να αλλάξει πολύ, γιατί είναι περιορισμένη και χρειάζεται αρκετές παρεμβάσεις, κρατώντας όμως τα βασικά στοιχεία ή το πλαίσιο των σχέσεων της αρχικής ιστορίας. Ακόμη, μπορούμε να αλλάξουμε το δραματικό πλαίσιο της ιστορίας για να αποκτήσει μια διαφορετική οπτική, που θα προκαλέσει μεγαλύτερο ενδιαφέρον στα παιδιά. Δημιουργία δραματικού πλαισίου: Το προκείμενο παίρνει συγκεκριμένη μορφή όταν ορίσουμε το δραματικό πλαίσιο με τις παρακάτω ερωτήσεις: Τι συνέβη; (Ποιο είναι το πρόβλημα;) Πού; Πότε; Ποιοι; (Ποιες είναι οι σχέσεις μεταξύ τους;) Ρόλος για τους μαθητές-οπτική γωνία: Καταγράφονται όλες οι πιθανές ομάδες ρόλων που θα μπορούσαν να εμπλακούν με το δράμα και οι πιθανές οπτικές γωνίες. Επιλέγεται εκείνη η οπτική γωνία που εξυπηρετεί καλύτερα τις ανάγκες των μαθητών και του δράματος. Ρόλος για τον εκπαιδευτικό: Ορίζεται ο ρόλος που θα υποδυθεί ο εκπαιδευτικός και η στάση που θα υιοθετήσει απέναντι στο συμβάν. Με τον τρόπο αυτό, δίνεται η δυνατότητα αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους μαθητές και τον εκπαιδευτικό για ένα κοινό χτίσιμο του φανταστικού κόσμου του δράματος. Δόμηση του δράματος σε επεισόδια: Προχωρώντας στο σχεδιασμό, μετασχηματίζουμε το προκείμενο σε δράμα, δημιουργώντας ενότητες. Οι ενότητες αυτές είναι τα επεισόδια, μέσα στα οποία εξελίσσεται η ιστορία και παράλληλα, γίνεται η διερεύνηση για τις αιτίες που τη δημιούργησαν και τους τρόπους που θα την αλλάξουν. Ο τρόπος που ενώνουμε τα επεισόδια είναι η αφήγηση. Η αφήγηση εξασφαλίζει τη συνοχή των επεισοδίων και πρέπει να είναι σύντομη, ώστε να μην αναιρεί τη βίωση της δραματικής εμπειρίας 31. Α. 5. Η ανάπτυξη του δράματος και οι τεχνικές που εφαρμόζονται 32 Η δημιουργία του δραματικού πλαισίου ( τόπος, χρόνος, γεγονός, πρόσωπα) Αρχικά, δίνονται από το δάσκαλο οι πρώτες πληροφορίες, που θα αξιοποιήσουν οι συμμετέχοντες για να ξεκινήσουν το χτίσιμο του φανταστικού κόσμου του δράματος. Δημιουργείται η κατάλληλη ατμόσφαιρα για την εισαγωγή της δραματικής έντασης, ενώ αρχίζει το χτίσιμο του ρόλου και του χώρου χρησιμοποιώντας τις παρακάτω τεχνικές: Παγωμένη εικόνα: Είναι μια εικόνα που εμπεριέχει μια δυναμική η οποία υπερβαίνει τα όρια της γλώσσας και αποκαλύπτει καθολικές αξίες. Οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούν τα σώματά τους για να αναπαραστήσουν μια στιγμή της δράσης, ένα θέμα ή μια ιδέα. Ανολοκλήρωτο υλικό: Χρησιμοποιούμε ένα υλικό που δεν βρίσκεται σε πλήρη μορφή, όπως μία φωτογραφία, ένα απόσπασμα από ένα γράμμα ή ένα βιβλίο. Οι συμμετέχοντες προσπαθούν να συλλέξουν πληροφορίες από το υλικό, να κάνουν υποθέσεις, να φανταστούν τη συνέχεια και τελικά να δημιουργήσουν τη δική τους ιστορία. 31 Αυδή Άβ., Χατζηγεωργίου Μ., ό.π., σ ό.π., σ

8 Χτίσιμο της «στάσης» του ρόλου: Ένας από τους συμμετέχοντες στέκεται στο κέντρο και γίνεται μοντέλο, υποδυόμενος ένα ρόλο του δράματος. Οι υπόλοιποι δίνουν οδηγίες στο μοντέλο και αυτό παγώνει στην προτεινόμενη στάση. Η ομάδα αποφασίζει για την πιο κατάλληλη στάση. Κυκλικό δράμα: Η ομάδα χωρίζεται σε υποομάδες σε έναν νοερό κύκλο. Η κάθε υποομάδα αναλαμβάνει έναν κοινό ρόλο, που βρίσκεται σε σχέση με τον κεντρικό ρόλο τον οποίο υποδύεται ο δάσκαλος. Συλλογικός ρόλος: Μία ομάδα υποδύεται συλλογικά ένα ρόλο. Κάθε μέλος της ομάδας παίρνει τον λόγο αυτοσχεδιάζοντας. Συνήθως, διαμορφώνεται ένα είδος διαλόγου ανάμεσα στα μέλη του συλλογικού ρόλου ή ανάμεσα στον δάσκαλο σε ρόλο και το συλλογικό ρόλο, ή ανάμεσα σε δύο συλλογικούς ρόλους. Δημιουργία ήχων: Οι συμμετέχοντες παράγουν διάφορους ήχους που συνοδεύουν τη δράση ή περιγράφουν μια κατάσταση, οι οποίοι συμβάλλουν στη δημιουργία ατμόσφαιρας. Ομαδική δημιουργία χώρου: Με ευφάνταστο τρόπο οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούν το διαθέσιμο υλικό για να αναπαραστήσουν το χώρο που κινείται το δράμα. Προσωπικά αντικείμενα του ρόλου: Η τεχνική αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον δάσκαλο με σκοπό να δώσει πληροφορίες για το ρόλο ή από τους συμμετέχοντες όπου προκειμένου να χτίσουν ένα ρόλο, φαντάζονται αντικείμενα ενδεικτικά με τα ενδιαφέροντά του. Ομαδική ζωγραφική: Οι συμμετέχοντες δημιουργούν από κοινού μια ζωγραφιά με τους χώρους και τα πρόσωπα του δράματος. Με την τεχνική αυτή, δίνουν συγκεκριμένη μορφή σε πρόσωπα ή χώρους που έχουν συλλάβει με τη φαντασία τους. Ρόλος στον τοίχο: Σε ένα μεγάλο χαρτί σχεδιάζεται το περίγραμμα μιας ανθρώπινης μορφής, το οποίο αναπαριστά ένα ρόλο και αναρτάται στον τοίχο. Καθώς εξελίσσεται το δράμα οι συμμετέχοντες γράφουν εντός του περιγράμματος σκέψεις και συναισθήματα του ρόλου και εκτός του περιγράμματος σκέψεις και συναισθήματα δικά τους ή άλλων προσώπων του δράματος για το ρόλο. Θεατρικό παιχνίδι: Το παιχνίδι έχει τη δυνατότητα να αξιοποιηθεί με διάφορους τρόπους στη διαδικασία. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν έναυσμα για την εισαγωγή του θέματος ή να ενταχθεί μέσα στο δράμα για την αναπαράσταση των διαφόρων καταστάσεων της ζωής. Η κορύφωση του δράματος - Το κεντρικό δραματικό γεγονός φέρνει τα πρόσωπα του δράματος αντιμέτωπα με ένα δίλημμα ή ένα πρόβλημα το οποίο πρέπει να λύσουν. Προηγουμένως, έχουμε φροντίσει να φωτίσουμε τις όψεις του διλήμματος για να εμβαθύνουν οι συμμετέχοντες στο πρόβλημα. Εδώ χρησιμοποιούνται τεχνικές όπως: Ανακριτική καρέκλα: Ένας ρόλος κάθεται στην ανακριτική καρέκλα και δέχεται ερωτήσεις από τα άλλα άτομα της ομάδας, που μπορούν επίσης να είναι σε ρόλο, σχετικά με τις πράξεις, τα κίνητρα, τις αντιλήψεις, τις αξίες του. Η τεχνική αυτή διευκολύνει τους συμμετέχοντες να αντιληφθούν τα κίνητρα και τις διαθέσεις του ρόλου, ενώ τους βοηθά να εμβαθύνουν στη διερεύνηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Αυτοσχεδιασμός όλης της ομάδας με το δάσκαλο σε ρόλο: Ο δάσκαλος δουλεύει το δράμα από μέσα, μαζί με την ομάδα που βιώνει την ιστορία του 8

9 δράματος σαν να συμβαίνει εδώ και τώρα, δέχεται προκλήσεις, αντιμετωπίζει καταστάσεις, παίρνει αποφάσεις. Οι συμμετέχοντες έχουν τη δυνατότητα να εμβαθύνουν, πέρα από τα στερεότυπα και να δημιουργήσουν νέα νοήματα. Διάδρομος της συνείδησης: Οι συμμετέχοντες στοιχημένοι σε δύο παράλληλες σειρές απέναντι, σχηματίζουν ένα διάδρομο. Καθένας περνάει από τον διάδρομο υποδυόμενος ένα ρόλο που βρίσκεται σε δίλημμα. Καθώς περνάει, τα άτομα που βρίσκονται στο διάδρομο, του δίνουν συμβουλές για το ποια απόφαση να πάρει. Οι συμμετέχοντες βιώνουν μεγάλη δραματική ένταση, εδώ και τώρα τη στιγμή της απόφασης και εμβαθύνουν στο πρόβλημα. Κύκλος της συνείδησης: Οι συμμετέχοντες χωρίζονται σε δύο ομάδες και σχηματίζουν δύο ομόκεντρους κύκλους. Αυτοί που βρίσκονται στον εξωτερικό κύκλο εκφράζουν τις φωνές της συνείδησης κάποιου που βρίσκεται σε δίλημμα, τις οποίες ακούν αυτοί που βρίσκονται στον εσωτερικό κύκλο. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται με την αλλαγή θέσεων. Κύκλος του κουτσομπολιού: Ο δάσκαλος διαδίδει κάποια φήμη που αφορά την ιδιωτική ή δημόσια ζωή των προσώπων του δράματος. Καθώς οι φήμες διαδίδονται στην ομάδα μπορούν να πάρουν δραματικές διαστάσεις. Η τεχνική αυτή εισάγει δραματική ένταση, ενώ εντοπίζονται προκαταλήψεις, αντιθέσεις, συγκρούσεις που μπορούν να διερευνηθούν στη συνέχεια. Τηλεφωνικές συνδιαλέξεις: Στη δραστηριότητα αυτή, ένα ζευγάρι συνδιαλέγεται και οι υπόλοιποι παρακολουθούν. Σε μία άλλη εκδοχή, η ομάδα παρακολουθεί τη μία μόνο πλευρά της συνομιλίας που πραγματοποιεί ένας ρόλος. Η τεχνική αυτή εισάγει πληροφορίες, δημιουργεί δραματική ένταση και βοηθά στην εξέλιξη της πλοκής. Συμβούλια: Οι συμμετέχοντες σε ρόλο συγκεντρώνονται για να βρούνε μία λύση, να πάρουν μια κοινή απόφαση, ακούγοντας εναλλακτικές προτάσεις και υποστηρίζοντας την άποψή τους με επιχειρήματα. Η τεχνική αυτή προωθεί την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Αντιπαράθεση απόψεων: Οι συμμετέχοντες χωρίζονται σε δύο ομάδες που υποστηρίζουν διαφορετικές απόψεις για ένα θέμα. Η αντιπαράθεση μπορεί να πάρει θεατρική μορφή πχ. Να στηθεί ένα δικαστήριο όπου τρία μέλη έχουν οριστεί να αποτελούν το προεδρείο και οι αντίπαλες ομάδες να συμμετέχουν στη διαδικασία 33. Το θέατρο της Αγοράς: Οι συμμετέχοντες διερευνούν τρόπους με τους οποίους μπορούν να άρουν μια καταπιεστική συμπεριφορά. Μία ομάδα παίζει μία σκηνή παρουσιάζοντας ένα πρόβλημα. Οι παρατηρητές έχουν το δικαίωμα να διακόψουν τη σκηνή και να προτείνουν αλλαγές ώστε να φωτιστεί μια άλλη πτυχή του θέματος ή ακόμη και να δοκιμάσουν οι ίδιοι εναλλακτικές συμπεριφορές. Σκηνές ή στιγμιότυπα: Οι συμμετέχοντες σε ομάδες σχεδιάζουν και παρουσιάζουν σκηνές από το δράμα, κάνοντας υποθέσεις για τη συμπεριφορά του ρόλου με αναφορά στο παρελθόν ή διερευνώντας τις συνέπειες για το μέλλον, παρουσιάζοντας εναλλακτικές προτάσεις για την εξέλιξη. Τελετουργίες: Οι συμμετέχοντες υποδυόμενοι ρόλους δημιουργούν τελετουργίες για να σηματοδοτήσουν σημαντικά γεγονότα με συμβολικό νόημα. Η δραστηριότητα αυτή αντανακλά τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά της ομάδας και δημιουργεί δραματική ένταση και ατμόσφαιρα. 33 Γκόβας, Ν. (2002). Για ένα νεανικό δημιουργικό θέατρο. Αθήνα: Μεταίχμιο, σ

10 Η αρματωσιά των συναισθημάτων και των αξιών: Σε ένα πανωφόρι ή μία κάπα, οι συμμετέχοντες καρφιτσώνουν σημειώματα όπου αναγράφονται συναισθήματα ή ηθικές αξίες, τα οποία θα αποτελέσουν την αρματωσιά του ρόλου για να αντιμετωπίσει μία δύσκολη κατάσταση. Η τεχνική εστιάζεται στη χρήση ενός αντικειμένου-συμβόλου 34. Η λύση της πλοκής γίνεται συνήθως στα τελευταία επεισόδια. Οι συμμετέχοντες δίνουν το τέλος της ιστορίας, εστιάζοντας στις συνέπειες της απόφασης που πάρθηκε. Το τέλος δίνεται με μία απόφαση, που παίρνεται ατομικά ή σε μικρές ομάδες ή όλοι μαζί. Επομένως, άλλοτε έχουμε ένα τέλος κι άλλοτε εναλλακτικές εκδοχές. Εδώ είναι σκόπιμο να δοθεί έμφαση σε κάποια μορφή αναστοχασμού με κάποιες τεχνικές, όπως της παγωμένης εικόνας, της τελετουργίας, της σκηνής, του τραγουδιού και των παρακάτω: Ανίχνευση της σκέψης του άλλου: Με την τεχνική αυτή αποκαλύπτονται οι ανομολόγητες σκέψεις του ρόλου σε μια στιγμή της δράσης. Ο δάσκαλος παγώνει τη δράση και ζητά από την ομάδα να εκφράσει σε πρώτο ρηματικό πρόσωπο τις σκέψεις του ρόλου. Με τον τρόπο αυτό δίνεται η δυνατότητα για ανάλυση της κατάστασης του ρόλου και η βαθύτερη διερεύνηση των νοημάτων. Σύνταξη κειμένου: Οι συμμετέχοντες καλούνται να γράψουν ένα κείμενο από την οπτική γωνία του ρόλου για τις ανάγκες του δράματος όπως μια επιστολή, ένα ημερολόγιο, ένα άρθρο. Η σύνταξη των κειμένων φωτίζει μια κατάσταση και παράλληλα προωθεί την ανάπτυξη της δεξιότητας της γραφής σε συγκεκριμένη επικοινωνιακή περίσταση. Ομαδικό γλυπτό: Οι συμμετέχοντες με τα σώματά τους σχηματίζουν ένα γλυπτό, μια εικονική, μη ρεαλιστική αναπαράσταση, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση. Με την τεχνική αυτή, δίνεται η δυνατότητα να αποδώσουν συγκεκριμένη μορφή στο νόημα μίας έννοιας. Παίρνοντας απόσταση: Οι συμμετέχοντες καλούνται να κρατήσουν συναισθηματική απόσταση από τον ήρωα. Αυτό μπορούν να το πετύχουν αυτό, τοποθετώντας τους ρόλους στο χώρο σε απόσταση ανάλογη με τη συναισθηματική σχέση που έχουν με τον ήρωα. Τα πρόσωπα που έχουν στενή συναισθηματική σχέση τοποθετούνται κοντά και μακριά αυτά που είναι απόμακρα ή αποξενωμένα. 34 Αυδή Άβ., Χατζηγεωργίου Μ. (2002). Εισήγηση στο Γκόβας Ν., Το θέατρο στην εκπαίδευση: μορφή τέχνης και εργαλείο μάθηση.αθήνα: Μεταίχμιο, σ

11 Β. Προτάσεις εφαρμογής του εκπαιδευτικού δράματος σε κείμενα του Ανθολογίου Γ & Δ τάξης 2 Λιοντάρι και αγριόχοιρος 11

12 «ΛΙΟΝΤΑΡΙ ΚΑΙ ΑΓΡΙΟΧΟΙΡΟΣ» Το κείμενο «Λιοντάρι και αγριόχοιρος» είναι ένας μύθος του Αισώπου, σε διασκευή της Έλλης Αλεξίου. Συμπεριλαμβάνεται στη θεματική ενότητα της παράδοσης, η οποία σύμφωνα με τους συγγραφείς του βιβλίου, έχει ως κύριο σκοπό τα παιδιά να εξοικειωθούν με την έννοια της παράδοσης και να κατανοήσουν ότι πρόκειται για κάτι ζωντανό που τα αφορά άμεσα γιατί σχετίζεται με την νοοτροπία, τη συμπεριφορά και τις ιδέες του λαού μας 35. Το κείμενο περιλαμβάνει ένα ολοκληρωμένο δραματικό πλαίσιο με ξεκάθαρους χαρακτήρες, δραματουργική πλοκή, συγκρούσεις και προσφέρεται για την εφαρμογή του εκπαιδευτικού δράματος, όπως άλλωστε και όλοι οι μύθοι του Αισώπου. Για την εφαρμογή του δράματος, προτείνεται να μην γίνουν παρεμβάσεις στην κύρια ιστορία και τους ρόλους, παρά μόνο μία μικρή χρονική επιμήκυνση κατά την εισαγωγή και τη λύση του δράματος. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Ανθολόγιο Γ - Δ τάξης στα πλαίσια του μαθήματος της Γλώσσας ΔΙΑΡΚΕΙΑ 2 διδακτικές ώρες ΕΡΕΘΙΣΜΑ «Λιοντάρι και αγριόχοιρος» μύθος του Αισώπου, σε διασκευή της Έλλης Αλεξίου, σελ.46. ΘΕΜΑ Ο ανταγωνισμός ΒΑΣΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ Πού οδηγεί ο ανταγωνισμός; ΥΠΟΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Γιατί αναπτύσσουμε ανταγωνιστική συμπεριφορά; Πώς θα ήταν ο κόσμος αν υπήρχε συνεργασία; ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟ Μια καλοκαιριάτικη μέρα, ένα λιοντάρι μάλωνε με έναν αγριόχοιρο, μπροστά σε μία βρύση για το ποιος θα πιει νερό πρώτος. Ο καυγάς κράτησε πολύ ώρα, τα δύο ζώα καταπληγιάστηκαν αλλά δεν κατάφεραν να ξεδιψάσουν. Ώσπου, δυο αρπακτικά πουλιά εμφανίστηκαν στον ουρανό έτοιμα να τους κατασπαράξουν, μόλις πέσουν στη γη. Τι έκαναν τα δύο ζώα όταν το αντιλήφθηκαν; Σταμάτησαν ή συνέχισαν να τσακώνονται βάζοντας σε κίνδυνο τη ζωή τους; ΡΟΛΟΙ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Αγριόχοιρος, Λιοντάρι ΡΟΛΟΣ ΓΙΑ ΤΟ Αρπακτικό πουλί ΔΑΣΚΑΛΟ Το σχέδιο του δράματος Εισαγωγή στο δράμα Αφήγηση: Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας αγριόχοιρος και ένα λιοντάρι... Χτίσιμο της «στάσης» του ρόλου: Τα παιδιά φτιάχνουν έναν κύκλο και καλούμε ένα παιδί να τοποθετηθεί στη μέση. Οι υπόλοιποι δίνουν οδηγίες πώς να στήσει το κορμί του για να μεταμορφωθεί σε λιοντάρι. Το ίδιο επαναλαμβάνεται με ένα άλλο παιδί που θα μεταμορφωθεί σε αγριόχοιρο. 35 Βιβλίο Δασκάλου για το Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων Γ & Δ Δημοτικού (2007). Αθήνα: ΟΕΔΒ, σ

13 Στόχος: Τα παιδιά να δημιουργήσουν την εξωτερική μορφή και τη στάση των ρόλων. Αφήγηση: Μια καλοκαιρινή μέρα, τα δύο ζώα περιπλανιούνται για πολύ ώρα μέσα στο δάσος. Είναι χαρούμενα που έχουν την ελευθερία τους και ζουν στο φυσικό τους περιβάλλον. Θεατρικό παιχνίδι: Χρησιμοποιούμε το παιχνίδι, «ταξίδι με τη φαντασία» 36 όπου τα παιδιά κινούνται ελεύθερα στην αίθουσα, σε ρόλο αγριόχοιρου και λιονταριού, οδηγούνται στο χώρο του δάσους και τον εξερευνούν. Παρατηρούν τα δέντρα, τη φύση, τον ουρανό, νιώθουν την καλοκαιρινή ζέστη, τον καυτό ήλιο, περνούν από ρυάκια, ανεβαίνουν βουνά, περπατούν άλλοτε αργά, άλλοτε γρήγορα. Στόχος: Τα παιδιά να δημιουργήσουν το φανταστικό χώρο του δράματος. Δημιουργία ήχων: Τα παιδιά παράγουν διάφορους ήχους των ζώων και της φύσης, καθώς κινούνται στο χώρο του δάσους. Στόχος: Τα παιδιά να δημιουργήσουν την ατμόσφαιρα του δάσους. Αφήγηση: Οι ώρες περνούν, ο ήλιος καίει και ο αγριόχοιρος και το λιοντάρι έχουν αρχίσει να κουράζονται, να διψούν, αλλά νερό πουθενά. Ξάφνου, βλέπουν μπροστά τους μία βρύση. Ευθύς αμέσως, τρέχουν κι οι δυο να προλάβουν να ξεδιψάσουν. Όμως, τότε αρχίζει να σπρώχνει ο ένας τον άλλο, και κανείς δεν υποχωρεί. Παγωμένη εικόνα: Δύο παιδιά σε ρόλο αγριόχοιρου και λιονταριού με έντονες εκφράσεις και κατάλληλο στήσιμο του σώματός τους φτιάχνουν την εικόνα του τσακωμού. Μένουν ακίνητοι για 20 περίπου δευτερόλεπτα. Στόχος: Τα παιδιά να αναπαραστήσουν τον τσακωμό των δύο ζώων, ώστε να δημιουργηθεί δραματική ένταση. Κορύφωση του δράματος Αφήγηση: Ο τσακωμός συνεχίζεται για πολύ ώρα, τα δύο ζώα σταματούν για λίγο, ξαναπαίρνουν φόρα και ξαναρχίζουν. Έχουν καταξεσκιστεί και καταπληγιαστεί. Ανακριτική καρέκλα: Ένα παιδί σε ρόλο αγριόχοιρου κάθεται στην ανακριτική καρέκλα και δέχεται ερωτήσεις από τα υπόλοιπα παιδιά. Το ίδιο επαναλαμβάνεται με ένα άλλο παιδί σε ρόλο λιονταριού. Τα παιδιά σε ρόλους αγριόχοιρου και λιονταριού απαντούν σε κάθε απάντηση της ομάδας δημιουργώντας διάλογο. Στόχος: Τα παιδιά να αναζητήσουν τα κίνητρα, τις αντιλήψεις, τις αξίες που οδηγούν τα δύο ζώα σε αυτή τη συμπεριφορά. Παράδειγμα: - Γιατί θέλεις να πιεις νερό πρώτος; - Γιατί διψάω πολύ και δεν μπορώ να περιμένω. - Μήπως το άλλο ζώο διψάει περισσότερο από σένα; - Δεν με ενδιαφέρει. - Γιατί πιστεύεις ότι πρέπει να ξεδιψάσεις πρώτος; - Γιατί εγώ είμαι το πιο δυνατό ζώο του δάσους. - Σκέφτηκες να παραχωρήσεις τη θέση σου; 36 Γκόβας, Ν. (2002). Για ένα νεανικό δημιουργικό θέατρο. Αθήνα: Μεταίχμιο, σ

14 - Μα, εγώ είμαι ο βασιλιάς του δάσους και δεν κάνω ποτέ παραχωρήσεις. Αφήγηση: Εκεί που ο αγριόχοιρος και το λιοντάρι μαλώνουν, δύο αρπακτικά πουλιά μυρίστηκαν το αίμα και ήρθαν πάνω από το κεφάλι τους, για να τους κατασπαράξουν μόλις θα πέσουν κάτω. Αυτοσχεδιασμός με το δάσκαλο σε ρόλο: Δύο άλλα παιδιά παίρνουν το ρόλο του αγριόχοιρου και του λιονταριού. Ο δάσκαλος σε ρόλο αρπακτικού πουλιού κινείται επιθετικά προς το μέρος τους, βγάζοντας έντονους ήχους, ενώ αυτά μαλώνουν. Στόχος: Τα παιδιά σε ρόλο να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο που τους απειλεί, εξαιτίας της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς τους. Αφήγηση: Τα δύο ζώα μόλις το αντιλαμβάνονται, σταματούν και κοιτάζονται Διάδρομος της συνείδησης: Τα παιδιά της ομάδας στοιχίζονται σε δύο παράλληλες σειρές, σχηματίζοντας έναν διάδρομο απ όπου περνάει ένα παιδί σε ρόλο λιονταριού. Το ίδιο επαναλαμβάνεται μ ένα άλλο παιδί σε ρόλο αγριόχοιρου. Καθώς περνά το κάθε ζώο από το διάδρομο, τα παιδιά της ομάδας του δίνουν συμβουλές για το τι να κάνει. Στόχος: Τα παιδιά σε ρόλο να αναλογιστούν τις συνέπειες του ανταγωνισμού και να αποφασίσουν αν θα συνεχίσουν ή αν θα σταματήσουν να μαλώνουν. Παράδειγμα: - Σταμάτησε τον καυγά, κινδυνεύεις. - Μην είσαι ανυπόμονος, αυτό μπορεί να σου στοιχήσει τη ζωή. - Το νερό φτάνει για να ξεδιψάσετε και οι δύο, δεν έγινε και τίποτα να περιμένεις. - Αν πιεις νερό δεύτερος, θα το ευχαριστηθείς περισσότερο γιατί δεν θα σε περιμένει κανείς να τελειώσεις. - Σκέψου λίγο και το άλλο ζώο, μπορεί να υποφέρει πολύ από τη δίψα. Λύση της πλοκής Τα παιδιά αποφασίζουν μόνα τους για το τέλος που θα δώσουν στην ιστορία. Αν επιλέξουν να δώσουν το τέλος που δίνει ο Αίσωπος: Αφήγηση: Τα δύο ζώα αντιλαμβάνονται ότι η διχόνοια δεν φέρνει καλά αποτελέσματα, αντίθετα μπορεί να γίνει καταστροφική, δίνουν τα χέρια και πηγαίνουν μπροστά στη βρύση, όπου το καθένα πίνει νερό περιμένοντας υπομονετικά τη σειρά του. Τελετουργία: Τα παιδιά σε ρόλο λιονταριού και αγριόχοιρου στήνουν ένα γλέντι με χορό και τραγούδι για να γιορτάσουν τη συμφιλίωση και το τέλος του ανταγωνισμού τους. Στόχος: Τα παιδιά σε ρόλους να δημιουργήσουν μια τελετουργία για να σηματοδοτήσουν το σημαντικό γεγονός της συμφιλίωσης, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό δραματική ένταση και ατμόσφαιρα. Αναστοχασμός 14

15 Αφήγηση: Το βράδυ, ο αγριόχοιρος και το λιοντάρι πήγαν στη φωλιά τους για να ξεκουραστούν. Τότε, άρχισαν να σκέφτονται την ιστορία που συνέβη. Σύνταξη κειμένου: Τα παιδιά μοιράζονται σε δύο ομάδες, η μία σε ρόλο λιονταριού, η άλλη σε ρόλο αγριόχοιρου και καλούνται να γράψουν μία επιστολή ο ένας στον άλλο. Στόχος: Τα παιδιά να αποτυπώσουν τις σκέψεις και τις απόψεις τους μέσα από την οπτική των ρόλων, σχετικά με την ιστορία που δημιούργησαν. Στο τέλος, διαβάζονται δυνατά όλες οι επιστολές και γίνεται συζήτηση. 2. Ελεύθεροι πολιορκημένοι 15

16 «ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ» Το απόσπασμα από το ποίημα «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» του Διονύσιου Σολωμού συμπεριλαμβάνεται στη θεματική ενότητα της ιστορίας, που σύμφωνα με τους συγγραφείς, έχει σα βασικό στόχο την παρακολούθηση της πορείας του σύγχρονου ελληνισμού μέσα στο χρόνο με την ανάδειξη των κρίσιμων στιγμών της. Παράλληλα, όμως δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην προσφορά του μεμονωμένου 16

17 ατόμου και στην προβολή σκηνών από τη μικροϊστορία, θεωρώντας ότι ρυθμιστής των εξελίξεων ήταν πάντοτε ο ίδιος ο άνθρωπος και όχι τα ιστορικά γεγονότα. 37 Για την εφαρμογή του δράματος, χρησιμοποιούμε την αρχική ιστορία και τους ρόλους του ποιήματος, αξιοποιώντας κάποια συμπληρωματικά ιστορικά στοιχεία για την πολιορκία του Μεσολογγίου. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΡΕΘΙΣΜΑ ΘΕΜΑ ΒΑΣΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΥΠΟΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟ ΡΟΛΟΙ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΡΟΛΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΑΣΚΑΛΟ Ανθολόγιο Γ - Δ τάξης στα πλαίσια του μαθήματος της Γλώσσας. 2 διδακτικές ώρες «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» του Διονύσιου Σολωμού Η ελευθερία Γιατί οι άνθρωποι θυσιάζονται για την ελευθερία; Ποιες είναι οι συνέπειες του πολέμου; Τι είναι η αξιοπρέπεια; Τι σημαίνει ηρωισμός; Οι Μεσολογγίτες βρίσκονται για έναν ολόκληρο χρόνο, ταμπουρωμένοι στο φρούριο του Μεσολογγίου και αρνούνται να παραδοθούν στους Τούρκους που τους έχουν πολιορκήσει. Η πείνα και οι αρρώστιες τους έχουν εξαθλιώσει. Η κατάσταση έχει φτάσει σε οριακό σημείο και πρέπει να πάρουν μια μεγάλη απόφαση. Να παραδοθούν για να τελειώνουν τα βάσανά τους ή να προτιμήσουν να αυτοθυσιαστούν με ηρωισμό για την ελευθερία; Οι πολιορκημένοι Η μάνα Το σχέδιο του δράματος Εισαγωγής το δράμα Ανολοκλήρωτο υλικό: Η δασκάλα φέρνει στην τάξη ένα κουτί που περιέχει ένα άλμπουμ με εικόνες από ζωγραφικούς πίνακες που απεικονίζουν σκηνές της πολιορκίας του Μεσολογγίου, έναν πάπυρο με το απόσπασμα του ποιήματος «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» που παρουσιάζεται στο Ανθολόγιο και το Β τόμο από τη σειρά «Τα άπαντα» του Διονύσιου Σολωμού. Αρχικά, δείχνει τον πάπυρο με το ποίημα και εξιστορεί τα ιστορικά γεγονότα της πολιορκίας του Μεσολογγίου. Συμπληρωματικά, παρουσιάζει το ποίημα σε ολοκληρωμένη μορφή που περιλαμβάνεται στα «Άπαντα», για να αντιπαρατεθεί με την αποσπασματική μορφή του ποιήματος στο Ανθολόγιο. Έπειτα, δείχνει τις εικόνες με τους ζωγραφικούς πίνακες που εμπνεύστηκαν οι μεγάλοι εικαστικοί όλων των εποχών, για να σχηματίσουν τα παιδιά μια ολοκληρωμένη εικόνα για την ιστορική πολιορκία και την έξοδο του Μεσολογγίου. Στόχος: Τα παιδιά να συλλέξουν πληροφορίες για την έξοδο του Μεσολογγίου και να κάνουν υποθέσεις για την ιστορία που θα φτιάξουν. 37 Βιβλίο Δασκάλου για το Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων Γ & Δ Δημοτικού (2007). Αθήνα: ΟΕΔΒ, σ

18 Αφήγηση: Το 1821 το Μεσολόγγι κήρυξε την επανάσταση στους Τούρκους. Το 1822 γίνεται η πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου από τους Τούρκους, με σημαντικές απώλειες στους εχθρούς. Τον Απρίλιο του 1825 ξεκινά η δεύτερη πολιορκία. Άντρες μαχητές, γυναίκες, παιδιά και γέροντες ταμπουρώνονται μέσα στο φρούριο και αρνούνται να παραδοθούν. Η πολιορκία διαρκεί έναν ολόκληρο χρόνο, οι τροφές και τα είδη πρώτης ανάγκης τελειώνουν. Η πείνα και οι αρρώστιες φέρνουν μεγάλη εξαθλίωση. Ρόλος στον τοίχο: Σ ένα μεγάλο χαρτί σχεδιάζεται το περίγραμμα μιας ανθρώπινης μορφής, το οποίο αναπαριστά το συλλογικό ρόλο των πολιορκημένων και αναρτάται στον τοίχο. Καθώς εξελίσσεται το δράμα, τα παιδιά γράφουν εντός του περιγράμματος σκέψεις και συναισθήματα των πολιορκημένων και εκτός του περιγράμματος σκέψεις και συναισθήματα δικά τους. Στόχος: Τα παιδιά να αποτυπώσουν τη συναισθηματική και ψυχολογική κατάσταση των πολιορκημένων σε όλη την πορεία του δράματος. Σκηνές ή στιγμιότυπα: Τα παιδιά σε ομάδες σχεδιάζουν και παρουσιάζουν σκηνές από την πολιορκία, κάνοντας υποθέσεις για τη συμπεριφορά των πολιορκημένων με αναφορά στο παρελθόν ή διερευνώντας τις συνέπειες για το μέλλον, παρουσιάζοντας εναλλακτικές προτάσεις για την εξέλιξη. Στόχος: Τα παιδιά να παρουσιάσουν την κατάσταση της πολιορκίας. Αφήγηση: Οι πολιορκημένοι είναι τόσο αδύναμοι πια, που δεν μπορούν ούτε τα όπλα τους να σηκώσουν. Μισολιπόθυμοι στη γη, προσπαθούν να κρατήσουν το κεφάλι ψηλά. Ανάμεσά τους και μια μάνα, με όσο κουράγιο της απέμεινε, άλλοτε σπαράζει, κι άλλοτε βλαστημάει τον εχθρό... Αυτοσχεδιασμός με τη δασκάλα σε ρόλο: Η δασκάλα σε ρόλο μάνας και μια ομάδα παιδιών στο συλλογικό ρόλο των πολιορκημένων αυτοσχεδιάζουν. Κάθε μέλος της ομάδας παίρνει το λόγο και διαμορφώνεται ένα είδος διαλόγου ανάμεσα στην ομάδα των πολιορκημένων και τη δασκάλα στο ρόλο της μάνας. Στόχος: Τα παιδιά μαζί με τη δασκάλα να εμβαθύνουν στις έννοιες της ελευθερίας, της σκλαβιάς, του πολέμου, του ηρωισμού, της αξιοπρέπειας. Κορύφωση του δράματος Αφήγηση: Είναι 10 Απριλίου Η κατάσταση έχει φτάσει σε οριακό σημείο. Οι αντοχές των Πολιορκημένων στέρεψαν. Πρέπει να αποφασίσουν. Να παραδοθούν και να τελειώσουν τα βάσανά τους ή να αρνηθούν την αιχμαλωσία και να οδηγηθούν σε μια ηρωική έξοδο από το Μεσολόγγι; Κύκλος της συνείδησης: Τα παιδιά χωρίζονται σε δύο ομάδες και σχηματίζουν δύο ομόκεντρους κύκλους. Αυτοί που βρίσκονται στον εξωτερικό κύκλο εκφράζουν τις φωνές της συνείδησης των πολιορκημένων που βρίσκονται στο δίλημμα της λύσης της πολιορκίας, τις οποίες ακούν αυτοί που βρίσκονται στον εσωτερικό κύκλο. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται με την αλλαγή θέσεων. Στόχος: Τα παιδιά να διερευνήσουν τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τα κίνητρα των πολιορκημένων που θα τους οδηγήσουν στη μεγάλη απόφαση. 18

19 Συμβούλιο: Τα παιδιά σε ρόλο πολιορκημένων συγκεντρώνονται σε συμβούλιο, εκθέτουν τις απόψεις τους με επιχειρήματα και προσπαθούν να πάρουν μια κοινή απόφαση για τη στάση που θα κρατήσουν απέναντι στον εχθρό. Ο διάλογος επικεντρώνεται σε δύο ζητήματα. Να παραδοθούν ή να κάνουν την ηρωική έξοδο; Στόχος: Τα παιδιά να κατανοήσουν την αναγκαιότητα της ομοψυχίας και της ατομικής συμβολής στη λήψη μιας κοινής απόφασης. Λύση της πλοκής Τα παιδιά αποφασίζουν για το τέλος που θα δώσουν στην ιστορία. Αν αποφασίσουν το τέλος που μας δίνει η ίδια η ιστορία: Αφήγηση: Οι πολιορκημένοι αποφασίζουν να μην παραδοθούν στους Τούρκους, αλλά να κάνουν μία ηρωική έξοδο από το Μεσολόγγι. Παγωμένη εικόνα: Μία ομάδα παιδιών σε ρόλο πολιορκημένων, χρησιμοποιώντας το σώμα και την έκφρασή τους δημιουργούν μια εικόνα για την έξοδο από το Μεσολόγγι, όπως αυτά τη φαντάζονται. Στόχος: Τα παιδιά να αναπαραστήσουν την ηρωική έξοδο από το Μεσολόγγι, ώστε να δημιουργηθεί δραματική ένταση. Ανίχνευση της σκέψης του άλλου: Η δασκάλα παγώνει τη δράση και ζητά από τα παιδιά σε ρόλο πολιορκημένων να εκφράσουν σε πρώτο ρηματικό πρόσωπο τις ανομολόγητες σκέψεις τους τη στιγμή που κάνουν την ηρωική έξοδο. Στόχος: Τα παιδιά να αναλύσουν την κατάσταση της ηρωικής πράξης των πολιορκημένων. Ομαδικό γλυπτό: Τα παιδιά με τα σώματά τους σχηματίζουν ένα γλυπτό, μια εικονική, μη ρεαλιστική αναπαράσταση. Στόχος: Τα παιδιά να αποδώσουν συγκεκριμένη μορφή στο νόημα της έννοιας «ελευθερία». Αναστοχασμός Αφήγηση: Οι πολιορκημένοι, στο διάστημα της πολιορκίας της, κράτησαν ημερολόγιο όπου εξιστορούν παραστατικά την κατάσταση που έζησαν. Σύνταξη κειμένου: Τα παιδιά σε ρόλο καλούνται να γράψουν ένα ημερολόγιο που παρουσιάζει της τραγικές στιγμές που έζησαν οι πολιορκημένοι. Στο τέλος, διαβάζονται όλα τα κείμενα και γίνεται συζήτηση. Στόχος: Τα παιδιά να φωτίσουν την κατάσταση της πολιορκίας καθώς και το σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισε στην Επανάσταση των Ελλήνων και παράλληλα να αναπτύξουν τη δεξιότητα της γραφής σε συγκεκριμένη επικοινωνιακή περίσταση. 19

20 3. Ας δώσουμε τον κόσμο στα παιδιά «ΑΣ ΔΩΣΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ» Το ποίημα «Ας δώσουμε τον κόσμο στα παιδιά» του Ναζίμ Χικμέτ συμπεριλαμβάνεται στη θεματική ενότητα των κειμένων για την κοινωνία. Το σύνολο των κειμένων αυτών προσεγγίζει τις διαφορετικές όψεις που συγκροτούν την οργάνωση της συλλογικής ζωής σε πολιτικό, ηθικό, εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο και περιγράφουν τις σχέσεις των ατόμων, θεσμούς, συμπεριφορές και διαφορετικές πολιτισμικές πραγματικότητες 38. Το ποίημα οραματίζεται την κυριαρχία του πολύχρωμου, ειρηνικού κόσμου των παιδιών πάνω σ εκείνον των ενηλίκων. Με έμμεσο τρόπο προβάλλει τη δυναμική της παιδικής ηλικίας, η οποία μπορεί να σώσει εκείνους που υποφέρουν, διδάσκοντας σε όλον τον κόσμο τη φιλία, την αγάπη και την ειρήνη 39. Για την εφαρμογή του δράματος, χρειάζεται να γίνουν αρκετές παρεμβάσεις ώστε να δημιουργηθεί ένα δραματικό πλαίσιο γιατί το ποίημα δεν έχει δραματουργική πλοκή, ούτε βασίζεται σε μία συγκεκριμένη ιστορία. Με κεντρικό άξονα την αρχική θεματολογία και τα πρόσωπα, επιχειρούμε τη δημιουργία μιας δικής μας ιστορία. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Ανθολόγιο Γ - Δ τάξης στα πλαίσια του μαθήματος 38 Βιβλίο Δασκάλου για το Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων Γ & Δ Δημοτικού (2007). Αθήνα: ΟΕΔΒ, σ ό.π., σ

21 ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΡΕΘΙΣΜΑ ΘΕΜΑ ΒΑΣΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΥΠΟΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟ ΡΟΛΟΙ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΡΟΛΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΑΣΚΑΛΟ της Γλώσσας. 2 διδακτικές ώρες «Ας δώσουμε τον κόσμο στα παιδιά» του Ναζίμ Χικμέτ Η κυριαρχία του πολύχρωμου ειρηνικού κόσμου των παιδιών πάνω σ εκείνο των ενηλίκων. Τι θα γινόταν αν τα παιδιά έπαιρναν τον κόσμο στα χέρια τους; Πώς είναι ο κόσμος των παιδιών; Ποιες ενέργειες των ενηλίκων οδήγησαν την ανθρωπότητα σε αδιέξοδο; Τι μπορεί να γίνει για να αλλάξει η κατάσταση; Οι ενήλικες με τις πράξεις τους κατάφεραν να δημιουργήσουν μεγάλα προβλήματα στην ανθρωπότητα. Η ασυνεννοησία των κρατών, ο πόλεμος, οι φυλετικές διακρίσεις, η οικονομική κρίση, η ισοπέδωση των ηθικών αξιών, έχουν φέρει όλο τον πλανήτη σε μεγάλο αδιέξοδο. Οι άνθρωποι εγκλωβισμένοι στις προσωπικές τους φιλοδοξίες, έχουν χάσει το πραγματικό νόημα της ζωής και αδιαφορούν για ότι συμβαίνει γύρω τους. Σ αυτήν την καταστροφική απειλή που πλανάται σε παγκόσμιο επίπεδο, μία μόνο ελπίδα για σωτηρία υπάρχει: Η δυναμική που έχει ο κόσμος των παιδιών. Θα καταφέρουν άραγε τα παιδιά για να βρούνε λύση στα προβλήματα της ανθρωπότητας; Τα παιδιά όλου του κόσμου Οι ενήλικοι Το σχέδιο του δράματος Εισαγωγή στο δράμα Εποπτικό υλικό: Δείχνουμε στους μαθητές φωτογραφικό υλικό, αφίσες και διαβάουμε άρθρα από εφημερίδες, περιοδικά, διαδίκτυο ή άλλες πηγές που παρουσιάζουν στοιχεία για τα παιδιά από όλες τις φυλές του κόσμου. Στόχος: Τα παιδιά να συλλέξουν πληροφορίες για τη ζωή των παιδιών σε όλο τον κόσμο. Αφήγηση: Από τη μία άκρη του πλανήτη ως την άλλη, ζούνε παντού παιδιά. Σε κάθε τόπο, έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά όπως το χρώμα, η φυλή που ανήκουν, η γλώσσα που μιλάνε, ο τρόπος που ζούνε. Θεατρικό παιχνίδι: Με το παιχνίδι, πετυχαίνουμε τη δημιουργία ενός ασφαλούς και θετικού κλίματος, την ενεργοποίηση και τη συγκέντρωση της προσοχής των παιδιών καθώς και τη συνοχή της ομάδας. Ξεκινάμε με το παιχνίδι «Βρες τη θέση σου», όπου οι μαθητές με γρήγορο ρυθμό, μπαίνουν στη γραμμή με βάση κάποιο κριτήριο. Κάθε φορά φωνάζει κάποιος ένα διαφορετικό κριτήριο για να γίνει η ταξινόμηση πχ. κατά σειρά ύψους, σύμφωνα με 21

22 το χρώμα των μαλλιών, την ημερομηνία γέννησης, τον αριθμό μελών της οικογένειας, την εθνική ή πολιτισμική ταυτότητά τους 40. Συνεχίζουμε με το παιχνίδι «Τι κοινό έχουμε», όπου καθένας γράφει σ ένα χαρτί πέντε ονόματα μελών της ομάδας. Συζητώντας, προσπαθεί να βρει και να γράψει δίπλα σε κάθε όνομα δύο πράγματα που έχει κοινά μ αυτούς και ένα πράγμα στο οποίο διαφέρουν έντονα 41. Κλείνουμε τον κύκλο των δραστηριοτήτων αυτού του είδους με το παιχνίδι «Σε άγνωστη γλώσσα», το οποίο είναι μια καλή άσκηση για την επικοινωνία, την έκφραση και τη συγκέντρωση της προσοχής σ αυτόν που μιλάει. Τα παιδιά σε ζεύγη συνομιλούν για ένα θέμα σε μια ανύπαρκτη γλώσσα όπως τα κορακίστικα κ.α. Με ένα σήμα του δάσκαλου η συζήτηση συνεχίζεται στα ελληνικά για να ξαναγυρίσει στα κορακίστικα κ.ο.κ. Εναλλακτικά, μπορεί ο ένας να μιλάει ελληνικά και ο άλλος κορακίστικα. 42 Στόχος: Τα παιδιά να επικοινωνήσουν μεταξύ τους και να γνωρίσουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τις απόψεις, τις προτιμήσεις, τις συνήθειες των άλλων. Αφήγηση: Παρά τις διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στα παιδιά όλου του κόσμου, υπάρχει ένα πολύ σημαντικό κοινό χαρακτηριστικό που τους ενώνει. Η δυναμική που έχει η παιδική ηλικία. Η αθωότητα, η ανεμελιά, η χαρά, η ζωντάνια, η αγνότητα, η αισιοδοξία, η αγάπη που κρύβει η παιδική ψυχή συνθέτουν ένα κοινό προφίλ για τα παιδιά ανεξαρτήτου φυλής, χρώματος και εθνικής προέλευσης. Ομαδική ζωγραφική: Σε χαρτί του μέτρου, οι μαθητές δημιουργούν από κοινού μια ζωγραφιά με τα παιδιά από όλες τις φυλές. Στόχος: Τα παιδιά να δώσουν συγκεκριμένη μορφή στους ρόλους που θα υποδυθούν. Κυκλικό δράμα: Οι μαθητές χωρίζονται σε υποομάδες και τοποθετούνται σε έναν νοερό κύκλο. Η κάθε υποομάδα αναλαμβάνει τον κοινό ρόλο των παιδιών μιας φυλής. Οι ομάδες παρουσιάζουν σκηνές από την καθημερινή ζωή των παιδιών αυτών πχ. Το παιχνίδι, το σχολείο, τη φιλία, τις σκανδαλιές ή ακόμη και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά του τρίτου κόσμου. Ο δάσκαλος στο συλλογικό ρόλο των ενηλίκων αναπτύσσει διάλογο και δράση στον αυτοσχεδιασμό της κάθε ομάδας, όταν αυτό απαιτείται. Στόχος: Τα παιδιά να αντιληφθούν ότι η παιδική ηλικία έχει μεγάλη δυναμική σε όλη την υφήλιο, ακόμα κι όταν υπάρχουν σοβαρές αντιξοότητες. Κορύφωση του δράματος Αφήγηση: Όμως, η χαρά και η ανεμελιά της παιδικής ηλικίας σβήνει όταν οι άνθρωποι μεγαλώνουν. Τότε, αρχίζουν να τους απασχολούν άλλα ζητήματα όπως, η επαγγελματική αποκατάσταση, ο πλουτισμός, η κοινωνική άνοδος, η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, η υπερκατανάλωση. Οι ατομικές αυτές φιλοδοξίες επεκτείνονται σε ολόκληρη την κοινωνία και οδηγούν τα κράτη στην ασυνεννοησία, τον πόλεμο, τις φυλετικές διακρίσεις, την οικονομική κρίση, την ισοπέδωση των ηθικών αξιών. Όλα αυτά έχουν φέρει σήμερα τον πλανήτη σε μεγάλο αδιέξοδο. Οι άνθρωποι έχουν χάσει το πραγματικό νόημα της ζωής, αδιαφορούν για ό,τι συμβαίνει γύρω τους και δεν είναι ευτυχισμένοι. 40 Γκόβας, Ν. (2002). Για ένα νεανικό δημιουργικό θέατρο. Αθήνα: Μεταίχμιο, σ ό.π., σ ό.π., σ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 1) Τίτλος διδακτικού σεναρίου: «Παιχνίδι με τα γράμματα και τα ζώα» 2) Θέμα : Διαθεματική δραστηριότητα για επανάληψη και τον διαχωρισμό των γραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Φωτεινή Κωστή Κυπριακή Εκπαιδευτική Αποστολή

Φωτεινή Κωστή Κυπριακή Εκπαιδευτική Αποστολή Φωτεινή Κωστή Κυπριακή Εκπαιδευτική Αποστολή Παιχνίδια «Μαντεύω» Η δασκάλα ή ένα παιδί περιγράφει με 1-2 προτάσεις το αντικείμενο της κρυμμένης εικόνας ή ένα πρόσωπο και τα παιδιά προσπαθούν να μαντέψουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α.

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού στα δηµοτικά σχολεία µε Ε.Α.Ε.Π. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Η θεµατική ενότητα «ρυθµός-κίνηση-χορός» στη σχολική Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ ΤΙΤΛΟΣ «Ο κύκλος του νερού» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Το σενάριο µάθησης περιλαµβάνει δραστηριότητες που καλύπτουν όλα τα γνωστικά αντικείµενα που προβλέπονται από το ΕΠΠΣ νηπιαγωγείου. Συγκεκριµένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Π α ι χ ν ι δ ο κ α µ ώ µ α τ α εργαστήρι παιχνιδιού ερβενίων 43, 106 81 Αθήνα τηλ.: 210-8259.289 www.paixnidokamomata. ερβενίων 43, Αθήνα

Π α ι χ ν ι δ ο κ α µ ώ µ α τ α εργαστήρι παιχνιδιού ερβενίων 43, 106 81 Αθήνα τηλ.: 210-8259.289 www.paixnidokamomata. ερβενίων 43, Αθήνα Εκπαιδευτική εµψύχωση βιωµατικό σεµινάριο για εκπαιδευτικούς ιοργάνωση: Παιχνιδοκαµώµατα για µικρούς & µεγάλους ερβενίων 43, Αθήνα 02-03 09-10 16-17 & 23-24 Νοεµβρίου 2013 ηλώσεις συµµετοχής: έως 29-10-2013

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις

Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις NDI Training & Consulting 1 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στον σημερινό πολύπλοκο και γεμάτο προκλήσεις κόσμο στον οποίο ζούμε, οι εταιρίες δεν έχουν πλέον την πολυτέλεια να

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή.

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή. Προσέλευση μαθητών. Κολύμβηση Φυσική Αγωγή. Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες υπό την επίβλεψη έμπειρων γυμναστών και κάνουν ασκήσεις για την καλύτερη φυσική κατάστασή τους και παιχνίδια ομαδικότητας, συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Μετανάστευση και κινηματογράφος Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Μετανάστευση και κινηματογράφος Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 3ο Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Μετανάστευση και κινηματογράφος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 7:ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας Γνωριμία με την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση

Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Τι σκεφτόμαστε; Διδακτική πρόταση 5: Τι να σκέφτονταν οι άνθρωποι της Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Πρόοδος από το προηγούμενο μάθημα Τα παιδιά μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΙΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ 1. Σύντομη ενημέρωση (βασική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα»

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα» Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα» Φύλλο δασκάλου 1.1 Ένταξη δραστηριότητας στο πρόγραμμα σπουδών Τάξη: Ε και ΣΤ Δημοτικού. Γνωστικά αντικείμενα:

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα